# صهل (ص-ه-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - ه - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والصاد واللام معهما
ص ه ل مستعمل فقط
صهل:
الصَّهيل: صَوْتُ الخَيْل. صَهَل يَصْهَل صَهيلا، وفَرَس صهّال: كثير الصَّهيل.

##### Türkçe

باب **الهاء** و**الصاد** و**اللام** معهما
**ص ه ل** kullanılmıştır, yalnızca.
**صهل**:
**الصَّهيل**: atların sesi. **صَهَل** **يَصْهَل** **صَهيلا**; ve **فَرَس** **صهّال**: **الصَّهيل**i çok olan.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَهيلُ والصُهالُ: صوت الفرس، مثل النَهيقِ والنُهاقِ. وقد صَهَلَ الفرسُ يَصْهِلُ بالكسر صَهيلاً، فهو فرسٌ صَهَّالٌ.

##### Türkçe

**الصَهيلُ** ve **الصُهالُ**: atın sesi; **النَهيقِ** ve **النُهاقِ** gibi. Ve at **صَهَلَ** eder; kesre ile **يَصْهِلُ**; **صَهيلاً** (olarak); o hâlde o, **صَهَّالٌ** bir attır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ه ص ل
صهل
استعمل من وجوهه : صهل .
صهل : قال الليث : الصَّهِيل للخيل ، وقد صَهِلَ الفرس يَصْهَل صَهيلاً ، وقال النضر : الصاهل من الإبل : الذي يَخْبِط ويَعَضُّ ولا يرغُو بواحدة من عزة نفسه ، يقال : جَملٌ صَاهِل ، وذو صَاهِل ، وناقة ذاتُ صاهل ، وبها صاهل ، وأنشد :
وذو صاهل لا يأمَن الخَبْطَ قائدُه
وجعل ابنُ مُقْبل للذِّبَّانِ صواهلَ في العُشْب يريد بها غُنَّة طيرانِها فقال :
كأن صَوَاهِلَ ذِبانِهِ
قُبَيْلَ الصَّباحِ صَهِيلُ الحُصُنْ
وجعل أبو زيد لأصواتِ المساحي التي يُحْفَرُ بها صواهلَ فقال :
لها صَوَاهلُ في صُمِّ السِّلاَمِ كما
صَاحَ القَسِيَّاتُ في أيدي الصَّياريف
والصَّواهل : جمع الصاهلة ، مصدر على فاعلة بمعنى الصَّهِيل وهو الصوت ، وأنشد الفَرَّاء :
فُرادَ ومَثْنَى أَصْعَقَتْها صَوَاهِلْه
ومن المصادر التي جاءت على فاعلة وفواعل قولهم : سَمِعْتُ رَوَاغِيَ الإبل وثَوَاغِيَ الشاء ، يريدون سمعنا رُغاءَها وثُغاءَها ، ويقال : في صوته صَهَلٌ وصَحَلٌ وهو بَحَّةٌ في الصوت .

##### Türkçe

ه ص ل
**صهل**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır: **صهل**.

**صهل**: Leys dedi: **الصَّهِيل** atlar içindir; ve at **صَهِلَ** eder, **يَصْهَل** eder, **صَهيلاً** (kişnemek). Nadr dedi: Develerden **الصاهل**: (öyle) ki tekme atar ve ısırır ve nefsinin izzetinden dolayı bir tek (defa) bile köpürmez; denir ki: **جَملٌ صَاهِل** ve **ذو صَاهِل** ve **ناقة ذاتُ صاهل** ve onda **صاهل** vardır; ve inşad etti:

وذو صاهل لا يأمَن الخَبْطَ قائدُه

İbn Mukbil, ot içindeki sinekler için **صواهل** kıldı; onunla uçuşlarının genizsi sesini kasteder; şöyle dedi:

كأن صَوَاهِلَ ذِبانِهِ
قُبَيْلَ الصَّباحِ صَهِيلُ الحُصُنْ

Ebû Zeyd, onunla kazılan kazmaların sesleri için **صواهل** kıldı; şöyle dedi:

لها صَوَاهلُ في صُمِّ السِّلاَمِ كما
صَاحَ القَسِيَّاتُ في أيدي الصَّياريف

**الصَّواهل**: **الصاهلة**’nin cemidir; **الصَّهِيل** manasında **فاعلة** üzerine bir masdardır; o da sestir; Ferrâ inşad etti:

فُرادَ ومَثْنَى أَصْعَقَتْها صَوَاهِلْه

**فاعلة** ve **فواعل** üzerine gelen masdarlardan, onların sözleri: “Develerin **رَوَاغِيَ**sini ve koyunun **ثَوَاغِيَ**sini işittim”; “onun **رُغاءَ**ını ve **ثُغاءَ**ını işittik” demek isterler. Ve denir ki: “Onun sesinde **صَهَلٌ** ve **صَحَلٌ** vardır”; o, seste bir kısıklıktır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والهاء وما يثلثهما)
(صهو) الصاد والهاء والحرف المعتلّ أُصَيْلٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك الصَّهْوَة، وهو مَقعد الفارس مِنْ ظَهْر الفَرَس. والصَّهَوات: أعالي الرَّوَابِي، ربما اتُّخِذَت فوقَها بُرُوج، الواحدة صَهْوَة. وقال الشيباني: الصِّهاء: مناقع الماء الواحد صهوة. وهذا وإن كان صحيحاً فإنّ القِياس أن يكون مناقِعَ في أماكنَ عالية.
ومن الباب أن يصيب الإنسان جُرْحٌ ثم يَنْدَى دائماً، فيقال صَهِيَ يَصْهَى، وهو ذلك القِياس؛ لأنَّه ندىً يعلو الجُرح.
(صهر) الصاد * والهاء والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُربَى، والآخر على إِذابة شيء.
فالأوّل الصِّهْر، وهو الخَتَن. قال الخليل: لا يقال لأهلِ بيت الرجل إلاَّ أَخْتَانٌ، ولا لأهل بيت المرأة إلاَّ أصهار. ومن العرب من يجعلهم أصهاراً كلَّهُم. قال ابن الأعرابيّ: الإصهار: التَّحَرُّم بجِوارٍ أو نَسَب أو تَزَوُّج. وفي كلِّ ذلك يُتأَوَّل قولُ القائل:
قَود الجياد وإِصهارُ الملوك وصَـبـ *** ـرٌ في مواطنَ لو كانوا بها سئموا([1])والأصل الآخر: إِذابة الشَّيء. يقال صَهَرْتُ الشَّحمةَ. والصُّهارة: ما ذاب منها. واصطهرتُ الشَّحمة. قال:
وكنتَ إِذا الوِلدانُ حَانَ صَهيرُهم *** صَهَرْتَ فلم يَصْهَرْ كصهرِكَ صاهر([2])يقال صَهَرْتَه الشَّمْسُ، كأنّها أذابته. يقال ذلك للحِرباء إِذا تلألأ ظَهْرُه من شدّة الحرّ. ويقال إِنّهم يقولون: لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة. كأنه قال: لأُذِيبَنَّه.
(صهد) الصاد والهاء والدال بناءٌ صحيح يدلُّ على ما يُقارب الباب الذي قبله. يقولون: صَهَدَته الشَّمس مثل صَهَرَتْه الشَّمْس. ثم يقال على الجِوار للسَّرابِ الجاري صَيْهَد. قال الهذلي([3])في صيهد الحَرِّ:
وذكَّرها فَيْحُ نَجْمِ الفُرو *** عِ من صَيْهدِ الصَّيْفِ بَرْدَ الشَّمالِ([4])(صهب) الصاد والهاء والباء بناءٌ صحيح، وهو لونٌ من الألوان من ذلك الصُّهْبَة: حُمرةٌ في الشَّعر، يقال رجلٌ أصهب. والصَّهْباء: الخمْر؛ لأنَّ لونَها شبيبهٌ بهذا، والمُصَهَّب من اللحم: ما اختلطت حُمرتُهُ ببياض الشَّحم وهو يابس. وأمَّا الصُّخور فيقال الصَّياهِب، فممكنٌ أن يكون ذلك اللّون، ويمكن أن يكون لشدتها، أو يكون من الصَّيْخَد ويصير من باب الإِبدال. ويقولون لليوم الشَّديد البرد: أصهب، وذلك لما يعلو الأرض من الألوان.
(صهل) الصاد والهاء واللام أصلٌ صحيحٌ، وفروعه قليلة، ولعلّه ليس فيه إلاّ صَهَل الفرس، وفرسٌ صَهَّال.
(صهم) الصاد والهاء والميم أصلٌ صحيح قليل الفروع، لكنَّهم يقولون: الصِّهْميم: السيِّئُ الخُلق من الإِبل، ويشبِّهون به الرَّجُلَ الذي لا يثبت على رأيٍ  واحد. والله أعلم.
--------------ـ
([1]) البيت لزهير في ديوانه 161 واللسان (صهر). وقبله:
فضله فوق أقوام ومجده *** ما لن ينالوا وإن جادوا وإن كرموا
([2]) أنشده في المجمل أيضاً.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي 79.
([4]) في اللسان (صهر): "فأوردها فيج". وأنشده في (فرع) بروايتنا هذه وقال: "هي فروع الجوزاء بالعين، هو أشد ما يكون من الحر. فإذا جاءت الفروغ بالغين، وهي من نجوم الدلو، كان الزمان حينئذٍ بارداً ولا فيح يومئذٍ".

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الهاء** ve ikisini üçleyen şey)

(**صهو**) **الصاد** ve **الهاء** ve illetli harf, yükseklik üzerine delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّهْوَة** vardır; o, atın sırtından binicinin oturduğu yerdir. Ve **الصَّهَوات**: tepelerin yükseklikleridir; belki üstlerine burçlar yapılmıştır; teki **صَهْوَة**’dir. Şeybânî dedi: **الصِّهاء**: su birikintileridir; teki **صهوة**. Bu, her ne kadar sahih ise de kıyas, yüksek yerlerde birikintiler olmasıdır.
Ve babdandır: insana bir yara isabet eder, sonra daima ıslanır; **صَهِيَ يَصْهَى** denir; o, o kıyastır; çünkü o, yaranın üstüne çıkan bir ıslaklıktır.

(**صهر**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi akrabalığa delâlet eder, diğeri bir şeyi eritmeye.
Birincisi **الصِّهْر**’dür; o, damattır. Halîl dedi: erkeğin ev halkına ancak **أَخْتَانٌ** denir; kadının ev halkına da ancak **أصهار**. Araplardan kimi onları, hepsini **أصهار** yapar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإصهار**: komşuluk veya nesep veya evlenme ile haramlık (hısımlık) edinmektir. Ve bunların hepsinde, söyleyenin sözü te’vil olunur:
قَود الجياد وإِصهارُ الملوك وصَـبـ
ـرٌ في مواطنَ لو كانوا بها سئموا([1])
Diğer asıl: şeyin eritilmesidir. “**صَهَرْتُ** iç yağını” denir. **الصُّهارة**: ondan eriyen şeydir. “**اصطهرتُ** iç yağını” (denir). Dedi ki:
وكنتَ إِذا الوِلدانُ حَانَ صَهيرُهم *** صَهَرْتَ فلم يَصْهَرْ كصهرِكَ صاهر([2])
“Güneş onu eritti” diye **صَهَرْتَه الشَّمْسُ** denir; sanki onu eritmiş gibidir. Bu, bukalemun için, şiddetli sıcaktan sırtı parıldadığında söylenir. Ve denir ki: onların “Onu acı bir yeminle mutlaka eriteceğim” diye **لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة** dedikleri söylenir. Sanki “Onu mutlaka eriteceğim” demiştir.

(**صهد**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir yapıdır; kendinden önceki babı yakınlar. “Güneş onu kavurdu” diye **صَهَدَته الشَّمس** derler; “Güneş onu eritti” **صَهَرَتْه الشَّمْس** gibi. Sonra, akıp giden seraba komşuluk yoluyla **صَيْهَد** denir. Hüzellî([3]) **صيهد**’deki sıcağa dair dedi ki:
وذكَّرها فَيْحُ نَجْمِ الفُرو
عِ من صَيْهدِ الصَّيْفِ بَرْدَ الشَّمالِ([4])

(**صهب**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir yapıdır; o, renklerden bir renktir. Bundan **الصُّهْبَة**: saçta bir kızıllıktır; “**رجلٌ أصهب**” denir. **الصَّهْباء**: şaraptır; çünkü onun rengi buna benzer. Etin **المُصَهَّب**’i: kızıllığı, iç yağının beyazlığıyla karışmış olduğu hâlde kuru olan şeydir. Kayalara gelince, **الصَّياهِب** denir; bu, o renk olabilir; ve şiddetlerinden de olabilir; yahut **الصَّيْخَد**’den olup ibdâl babından olur. Ve şiddetli soğuk güne “**أصهب**” derler; bu, yerin üstüne çıkan renklerden dolayıdır.

(**صهل**) **الصاد** ve **الهاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; dalları azdır; belki onda ancak “at kişnedi” **صَهَل الفرس** ve “kişneyen at” **فرسٌ صَهَّال** vardır.

(**صهم**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الميم** sahih bir asıldır, dalları azdır; lâkin onlar derler ki: **الصِّهْميم**: develerden kötü huylu olan; ve bununla, tek bir görüş üzerinde durmayan adamı benzetirler. Allah daha iyi bilir.

--------------ـ
([1]) Beyit, Züheyr’indir; divanında 161 ve Lisân (**صهر**). Ondan önce:
فضله فوق أقوام ومجده *** ما لن ينالوا وإن جادوا وإن كرموا
([2]) Onu el-Mücmel’de de inşâd etti.
([3]) O, Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’dir. Kasidesi, Sükkerî’nin Hüzellîler şerhinde 180 ve Şınkîtî nüshasında 79’dadır.
([4]) Lisân’da (**صهر**): “فأوردها فيج”. Onu (**فرع**)da bizim bu rivayetimizle inşâd etti ve dedi ki: “O, **فروع**’dur; Cevzâ’nın **العين**’indedir; sıcağın en şiddetli olduğu zamandır. **الفروغ** **الغين** ile gelirse, o, **الدلو** yıldızlarındandır; zaman o vakit soğuktur ve o gün **فيح** yoktur.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ه ل
فرس صهال وتصاهلت الخيل وقيل‏:‏ صهيل الفرس‏:‏ لبحة فيه من قولهم‏:‏ في صوته صهل وصحل وقد صهل صوته‏.‏
ومن المجاز‏:‏ قول ذي الرمة‏:‏ إذا سير الهيف الصهيل وأهله من الصيف عنه أعقبته نوازبه أي الخيل وأهل الخيل خلفتهم الظباء‏.‏
وصهل الذباب صهيلاً وهو صوته المتدارك في العشب‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ كأن صواهل ذبانه قبيل الصباح صهيل الحصن

##### Türkçe

ص ه ل
**فرس صهال**: kişneyen attır; ve **تصاهلت الخيل**: atlar karşılıklı kişnedi. Ve denildi ki: **صهيل الفرس**: onda bir **لبحة**dır; onların sözünden: “Onun sesinde **صهل** ve **صحل** vardır.” Ve onun sesi **صهل** etti.

Mecazdan: ذي الرمة’nin sözü:
إذا سير الهيف الصهيل وأهله
من الصيف عنه أعقبته نوازبه
yani atlar ve atların ehli; ceylanlar onları geride bıraktı.

Ve **صهل الذباب صهيلاً**: sinek kişneme gibi ses çıkardı; ve o, ottaki peş peşe gelen sesidir.

İbn مقبل dedi ki:
كأن صواهل ذبانه قبيل الصباح
صهيل الحصن

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّهَلُ: حِدَّةُ الصوت مع بَحَح كالصَّحَل. يقال: في صوته صَهَلٌ وصَحَلٌ، وهو بُحَّة في الصوت، والصَّهِيلُ للخيل. قال الجوهري: الصَّهِيل والصُّهال صوت الفرس مثل النَّهِيق والنُّهاق. وفي حديث أُمِّ زَرْع: فَجَعَلَني في أَهْل صَهِيلٍ وأَطِيطٍ؛ تريد أَنها كانت في أَهل قِلَّة فَنَقَلها إِلى أَهل كَثْرة وثَرْوة، لأَن أَهل الخيل والإِبل أَكثر من أَهل الغَنم. ابن سيده: الصَّهِيل من أَصوات الخيل، صَهَلَ الفرسُ يَصْهَل ويَصْهِلُ صَهِيلاً. وفَرَس صَهَّالٌ: كثير الصَّهِيل. وفي حديث أُمِّ مَعْبَد: في صوته صَهَلٌ؛ حِدَّةٌ وصَلابة من صَهِيلِ الخيل وهو صوتها. ورجُل ذُو صاهِل: شديد الصِّياح والهِياج. والصاهِلُ من الإِبل: الذي يَخْبِط بيده ورجله وتسمع لجَوْفه دَوِيّاً من عِزَّة نفسه. النضر: الصَّاهل من الإِبل الذي يَخْبِط ويَعَضُّ ولا يَرْغُو بواحدة من عِزَّة نفسه. يقال: جَمَلٌ صاهِلٌ وذو صاهِلٍ وناقةٌ ذاتُ صاهل؛ وأَنشد: وذو صاهِلٍ لا يَأْمَن الخَبْطَ قائدُه
وجعل ابنُ مُقْبل الذِّبَّانَ صَواهِلَ في العُشْب، يُريد عُنَّةَ طَيرانها وصَوْتَه، فقال:
كأَنَّ صَواهِلَ ذِبَّانِه،
قُبَيْلَ الصَّباحِ، صَهيلُ الحُصُن
وجعل أَبو زُبَيدٍ الطائي أَصواتِ المَساحِي صَواهلَ فقال: لها صَواهِلُ في صُمِّ السِّلام، كما
صاح القَسِيَّاتُ في أَيدي الصَّيارِيف
والصَّواهِلُ: جمع الصاهِلة، مصدر على فاعِلَة بمعنى الصَّهِيل، وهو الصوت كقولك سَمِعْتُ رواغِيَ الإِبل.
وصاهِلَةُ: اسمٌ. وبَنُو صاهِلةَ: بطنٌ.

##### Türkçe

**الصَّهَلُ**: **الصَّحَل** gibi, **بَحَح** ile birlikte sesin keskinliği. Denir ki: sesinde **صَهَلٌ** ve **صَحَلٌ** vardır; o, seste bir **بُحَّة**dır; ve **الصَّهِيلُ** atlar içindir. Cevherî dedi ki: **الصَّهِيل** ve **الصُّهال** atın sesidir; **النَّهِيق** ve **النُّهاق** gibi. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Beni **صَهِيلٍ** ve **أَطِيطٍ** ehli içine koydu”; onun muradı, onun azlık ehli içinde olduğuydu; sonra onu çokluk ve servet ehline nakletti; çünkü at ve deve ehli, koyun ehinden daha çoktur. İbn Sîde: **الصَّهِيل** atların seslerindendir; at **صَهَلَ** eder, **يَصْهَل** ve **يَصْهِلُ** eder, **صَهِيلاً**. Ve **صَهَّالٌ** bir at: **الصَّهِيل**i çok olan. Ve Ümmü Ma‘bed hadîsinde: sesinde **صَهَلٌ** vardır; atların **صَهِيلِ**inden olan bir keskinlik ve sertliktir; o da onun sesidir. Ve **ذُو صاهِل** bir adam: bağırması ve coşması şiddetli olan. Ve develerden **الصاهِلُ**: eli ve ayağıyla çarpan ve iç boşluğundan, nefsinin izzetinden dolayı bir uğultu işitilen. Nadr: develerden **الصَّاهل**; çarpan ve ısıran ve nefsinin izzetinden dolayı bir tek (şekilde) **يَرْغُو** etmeyen. Denir ki: **جَمَلٌ صاهِلٌ** ve **ذو صاهِلٍ** ve **ناقةٌ ذاتُ صاهل**; ve şu beyit okunmuştur:

وذو صاهِلٍ لا يَأْمَن الخَبْطَ قائدُه

İbn Mukbil, ot içinde sinekleri **صَواهِلَ** kıldı; onun muradı, uçuşlarının şiddeti ve sesiydi; şöyle dedi:

كأَنَّ صَواهِلَ ذِبَّانِه،
قُبَيْلَ الصَّباحِ، صَهيلُ الحُصُن

Ebû Zübeyd et-Tâî, kazmaların seslerini **صَواهلَ** kıldı; şöyle dedi:

لها صَواهِلُ في صُمِّ السِّلام، كما
صاح القَسِيَّاتُ في أَيدي الصَّيارِيف

**الصَّواهِلُ**: **الصاهِلة**nin çoğuludur; **الصَّهِيل** manasında **فاعِلَة** üzere bir masdardır; o da sestir; senin “develerin **رواغِيَ**sini işittim” demen gibi.

**وصاهِلَةُ**: bir isimdir. Ve **بَنُو صاهِلةَ**: bir batındır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ه ل * * الصَّهِيلُ * صوت الفرس وقد * صَهَل * يصهل بالكسر * صَهيلا * و * صُهالا * أيضا بالضم فهو فرس * صَهَّالٌ

##### Türkçe

* ص ه ل * * **الصَّهِيلُ** * atın sesidir; ve (at) **صَهَل**, kesre ile **يصهل** (şeklinde); **صَهيلا** ve ayrıca damme ile **صُهالا** (şeklinde); o hâlde o, **صَهَّالٌ** bir attır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصهل، محركة: حدة الصوت مع بحح، وليس بالشديد، ولكنه حسن، قاله أبو عبيد، وبه فسر قول أم معبد، رضي الله تعالى عنها، في صفته صلى الله عليه وسلم: في صوته صهل، كالصهل، بالفتح، والصهل بالفتح، مثل الصحل، وهو البحة في الصوت. وصهل الفرس، كضرب، ومنع، صهيلا، فهو صهال، كشداد: صوت. والصهيل، والصهال، كأمير وغراب: صوته، مثل النهيق والنهاق للحمار، قاله الجوهري، وفي حديث أم زرع: فجعلني في أهل صهيل وأطيط، تريد أنها كانت في أهل قلة، فنقلها إلى أهل كثرة وثروة، لأن أهل الخيل والإبل أكثر من أهل الغنم. ورجل ذو صاهل: شديد الصيال والهياج كما في المحكم، قال الليث: والصاهل البعير الذي يخبط بيده ورجله زاد النضر: ويعض ولا يرغ, بواحدة، من عزة نفسه، قال الليث: ولجوفه دوي من عزة نفسه. يقال: جمل صاهل، وذو صاهل، وناقة ذات صاهل، وبها صاهل، قال:
  وذو صاهل لا يأمن الخبط قائده هكذا أنشده أبو عمرو. والصاهلة: الصهيل، وهو الصوت، مصدر على فاعلة، ج: الصواهل، كقولك: سمعت رواغي الإبل، جمع راغية. وجعل أبو زبيد الطائي أصوات المساحي صواهل، فقال:
  لها صواهل في صم السلام كـمـا                      صاح القسيات في أيدي الصياريف وجعل تميم بن أبي بن مقبل أصوات الذبان في العشب صواهل، كأنه يريد غنة طيرانها، فقال:
  كأن صـواهـل ذبـانـــه                      قبضيل الصباح صهيل الحصن

  وبنو صاهلة: حي من العرب، عن ابن دريد. قلت: هو صاهلة بن كاهل بن الحارث بن تميم بن سعد بن هذيل، أخو بني مازن بن معاوية بن تميم بن سعد بن هذيل، وإليه ينتهي ينسب أبي ذؤيب الهذلي، وكذا نسب عبد الله بن مسعود بن شمخ بن مخزوم بن صاهلة الصحابي، رضي الله تعالى عنه.

##### Türkçe

**الصهل**, harekeli: sesin keskinliği ile birlikte bir boğukluk; şiddetli değildir, fakat güzeldir; bunu Ebû Ubeyd söylemiştir; ve onunla, Ümmü Ma‘bed’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, onun (sallallahu aleyhi ve sellem) vasfında şu sözünü tefsir etmiştir: “Sesinin içinde **صهل** vardır”; **كالصهل**, fetha ile; ve **الصهل** fetha ile, **الصحل** gibi; o, seste boğukluktur. Ve at **صهل**, **ضرب** ve **منع** gibi; **صهيلا** (diye); o hâlde o **صهال**dır, **شداد** gibi: ses. Ve **الصهيل** ve **الصهال**, **أمير** ve **غراب** gibi: onun sesi; eşeğe **النهيق** ve **النهاق** gibi; bunu Cevherî söylemiştir. Ve Ümmü Zer‘ hadîsinde: “Beni **صهيل** ve **أطيط** ehli içinde kıldı”; onun muradı, kendisinin azlık ehli içinde olduğuydu; sonra onu çokluk ve servet ehline nakletti; çünkü at ve deve ehli, koyun ehlinden daha çoktur. Ve **ذو صاهل** bir adam: **المحكم**’de olduğu üzere, **الصيال** ve heyecanın şiddetlisi. Leys dedi: ve **الصاهل**; eli ve ayağıyla çarpıp vuran devedir. Nadr ziyade etti: ve ısırır ve (tek bir) **يرغ** etmez; nefsinin izzetinden. Leys dedi: ve onun iç boşluğunda, nefsinin izzetinden bir uğultu vardır. Denir: **جمل صاهل**, ve **ذو صاهل**, ve **ناقة ذات صاهل**, ve onda **صاهل** vardır. Dedi ki:
  “Ve **ذو صاهل**; çarpıp vurmayı, onun sürücüsü emniyette olmaz.” Böylece Ebû Amr onu inşâd etti. Ve **الصاهلة**: **الصهيل**dir; o da sestir; **فاعلة** üzere bir masdar; çoğulu: **الصواهل**, senin “develerin **رواغي**lerini işittim” demen gibi; **راغية**’nin cem‘i. Ve Ebû Zübeyd et-Tâî, kazmaların seslerini **صواهل** yaptı; şöyle dedi:
  “Onun için, sert kayalarda **صواهل** vardır; tıpkı                      sarrafların ellerindeki yayların bağırması gibi.” Ve Temîm b. Ebî b. Mukbil, ot içindeki sineklerin seslerini **صواهل** yaptı; sanki o, uçuşlarının **غنة**sini murad ediyor; şöyle dedi:
  “Sanki onun sineklerinin **صواهل**i                      sabahın erken vaktinde kalenin **صهيل**idir.”

  Ve **بنو صاهلة**: Araplardan bir kabiledir; İbn Düreyd’den. Dedim: o, **صاهلة بن كاهل بن الحارث بن تميم بن سعد بن هذيل**’dir; **بني مازن بن معاوية بن تميم بن سعد بن هذيل**’in kardeşidir; ve ona, Ebû Züeyb el-Hüzelî’nin nisbeti nihayet bulur; ve yine, sahâbî **عبد الله بن مسعود بن شمخ بن مخزوم بن صاهلة**’nin nesebi böyledir; Allah Teâlâ ondan razı olsun.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَهَلَ
1 صَهَلَ ذ , said of a horse, aor. صَهِلَ (S, O, Msb, K) and صَهَلَ , (Msb, K,) inf. n. صَهِيلٌ, (S, O, Msb, K,) [and تَصْهَالٌ is an intensive inf. n., (see صَهِيلٌ below,)] He neighed; lit. uttered his voice; or voiced. (S, O, K.)

تَصَاهَلَتِ الخَيْلُ
6 تَصَاهَلَتِ الخَيْلُ ذ The horses neighed, one to another. See an ex. in a verse cited voce رُودٌ, where تَصَاهَلْ occurs for تَتَصَاهَلْ.]

صَهْلٌ
صَهْلٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

صَهَلٌ
صَهَلٌ ذ A voice with hoarseness, roughness, harshness, or gruffness; [this is app. correct, or nearly so; but what follows I think evidently wrong; and probably taken from a copy of the O, in this instance incorrect;] like ↓ صَهْلٌ: and صَهْلٌ is syn. with صَحْلٌ: (K accord. to the CK and TA: [to which is added in the TA, i. e. hoarseness, roughness, harshness, or gruffness, in the voice:]) or syn. with صَحَلٌ: (so in my MS. copy of the K:) [the explanation given by Sgh appears to be correctly as follows:] one says, فِى صَوْتِهِ صَهَلٌ and صَحَلٌ, i. e. [In his voice is] sharpness and hardness: it is said in a trad. of Umm-Maabad, فِى صَوْتِهِ صَهَلٌ or صَحَلٌ, accord. to different relations: and A'Obeyd says that الصَّهَلُ is like البَحَحُ [i. e. hoarseness, &c.], not intense, but pleasing. (Thus I find in the O.) [It is said in Har p. 646 that الصحل and ↓ الصهل signify المَآء القليل: but I think that this has been taken from some commentator who had found الصحل and الصهل erroneously written for الضَّحْلُ and الضَّهْلُ, with ض.]

صَهَالٌ
صَهَالٌ ذ : see the next paragraph.

صَهِيلٌ
صَهِيلٌ ذ [an inf. n., see 1,] and ↓ صُهَالٌ (S, O, K) and ↓ صَاهِلَةٌ, of which the pl. is صَوَاهِلُ, (O, K,) and ↓ تَصْهَالٌ, [which last is an intensive inf. n.,] (O,) The neighing or neigh, lit. the voicing or voice, of the horse: (S, O, K:) similar to نَهِيقٌ and نُهَاقٌ (S, TA) in relation to the ass. (TA.) أَهْلُ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ means Possessors of horses and of camels: (TA in art. اط:) it is said in a trad. of Umm-Zara, فَجَعَلَنِى فِى أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ [And he set me among possessors of horses and of camels]: (O, TA:) she meant that she was among people of little property, and he transferred her to people of much wealth; for the possessors of horses and of camels are more [rich] than the possessors of sheep or goats. (TA in the present art.)

صَهَّالٌ
صَهَّالٌ ذ Neighing, lit. uttering his voice; [or rather that neighs much or often;] an epithet applied to a horse; (JK, * S, Msb, * K;) and so ↓ صَاهِلٌ and ↓ ذُو صَاهِلٍ. (JK. [But these two I find not elsewhere in this sense.]) ― -b2- [Hence,] بَنَاتُ صَهَّالٍ Horses. (TA in art. بنى. [It should be observed that بَنَات applied to irrational beings is pl. of اِبْنٌ as well as of اِبْنَةٌ.])

صَاهِلٌ
صَاهِلٌ ذ and ذُو صَاهِلٍ: see صَهَّالٌ. ― -b2- صَاهِلٌ applied to a he-camel signifies That strikes, or beats, (O, K,) with his fore leg and his hind leg, (K,) and bites, and does not ever utter a grumbling cry, in consequence of his disdainfulness, (O, K,) but whose inside makes a confused and continued, or rumbling, sound, (K, TA,) by reason of his disdainfulness: (TA:) so expl. by Lth: one says جَمَلٌ صَاهِلٌ and ذُو صَاهِلٍ: (O, TA:) and نَاقَةٌ ذَاتُ صَاهِلٍ (O, K) and بِهَا صَاهِلٌ: (O, TA:) or ذُو صَاهِلٍ signifies a stallion camel excited by lust, assaulting [the she-camels], and causing a sound to be heard from his inside; as also ذُو شَاهِقٍ. (TA in art. شهق.) And ذُو صَاهِلٍ applied to a man, (assumed tropical:) Vehement in springing or rushing, or in assaulting or attacking, and in excitement or provocation: (M, K, TA:) or a man whose anger is vehement; as also ذُو شَاهِقٍ. (TA in art. شهق.)

صَيْهَلٌ
[ صَيْهَلٌ ذ is expl. by Reiske as signifying Firma ac tenax durities: so says Freytag: but I find not any authority for this.]

صَاهِلَةٌ
صَاهِلَةٌ ذ : see صَهِيلٌ: and see also ثُغَآءٌ, in art. ثغو. ― -b2- Its pl., صَوَاهِلُ, is also applied (by the poet Aboo-Zubeyd Et-Tل-ee, O, TA) to The sounds of مَسَاحٍ [i. e. iron shovels or spades]. (O, K.) Also (by the poet Temeem Ibn-Abee-Mukbil, O, TA) to The sounds of flies among herbage; (O, K;) app. meaning the humming or buzzing, [sounds] of their flying. (O, TA.)

تَصْهَالٌ
تَصْهَالٌ ذ : see صَهِيلٌ.

##### Türkçe

**صَهَلَ**
1 **صَهَلَ** ذ, bir at hakkında söylenir, muzâri‘i **صَهِلَ** (S, O, Msb, K) ve **صَهَلَ**, (Msb, K,) mastarı **صَهِيلٌ**, (S, O, Msb, K,) [ve **تَصْهَالٌ** şiddetli bir mastardır, (aşağıda **صَهِيلٌ**’e bakınız,)] Kişnedi; lafzen sesini çıkardı; yahut ses verdi. (S, O, K.)

**تَصَاهَلَتِ الخَيْلُ**
6 **تَصَاهَلَتِ الخَيْلُ** ذ Atlar birbirlerine kişnedi. **رُودٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak; orada **تَصَاهَلْ**, **تَتَصَاهَلْ** yerine vâki olmuştur.]

**صَهْلٌ**
**صَهْلٌ** ذ: iki yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**صَهَلٌ**
**صَهَلٌ** ذ Kısıklık, pürüzlülük, sertlik yahut kaba bir ses; [bu görünüşe göre doğrudur, yahut buna yakındır; fakat ardından gelenin açıkça yanlış olduğunu düşünüyorum; ve muhtemelen O’nun bu yerde hatalı olan bir nüshasından alınmıştır;] aşağıdaki **صَهْلٌ** gibi: ve **صَهْلٌ**, **صَحْلٌ** ile eşanlamlıdır: (CK ve TA’ya göre K: [TA’da buna, yani seste kısıklık, pürüzlülük, sertlik yahut kabalık, ilave edilmiştir:]) yahut **صَحَلٌ** ile eşanlamlıdır: (K’nın bende bulunan yazma nüshasında böyledir:) [Sgh tarafından verilen açıklama doğru olarak görünüşe göre şöyledir:] kişi, **فِى صَوْتِهِ صَهَلٌ** ve **صَحَلٌ** der; yani [Onun sesinde] keskinlik ve sertlik vardır: Ümm-Ma‘bed rivayetinde, farklı rivayetlere göre, **فِى صَوْتِهِ صَهَلٌ** yahut **صَحَلٌ** denilmiştir: ve A‘Obeyd, **الصَّهَلُ**’in **البَحَحُ** gibi olduğunu [yani kısıklık vb.], şiddetli olmadığını, fakat hoş olduğunu söyler. (O’da böyle buluyorum.) [Har s. 646’da **الصحل** ve aşağıdaki **الصهل**’in **المَآء القليل** mânasına geldiği söylenmiştir: fakat bunun, bir şârihin **الصحل** ve **الصهل**’i, **ض** ile **الضَّحْلُ** ve **الضَّهْلُ** yerine yanlış yazılmış olarak bulmasından alınmış olduğunu düşünüyorum.]

**صَهَالٌ**
**صَهَالٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**صَهِيلٌ**
**صَهِيلٌ** ذ [bir mastar, 1’e bak,] ve aşağıdaki **صُهَالٌ** (S, O, K) ve aşağıdaki **صَاهِلَةٌ**, bunun çoğulu **صَوَاهِلُ**’dür, (O, K,) ve aşağıdaki **تَصْهَالٌ**, [bu sonuncusu şiddetli bir mastardır,] (O,) Atın kişnemesi yahut kişneme; lafzen seslenmesi yahut sesi: (S, O, K:) eşeğe nispetle **نَهِيقٌ** ve **نُهَاقٌ**’a benzer. (TA.) **أَهْلُ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ** “atların ve develerin sahipleri” demektir: (اط maddesinde TA:) Ümm-Zer‘ rivayetinde şöyle denilmiştir: **فَجَعَلَنِى فِى أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ** [Ve beni atların ve develerin sahipleri arasına koydu]: (O, TA:) o, az mala sahip kimseler arasında olduğunu, onun ise kendisini çok servet sahiplerine naklettiğini kastetmiştir; zira atların ve develerin sahipleri, koyun yahut keçi sahiplerinden daha [zengin]dir. (mevcut maddede TA.)

**صَهَّالٌ**
**صَهَّالٌ** ذ Kişneyen, lafzen sesini çıkaran; [daha doğrusu çok yahut sık kişneyen;] bir ata sıfat olarak kullanılır; (JK, * S, Msb, * K;) ve yine aşağıdaki **صَاهِلٌ** ve aşağıdaki **ذُو صَاهِلٍ**. (JK. [Fakat bu ikisini bu mânada başka yerde bulmuyorum.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **بَنَاتُ صَهَّالٍ** Atlar. (بنى maddesinde TA. [Şu gözlenmelidir ki **بَنَاتُ**, akılsız varlıklara uygulandığında, **اِبْنٌ**’un da **اِبْنَةٌ**’nin de çoğuludur.])

**صَاهِلٌ**
**صَاهِلٌ** ذ ve **ذُو صَاهِلٍ**: **صَهَّالٌ**’a bak. ― -b2- **صَاهِلٌ**, erkek deveye uygulandığında, Ön ayağı ve arka ayağıyla vuran yahut döven, (O, K,) (K,) ve ısıran, ve kibirliliği sebebiyle asla homurdanma sesi çıkarmayan, (O, K,) fakat kibirliliği sebebiyle içi karışık ve devamlı, yahut gümbürtülü bir ses çıkaran: (K, TA,) (TA:) Lth tarafından böyle açıklanmıştır: kişi **جَمَلٌ صَاهِلٌ** ve **ذُو صَاهِلٍ** der: (O, TA:) ve **نَاقَةٌ ذَاتُ صَاهِلٍ** (O, K) ve **بِهَا صَاهِلٌ**: (O, TA:) yahut **ذُو صَاهِلٍ**, şehvetle coşmuş, [dişi develere] saldıran, ve içinden bir ses işitilen aygır deve demektir; tıpkı **ذُو شَاهِقٍ** gibi. (شهق maddesinde TA.) Ve **ذُو صَاهِلٍ**, bir adama uygulandığında, (mecaz kabul edilerek:) sıçramada yahut atılmada, yahut saldırmada yahut hücum etmede, ve coşkunlukta yahut tahrikte şiddetli: (M, K, TA:) yahut öfkesi şiddetli olan bir adam; tıpkı **ذُو شَاهِقٍ** gibi. (شهق maddesinde TA.)

**صَيْهَلٌ**
[ **صَيْهَلٌ** ذ, Reiske tarafından “Firma ac tenax durities” mânasında olmak üzere açıklanmıştır: Freytag böyle der: fakat bunun için herhangi bir dayanak bulmuyorum.]

**صَاهِلَةٌ**
**صَاهِلَةٌ** ذ: **صَهِيلٌ**’e bak: ve ayrıca ثغو maddesinde **ثُغَآءٌ**’a da bak. ― -b2- Bunun çoğulu **صَوَاهِلُ**, (şair Ebû-Zübeyd Et-Tل-ee tarafından, O, TA) **مَسَاحٍ**’ın [yani demir küreklerin yahut bel küreklerinin] seslerine de uygulanır. (O, K.) Yine (şair Temîm İbn-Ebî-Mukbil tarafından, O, TA) otlar arasında sineklerin seslerine; (O, K;) görünüşe göre onların uçuşlarının vızıltısı yahut uğultusu [sesleri] kastedilmiştir. (O, TA.)

**تَصْهَالٌ**
**تَصْهَالٌ** ذ: **صَهِيلٌ**’e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%84/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَهَلَ
صَهَلَ A ,  I ( n. ac. صَاْهِلَة 21t ,  صَهِيْل 25 ,  تَصْهَاْل 62 ),
a.  Neighed.

صَاْهِل
صَاْهِل 21 ,
a.  see 28 .

صَاْهِلَة
صَاْهِلَة 21t , ( pl. صَوَاْهِلُ 41 ),
a.  see 25 .

صُهَاْل
صُهَاْل 24 ,
a.  see 25 .

صَهِيْل
صَهِيْل 25 ,
a.  Neigh.

صَهَّاْل
صَهَّاْل 28 ,
a.  Neighing; neigher.

##### Türkçe

**صَهَلَ**
**صَهَلَ** A , I (isim-fiil: **صَاْهِلَة** 21t , **صَهِيْل** 25 , **تَصْهَاْل** 62 ),
a. Kişnedi.

**صَاْهِل**
**صَاْهِل** 21 ,
a. bkz. 28 .

**صَاْهِلَة**
**صَاْهِلَة** 21t , (çoğulu: **صَوَاْهِلُ** 41 ),
a. bkz. 25 .

**صُهَاْل**
**صُهَاْل** 24 ,
a. bkz. 25 .

**صَهِيْل**
**صَهِيْل** 25 ,
a. Kişneme.

**صَهَّاْل**
**صَهَّاْل** 28 ,
a. Kişneme; kişneyen.
