# صهو — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%88/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%87%D9%88/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%87%D9%88.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: صهو

(باب الصاد والهاء وما يثلثهما)
(صهو) الصاد والهاء والحرف المعتلّ أُصَيْلٌ يدلُّ على علوّ. من ذلك الصَّهْوَة، وهو مَقعد الفارس مِنْ ظَهْر الفَرَس. والصَّهَوات: أعالي الرَّوَابِي، ربما اتُّخِذَت فوقَها بُرُوج، الواحدة صَهْوَة. وقال الشيباني: الصِّهاء: مناقع الماء الواحد صهوة. وهذا وإن كان صحيحاً فإنّ القِياس أن يكون مناقِعَ في أماكنَ عالية.
ومن الباب أن يصيب الإنسان جُرْحٌ ثم يَنْدَى دائماً، فيقال صَهِيَ يَصْهَى، وهو ذلك القِياس؛ لأنَّه ندىً يعلو الجُرح.
(صهر) الصاد * والهاء والراء أصلان: أحدهما يدلُّ على قُربَى، والآخر على إِذابة شيء.
فالأوّل الصِّهْر، وهو الخَتَن. قال الخليل: لا يقال لأهلِ بيت الرجل إلاَّ أَخْتَانٌ، ولا لأهل بيت المرأة إلاَّ أصهار. ومن العرب من يجعلهم أصهاراً كلَّهُم. قال ابن الأعرابيّ: الإصهار: التَّحَرُّم بجِوارٍ أو نَسَب أو تَزَوُّج. وفي كلِّ ذلك يُتأَوَّل قولُ القائل:
قَود الجياد وإِصهارُ الملوك وصَـبـ *** ـرٌ في مواطنَ لو كانوا بها سئموا([1])والأصل الآخر: إِذابة الشَّيء. يقال صَهَرْتُ الشَّحمةَ. والصُّهارة: ما ذاب منها. واصطهرتُ الشَّحمة. قال:
وكنتَ إِذا الوِلدانُ حَانَ صَهيرُهم *** صَهَرْتَ فلم يَصْهَرْ كصهرِكَ صاهر([2])يقال صَهَرْتَه الشَّمْسُ، كأنّها أذابته. يقال ذلك للحِرباء إِذا تلألأ ظَهْرُه من شدّة الحرّ. ويقال إِنّهم يقولون: لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة. كأنه قال: لأُذِيبَنَّه.
(صهد) الصاد والهاء والدال بناءٌ صحيح يدلُّ على ما يُقارب الباب الذي قبله. يقولون: صَهَدَته الشَّمس مثل صَهَرَتْه الشَّمْس. ثم يقال على الجِوار للسَّرابِ الجاري صَيْهَد. قال الهذلي([3])في صيهد الحَرِّ:
وذكَّرها فَيْحُ نَجْمِ الفُرو *** عِ من صَيْهدِ الصَّيْفِ بَرْدَ الشَّمالِ([4])(صهب) الصاد والهاء والباء بناءٌ صحيح، وهو لونٌ من الألوان من ذلك الصُّهْبَة: حُمرةٌ في الشَّعر، يقال رجلٌ أصهب. والصَّهْباء: الخمْر؛ لأنَّ لونَها شبيبهٌ بهذا، والمُصَهَّب من اللحم: ما اختلطت حُمرتُهُ ببياض الشَّحم وهو يابس. وأمَّا الصُّخور فيقال الصَّياهِب، فممكنٌ أن يكون ذلك اللّون، ويمكن أن يكون لشدتها، أو يكون من الصَّيْخَد ويصير من باب الإِبدال. ويقولون لليوم الشَّديد البرد: أصهب، وذلك لما يعلو الأرض من الألوان.
(صهل) الصاد والهاء واللام أصلٌ صحيحٌ، وفروعه قليلة، ولعلّه ليس فيه إلاّ صَهَل الفرس، وفرسٌ صَهَّال.
(صهم) الصاد والهاء والميم أصلٌ صحيح قليل الفروع، لكنَّهم يقولون: الصِّهْميم: السيِّئُ الخُلق من الإِبل، ويشبِّهون به الرَّجُلَ الذي لا يثبت على رأيٍ  واحد. والله أعلم.
--------------ـ
([1]) البيت لزهير في ديوانه 161 واللسان (صهر). وقبله:
فضله فوق أقوام ومجده *** ما لن ينالوا وإن جادوا وإن كرموا
([2]) أنشده في المجمل أيضاً.
([3]) هو أمية بن أبي عائذ الهذلي. وقصيدته في شرح السكري للهذليين 180 ونسخة الشنقيطي 79.
([4]) في اللسان (صهر): "فأوردها فيج". وأنشده في (فرع) بروايتنا هذه وقال: "هي فروع الجوزاء بالعين، هو أشد ما يكون من الحر. فإذا جاءت الفروغ بالغين، وهي من نجوم الدلو، كان الزمان حينئذٍ بارداً ولا فيح يومئذٍ".

ـ

### Türkçe

(باب **الصاد** ve **الهاء** ve ikisini üçleyen şey)

(**صهو**) **الصاد** ve **الهاء** ve illetli harf, yükseklik üzerine delâlet eden bir asıldır. Bundan **الصَّهْوَة** vardır; o, atın sırtından binicinin oturduğu yerdir. Ve **الصَّهَوات**: tepelerin üstleri; belki onların üstünde burçlar edinilmiştir; teki **صَهْوَة**’dir. Şeybânî dedi: **الصِّهاء**: su birikintileri; teki **صهوة**. Bu, sahih olsa da kıyas, onun yüksek yerlerdeki su birikintileri olmasıdır.

Ve babdandır: insana bir yara isabet eder, sonra daima ıslanır; **صَهِيَ يَصْهَى** denir; o, o kıyastır; çünkü o, yaranın üstüne çıkan bir ıslaklıktır.

(**صهر**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الراء** iki asıldır: birisi yakınlığa delâlet eder, diğeri bir şeyi eritmeye.

Birincisi **الصِّهْر**’dür; o, damattır. Halîl dedi: erkeğin ev halkına ancak **أَخْتَانٌ** denir; kadının ev halkına da ancak **أصهار**. Araplardan kimi onları hepsini **أصهاراً** yapar. İbnü’l-A‘râbî dedi: **الإصهار**: komşuluk veya nesep veya evlenme ile haramlık (hısımlık) edinmektir. Bütün bunlarda söyleyenin sözü te’vil edilir:

Cins atları sevk etmek ve kralların **إِصهارُ**’ı ve sabır;
bulundukları yerlerde olsalar usanacakları (yerlerde).

Diğer asıl: bir şeyi eritmek. “Yağı erittim” denir: **صَهَرْتُ الشَّحمةَ**. Ve **الصُّهارة**: ondan eriyen şeydir. Ve “yağı erittim” denir: **اصطهرتُ الشَّحمة**. Dedi:

Ve sen, çocukların erime vakti geldiğinde,
erittin; senin erittiğin gibi bir eriten eritemedi.

“Güneş onu eritti” denir: **صَهَرْتَه الشَّمْسُ**; sanki onu eritmiştir. Bu, bukalemun için, şiddetli sıcaktan sırtı parıldadığında söylenir. Ve denir ki: onların “Onu acı bir yeminle mutlaka eriteceğim” dediklerini söylerler: **لأَصْهَرنَّه بيمينٍ مُرَّة**. Sanki “Onu mutlaka eriteceğim” dedi.

(**صهد**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الدال** sahih bir yapıdır; bir önceki babı yaklaştıran şeye delâlet eder. “Güneş onu kavurdu” derler: **صَهَدَته الشَّمس**; “Güneş onu eritti” gibi: **صَهَرَتْه الشَّمْس**. Sonra komşuluk yoluyla akan seraba **صَيْهَد** denir. Hüzellî, sıcağın **صيهد**’inde dedi:

Ve ona hatırlattı: **نَجْمِ الفُرو**’un yaydığı sıcaklık,
yazın **صَيْهد**’inden kuzeyin soğuğunu.

(**صهب**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الباء** sahih bir yapıdır; o, renklerden bir renktir. Bundan **الصُّهْبَة**: saçta bir kızıllıktır; “**أصهب** bir adam” denir. Ve **الصَّهْباء**: şaraptır; çünkü onun rengi buna benzer. Ve etten **المُصَهَّب**: kızıllığı, kuruyken yağın beyazlığıyla karışmış olandır. Kayalara gelince, **الصَّياهِب** denir; bu, o renk olabilir; ve şiddetlerinden dolayı olabilir; yahut **الصَّيْخَد**’den olup ibdâl babından olur. Ve şiddetli soğuk güne **أصهب** derler; bu, yerin üstüne çıkan renklerden dolayıdır.

(**صهل**) **الصاد** ve **الهاء** ve **اللام** sahih bir asıldır; dalları azdır; belki onda ancak atın kişnemesi vardır: **صَهَل الفرس**; ve **صَهَّال** bir at.

(**صهم**) **الصاد** ve **الهاء** ve **الميم** sahih bir asıldır, dalları azdır; lâkin onlar derler ki: **الصِّهْميم**: develerden kötü huylu olan. Ve bununla, tek bir görüş üzerinde durmayan adamı benzetirler. Allah daha iyi bilir.
