# صوب (ص-و-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sağanak yağmur demektir

- Harfler: ص - و - ب
- Kur'an'da: 77 geçiş · 56 ayet · 46 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (46)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [مُصِيبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | مُفْعِلَةٌ | İsabet eden | 6 | 6 | [2:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:156.md) |
| [أَصَابَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E.md) | أَفْعَلَ | İsabet etti | 5 | 5 | [11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/11:89.md) |
| [تُصِبْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفْعِلْهُمْ | Onlara isabet eder | 5 | 4 | [4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:78.md) |
| [أَصَابَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَكُمْ | Size isabet etti | 4 | 4 | [3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:153.md) |
| [أَصَابَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | أَفْعَلَكَ | Sana isabet etti | 3 | 2 | [4:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:79.md) |
| [أَصَابَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَهُمْ | Onlara isabet etti | 3 | 3 | [3:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:146.md) |
| [مُصِيبَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | مُفْعِلَةٍ | İsabet eden | 3 | 3 | [42:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/42:30.md) |
| [أَصَابَتْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَتْكُمْ | Size isabet etti | 2 | 2 | [3:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:165.md) |
| [أَصَابَتْهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلَتْهُمْ | Onlara isabet etti | 2 | 2 | [2:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:156.md) |
| [أَصَابَهُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | أَفْعَلَهُمُ | Onlara isabet etti | 2 | 2 | [3:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:172.md) |
| [تُصِبْكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%83%D9%8E.md) | تُفْعِلْكَ | Sana isabet eder | 2 | 1 | [9:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:50.md) |
| [تُصِيبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفْعِلَهُمْ | Onlara isabet eder | 2 | 2 | [24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/24:63.md) |
| [سَيُصِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | سَيُفْعِلُ | İsabet edecek | 2 | 2 | [6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/6:124.md) |
| [فَأَصَابَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلَهُمْ | Bunun için onlara isabet etti; Onlara isabet etti | 2 | 2 | [16:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/16:34.md) |
| [فَيُصِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | فَيُفْعِلُ | Hemen isabet eder | 2 | 2 | [13:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/13:13.md) |
| [يُصِيبَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلَهُمْ | Onlara isabet eder | 2 | 2 | [5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:49.md) |
| [أَصَابَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | أَفْعَلَتْ | İsabet etti | 1 | 1 | [3:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:117.md) |
| [أَصَابَتْهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلَتْهُ | Ona isabet etti | 1 | 1 | [22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/22:11.md) |
| [أَصَابَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | أَفْعَلَهَا | Ona isabet etti | 1 | 1 | [2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:265.md) |
| [أَصَابَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | أَفْعَلَهُ | Ona isabet etti | 1 | 1 | [22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/22:11.md) |
| [أَصَبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْتُمْ | İsabet ettiniz | 1 | 1 | [3:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:165.md) |
| [أَصَبْنَاهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَلْنَاهُمْ | Onlara isabet ettik | 1 | 1 | [7:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/7:100.md) |
| [أُصِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | أُفْعِلُ | İsabet ederim | 1 | 1 | [7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/7:156.md) |
| [تُصِبْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفْعِلْكُمْ | Size isabet eder | 1 | 1 | [3:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:120.md) |
| [تُصِيبَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | تُفْعِلَنَا | Bize isabet eder | 1 | 1 | [5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:52.md) |
| [تُصِيبَنَّ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D9%91.md) | تُفْعِلَنَّ | Kesinlikle isabet edecek | 1 | 1 | [8:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/8:25.md) |
| [تُصِيبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | تُفْعِلُهُمْ | Onlara isabet eder | 1 | 1 | [13:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/13:31.md) |
| [تُصِيبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفْعِلُوا | İsabet edersiniz | 1 | 1 | [49:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/49:6.md) |
| [سَيُصِيبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%B3%D9%8E%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | سَيُفْعِلُهُمْ | Onlara isabet edecek | 1 | 1 | [39:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/39:51.md) |
| [صَوَابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعَالًا | Doğru | 1 | 1 | [78:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/78:38.md) |
| [فَأَصَابَتْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَأَفْعَلَتْكُمْ | Hemen size isabet etti | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:106.md) |
| [فَأَصَابَهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | فَأَفْعَلَهَا | Hemen ona isabet etti | 1 | 1 | [2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:266.md) |
| [فَأَصَابَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | فَأَفْعَلَهُ | Hemen ona isabet etti | 1 | 1 | [2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:264.md) |
| [فَتُصِيبَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D8%AA%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَتُفْعِلَكُمْ | Size isabet edecek olması sebebiyle | 1 | 1 | [48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/48:25.md) |
| [كَصَيِّبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%8A%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8D.md) | كَفَيْعِلٍ | Yağmur fırtınası gibi | 1 | 1 | [2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:19.md) |
| [مُصِيبَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | مُفْعِلَةُ | İsabet eden | 1 | 1 | [5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:106.md) |
| [مُصِيبُهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | مُفْعِلُهَا | Ona isabet eden | 1 | 1 | [11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/11:81.md) |
| [نُصِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | نُفْعِلُ | İsabet ederiz | 1 | 1 | [12:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/12:56.md) |
| [وَأَصَابَهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D8%A7%D8%A8%D9%8E%D9%87%D9%8F.md) | وَأَفْعَلَهُ | Ve ona isabet etti | 1 | 1 | [2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:266.md) |
| [يُصِبْكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلْكُمْ | Size isabet eder | 1 | 1 | [40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/40:28.md) |
| [يُصِبْهَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D8%A8%D9%92%D9%87%D9%8E%D8%A7.md) | يُفْعِلْهَا | Ona isabet eder | 1 | 1 | [2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:265.md) |
| [يُصِيبَكُمُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%8F.md) | يُفْعِلَكُمُ | Size isabet eder | 1 | 1 | [9:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:52.md) |
| [يُصِيبَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلَكُمْ | Size isabet eder | 1 | 1 | [11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/11:89.md) |
| [يُصِيبَنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | يُفْعِلَنَا | Bize isabet eder | 1 | 1 | [9:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:51.md) |
| [يُصِيبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F.md) | يُفْعِلُ | İsabet eder | 1 | 1 | [10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/10:107.md) |
| [يُصِيبُهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D8%B5%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | يُفْعِلُهُمْ | Onlara isabet eder | 1 | 1 | [9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:120.md) |

## Mücavir kökler — 114 mücavir (335 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 39 ortak ayet · G² 37 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
2. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 11 ortak ayet · G² 26 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
3. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 9 ortak ayet · G² 20 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
4. [رعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B9%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Gürleyen bulut demektir
5. [ودق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 19 · Sicim gibi yağmurdur
6. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 18 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
7. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 13 ortak ayet · G² 14 · Şey
8. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 12 ortak ayet · G² 12 · Saçak demektir
9. [وطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B7%D8%A3.md) — 2 ortak ayet · G² 12 · “Vita” minder demektir
10. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 12 · El ve kol demektir
11. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 12 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
12. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · “Kudüm” ön demektir
13. [ندم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · “Redm” kumaşa dikilen yama, “nedm” arkadaş, içki…
14. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 11 · Odun demeti demektir
15. [روح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Reyhan kokulu çiçeğin adıdır
16. [أذن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B0%D9%86.md) — 5 ortak ayet · G² 10 · Kulak demektir
17. [فتن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 10 · Fitne, Madeni curuftan temizlemek için eritmek demektir
18. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 10 · Hayese sürülmüş tarla demektir
19. [مثل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AB%D9%84.md) — 6 ortak ayet · G² 9 · Çamurdan yapılan ve bir şeye benzetilen nesne, heykeldir
20. [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Yıldırım demektir
21. [ضيع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%8A%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Zayi eder
22. [برق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Berg parlak taş demektir
23. [سحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · Fışkıran sudur
24. [خلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Hilale (Hı) diş aralarındaki kalıntıları çıkarmak için…
25. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Tan demektir
26. [ضعف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B9%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 7 · Katlanmış deri demektir
27. [نفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D9%82.md) — 4 ortak ayet · G² 7 · İki yüzlüler
28. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 6 ortak ayet · G² 7 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
29. [صبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Granit taş demektir
30. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
31. [كتم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Su sızdırmayan sağlam tulumdur
32. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 6 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
33. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
34. [عرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B1%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “A’rafe” üstü düz dağ demektir
35. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 5 ortak ayet · G² 6 · Beraber
36. [كسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B3%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Kazandı
37. [كود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Neredeyse o
38. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 6 ortak ayet · G² 5 · Murar acı bir ağacın adıdır
39. [حوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Çeper, çit demektir
40. [لوط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%88%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Liyat” sıva harcı demektir
41. [ودد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Vadi, bir ırmağın veya derenin içinde bulunduğu sahadır
42. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 5 · Beyn topraktaki yarık demektir
43. [هود](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · “Hidayet”in değişik söylenişidir
44. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
45. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
46. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 5 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
47. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 12 ortak ayet · G² 4 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
48. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
49. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 6 ortak ayet · G² 4 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
50. [قطع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Kesinlikle keseceğim
51. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Zenb : Kuyruk demektir
52. [موت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D8%AA.md) — 4 ortak ayet · G² 4 · Kış uykusundan uyanmış yılana hayy, kış uykusundaki yılana…
53. [جبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%A8%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Dağ anlamındadır
54. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
55. [صلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%84%D9%88.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Namaz
56. [قرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B1%D8%A8.md) — 3 ortak ayet · G² 4 · Suyun içine konduğu kap veya tulum demektir
57. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
58. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
59. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
60. [كثر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B1.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Kesr(sin ile) kırık demektir

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صوب |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli: و) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md), [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md), [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md), [أتى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) |
| Zıt Kök | [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yukarıdan aşağıya dökülme, hedefe yönelip tam yerine inme ve orada karar kılma |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi takdir ve eylemin hedefini tam bulması; hayır veya şer olarak insana isabet eden kaçınılmaz oluş |
| Çekirdek Özet 3 | Varoluşsal ve ahlaki eylemin hakikate tam denk gelmesi (isabet ve savab); niyet ile hedefin örtüşmesi |
| Kritik Hata Riski | Kökün türevi olan musibeti yalnızca rastlantısal felaket ve kötülük sanmak; hedefe tam denk gelen isabet boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | Bir kaynaktan dışarıya doğru yönelme, yoğunlaşarak çıkma veya şekil alma; [صوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md) (sesin çıkması), [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md) (biçimlenme), [صوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B9.md) (ölçüp ayırma), [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) (kabarıp örtme) ve [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) (tutunup durma) köklerinde olduğu gibi odaklanmış bir yoğunluk taşır | ب | İçine girme, birleşme ve hedefe temas etme imgesi eklenerek; yönelen enerjinin yukarıdan aşağıya akıp tam hedefine ulaşması, hedefin içine işlemesi ve orada sabitlenmesi anlamı oluşmuştur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Avlanma kancası, dik duran bitki sapı | Odaklanma, hedefe kilitlenme, yakalama ve yön tayin etme gücü |
| و | Çengel, bağlama kazığı | Hareketi taşıma, iki düzlem (gök ile yer) arasında bağ kurma ve süreklilik |
| ب | Çadır, barınak, iç mekân | Hedef noktaya girme, kapalı bir alanda karar kılma ve yerleşme |
| صوب | Odaklanarak yönelen bir akışın hedefine kilitlenip oraya girmesi ve yerleşmesi | Yukarıdan aşağıya doğru bir amaca kilitlenen şeyin hedefini tam bularak içine nüfuz etmesi eylemi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Gökyüzünden boşalan sağanak yağmurun hedeflenen araziye inip orayı sulaması; atılan okun sapmadan hedefini tam vurması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafe b. el-Abd muallakasında işin yerine oturup kesinleşmesini darb-ı meselle anar: سادراً أحسب غيي رشداً / فتناهيت وقد صابت بقر |
| Erken Arapça kullanım | Bir kimsenin çölde yönünü kaybetmeden doğrudan hedefe yürümesi hakkında أقم صوبك denir; hedeften sapmayan yürüyüş ve tam isabet eden ok için kullanılır |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab.

### Sami etimolojik katman

Batı Sami ve Güney Sami dillerinde kök, yukarıdan dökülme, akma, yönelme ve hedefe ulaşma düzleminde ortak morfolojik izler taşır. Klasik Arapçada صوب biçimi, bir şeyin yukarıdan inerek bir noktada karar kılması (نزول شيء واستقراره قراره) anlamında kristalleşmiştir. Arapçadaki sağanak yağmur (sayyib) ve hedefe isabet eden ok (sehmun sâib) tasavvuru, kökün en kadim katmanını oluşturur. Diğer Sami dillerinde kök harflerinin ötümlüleşmesi ve kaymasıyla ilişkili formlarda akma, dökülme ve yönelme semantiği korunur. İbranicedeki dökülme ve yönelme bildiren bazı akraba köklerle fonetik benzeşmeler bulunsa da Arapça, kavramı hedefe tam denk gelme ve hakikatle örtüşme (savâb) yönünde soyutlayarak özgün bir ahlaki ve ontolojik düzleme taşımıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Lane’s Lexicon, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صوب / [صيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%A8.md) | Yağmurun inmesi, kabın eğilip dökülmesi ve hedefin vurulması somut tabanından ahlaki doğruluk (savab) ve takdir edilen oluş (musibet) türemiştir | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Batı Sami akrabalığı | Dökülme, akma ve hedeflenen noktaya ulaşma kök matrisiyle bağlantılı semantik süreklilik | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik yönelim | Su akışı, hedefe fırlatma ve bir noktada sabitlenme bildiren arkaik fonetik kökler | Muhtemel |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Cohen (Dictionnaire des racines sémitiques).

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صوب | Anlamlı | Hedefe inme ve isabet etme | Yağmurun inmesi, hedefin vurulması, doğruluk | Hedef kök; Kur'an'da geçer |
| [صبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D9%88.md) | Anlamlı | Meyletme, arzulama, çocuksu eğilim | Gönlün bir tarafa kontrolsüzce akması ve yönelmesi | Kur'an'da geçer; yönelme anlamında ortak çekirdek taşır |
| [وصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D8%A8.md) | Anlamlı | Süreklilik, yerleşiklik ve zahmet | Bir yerde sabit kalma, sürekli hastalık ve dinmeyen acı | Kur'an'da geçer; kararlılık ve hedefe yapışma bağı |
| [وبص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D8%B5.md) | Anlamlı | Parıldama ve şimşek çakması | Işığın ani parlaması, parıltının göze çarpması | Kur'an'da geçmez; sözlükte müsta'meldir |
| [بصو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B5%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Arap dilinde kullanılmayan terkip (mühmel) | Veri bulunamadı |
| [بوص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%88%D8%B5.md) | Anlamlı | Öne geçme, kurtulma, mesafe alma | Yarışta mesafe katedip öne fırlama | Kur'an'da geçmez; Kitābü'l-ʿAyn'da müsta'meldir |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صوب | Merkez | Hedefe isabet ve iniş | Yukarıdan belirlenmiş hedefe tam denk gelerek nüfuz etme | Rastlantı değil amaca tam uygun gerçekleşme |
| [وقع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D8%B9.md) | Komşu | Düşme ve vuku bulma | Ağır bir nesnenin aşağıya çarpıp yerleşmesi | Olayın kesinleşmesi ve ağırlığı ön plandadır |
| [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) | Komşu | Aşamalı veya doğrudan iniş | Yüksek bir makamdan daha alt bir konuma intikal | Hedefe saplanmaktan ziyade konum değişimidir |
| [سقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%82%D8%B7.md) | Komşu | Düşme ve kontrolden çıkma | Kasıtsız, dengesiz ve aşağı doğru düşüş | Hedef ve amaçlılık içermez, zaaf taşır |
| [أتى](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) | Komşu | Gelme ve erişme | Bir mesafeyi katederek hedefe doğru yaklaşma | İsabet etme şiddetinden ziyade geliş sürecidir |
| [خطأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B7%D8%A3.md) | Zıt | Hedefin dışına taşma ve yanılma | Atılan okun hedeften sapması, amaca ulaşılamaması | Hedefi bulamama, ıskalama ve hakikatten sapma |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صوب | Hedefe tam isabet etme, dökülme | Yağmurun inmesi ve okun hedefe tam varması | Kesin |
| Latince | Cadere, contingere, aptare | Düşmek, isabet etmek, denk gelmek | Hedefe temas etmeyi karşılar ancak ilahi takdir boyutunu eksik bırakır | Güçlü |
| İngilizce | Hit the mark, befall, afflict | Hedefi vurmak, başına gelmek | Olumsuz musibet ve hedefi vurma ayrımını parçalı verir | Güçlü |
| Almanca | Treffen, widerfahren | Hedefi bulmak, başına gelmek | Tam denk gelme durumunu karşılar, sağanak semantiği dışarıda kalır | Güçlü |
| Fransızca | Frapper, atteindre, advenir | Vurmak, ulaşmak, vuku bulmak | Hedefe varma boyutu güçlüdür, rahmet inişi boyutu eksiktir | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lane’s Lexicon.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صَيِّبٍ | Boşalan sağanak yağmur | Şimşek ve karanlıklarla birlikte inen hayat verici ve korkutucu rahmet; Bakara [2:19](https://lisan.digital/tr/ayet/2:19.md) |
| أَصَابَ / يُصِيبُ | Nimet, rahmet ve lütfun hedefine ulaşması | Allah'ın dilediği kuluna rahmetini ulaştırması; Nisâ [4:73](https://lisan.digital/tr/ayet/4:73.md), Yûnus [10:107](https://lisan.digital/tr/ayet/10:107.md) |
| أَصَابَ / يُصِيبُ | Ceza, azap ve felaketin suçluları bulması | İlahi gazabın ve dünyevi yaptırımın tam hedefini vurması; A'râf [7:156](https://lisan.digital/tr/ayet/7:156.md), Hûd [11:89](https://lisan.digital/tr/ayet/11:89.md) |
| مُصِيبَةٌ | İnsanın hayatında imtihan olarak karşılaştığı sarsıcı olay | Sabır ve teslimiyet gerektiren varoluşsal hadiseler; Bakara [2:156](https://lisan.digital/tr/ayet/2:156.md), Teğâbün [64:11](https://lisan.digital/tr/ayet/64:11.md) |
| سَهْمٌ صَائِبٌ (Siyak) | Doğru karara varma, isabetli irade | Hakikate tam denk gelen söz ve amel bağlamı; Nebe [78:38](https://lisan.digital/tr/ayet/78:38.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kaza, kader ve hayır-şer meselesi | İnsana isabet eden musibetlerin ilahi irade ve kulun kesbi ile ilişkisi | Her isabetin ilahi bir yazgı ve hikmet dahilinde gerçekleştiği vurgusu |
| Fıkıh | İctihad ve isabet teorisi | Müctehidin hüküm çıkarırken gerçeği bulup bulmadığı (küllü müctehidin musîb) | Zannın hakikate tam denk düşmesi ve ameli doğruluk |
| Tefsir | Temsil ve mecaz tahlili | Sayyib metaforunun vahiy, şeriat ve nifak karşısındaki durumuna tatbiki | Yağmurun diriltici özü ile şimşeğin sarsıcılığı arasındaki denge |
| Hadis | Bela ve sabır ahlakı | Müminin ayağına batan dikenden büyük acılara kadar her isabetin arınma vesilesi oluşu | Başa gelen her oluşun rastlantı değil hikmetli bir isabet olduğu |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kader ve imtihan | İsabet ve musibet | Teslimiyet ve bilinç inşası | Başa gelen durumların kör talih değil ilahi hedefleme olduğunu idrak ettirir | Kesin |
| İlmi | Metodoloji ve mantık | Savab (doğruluk) | Hükmün vakıaya mutabakatı | Önermenin veya yargının nesnel gerçeklikle tam örtüşmesini sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve adalet | İsabetli yönetim ve karar | Kamu maslahatını hedefi vururcasına gerçekleştirmek | Yöneticinin kararlarının toplumsal ihtiyaca tam denk gelmesi | Güçlü |
| İktisadi | Kaynak dağıtımı | Sayyib (bereketli yatırım) | Sermaye ve emeğin tam ihtiyaç noktasına akıtılması | Kaynakların israf edilmeden doğrudan katma değer üretecek alana isabet ettirilmesi | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Doğruluk ve kesinlik (Accuracy and Precision) / Hedef optimizasyonu | Bir merminin veya fonksiyon çıktısının hedeflenen koordinata sıfır hata payıyla ulaşması | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Nedensellik ve maruziyet (Causality and Exposure) | Bireyin veya toplumun kendi eylemlerinin ya da yapısal dinamiklerin sonucuna tam muhatap olması | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صوب kökünden gelen musibet kelimesini yalnızca ölüm, iflas, kaza gibi yıkıcı ve kötü olaylara hasretmek; onu kör bir talihsizlik olarak algılamak |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök Kur'an'da hem rahmet, yağmur, lütuf ve hayır için hem de azap ve imtihan için kullanılır; ortak unsur olayın rastgele değil, tam hedefini bularak inmesidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | İnsanın başına gelen musibetleri anlamsız bir haksızlık veya tesadüf sanması; hayrın da bir isabet olduğu bilincini yitirerek nimet karşısında şımarıp felaket karşısında isyana düşmesi |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Varlık alemindeki olayların tesadüf ve kör rastlantı değil, ilahi bir kasıt, takdir ve hikmetle belirlenmiş birer isabet olduğunu kavratır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Münafıkların ruh halini tasvir eden benzetmelerde, kader ve imtihan ayetlerinde ve savaş meydanındaki kayıpların izah edildiği Uhud bağlamındaki ayetlerde belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Hayrı kendinden bilip şerri kadere yıkan bencil insan algısını yıkar; insanın kendi elleriyle yaptıklarının bir sonucu olarak başına gelenleri adalet ve terbiye çerçevesinde okumasını sağlar |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yağmurun gökten hedeflenen araziye boşalması ve atılan okun tam hedefine saplanması.
- Soyut anlam: Bir niyetin, hükmün, eylemin veya kaderi hükmün hiçbir sapma göstermeden doğrudan hakikate veya muhatabına denk gelmesi.
- Sistematik karşılık: İlahi takdir ile kulun sorumluluğu arasındaki deterministik ve ahlaki örtüşme sistemi; kararın nesneye mutabakatı.
- LaTeX modeli: $$S(t) = \int_{\Omega} \delta(x - x_0) \cdot \Psi(x, t) \, dx$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $\Psi(x, t)$ uzay ve zaman koordinatlarında yukarıdan aşağıya yönelen ilahi veya insani eylem alanını; $\delta(x - x_0)$ ise eylemin $x_0$ hedef noktasına tam isabet etmesini sağlayan Dirac delta fonksiyonunu temsil eder. İntegral $S(t)$, eylemin hedefe tam denk gelmesiyle ortaya çıkan isabet ve savab neticesidir; hedef dışındaki tüm sapmalar sıfırlanırken, tam hedefe varan oluş kesinlik kazanır.

## Geçtiği ayetler (56 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:19.md) — كَصَيِّبٍ

أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ فِيهِ ظُلُمَاتٌ وَرَعْدٌ وَبَرْقٌ يَجْعَلُونَ أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ مِنَ الصَّوَاعِقِ حَذَرَ الْمَوْتِ وَاللَّهُ مُحِيطٌ بِالْكَافِرِينَ

Meal (IK): Yahut gökten inen sağnağa tutulmuş gibilerdir ki; onda karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Allah kafirleri çepeçevre kuşatıcıdır.

### [Bakara 2:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:156.md) — أَصَابَتْهُمْ · مُصِيبَةٌ

الَّذِينَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ قَالُوا إِنَّا لِلَّهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ

Meal (IK): Ki onlara bir musibet geldiği zaman; biz Allah içiniz ve yine O’na döneceğiz, derler.

### [Bakara 2:264](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:264.md) — فَأَصَابَهُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُبْطِلُوا صَدَقَاتِكُمْ بِالْمَنِّ وَالْأَذَى كَالَّذِي يُنْفِقُ مَالَهُ رِئَاءَ النَّاسِ وَلَا يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ صَفْوَانٍ عَلَيْهِ تُرَابٌ فَأَصَابَهُ وَابِلٌ فَتَرَكَهُ صَلْدًا لَا يَقْدِرُونَ عَلَى شَيْءٍ مِمَّا كَسَبُوا وَاللَّهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’a ve ahiret gününe inanmayıp, insanlara gösteriş için malını harcayan kimse gibi sadakalarınızı başa kakma ve eziyet etmekle heder etmeyin, O gösteriş yapanın hali; üzerinde toprak bulunan kayanınki gibidir. Şiddetli bir yağmur isabet ettiğnde onu katı bir taş halinde bırakır. Onlar kazandıklarından hiç bir şey elde edemezler. Allah kafirler güruhunu hidayete erdirmez.

### [Bakara 2:265](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:265.md) — أَصَابَهَا · يُصِبْهَا

وَمَثَلُ الَّذِينَ يُنْفِقُونَ أَمْوَالَهُمُ ابْتِغَاءَ مَرْضَاةِ اللَّهِ وَتَثْبِيتًا مِنْ أَنْفُسِهِمْ كَمَثَلِ جَنَّةٍ بِرَبْوَةٍ أَصَابَهَا وَابِلٌ فَآتَتْ أُكُلَهَا ضِعْفَيْنِ فَإِنْ لَمْ يُصِبْهَا وَابِلٌ فَطَلٌّ وَاللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ

Meal (IK): Allah’ın rızasını kazanmak ve kalblerindekini sağlamlaştırmak için mallarını infak edenlerin hali, bir tepedeki güzel bir bahçenin haline benzer. Kuvvetli bir sağanak düşünce; yemişlerini iki kat verir. Bol yağmur yağmasa bile bir çisenti bulunur ve Allah işlediklerinizi görür.

### [Bakara 2:266](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/2:266.md) — وَأَصَابَهُ · فَأَصَابَهَا

أَيَوَدُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تَكُونَ لَهُ جَنَّةٌ مِنْ نَخِيلٍ وَأَعْنَابٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ لَهُ فِيهَا مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ وَأَصَابَهُ الْكِبَرُ وَلَهُ ذُرِّيَّةٌ ضُعَفَاءُ فَأَصَابَهَا إِعْصَارٌ فِيهِ نَارٌ فَاحْتَرَقَتْ كَذَلِكَ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَكُمُ الْآيَاتِ لَعَلَّكُمْ تَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Biriniz ister mi ki; hurmalardan ve üzümlerden bir bahçesi olsun, altından ırmaklar aksın, içinde her çeşit meyve bulunsun da; kendisi ihtiyarlamış, çocukları da güçsüz kalmışken; bahçesi ateşli bir kasırga ile yanıversin. Düşünesiniz diye Allah, size ayetlerini böyle açıklar.

### [Ali İmran 3:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:117.md) — أَصَابَتْ

مَثَلُ مَا يُنْفِقُونَ فِي هَذِهِ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا كَمَثَلِ رِيحٍ فِيهَا صِرٌّ أَصَابَتْ حَرْثَ قَوْمٍ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَأَهْلَكَتْهُ وَمَا ظَلَمَهُمُ اللَّهُ وَلَكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Bu dünya hayatında onların sarfettikleri şeylerin durumu; kendilerine zulmeden bir kavmin ekinlerine isabet ederek mahveden kavurucu bir rüzgarın durumuna benzer. Allah onlara zulmetmedi, ama onlar; kendilerine zulmediyorlardı.

### [Ali İmran 3:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:120.md) — تُصِبْكُمْ

إِنْ تَمْسَسْكُمْ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكُمْ سَيِّئَةٌ يَفْرَحُوا بِهَا وَإِنْ تَصْبِرُوا وَتَتَّقُوا لَا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئًا إِنَّ اللَّهَ بِمَا يَعْمَلُونَ مُحِيطٌ

Meal (IK): Sizlere bir iyilik dokunursa; bu onları, üzer. Ama başınıza bir felaket gelirse; buna sevinirler. Sabreder ve sakınırsanız, onların hilesi size hiçbir zarar veremez. Şüphesiz ki, Allah, onların yaptıklarını kuşatmıştır.

### [Ali İmran 3:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:146.md) — أَصَابَهُمْ

وَكَأَيِّنْ مِنْ نَبِيٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّيُّونَ كَثِيرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَكَانُوا وَاللَّهُ يُحِبُّ الصَّابِرِينَ

Meal (IK): Nice peygamberler, beraberinde Rabba kul olanlardan bir çoğu bulunduğu halde savaştılar ve Allah yolunda başlarına gelenlerden dolayı yılmadılar, boyun eğmediler. Allah, sabredenleri sever.

### [Ali İmran 3:153](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:153.md) — أَصَابَكُمْ

إِذْ تُصْعِدُونَ وَلَا تَلْوُونَ عَلَى أَحَدٍ وَالرَّسُولُ يَدْعُوكُمْ فِي أُخْرَاكُمْ فَأَثَابَكُمْ غَمًّا بِغَمٍّ لِكَيْلَا تَحْزَنُوا عَلَى مَا فَاتَكُمْ وَلَا مَا أَصَابَكُمْ وَاللَّهُ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Hani siz; kimseye bakmadan kaçıyordunuz. Peygamber de arkanızdan çağırıp duruyordu. Kaybettiğinize ve başınıza gelene üzülmeyesiniz diye Allah, sizi kederden kedere uğrattı. Ve Allah, yaptıklarınızdan haberdardır.

### [Ali İmran 3:165](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:165.md) — أَصَابَتْكُمْ · مُصِيبَةٌ · أَصَبْتُمْ

أَوَلَمَّا أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَدْ أَصَبْتُمْ مِثْلَيْهَا قُلْتُمْ أَنَّى هَذَا قُلْ هُوَ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِكُمْ إِنَّ اللَّهَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ

Meal (IK): Onları iki misline uğrattığınız bir musibete kendiniz uğrayınca; bu nereden? dediniz. De ki: O, kendinizdendir. Doğrusu Allah herşeye kadirdir.

### [Ali İmran 3:166](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:166.md) — أَصَابَكُمْ

وَمَا أَصَابَكُمْ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ فَبِإِذْنِ اللَّهِ وَلِيَعْلَمَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): İki ordu karşılaştığı gün size gelen musibet, Allah’ın emriyleydi. Bu; mü’minleri belirtmek içindi.

### [Ali İmran 3:172](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/3:172.md) — أَصَابَهُمُ

الَّذِينَ اسْتَجَابُوا لِلَّهِ وَالرَّسُولِ مِنْ بَعْدِ مَا أَصَابَهُمُ الْقَرْحُ لِلَّذِينَ أَحْسَنُوا مِنْهُمْ وَاتَّقَوْا أَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Kendileri yara aldıktan sonra yine Allah’ın ve peygamberin davetine koşanlar, ihsan edenler ve sakınanlar için pek büyük mükafat vardır.

### [Nisa 4:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:62.md) — أَصَابَتْهُمْ · مُصِيبَةٌ

فَكَيْفَ إِذَا أَصَابَتْهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ ثُمَّ جَاءُوكَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا إِحْسَانًا وَتَوْفِيقًا

Meal (IK): Kendi işledikleri yüzünden başlarına bir musibet geldiğinde, nasıl hemen sana geldiler de; gayemiz sadece bir iyilik etmek ve ara bulmaktan ibaret idi, diye yemin ediyorlar.

### [Nisa 4:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:72.md) — أَصَابَتْكُمْ · مُصِيبَةٌ

وَإِنَّ مِنْكُمْ لَمَنْ لَيُبَطِّئَنَّ فَإِنْ أَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةٌ قَالَ قَدْ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيَّ إِذْ لَمْ أَكُنْ مَعَهُمْ شَهِيدًا

Meal (IK): Aranızda pek ağır davranacak olanlar da var. Size bir musibet geldiği takdirde: Allah bana gerçekten lütfetti de onlarla beraber bulunmadım der.

### [Nisa 4:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:73.md) — أَصَابَكُمْ

وَلَئِنْ أَصَابَكُمْ فَضْلٌ مِنَ اللَّهِ لَيَقُولَنَّ كَأَنْ لَمْ تَكُنْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ مَوَدَّةٌ يَالَيْتَنِي كُنْتُ مَعَهُمْ فَأَفُوزَ فَوْزًا عَظِيمًا

Meal (IK): Şayet Allah’ın büyük bir nimetine mazhar olursanız; andolsun ki, sizinle bir dostluk ve tanışıklığı yokmuş gibi: Keşki onlarla beraber olsaydım da ben de büyük bir başarıya erişseydim, der.

### [Nisa 4:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:78.md) — تُصِبْهُمْ

أَيْنَمَا تَكُونُوا يُدْرِككُّمُ الْمَوْتُ وَلَوْ كُنْتُمْ فِي بُرُوجٍ مُشَيَّدَةٍ وَإِنْ تُصِبْهُمْ حَسَنَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَقُولُوا هَذِهِ مِنْ عِنْدِكَ قُلْ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ فَمَا لِهَؤُلَاءِ الْقَوْمِ لَا يَكَادُونَ يَفْقَهُونَ حَدِيثًا

Meal (IK): Nerede olursanız olun, sağlam kaleler içinde dahi olsanız ölüm sizi bulacaktır. İman etmeyenlere bir iyilik gelirse: Bu, Allah’tandır. Bir kötülük erişirse de: Bu senin yüzündendir, derler. De ki: Hepsi Allah tarafındandır. Bunlara ne oluyor ki hiçbir sözü anlamaya yanaşmıyorlar?

### [Nisa 4:79](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/4:79.md) — أَصَابَكَ

مَا أَصَابَكَ مِنْ حَسَنَةٍ فَمِنَ اللَّهِ وَمَا أَصَابَكَ مِنْ سَيِّئَةٍ فَمِنْ نَفْسِكَ وَأَرْسَلْنَاكَ لِلنَّاسِ رَسُولًا وَكَفَى بِاللَّهِ شَهِيدًا

Meal (IK): Sana gelen her iyilik, Allah’tandır. Sana gelen her fenalık da kendindendir. Seni insanlara elçi olarak gönderdik. Buna şahid olarak Allah yeter.

### [Maide 5:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:49.md) — يُصِيبَهُمْ

وَأَنِ احْكُمْ بَيْنَهُمْ بِمَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَهُمْ وَاحْذَرْهُمْ أَنْ يَفْتِنُوكَ عَنْ بَعْضِ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ إِلَيْكَ فَإِنْ تَوَلَّوْا فَاعْلَمْ أَنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ أَنْ يُصِيبَهُمْ بِبَعْضِ ذُنُوبِهِمْ وَإِنَّ كَثِيرًا مِنَ النَّاسِ لَفَاسِقُونَ

Meal (IK): Ve aralarında Allah’ın indirdiği ile hükmet. Onların heveslerine uyma. Seni Allah’ın sana indirdiğinden vazgeçirmelerinden sakın. Eğer yüz çevirirlerse; bil ki, bir kısım günahları yüzünden Allah onları cezalandırmak istiyor. Gerçekten insanların bir çoğu fasıklardır.

### [Maide 5:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:52.md) — تُصِيبَنَا

فَتَرَى الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ يُسَارِعُونَ فِيهِمْ يَقُولُونَ نَخْشَى أَنْ تُصِيبَنَا دَائِرَةٌ فَعَسَى اللَّهُ أَنْ يَأْتِيَ بِالْفَتْحِ أَوْ أَمْرٍ مِنْ عِنْدِهِ فَيُصْبِحُوا عَلَى مَا أَسَرُّوا فِي أَنْفُسِهِمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık olanların; bize bir felaket gelmesinden korkuyoruz, diyerek onlara koşuştuklarını görürsün. Olur ki, Allah, fetih verir veya katından bir emir getirir de onlar, içlerinde gizlediklerinden dolayı pişman olurlar.

### [Maide 5:106](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/5:106.md) — فَأَصَابَتْكُمْ · مُصِيبَةُ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا شَهَادَةُ بَيْنِكُمْ إِذَا حَضَرَ أَحَدَكُمُ الْمَوْتُ حِينَ الْوَصِيَّةِ اثْنَانِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ أَوْ آخَرَانِ مِنْ غَيْرِكُمْ إِنْ أَنْتُمْ ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَأَصَابَتْكُمْ مُصِيبَةُ الْمَوْتِ تَحْبِسُونَهُمَا مِنْ بَعْدِ الصَّلَاةِ فَيُقْسِمَانِ بِاللَّهِ إِنِ ارْتَبْتُمْ لَا نَشْتَرِي بِهِ ثَمَنًا وَلَوْ كَانَ ذَا قُرْبَى وَلَا نَكْتُمُ شَهَادَةَ اللَّهِ إِنَّا إِذًا لَمِنَ الْآثِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; herhangi birinize ölüm gelip çattığı zaman, vasiyet anında aranızda ya adalet sahibi iki kişiyi veya yolculuk ta başınıza ölüm musibeti gelmişse, sizden olmayan iki kişiyi şahid tutun. Onlardan şüpheleniyorsanız; namazdan sonra alıkoyarsınız da Allah’a şöyle yemin ederler; Akraba bile olsa yeminle hiç bir değeri değiştirmeyeceğiz, Allah’ın şahidliğini gizlemeyeceğiz, yoksa elbette günahkarlardan oluruz.

### [En'am 6:124](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/6:124.md) — سَيُصِيبُ

وَإِذَا جَاءَتْهُمْ آيَةٌ قَالُوا لَنْ نُؤْمِنَ حَتَّى نُؤْتَى مِثْلَ مَا أُوتِيَ رُسُلُ اللَّهِ اللَّهُ أَعْلَمُ حَيْثُ يَجْعَلُ رِسَالَتَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ أَجْرَمُوا صَغَارٌ عِنْدَ اللَّهِ وَعَذَابٌ شَدِيدٌ بِمَا كَانُوا يَمْكُرُونَ

Meal (IK): Onlara bir ayet geldiği zaman; derler ki: Allah’ın peygamberlerine verilen bize de verilmedikçe asla iman etmeyiz. Allah, risaletini nereye vereceğini en iyi bilendir. Suç işleyenlere; yapageldikleri hilekarlık yüzünden Allah katında bir horluk ve şiddetli bir azab erişecektir.

### [Araf 7:100](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/7:100.md) — أَصَبْنَاهُمْ

أَوَلَمْ يَهْدِ لِلَّذِينَ يَرِثُونَ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ أَهْلِهَا أَنْ لَوْ نَشَاءُ أَصَبْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَنَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لَا يَسْمَعُونَ

Meal (IK): Sahiplerinden sonra, yeryüzüne varis olanlara besbelli değilmidir ki; eğer Biz, dileseydik onları da günahlarından dolayı cezalandırırdık. Ve onların kalbleri üzerine mühür basarız da bir şey duymazlar.

### [Araf 7:131](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/7:131.md) — تُصِبْهُمْ

فَإِذَا جَاءَتْهُمُ الْحَسَنَةُ قَالُوا لَنَا هَذِهِ وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ يَطَّيَّرُوا بِمُوسَى وَمَنْ مَعَهُ أَلَا إِنَّمَا طَائِرُهُمْ عِنْدَ اللَّهِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlara bir iyilik geldiğinde: Bu, bizim içindir, dediler. Şayet kendilerine bir kötülük gelirse; Musa ile beraberindekilere uğursuzluk yüklerdi. Dikkat edin, onların uğursuzluğu ancak Allah katındadır, fakat çoğu bilmezler.

### [Araf 7:156](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/7:156.md) — أُصِيبُ

وَاكْتُبْ لَنَا فِي هَذِهِ الدُّنْيَا حَسَنَةً وَفِي الْآخِرَةِ إِنَّا هُدْنَا إِلَيْكَ قَالَ عَذَابِي أُصِيبُ بِهِ مَنْ أَشَاءُ وَرَحْمَتِي وَسِعَتْ كُلَّ شَيْءٍ فَسَأَكْتُبُهَا لِلَّذِينَ يَتَّقُونَ وَيُؤْتُونَ الزَّكَاةَ وَالَّذِينَ هُمْ بِآيَاتِنَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Ve bize; hem bu dünyada bir iyilik yaz, hem de ahirette. Biz sana döndük.

### [Enfal 8:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/8:25.md) — تُصِيبَنَّ

وَاتَّقُوا فِتْنَةً لَا تُصِيبَنَّ الَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْكُمْ خَاصَّةً وَاعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Bir de fitneden sakının ki; içinizden yalnız zulmedenlere erişmekle kalmaz. Hem bilin ki; muhakkak Allah azabı şiddetli olandır.

### [Tevbe 9:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:50.md) — تُصِبْكَ · مُصِيبَةٌ

إِنْ تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَإِنْ تُصِبْكَ مُصِيبَةٌ يَقُولُوا قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِنْ قَبْلُ وَيَتَوَلَّوْا وَهُمْ فَرِحُونَ

Meal (IK): Eğer sana bir iyilik erişirse; bu onları fenalaştırır. Bir kötülük erişirse de derler ki: Biz, daha önceden tedbirimizi almışızdır. Ve sevinerek dönüp giderler.

### [Tevbe 9:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:51.md) — يُصِيبَنَا

قُلْ لَنْ يُصِيبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللَّهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ

Meal (IK): De ki: Allah’ın bizim için yazdığından başkası bize erişmez. O, bizim Mevlamızdır. Onun için mü’minler Allah’a tevekkül etsinler.

### [Tevbe 9:52](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:52.md) — يُصِيبَكُمُ

قُلْ هَلْ تَرَبَّصُونَ بِنَا إِلَّا إِحْدَى الْحُسْنَيَيْنِ وَنَحْنُ نَتَرَبَّصُ بِكُمْ أَنْ يُصِيبَكُمُ اللَّهُ بِعَذَابٍ مِنْ عِنْدِهِ أَوْ بِأَيْدِينَا فَتَرَبَّصُوا إِنَّا مَعَكُمْ مُتَرَبِّصُونَ

Meal (IK): De ki: Bize iki güzelliğin birinden başka bir şeyin gelmesini mi bekliyorsunuz? Halbuki biz, Allah’ın kendi katından veya bizim elimizle size bir azab getireceğini bekliyoruz. Öyleyse bekleyin, doğrusu biz de sizinle beraber bekleyenlerdeniz.

### [Tevbe 9:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:90.md) — سَيُصِيبُ

وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden özür beyan edenler, kendilerine izin verilsin diye geldiler. Allah’a ve Rasulüne yalan söyleyenler ise oturup kaldı. İçlerinden küfretmiş olanlara elim bir azab isabet edecektir.

### [Tevbe 9:120](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/9:120.md) — يُصِيبُهُمْ

مَا كَانَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ وَمَنْ حَوْلَهُمْ مِنَ الْأَعْرَابِ أَنْ يَتَخَلَّفُوا عَنْ رَسُولِ اللَّهِ وَلَا يَرْغَبُوا بِأَنْفُسِهِمْ عَنْ نَفْسِهِ ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ لَا يُصِيبُهُمْ ظَمَأٌ وَلَا نَصَبٌ وَلَا مَخْمَصَةٌ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَلَا يَطَئُونَ مَوْطِئًا يَغِيظُ الْكُفَّارَ وَلَا يَنَالُونَ مِنْ عَدُوٍّ نَيْلًا إِلَّا كُتِبَ لَهُمْ بِهِ عَمَلٌ صَالِحٌ إِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): Gerek Medine’liler için, gerekse onların çevresinde bulunan Bedeviler için; Allah’ın peygamberinden geri kalmak, kendilerini ona tercih etmek yaraşmaz. Çünkü Allah yolunda susuzluk, yorgunluk, açlık, kafirleri kızdıracak bir yere ayak basmak ve düşmana karşı başarı kazanmak karşılığında; onlara mutlaka bir salih amel yazılır. Muhakkak ki Allah, ihsan edenlerin mükafatını zayi etmez.

### [Yunus 10:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/10:107.md) — يُصِيبُ

وَإِنْ يَمْسَسْكَ اللَّهُ بِضُرٍّ فَلَا كَاشِفَ لَهُ إِلَّا هُوَ وَإِنْ يُرِدْكَ بِخَيْرٍ فَلَا رَادَّ لِفَضْلِهِ يُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ وَهُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): Allah sana bir sıkıntı verirse; onu yine ancak Allah giderir. Sana biri iyilik dilediği takdirde; onun lütfunu geri çevirecek de yoktur. O, bunu kullarından dilediğine verir. O, Gafur’dur, Rahim’dir.

### [Hud 11:81](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/11:81.md) — مُصِيبُهَا · أَصَابَهُمْ

قَالُوا يَالُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ لَنْ يَصِلُوا إِلَيْكَ فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِنَ اللَّيْلِ وَلَا يَلْتَفِتْ مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ إِنَّ مَوْعِدَهُمُ الصُّبْحُ أَلَيْسَ الصُّبْحُ بِقَرِيبٍ

Meal (IK): Dediler ki: Ey Lut; biz Rabbının elçileriyiz. Onlar sana ilişemeyecekler. Bir ara geceleyin ailenle birlikte yola çık. Karının dışında kimse geri kalmasın. Doğrusu onların başına gelecek olan, onun da başına gelecektir. Onların başına gelecek sabahleyindir. Daha sabah yakın değil mi?

### [Hud 11:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/11:89.md) — يُصِيبَكُمْ · أَصَابَ

وَيَاقَوْمِ لَا يَجْرِمَنَّكُمْ شِقَاقِي أَنْ يُصِيبَكُمْ مِثْلُ مَا أَصَابَ قَوْمَ نُوحٍ أَوْ قَوْمَ هُودٍ أَوْ قَوْمَ صَالِحٍ وَمَا قَوْمُ لُوطٍ مِنْكُمْ بِبَعِيدٍ

Meal (IK): Ey kavmim; bana karşı gelmeniz; Nuh kavminin, Hud kavminin, Salih kavminin başına gelen felaketin benzerini, sakın başınıza getirmesin. Lut kavmi de sizden pek uzak değildir.

### [Yusuf 12:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/12:56.md) — نُصِيبُ

وَكَذَلِكَ مَكَّنَّا لِيُوسُفَ فِي الْأَرْضِ يَتَبَوَّأُ مِنْهَا حَيْثُ يَشَاءُ نُصِيبُ بِرَحْمَتِنَا مَنْ نَشَاءُ وَلَا نُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Meal (IK): İşte böylece Yusuf’u yeryüzünde yerleştirdik. Nereyi isterse orada konaklardı. Rahmetimizi, istediğimize veririz. Ve ihsan edenlerin ecrini zayi etmeyiz.

### [Rad 13:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/13:13.md) — فَيُصِيبُ

وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَنْ يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ

Meal (IK): Gökgürültüsü; hamd ile, melekler de korku ile O’nu tesbih eder. O, yıldırımları gönderir de onlarla dilediğini çarpar. Halbuki onlar; Allah hakkında tartışıyorlardı. O, kudretinde pek çetin olandır.

### [Rad 13:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/13:31.md) — تُصِيبُهُمْ

وَلَوْ أَنَّ قُرْآنًا سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبَالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتَى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعًا أَفَلَمْ يَيْئَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشَاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعًا وَلَا يَزَالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِمَا صَنَعُوا قَارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيبًا مِنْ دَارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لَا يُخْلِفُ الْمِيعَادَ

Meal (IK): Şayet Kur’an ile; dağlar yürütülmüş veya yeryüzü parçalanmış, yahut ölüler konuşturulmuş olsaydı; kafirler yine de inanmazlardı. Halbuki bütün işler Allah’a aittir. İnananlar hala anlamadılar mı ki; Allah dileseydi bütün insanları doğru yola eriştirirdi. Ve yaptıklarından dolayı Allah’ın vaadi yerine gelene kadar küfredenlerin ya başına veya evlerinin yakınına bir bela gelirdi. Şüphesiz Allah, verdiği sözden caymaz.

### [Nahl 16:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/16:34.md) — فَأَصَابَهُمْ

فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا عَمِلُوا وَحَاقَ بِهِمْ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Bunun için işledikleri kötülüklere uğradılar ve alay ettikleri şey onları kuşattı.

### [Hac 22:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/22:11.md) — أَصَابَهُ · أَصَابَتْهُ

وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ عَلَى حَرْفٍ فَإِنْ أَصَابَهُ خَيْرٌ اطْمَأَنَّ بِهِ وَإِنْ أَصَابَتْهُ فِتْنَةٌ انْقَلَبَ عَلَى وَجْهِهِ خَسِرَ الدُّنْيَا وَالْآخِرَةَ ذَلِكَ هُوَ الْخُسْرَانُ الْمُبِينُ

Meal (IK): İnsanlardan öyleleri de vardır ki; Allah’a bir yar kenarındaymış gibi kulluk eder. Ona bir iyilik gelirse yatışır. Başına bir bela gelirse; yüz üstü döner. Dünyayı da ahireti de kaybetmiştir. İşte apaçık kayıp budur.

### [Hac 22:35](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/22:35.md) — أَصَابَهُمْ

الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللَّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَالصَّابِرِينَ عَلَى مَا أَصَابَهُمْ وَالْمُقِيمِي الصَّلَاةِ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ

Meal (IK): Onlar ki; Allah anıldığı zaman kalbleri titrer. Başlarına gelenlere sabr eder, namaz kılar ve kendilerine verdiğimiz rızıktan infak ederler.

### [Nur 24:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/24:43.md) — فَيُصِيبُ

أَلَمْ تَرَ أَنَّ اللَّهَ يُزْجِي سَحَابًا ثُمَّ يُؤَلِّفُ بَيْنَهُ ثُمَّ يَجْعَلُهُ رُكَامًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ وَيُنَزِّلُ مِنَ السَّمَاءِ مِنْ جِبَالٍ فِيهَا مِنْ بَرَدٍ فَيُصِيبُ بِهِ مَنْ يَشَاءُ وَيَصْرِفُهُ عَنْ مَنْ يَشَاءُ يَكَادُ سَنَا بَرْقِهِ يَذْهَبُ بِالْأَبْصَارِ

Meal (IK): Görmedin mi ki; Allah, bulutları sürer, sonra onları bir araya getirip üst üste yığar. Ve sen, onların arasından yağmurun yağdığını görürsün. Gökten içinde dolu bulunan dağlar gibi bulutlar indirir de dilediğini ona uğratır ve dilediğinden onu uzak tutar. Onun şimşeğinin pırıltısı, neredeyse gözleri alıverecek.

### [Nur 24:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/24:63.md) — تُصِيبَهُمْ · يُصِيبَهُمْ

لَا تَجْعَلُوا دُعَاءَ الرَّسُولِ بَيْنَكُمْ كَدُعَاءِ بَعْضِكُمْ بَعْضًا قَدْ يَعْلَمُ اللَّهُ الَّذِينَ يَتَسَلَّلُونَ مِنْكُمْ لِوَاذًا فَلْيَحْذَرِ الَّذِينَ يُخَالِفُونَ عَنْ أَمْرِهِ أَنْ تُصِيبَهُمْ فِتْنَةٌ أَوْ يُصِيبَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin çağırmasını; kendi aranızda birbirinizi çağırmanız gibi saymayın. Allah; içinizden bir diğerini siper ederek sıvışıp gidenleri muhakkak bilir. Onun buyruğuna aykırı hareket edenler, başlarına bir bela gelmesinden veya elim bir azaba uğramaktan sakınsınlar.

### [Kasas 28:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/28:47.md) — تُصِيبَهُمْ · مُصِيبَةٌ

وَلَوْلَا أَنْ تُصِيبَهُمْ مُصِيبَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَيَقُولُوا رَبَّنَا لَوْلَا أَرْسَلْتَ إِلَيْنَا رَسُولًا فَنَتَّبِعَ آيَاتِكَ وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Yaptıklarından ötürü başlarına bir musibet geldiği zaman: Rabbımız, bize bir peygamber gönderseydin de ayetlerine uysak ve mü’minlerden olsak olmaz mıydı? derler.

### [Rum 30:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/30:36.md) — تُصِبْهُمْ

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

Meal (IK): Ne zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.

### [Rum 30:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/30:48.md) — أَصَابَ

اللَّهُ الَّذِي يُرْسِلُ الرِّيَاحَ فَتُثِيرُ سَحَابًا فَيَبْسُطُهُ فِي السَّمَاءِ كَيْفَ يَشَاءُ وَيَجْعَلُهُ كِسَفًا فَتَرَى الْوَدْقَ يَخْرُجُ مِنْ خِلَالِهِ فَإِذَا أَصَابَ بِهِ مَنْ يَشَاءُ مِنْ عِبَادِهِ إِذَا هُمْ يَسْتَبْشِرُونَ

Meal (IK): Allah, O’dur ki; rüzgarları gönderip bulutları yürütür ve onları dilediği gibi gökte yayar ve kısım kısım yığar. Nihayet sen de aralarından yağmurun çıktığını görürsün. Allah’ın kullarından dilediğine verdiği yağmurla onlar hemen seviniverirler.

### [Lokman 31:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/31:17.md) — أَصَابَكَ

يَابُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنْكَرِ وَاصْبِرْ عَلَى مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ

Meal (IK): Oğulcuğum; namaz kıl, iyiliği emret, kötülüğü önle. Başına gelene sabret. Doğrusu bunlar azmedilmeye değer şeylerdir.

### [Sad 38:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/38:36.md) — أَصَابَ

فَسَخَّرْنَا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ

Meal (IK): Bunun üzerine Biz de rüzgarı emrine verdik. Emri ile istediği yere kolayca giderdi.

### [Zümer 39:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/39:51.md) — فَأَصَابَهُمْ · سَيُصِيبُهُمْ

فَأَصَابَهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَالَّذِينَ ظَلَمُوا مِنْ هَؤُلَاءِ سَيُصِيبُهُمْ سَيِّئَاتُ مَا كَسَبُوا وَمَا هُمْ بِمُعْجِزِينَ

Meal (IK): Böylece kazandıkları kötülükler başlarına geldi. Bunların içinden zulmedenlerin kazandıkları kötülükler de kendilerini çarpacaktır. Ve onlar aciz bırakılacaklar da değillerdir.

### [Mü'min 40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/40:28.md) — يُصِبْكُمْ

وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ وَإِنْ يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِنْ يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ

Meal (IK): Firavun hanedanından olup da imanını gizleyen mü’min bir adam da demiştir ki: Rabbım Allah’tır, dedi diye bir kişiyi mi öldüreceksiniz? Halbuki o, size Rabbınızdan ayetlerle gelmiştir. Eğer yalancıysa; yalanı kendisinedir. Eğer doğru sözlü ise; sizi tehdit ettiklerinin bir kısmı başınıza gelebilir. Muhakkak ki Allah; haddi aşan yalancı bir kimseyi hidayete erdirmez.

### [Şura 42:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/42:30.md) — أَصَابَكُمْ · مُصِيبَةٍ

وَمَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَنْ كَثِيرٍ

Meal (IK): Size musibetten ne gelirse, kendi ellerinizin kazandığındandır. Bununla beraber O, çoğunu affeder.

### [Şura 42:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/42:39.md) — أَصَابَهُمُ

وَالَّذِينَ إِذَا أَصَابَهُمُ الْبَغْيُ هُمْ يَنْتَصِرُونَ

Meal (IK): Onlar ki; kendilerine zulüm vaki olunca yardımlaşırlar.

### [Şura 42:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/42:48.md) — تُصِبْهُمْ

فَإِنْ أَعْرَضُوا فَمَا أَرْسَلْنَاكَ عَلَيْهِمْ حَفِيظًا إِنْ عَلَيْكَ إِلَّا الْبَلَاغُ وَإِنَّا إِذَا أَذَقْنَا الْإِنْسَانَ مِنَّا رَحْمَةً فَرِحَ بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ فَإِنَّ الْإِنْسَانَ كَفُورٌ

Meal (IK): Eğer onlar yine yüz çevirirlerse; Biz, seni onların üzerine bekçi olarak göndermedik. Senin vazifen, sadece tebliğdir. Gerçekten Biz, insana katımızdan bir rahmet tattırırsak; o bununla sevinir. Ama elleriyle işlediklerinden ötürü başlarına bir fenalık gelirse; işte o zaman insan, cidden pek nankördür.

### [Fetih 48:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/48:25.md) — فَتُصِيبَكُمْ

هُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا وَصَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ وَالْهَدْيَ مَعْكُوفًا أَنْ يَبْلُغَ مَحِلَّهُ وَلَوْلَا رِجَالٌ مُؤْمِنُونَ وَنِسَاءٌ مُؤْمِنَاتٌ لَمْ تَعْلَمُوهُمْ أَنْ تَطَئُوهُمْ فَتُصِيبَكُمْ مِنْهُمْ مَعَرَّةٌ بِغَيْرِ عِلْمٍ لِيُدْخِلَ اللَّهُ فِي رَحْمَتِهِ مَنْ يَشَاءُ لَوْ تَزَيَّلُوا لَعَذَّبْنَا الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Onlar; küfretmiş olanlardır. Sizi Mescid-i Haram’ı ziyaretten ve bekletilmekte olan kurbanlıklarınızı da mahalline ulaşmaktan men’edenlerdir. Eğer orada henüz bilmediğiniz mü’min erkekler, mü’min kadınları bilmeyerek ezmek suretiyle üzüntüye kapılmanız ihtimali olmasaydı; Allah, savaşı önlemezdi. Dilediklerine rahmet etmek için Allah, böyle yapmıştır. Eğer onlar birbirinden ayrılmış olsalardı; o küfredenleri elim bir azabla azablandırırdık.

### [Hucurat 49:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/49:6.md) — تُصِيبُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَأٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ

Meal (IK): Ey iman edenler; eğer bir fasık size bir haberle gelirse, onu iyice araştırın. Yoksa bilmeden bir kavme sataşırsınız da sonradan ettiğinize pişman olursunuz.

### [Hadid 57:22](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/57:22.md) — أَصَابَ · مُصِيبَةٍ

مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنْفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِنْ قَبْلِ أَنْ نَبْرَأَهَا إِنَّ ذَلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ

Meal (IK): Yeryüzüne ve sizin başınıza gelen herhangi bir musibet yoktur ki; Biz onu yaratmadan evvel kitabda bulunmasın. Şüphesiz ki bu; Allah’a göre kolaydır.

### [Tegabün 64:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/64:11.md) — أَصَابَ · مُصِيبَةٍ

مَا أَصَابَ مِنْ مُصِيبَةٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَمَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ وَاللَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ

Meal (IK): Allah’ın izni olmadıkça hiç bir musibet isabet etmez. Kim de Allah’a inanırsa; onun kalbini doğruya götürür. Ve Allah; her şeyi bilendir.

### [Nebe 78:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/ayet/78:38.md) — صَوَابًا

يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَالْمَلَائِكَةُ صَفًّا لَا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمَنُ وَقَالَ صَوَابًا

Meal (IK): O gün; ruh ve melekler, saf halinde duracaklardır. Rahman’ın izin verdiklerinden başkaları konuşamazlar. O da doğruyu söyler.

## Sözlükler (12)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sağanak yağmur demektir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والباء و وايء معهما
ص و ب، و ص ب، ص ب و، ب و ص، و ب ص، ب ي ص، ص أ ب، ص ب أ مستعملات
صوب:
الصَّوْبُ: المَطَرُ.
والصَّيِّبُ: سحابٌ ذو صَوْبٍ.
وقال اللهُ تعالى: أو كصَيِّبٍ من السماء الى قوله: وبَرْق.
وصابَ الغَيث بمكان كذا.
والصُّيّابُ: الخِيارُ من كلِّ شيءٍ، قال رؤبة: بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ وصابَ السهمُ نحو الرَّميّة يُصوبُ صَيْبُويةً اذا قَصَدَ، وسَهْمٌ صائبٌ أي قاصد، قال: بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ الصَّوابُ: نَقيض الخَطَأ.
والتَصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُور.
وتقول: صَوَّبْتُ الإناءَ ورأسَ الخَشَبةِ ونحوَه تصويباً اذا خَفَضتُه.
وكُرِهَ تصويب الرأس في الصلاة.
والعرب تقول للسائر في فلاة تُقَطعُ بالحَدْس اذا زاغَ عن القَصْد: أَقِمْ صَوْبَكَ أي قَصْدَكَ. وفلان مُستقيمُ الصَّوْب اذا لم يَزِغ عن قصده يميناً وشِمالاً في مسيره.
والصُّيّاب والصُّيّابة: أصلُ كلِّ قوم، قال ذو الرمّة: مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ أي من صَميم النُّوب.
والصّابُ: عُصارةُ شجرةٍ مُرَّةٍ، ويقال: هو عُصارة الصَّبِر، قال: قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ.
وصب:
الوَصَبُ: المَرَضُ وتكسيره، وتقول: وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً، وأصابَه الوصَب، والجمع أوصاب أي أوجاع فهو وَصِبٌ، وهو يَتوَصَبُ يجد وَجَعاً كما قال ذو الرمة:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
والوُصُوبُ: دَيْمُومةُ الشيءِ، فهو واصِبٌ دائم، قال الله-عزّ وجَلَّ-: وله الدِّينُ واصِباً.
ومَفازةٌ واصِبة: بعيدةٌ لا غايةَ لها من بُعدها.
صبو:
الصَّبْوُ والصَّبوَةُ: جَهلةُ الفُتُوَّة واللَّهوُ من الغَزَل.
ومنه التَّصابي والصِّبا، وصَبَا فلان الى فلان صَبوَةً.
والصِّبوَةُ: جماعة الصَّبيّ والصِّبيَةُ لغةٌ.
والصِّبَا: مصدر، يقال: رأيتُه في صِباه أي في صِغَره.
وامرأةٌ مُصْبٍ: كثيرة الصِّبيان.
وصابَى فلانٌ سيفَه يُصابيه اذا جَعَلَه في غِمْده مقلوباً.
والصَّبِيّانِ: رَأدا الحَنَكَيْن، قال: بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
والصَّبا: رِيحٌ تَستَقبل القِبلةَ، وصَبَتْ تَصبُو على معنى أنها تَحِنّ الى البيت لاستقبالها إيّاه.
بوص:
البَوْصُ: ان تَستَعجِلَ إنسناً في تَحميلكَه أمراً لا تَدَعُه يَتَمَهَّلُ في الرويّة أي في التقدير، قال:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
أي لا تَعجَلْ عليَّ ولا تَفُتْني بأمرك.
وساروا خِمْساً بائصاً أي مُعْجلاً مُلِحّاً.
والبُوصُ: عجيزة المرأة، قال ابو الدُّقَيْش: بُوصُها لِين شَحْمةِ عَجيزتها.
والبُوصِيُّ: ضربٌ من السُّفُن.
وبص:
وَبَصَ الشيءُ يَبِصُ وَبيصاً أي بَرَق، قال: قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ واِنَّه لَوابِصةُ سَمْعٍ أي يَسمَعُ كلاماً فيعتمِدُ عليه ويظُنُّه ولمّا يكن منه على ثقة، وتقول: هو وابصة سَمعٍ بفلان، ووابِصةُ سَمْعٍ بهذا الأمر.
وفي الحديث: رأيتُ وَبيصَ الطِّيبَ في مَفارق رسول الله- صلّى اللهُ عليه وسلّم- وهو مُحرِمٌ. أي بَريقَه.
وأوْبَصَت النارُ عند القَدْح اذا ظَهَرَتْ. وأَوَبَصَتِ الأرض: أوّلُ ما يظهر من نَباتها. ورجلٌ وَبّاصٌ: بَرّاق اللّون.
والوابِصة: موضع.
بيص:
يقال: هو في حَيْصَ بَيْصَ أي في اختِلاط من أمرٍ لا مَخرَجَ له منه.
ومن قال: حِيصَ بَيصَ أخرجَه مَخرَجَ الفعل الماضي، ومعناه: كأنَّ الأرض حِيطَتْ عليه فليس يجدُ عنها مذهبَاً.
وبَيْص شيعة لِحَيْص.
صأب:
والصُّؤابةُ واحدةُ الصِّئبان، وهي بَيْضَةُ البُرْغُوث ونحوهِ من القُمَّل وغيره.
وقد صَئِبَ رأسُه.
ويقال: شَرِبَ من الماء حتى صَئِبَ أي أفرَط في الرِّيِّ.
صبأ:
وصَبَأَ فلانٌ أي دانَ بدِينِ الصَّابئين، وهم قوم دِينُهم شبيهٌ بدين النّصارَى إلا أنَّ قِبْلَتَهم نحو مَهَبِّ الجَنوبِ، حِيالَ مُنتَصَف النهار، يزعُمُون أنّهم على دين نُوحٍ، وهم كاذبون.
ويقال: صَبَأتَ يا هذا.
وضَبَأَ نابُ البعير اذا طَلَع حَدُّه، وهو يَصْبَأ صُبُوءاً.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الباء** و **وايء** معهما
**ص و ب**، و **ص ب**، **ص ب و**، **ب و ص**، و **ب ص**، **ب ي ص**، **ص أ ب**، **ص ب أ** مستعملات

**صوب**:
**الصَّوْبُ**: yağmur.
Ve **الصَّيِّبُ**: **صَوْبٍ** sahibi bir bulut.
Ve Allah Teâlâ dedi: “أو كصَيِّبٍ من السماء” “وبَرْق” sözüne kadar.
Ve “**صابَ** yağmur (غَيث) falan yerde” (denir).
Ve **الصُّيّابُ**: her şeyin seçkini; Rü’be dedi:
بَيْتُكَ من كِندةَ في الصُّيّابِ
Ve ok, hedefe doğru **صابَ** eder; kastettiği zaman **يُصوبُ صَيْبُويةً**. Ve **سَهْمٌ صائبٌ**: yani kasteden; dedi ki:
بَرمْيٍ ما تَصُوبُ به السِّهامُ
**الصَّوابُ**: hatânın zıddı.
Ve **التَصَوُّبُ**: bir inişte bir kamburluk.
Ve dersin: kabı ve tahta başını ve benzerini, onu alçalttığım zaman, **تصويباً** olarak **صَوَّبْتُ**.
Ve namazda başı **تصويب** etmek kerih görüldü.
Ve Araplar, bir çölde yürüyene—ki tahminle (الحَدْس) kesilip geçilir—kasttan saptığı zaman: “**أَقِمْ صَوْبَكَ**” derler; yani “kastını (قَصْدَكَ) doğrult.” Ve falan kimse, yürüyüşünde kastından sağa ve sola sapmadığı zaman **مُستقيمُ الصَّوْب**tur.
Ve **الصُّيّاب** ve **الصُّيّابة**: her kavmin aslı; Zû’r-Rumme dedi:
مَثاكيلُ من صُيّابةِ النُّوبِ نُوَّحُ
yani **صَميم النُّوب**dan (nûb’un özünden).
Ve **الصّابُ**: acı bir ağacın özsuyu; ve denir ki: o, **الصَّبِر**in özsuyudur; dedi ki:
قَطَعَ الغَيْظَ بصابِ ومَقِرْ

**وصب**:
**الوَصَبُ**: hastalık ve onun kırılması (çoğulu); ve dersin: **وَصِبَ يَوْصَبُ وَصَباً**; ve ona **الوصَب** isabet etti; çoğulu **أوصاب** yani ağrılar; o hâlde o **وَصِبٌ**dir; ve o **يَتوَصَبُ**: bir ağrı bulur; Zû’r-Rumme’nin dediği gibi:
تَشكُو الخشاش ومَجْرَى النِّسْعتَيْنِ كما		أَنَّ المريضُ الى عُوّادِه، الوَصِـبُ
Ve **الوُصُوبُ**: bir şeyin sürekliliği; o hâlde o **واصِبٌ**: sürekli; Allah—azze ve celle—dedi: “وله الدِّينُ واصِباً”.
Ve **مَفازةٌ واصِبة**: uzak; uzaklığından ötürü onun için bir son yoktur.

**صبو**:
**الصَّبْوُ** ve **الصَّبوَةُ**: gençliğin cahilliği ve gazelden (flört/âşıkâne sözden) olan eğlence.
Ve ondan **التَّصابي** ve **الصِّبا**; ve falan kimse falana **صَبَا** etti, **صَبوَةً**.
Ve **الصِّبوَةُ**: **الصَّبيّ** topluluğu; ve **الصِّبيَةُ** bir dildir (lehçedir).
Ve **الصِّبَا**: mastardır; denir ki: onu **في صِباه** gördüm; yani küçüklüğünde.
Ve **امرأةٌ مُصْبٍ**: çocukları çok olan.
Ve falan kimse kılıcını **صابَى** eder, **يُصابيه**: onu kınına ters olarak koyduğu zaman.
Ve **الصَّبِيّانِ**: iki çenenin (الحَنَكَيْن) iki çıkıntısı; dedi ki:
بينَ صَبيَّيْ لَحْيِهِ مَجَرْفَسا
Ve **الصَّبا**: kıbleyi karşılayan bir rüzgâr; ve “**صَبَتْ**” (denir), **تَصبُو**: onu karşılamasından dolayı, ev’e (البيت) özlem duyar mânâsı üzere.

**بوص**:
**البَوْصُ**: bir insana, onu düşünmede (الرويّة) yani takdirde (التقدير) ağır davranmaya bırakmayarak, yüklediğin bir işte acele ettirmen; dedi ki:
فلا تعجَلْ عليَّ ولا تَبُصْني		فإِنْي إنْ تَبُصني أستبيصُ
yani “bana karşı acele etme ve işinde beni geçirme (تَفُتْني).”
Ve “beşli (خِمْساً) olarak **بائصاً** yürüdüler”: yani acele ettiren, ısrarcı.
Ve **البُوصُ**: kadının kalçası; Ebû’d-Dukayş dedi: “**بُوصُها**: kalçasının yağının yumuşaklığı.”
Ve **البُوصِيُّ**: gemilerden bir tür.

**وبص**:
Ve şey **وَبَصَ** eder, **يَبِصُ** ve **وَبيصاً**: yani parladı; dedi ki:
قد رابني من شَيْبَتي الوَبيصُ
Ve “o, **لَوابِصةُ سَمْعٍ**dir”: yani bir söz işitir de ona dayanır ve onu zanneder; hâlbuki ondan emin olmamıştır. Ve dersin: o, falan kimse hakkında **وابصة سَمعٍ**dir; ve bu iş hakkında **وابِصةُ سَمْعٍ**dir.
Ve hadiste: “Resûlullah’ın—Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun—ihramlı iken saç ayrımlarında (مَفارق) güzel kokunun **وَبيصَ**ını gördüm.” yani onun parıltısını.
Ve ateş, çakmada (القَدْح) ortaya çıktığı zaman **أوْبَصَت**. Ve yer **أَوَبَصَت**: bitkisinden ilk görünen şey. Ve **رجلٌ وَبّاصٌ**: rengi parlak olan.
Ve **الوابِصة**: bir yer.

**بيص**:
Denir ki: o, **في حَيْصَ بَيْصَ** içindedir; yani kendisinden çıkış olmayan bir işte bir karışıklık içindedir.
Ve “**حِيصَ بَيصَ**” diyen kimse, onu geçmiş fiil çıkışına çıkarmıştır; mânâsı: sanki yer ona çevrilip kuşatılmıştır da ondan bir gidiş yolu bulamaz.
Ve **بَيْص**: **لِحَيْص** için bir taraftar gruptur (شيعة).

**صأب**:
Ve **الصُّؤابةُ**, **الصِّئبان**ın bir tanesidir; o, pire yumurtası ve onun benzeri olan bitten ve başkasından olan (yumurtadır).
Ve başı **صَئِبَ** oldu.
Ve denir ki: sudan içti, ta ki **صَئِبَ**; yani kanmada (الرِّيِّ) aşırıya gitti.

**صبأ**:
Ve falan kimse **صَبَأَ** etti: yani **الصَّابئين**in diniyle dindar oldu; onlar, dinleri Hristiyanların dinine benzer bir kavimdir; ancak kıbleleri güney rüzgârının estiği tarafa doğrudur; öğle vaktinin ortası hizasına. Nûh’un dini üzere olduklarını iddia ederler; hâlbuki onlar yalancıdırlar.
Ve denir ki: “**صَبَأتَ** يا هذا.”
Ve devenin azı dişi, keskin ucu çıktığı zaman **ضَبَأَ**; ve o, **يَصْبَأ صُبُوءاً**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَوْبُ نزول المطر والصيب: السحاب دون الصواب. وصاب، أي نزل. قال الشاعر:
فلستَ لإنْسِيٍّ ولكنْ لمـلأكٍتنزَّل من جوِّ السماء يَصوبُ
والتَصَوُّبُ مِثله. وصَوَّبْتُ الفرس، إذا أرسلتَه في الجَرْيِ. ويقال صابَه المطر، أي مُطِرَ. وصاب السهمُ يَصوبُ صَيْبوبَةً، أي قَصَد ولم يَجُرْ. وصابَ السهمُ القِرطاسَ يَصيبُهُ صَيْباً، لغةٌ في أصابه. وفي المثل: مع الخواطئ سهمٌ صائب. وقولهم: دعْني وعليَّ خَطَئِي وصَوْبي، أي صوابي. قال الشاعر:
دعيني إنّما خَطئي وصَوْبيعليَّ وإنَّ ما أهلكْتُ مالُ
قوله مالَ بالرفع، أي وإنّ الذي أهلكتُ إنما هو مالٌ. وأصابَه، أي وجده. وأصابته مصيبة، أي أخذته، فهو مُصاب. والمُصابُ: قصب السكر. وأصاب في قوله، وأصاب القِرطاسَ. والمُصاب: الإصابة. ورجل مُصابٌ وفي عقله صابَةٌ، أي فيه طَرَفٌ من الجنون. والصواب: نقيض الخطأ. وصَوّبه، أي قال له أصبتَ. واستصوب فِعْلَهُ واستصاب فِعْلَه، بمعنىً. وصوَّب رأسَه، أي خفضه. قال ابن السكيت: وأهل الفَلْج يسمُّون الجَرينَ: الصُوبة، وهو موضع التَمْرِ. وتقول: دخلت على فلانٍ فإذا الدنانيرُ صُوبة بين يديه، أي مَهيلَةٌ. والمصيبة: واحدة المصائب. والمَصوبة بضم الصاد مثل المصيبة. وقومٌ صُيَّاب، أي خيار. وقال:
مِنْ معشر كُحِلَتْ باللؤم أعينُهمقُفْدِ الأكفِّ لئامٍ غيرِ صُـيَّابِ
قال الفراء: هو في صُيَّابَة قومِه، وصُوَّابَة قومه، أي في صميم قومه. والصُيَّايَةُ: الخيار من كل شيء. والصابُ: عصارة شجرٍ مُرٍّ. قال الهذَلي:
إنّي أرقتُ فبِتُّ الليل مشتَجِراكأنّ عينيَ فيه الصابُ مذبوحُ

##### Türkçe

**الصَوْبُ**: yağmurun inişidir. Ve **الصيب**: **الصواب**’ın dışında buluttur. Ve **صاب**, yani indi. Şair dedi ki:
“Artık sen bir insî için değil, fakat bir melek içinsin; göğün havasından iniyor, **يَصوبُ**.”

Ve **التَصَوُّبُ** onun gibidir. Ve **صَوَّبْتُ الفرس**: onu koşuda salıverdiğim zaman. Ve denilir: **صابَه المطر**; yani yağmurlandı. Ve **صاب السهمُ يَصوبُ صَيْبوبَةً**: yani kastetti ve sapmadı. Ve **صابَ السهمُ القِرطاسَ يَصيبُهُ صَيْباً**: **أصابه**’de bir dildir. Ve meselde: “Hata edenlerle birlikte isabet eden bir ok vardır.” Ve onların sözü: “Beni bırak; benim üzerime **خَطَئِي** ve **صَوْبي** (yani **صوابي**) vardır.” Şair dedi ki:
“Bırak beni; ancak benim **خَطئي** ve **صَوْبي** benim üzerimedir; ve gerçekten helâk ettiğim şey maldır.”

Onun sözü **مالَ** ref‘ ile: yani “Ve gerçekten helâk ettiğim şey ancak bir maldır.” Ve **أصابَه**: yani onu buldu. Ve **أصابته مصيبة**: yani onu aldı; o hâlde o **مُصاب**’dır. Ve **المُصابُ**: şeker kamışıdır. Ve **أصاب** sözünde isabet etti; ve **أصاب القِرطاسَ**. Ve **المُصاب**: **الإصابة**’dır. Ve bir adam **مُصابٌ**; ve aklında **صابَةٌ** vardır: yani onda deliliğin bir tarafı vardır. Ve **الصواب**: **الخطأ**’nın zıddıdır. Ve **صَوّبه**: yani ona “**أصبتَ**” dedi. Ve **استصوب فِعْلَهُ** ve **استصاب فِعْلَه**: bir mânâ ile. Ve **صوَّب رأسَه**: yani onu aşağı indirdi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ve **الفَلْج** ehli **الجَرينَ**’e **الصُوبة** adını verir; o, hurmanın yeridir. Ve dersin: “Falanın yanına girdim; bir de baktım ki dinarlar onun önünde **صُوبة**”; yani yığılmış. Ve **المصيبة**: **المصائب**’in bir tanesidir. Ve **المَصوبة** (ṣâd’ın zammıyla) **المصيبة** gibidir. Ve bir kavim **صُيَّاب**: yani seçkinler. Ve dedi ki:
“Gözleri alçaklıkla sürmelenmiş bir topluluktan; elleri kısa, alçaklar; **صُـيَّابِ** olmayan.”

Ferrâ dedi ki: O, kavminin **صُيَّابَة**’sindedir ve kavminin **صُوَّابَة**’sindedir; yani kavminin özündedir. Ve **الصُيَّايَةُ**: her şeyin seçkini. Ve **الصابُ**: acı bir ağacın özsuyudur. Hüzeli dedi ki:
“Ben uykusuz kaldım; geceyi uyanık geçirdim; sanki gözümde **الصابُ** boğazlanmış.”

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
وهذا مشتقٌّ من التَّصوية في الشتاء، وذلك أن يُيَبَّس أخلافُ الشَّاة ليكون أسمَنَ لها. يقال صَوَّاها أصحابُها.
ومن الباب الصُّوَى، وهي الأعلام من الحجارة. وقول من قال إنّها مُخْتَلَف الرِّياح فالأعلام لا تكون إلاّ كذا. قال:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ الصُّوى([3]) *
(صوب) الصاد والواو والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نزولِ شيءٍ واستقرارِهِ قَرَارَه. من ذلك الصَّوَابُ في القول والفعل، كأنَّه أمرٌ نازلٌ مستقِرٌّ قرارَه. وهو خلاف الخطأ. ومنه الصَّوْب، وهو نزول المطر. والنازل صَوبٌ أيضاً. والدّليلُ على صحّة هذا القياس تسميتُهم للصَّواب صَوْباً. قال الشاعر([4]):
ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])ويقال الصَّيِّب السّحاب ذو الصَّوْب. قال الله تعالى: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. والصَّوْب: النُّزول. قال:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])ويقال للأمر إذا استقرَّ قرارَه على الكلام الجارِي مَجْرى الأمثال: "قد صابت بِقُرّ". قال طرَفة:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد صابَت بِقُرّْ([7])والتَّصويب:  حَدَب في حَدور، لا يكون إلاَّ كذا. فأمَّا الصُّيَّابة فالخِيار من كلِّ شيء، كأنَّه من الصَّوب، وهو خالصُ ماءِ السَّحاب، فكأنَّها مُشْتقّةٌ من ذلك.
(صوت) الصاد والواو والتاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت، وهو جنسٌ لكلِّ ما وَقَرَ في أُذنِ السَّامعِ. يقال هذا صوتُ زَيد. ورجل صيِّت، إِذا كان شديدَ الصَّوت؛ وصائتٌ إذا صاحَ. فأمَّا قولهم: [دُعيَ([8]) ] فانصات([9])، فهو من ذلك أيضاً، كأنه صُوِّتَ به فانفَعل من الصَّوت، وذلك إِذا أجاب. والصِّيت: الذِّكر الحسَن في النَّاس. يقال ذهب صِيتُهُ.
(صوح) الصاد والواو والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على انتشارٍ في شيء بعد يُبْس. من ذلك تصوَّحَ البقلُ، وذلك إِذا هاجَ وانتثرَ بعد هَيجه. وصوَّحتْه الرِّيح، إذا أيبسَتْه وشقَّقته ونثَرتْه. قال ذو الرمة:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])ومن الباب أنَّهم يسمُّون عَرَق الخيل الصُّوَاح. فإن كان صحيحاً فلا يكون إلاَّ إذا يَبِس، ويُسمُّونه اليبيس يبيس الماء. قال الشاعر في الصُّواح:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها الصُّواحُ([11])ثم يقال تصوَّح الشعَر، إذا تشقَّقَ وتناثر.
ومما يجوز أن يُحمَل على هذا القياس الصُّوح: حائط الوادي، وله صُوحانِ. وإِنّما سُمِّيَ صُوحاً لأنَّه طينٌ يتناثر حتّى يصير ذلك كالحائط.
(صور) الصاد والواو والراء كلماتٌ كثيرةٌ متباينة الأصول. وليس هذا الباب ببابِ قياسٍ ولا اشتقاق. وقد مضى فيما كتبناه مثله([12]).
ومما ينقاس منه قولُهم صوِرَ يَصْوَر، إذا مال. وصُرْت الشَّيءَ أُصُورُهُ، وأَصَرْتُه، إِذا أَمَلته إليك. ويجيء قياسُه تَصَوَّر، لِمَا ضُرِب، كأنًّه مال وسَقط. فهذا هو المنقاس، وسِوى ذلك فكلُّ كلمةٍ منفردةٌ بنفسها.
من ذلك الصُّورة صُورة كلِّ مخلوق، والجمع صُوَر، وهي هيئةُ خِلْقته. والله تعالى البارئ المُصَوِّر. ويقال: رجلٌ صَيِّرٌ إذا كان جميل الصورة. ومن ذلك الصَّور: جماعةُ النَّخْل، وهو الحائش. ولا واحدَ للصَّوْر من لفظه. ومن ذلك الصُِّوار، وهو القَطيع من البقر، والجمع صِيران. قال:
فَظَلَّ لصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])ومن ذلك الصُِّوار، صُِوار المِسْك، وقال قوم: هو ريحُهُ، وقال قوم: هو وعاؤه. ويُنشِدون بيتاً وأخلِقْ به أن يكون مصنوعاً، والكلمتان صحيحتان:
إِذا لاح الصُِِّوار ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ الصِّوارُ([14])ومن ذلك قولهم: أَجِدُ في رأسي صَوْرة، أي حِكَّة. ومن ذلك شيءٌ حكاه الخليل، قال : عصفور صَوَّار، وهو الذي إِذا دُعِيَ أجابَ. وهذا لا أحسبه عربيَّاً، ويمكن إنْ صحّ أن يكون من الباب الذي ذكرناه أوّلاً؛ لأنه يميل إلى داعِيه. فأمَّا شَعَر النّاصية من الفَرَس فإنه يسمى صَوْراً. وهذا يمكن أن يكون على معنى التشبيه بصَوْر النَّخل، وقد ذُكِرَ. قال:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من صَوْرهِ([15]) *
ويقال: الصَّارَةُ: أرض ذات شَجَر.
(صوع) الصاد والواو والعين أصلٌ صحيح، وله بابان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقٍ وتصدُّع، والآخر إناء.
فالأوَّل قولُهم: تصوَّعُوا، إِذا تفرَّقوا. قال ذو الرُّمَّة:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ([16]) *
ويقال : تصوّع شَعَره، إذا تشقق. كذا قال الخليل. وقال أيضاً: تصوَّعَ النَّبْت: هاج. ويقال انصاع القوم سِراعاً: مَرُّوا.
فأمَّا الإناء فالصَّاع والصُّوَاع، وهو إناءٌ يشرب به. وقد يكون مكيالٌ من المكاييل صاعاً، وهو من ذات الواو، وسمِّيَ صاعاً لأنَّه يدور بالمَكِيل.
ويقال إنَّ الكَمِيَّ يَصُوع بأقرانه صَوْعاً، إِذا أتاهم من نَواحيهم. والرَّجلَ يَصُوع الإبل.
ومن الباب: الصَّاع، وهو بطنٌ من الأرض، في قوله:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في صاعِ([17]) *
ومنه صاعُ جؤجُؤِ* النَّعامة، وهو موضعُ صَدْرِها إِذا وضعَتْهُ بالأرض.
(صوغ) الصاد والواو والغين أصلٌ صحيح، وهو تهيئة على شيءٍ على مثالٍ مستقيم. من ذلك قولهم: صاغ الَحَلْيَ يصوغُهُ صَوغاً. وهما صَوْغان، إِذا كان كلُّ واحدٍ منهما على هيئة الآخَر. ويقال للكذَّابِ: صاغ الكذبَ صَوغاً، إِذا اختلقَه. وعلى هذا تفسير الحديث: "كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون"، أراد الذين يصُوغُون الأحاديثَ ويَختلقونها.
(صوف) الصاد والواو والفاء أصلٌ واحد صحيح، وهو الصُّوف المعروف. والباب كله يَرجِع إليه. يقال كبش أَصْوَفُ وصَوِفٌ وصائفٌ وصَافٌ، كلُّ هذا أن يكونَ كثيرَ الصُّوف. ويقولون: أخذ بصُوفَةِِ قَفاه، إذا أَخَذَ بالشَّعَر السائِل في نُقْرته. وصُوفةُ: قومٌ كانوا في الجاهليّة، كَانوا يَخْدُمون الكعبة، ويُجِيزون الحاجَّ. وحُكي عن أبي عُبيدةَ أنَّهم أفناء القبائل تجمَّعُوا فتشبَّكُوا كما يتشبَّك الصُّوف. قال:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانا([18])فأمَّا قولهم: صاف عن الشَّرِّ([19])، إذا عَدَل، فهو من باب الإبدال، يقال صَابَ([20]) إذا مال. وقد ذُكِر في بابه.
(صول) الصاد والواو واللام أصلٌ صحيحٌ، يدلُّ على قَهْرٍ وعُلُوّ. يقال: صال عليه يَصُول صَولةً، إذا استطال. وصال العَيْر، إِذا حَمَلَ على العانة يَصُول صَوْلاً وصِيالاً. وحُكِيَ عن أبي زيد شيءٌ إن صحَّ فهو شاذٌّ. قال: المِصْول: هو الذي يُنقَع فيه الحنظلُ لتَذهب مرارتُه.
(صوك) الصاد والواو والكاف كلمةٌ واحدةٌ. يقال لقيتُه أوَّل صَوْكٍ، أي أوّلَ وَهْلة.
(صوم) الصاد والواو والميم أصلٌ يدلُّ على إِمساكٍ وركودٍ في مكان. من ذلك صَوم الصَّائم، هو إمساكُهُ عن مَطعَمه ومَشربه وسائرِ ما مُنِعَهُ. ويكون الإمساك عن الكلام صوماً، قالوا في قوله تعالى: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً﴾ [مريم 26]، إنَّه الإمساكُ عن الكلامِ والصَّمتُ. وأمَّا الرُّكود فيقال للقائم صائم، قال النابغة:
خيلٌ صيامٌ وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])والصَّوم: رُكود الرِّيح. والصَّوم: استواء الشَّمس انتصافَ النَّهار، كأنَّها ركدت عند تدويمها([22]). وكذا يقال صامَ النَّهارُ. قال امرؤ القيس:
* إذا صامَ النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
ومَصَامُ الفَرَسِ: موقِفه، وكذلك مَصَامَتُه. قال الشَّماخ:
* إذا ما استافَ منها مَصَامَةً([24]) *
(صون) الصاد والواو والنون أصلٌ واحدٌ، وهن كَنٌّ وحفْظ. من ذلك صُنتُ الشّيءَ أصونُه صوناً وصِيانة. والصُِّوان: صُِوان الثَّوب، وهو ما يُصان فيه. فأمَّا قولهم للفرس القائم صائن. فلَعلَّه أن يكون من الإِبدال، كأنّه أريد به الصَّائم، ثمّ أبدلت الميم نوناً. قال النابغة:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** يَصونُ الوَردُ فيها والكُميتُ([25])وممّا شذَّ عن الباب الصَّوَّان، وهي ضربٌ من الحجارة، الواحدةُ صَوَّانة.
---------------------
([1]) الجمهرة (3: 91).
([2]) الكدنة، بضم الكاف وكسرها. والبيت للفقعسي، كما في اللسان (صوي). وأنشده في (جلذ)، بدون  نسبة.
([3]) لامرئ القيس. وعجزه في الديوان 54 واللسان (صوي):
* صبا وشمال في منازل قفال  *.
([4]) هو أوس بن غلفاء، كما في اللسان (صوب).
([5]) كذا ورد إنشاده. وصوابه: "وإن ما أهلكت  مال"، بالقافية المرفوعة الروي. وقبله كما في اللسان:
ألا قالت أمامة  يوم غول *** تقطع بابن غلفاء الحبال
([6]) قال ابن بري: "البيت لرجل من عبد القيس يمدح النعمان. وقيل هو لأبي وجزة يمدح عبد الله بن الزبير، وقيل هو لعلقمة بن عبدة".
([7]) ديوان طرفة 75.
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "وانصاتا"، صوابه من المجمل.
([10]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (صوح).
([11]) أنشده في اللسان (صوح) بدون نسبة.
([12]) أي في تباين أصوله.
([13]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 87 واللسان (علب) بدون نسبة.
([14]) وكذا أنشده في المجمل واللسان بدون نسبة.
([15]) في اللسان (صور):
كأن جذعاً خارجاً من صوره *** ما بين أذنيه إلى سنوره
([16]) صدره في الديوان 346:  *عسفت اعتساف الصدع كل مهيبة*
    وفي اللسان (صوع): *عسفت اعتسافاً دونها كل مجهل *.
([17]) البيت للمسيب بن علس من قصيدة في المفضليات: (1: 60). وهو بتمامه:
مرحت يداها للنجاء كأنما  *** تكرو بكفي لاعب في صاع
 ([18]) البيت لأوس بن مغراء السعدي، كما في اللسان (صوف).
([19]) في الأصل: "الشعر"، وفي اللسان:"صاف عني شر فلان، وأصاف الله عني شره".
([20]) في الأصل: "صاف".
([21]) البيت في اللسان (صوم) وليس في قصيدته التي على هذا الروي في ديوانه 65 . وسيأتي في (علك).
([22]) في الأصل: "نديمها"، تحريف. وتدويمها: دورانها.
([23]) قطعة من بيت لامرئ القيس في ديوانه 97  واللسان (صوم). وهو بتمامه:
فدعها وسل الهم عنك بجسرة *** ذمول إذا صام النهار وهجرا
([24]) قطعة من بيت للشماخ في ديوانه 67. وهو بتمامه.
كروف إذا ما استاف منها مصامة  *** له من ثرى أبوالهن نشوق.
([25]) البيت في اللسان (صون)، وليس في ديوان النابغة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد والواو وما يثلثهما**)

(**صوي**) **الصاد** ve **الواو** ve **الياء**; şiddete, katılığa ve kuruluğa delâlet eden sahih bir asıldır. İbn Düreyd’den([1]): “**صَوَى** şeyi, kuruduğu zaman; o hâlde o **صاوٍ**’dır. Ve **صوِيَ يَصوَى** denir.” Ve **الصَّوَّانُ**: içinde katılık bulunan taşlardır. Ve bazen bu (asıl)dan ödünç alınmış ve onun üzerine taşınmış olur da şöyle denir: **صَوَّيْت** develerime bir erkek (damızlık) seçtim; onu onlar için seçtiğim zaman. Ve seçim tek başına **تصويَة** olmaz; fakat bunun için yapılır ki kuvvetlensin ve katılaşsın. Dedi ki:
* **صَوَّى** لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
Ve bu, kışın **التَّصوية**’sinden türetilmiştir; bu da koyunun memelerinin kurutulmasıdır ki onun için daha semiz olsun. Denir: sahipleri onu **صَوَّاها**.

Ve babdan **الصُّوَى** vardır; o, taşlardan (yapılmış) alâmetlerdir. Ve “onlar rüzgârların ihtilâf yeridir” diyenin sözüne gelince; alâmetler ancak böyle olur. Dedi ki:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ **الصُّوى**([3]) *

(**صوب**) **الصاد** ve **الواو** ve **الباء**; bir şeyin inişine ve kararınca yerleşmesine delâlet eden sahih bir asıldır. Bundan: sözde ve fiilde **الصَّوَابُ**; sanki o, inmiş, kararınca yerleşmiş bir iştir. Ve o, hatânın zıddıdır. Ve ondan **الصَّوْب**; o, yağmurun inişidir. Ve inen (şey) de **صَوبٌ**’dur. Bu kıyasın sıhhatine delil, onların **الصَّواب**’ı **صَوْباً** diye adlandırmalarıdır. Şair dedi([4]):
ذَرِيني إِنَّما خطئي و**صَوبِي** *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])
Ve **الصَّيِّب** denir: **الصَّوْب** sahibi bulut. Allah تعالى dedi: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. Ve **الصَّوْب**: iniştir. Dedi ki:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])
Ve iş, kararınca yerleştiği zaman, darbımesellerin yürüdüğü yolda yürüyen söz üzerine şöyle denir: “**قد صابت بِقُرّ**”. Tarafe dedi:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد **صابَت بِقُرّْ**([7])
Ve **التَّصويب**: inişte bir kamburluktur; ancak böyle olur. **الصُّيَّابة**’ya gelince: her şeyin seçkini; sanki **الصَّوب**’dandır; o da bulut suyunun hâlisidir; sanki o, bundan türetilmiştir.

(**صوت**) **الصاد** ve **الواو** ve **التاء**; sahih bir asıldır; o da **الصَّوت**tur; işitenin kulağında yer eden her şey için bir cinstir. Denir: bu, Zeyd’in **صوتُ**’udur. Ve **صيِّت** adam: sesi şiddetli olduğu zaman; ve **صائتٌ**: bağırdığı zaman. “([دُعيَ([8]) ] **فانصات**([9])” sözlerine gelince; o da bundandır; sanki onunla seslenildi de sesten etkilenmiş oldu; bu, cevap verdiği zamandır. Ve **الصِّيت**: insanlar içinde güzel anılış. Denir: **صِيتُهُ** gitti.

(**صوح**) **الصاد** ve **الواو** ve **الحاء**; kuruluk sonrası bir şeyde yayılmaya delâlet eden küçük bir asıldır. Bundan: **تصوَّحَ** ot; bu, coştuğu ve coşmasından sonra dağılıp saçıldığı zamandır. Ve rüzgâr onu **صوَّحتْه**; onu kuruttuğu, çatlatıp parçaladığı ve saçtığı zaman. Zü’r-Rumme dedi:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])
Ve babdan: onların atların terine **الصُّوَاح** adını vermeleridir. Eğer sahih ise ancak kuruduğu zaman olur; ve kurumuşa, suyun kurumuşu diye ad verirler. Şair **الصُّواح** hakkında dedi:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها **الصُّواحُ**([11])
Sonra denir: saç **تصوَّح** etti; çatlayıp saçıldığı zaman.

Ve bu kıyas üzerine taşınması câiz olanlardan: **الصُّوح**; vadi duvarıdır; ve onun iki **صُوحانِ**’ı vardır. Ancak ona **صُوحاً** adı verilmiştir; çünkü o, saçılıp da nihayet o, duvar gibi oluncaya kadar (saçılan) bir çamurdur.

(**صور**) **الصاد** ve **الواو** ve **الراء**; asılları birbirinden ayrı çok kelimelerdir. Ve bu bab, kıyas ve اشتقاق babı değildir. Yazdıklarımızda bunun benzeri geçmiştir([12]).

Ve ondan kıyaslanan şey: onların “**صوِرَ يَصْوَر**” demeleridir; meylettiği zaman. Ve “**صُرْت** şeyi **أُصُورُهُ** ve **أَصَرْتُه**” (denir); onu kendine doğru eğdiğin zaman. Ve kıyası **تَصَوَّر** gelir; vurulana (isabet edene) dair; sanki o meyletti ve düştü. İşte bu, kıyaslanandır; bunun dışındaysa her kelime kendi başına müstakildir.

Bundan: **الصُّورة**; her yaratılmışın sûreti; çoğulu **صُوَر**; o, yaratılışının heyetidir. Ve Allah تعالى, yaratan **المُصَوِّر**’dir. Ve denir: **صَيِّرٌ** adam; sûreti güzel olduğu zaman. Ve bundan **الصَّور**: hurma topluluğu; o, çitliktir. Ve **الصَّوْر**’un lafzından bir tekili yoktur. Ve bundan **الصُِّوار**: sığır sürüsü; çoğulu **صِيران**. Dedi ki:
فَظَلَّ ل**صيران** الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])
Ve bundan **الصُِّوار**: miskin **صُِوار**’ı. Bir kavim dedi: o, onun kokusudur; bir kavim dedi: o, onun kabıdır. Ve bir beyit okurlar; ve onun uydurma olması pek yakışır; iki kelime de sahihtir:
إِذا لاح **الصُِِّوار** ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ **الصِّوارُ**([14])
Ve bundan onların sözü: “başımda **صَوْرة** buluyorum”; yani kaşıntı. Ve bundan, Halîl’in naklettiği bir şey: dedi ki: **عصفور صَوَّار**; o, çağrıldığı zaman cevap verendir. Bunu Arapça saymıyorum; sahih olursa, evvelce zikrettiğimiz babdan olabilir; çünkü çağırana meyleder. Atın perçem saçına gelince; ona **صَوْراً** denir. Bu, hurma topluluğunun **صَوْر**’una benzetme mânası üzere olabilir; ve zikredilmiştir. Dedi ki:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من **صَوْرهِ**([15]) *
Ve denir: **الصَّارَةُ**: ağaçlı bir arazi.

(**صوع**) **الصاد** ve **الواو** ve **العين**; sahih bir asıldır; ve onun iki babı vardır: birisi dağılmaya ve çatlayıp yarılmaya delâlet eder; diğeri kap (mânasıdır).

Birincisi: onların “**تصوَّعُوا**” sözüdür; dağıldıkları zaman. Zü’r-Rumme dedi:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي **تَصَوَّعُ**([16]) *
Ve denir: saçı **تصوّع** etti; çatladığı zaman. Halîl böyle dedi. Ve yine dedi: bitki **تصوَّعَ** etti: coştu. Ve denir: kavim hızlıca **انصاع** etti: geçip gittiler.

Kaba gelince: **الصَّاع** ve **الصُّوَاع**; onunla içilen bir kaptır. Ve ölçülerden bir ölçü de **صاعاً** olabilir; o, **الواو**’lu (aslındandır); ve ona **صاعاً** adı verilmiştir; çünkü o, ölçülenle döner.

Ve denir: zırhlı yiğit, akranlarına **يَصُوع** eder **صَوْعاً**; onlara yanlarından geldiği zaman. Ve adam, develeri **يَصُوع** eder.

Ve babdan: **الصَّاع**; o, yerin bir karnıdır; şu sözde:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في **صاعِ**([17]) *
Ve ondan: devekuşunun göğsünün **صاعُ**’ı; göğsünü yere koyduğu zaman onun göğsünün yeridir.

(**صوغ**) **الصاد** ve **الواو** ve **الغين**; sahih bir asıldır; düzgün bir örnek üzere bir şey üzerinde hazırlamadır. Bundan onların sözü: **صاغ** süsü **يصوغُهُ صَوغاً**. Ve ikisi **صَوْغان**’dır; her biri ötekinin heyeti üzere olduğu zaman. Ve yalancıya denir: **صاغ** yalanı **صَوغاً**; onu uydurduğu zaman. Ve bunun üzerine hadisin tefsiri: “**كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون**”; hadisleri **يصُوغُون** ve onları uyduranları kastetti.

(**صوف**) **الصاد** ve **الواو** ve **الفاء**; tek bir sahih asıldır; o da bilinen **الصُّوف**tur. Ve babın hepsi ona döner. Denir: **أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** ve **صائفٌ** ve **صَافٌ** koç; bütün bunlar, yünün çok olmasıdır. Ve derler: ensesinin **صُوفَةِِ**’sinden tuttu; yani çukurunda sarkan saçı tuttuğu zaman. Ve **صُوفةُ**: câhiliyede bir kavim; Kâbe’ye hizmet ederlerdi ve hacıyı geçirirlerdi. Ebû Ubeyde’den, onların kabilelerin karışık artıkları olduğu; toplanıp da yünün birbirine geçmesi gibi birbirine geçtikleri nakledildi. Dedi ki:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ **صُوفانا**([18])
Onların “**صاف عن الشَّرِّ**”([19]) sözüne gelince; saptığı zaman; o, ibdâl babındandır. **صَابَ**([20]) denir; meylettiği zaman. Babında zikredilmiştir.

(**صول**) **الصاد** ve **الواو** ve **اللام**; sahih bir asıldır; kahra ve üstün gelmeye delâlet eder. Denir: ona **صال** etti, **يَصُول صَولةً**; uzayıp üstünlük tasladığı zaman. Ve yaban eşeği **صال** etti; sürüye yüklendiği zaman; **يَصُول صَوْلاً** ve **صِيالاً**. Ebû Zeyd’den bir şey nakledildi; sahihse şâzdır. Dedi ki: **المِصْول**; hanzalın acılığı gitsin diye içinde ıslatıldığı şeydir.

(**صوك**) **الصاد** ve **الواو** ve **الكاف**; tek bir kelimedir. Denir: onu ilk **صَوْكٍ**’ta gördüm; yani ilk bakışta.

(**صوم**) **الصاد** ve **الواو** ve **الميم**; bir yerde tutma ve durgunluğa delâlet eden bir asıldır. Bundan: oruçlunun **صَوم**’u; onun, yemeğinden, içeceğinden ve kendisine yasaklanan diğer şeylerden kendini tutmasıdır. Ve konuşmadan tutma da **صوماً** olur. Allah تعالى’nın sözü hakkında: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ **صَوْماً**﴾ [مريم 26]; onun, konuşmadan tutma ve susma olduğu (söylenmiştir). Durgunluğa gelince; ayakta durana **صائم** denir. Nâbiga dedi:
خيلٌ **صيامٌ** وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])
Ve **الصَّوم**: rüzgârın durgunluğudur. Ve **الصَّوم**: güneşin gün ortasında eşitlenmesi; sanki dönüp durmasında([22]) durgunlaştı. Ve böylece “gündüz **صامَ** etti” denir. İmru’ul-Kays dedi:
* إذا **صامَ** النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
Ve atın **مَصَامُ**’u: durduğu yer; ve yine onun **مَصَامَتُه**. Şemmâh dedi:
* إذا ما استافَ منها **مَصَامَةً**([24]) *

(**صون**) **الصاد** ve **الواو** ve **النون**; tek bir asıldır; o da örtme ve korumadır. Bundan: şeyi **صُنتُ**; onu **أصونُه صوناً** ve **صِيانة** (ile korudum). Ve **الصُِّوان**: elbisenin **صُِوان**’ı; içinde korunan şeydir. Ayakta duran at için onların “**صائن**” demelerine gelince; belki ibdâlden olur; sanki onunla **الصَّائم** kastedildi, sonra **الميم** **نوناً**a çevrildi. Nâbiga dedi:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** **يَصونُ** الوَردُ فيها والكُميتُ([25])
Babdan şâz olanlardan: **الصَّوَّان**; o, taşlardan bir türdür; tekili **صَوَّانة**.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصواب يقال على وجهين: أحدهما: باعتبار الشيء في نفسه، فيقال: هذا صواب: إذا كان في نفسه محمودا ومرضيا، بحسب مقتضى العقل والشرع، نحو قولك: تحري العدل صواب، والكرم صواب. والثاني: يقال باعتبار القاصد إذا أدرك المقصود بحسب ما يقصده، فيقال: أصاب كذا، أي: وجد ما طلب، كقولك: أصابه السهم، وذلك على أضرب؟؟:
الأول: أن يقصد ما يحسن قصده فيفعله، وذلك هو الصواب التام المحمود به الإنسان.
والثاني: أن يقصد ما يحسن فعله، فيتأتى منه غيره لتقديره بعد اجتهاده أنه صواب، وذلك هو المراد بقوله عليه السلام: (كل مجتهد مصيب) ( [استدراك] هذه قاعدة فقهية، وليست حديثا. وهي ظاهر قول مالك وأبي حنيفة.
ومعناها: كل مجتهد في الفروع التي لا قاطع فيها مصيب في اجتهاده، وليست على إطلاقها، إذ لا يجوز أن يقال: كل مجتهد في الأصول الكلامية - أي: العقائد الدينية - مصيب؛ لأن ذلك يؤدي إلى تصويب أهل الضلالة من النصارى القائلين بالتثليث، والثنوية من المجوس في قولهم بالأصلين للعالم: النور والظلمة، والكفار في نفيهم التوحيد، وبعثة الرسل، والمعاد في الآخرة. انظر: لطائف الإشارات شرح منظومة الورقات في الأصول ص 59؛ واللمع ص 358)، وروي (المجتهد مصيب وإن أخطأ فهذا له أجر) (المروي في ذلك عن عمرو بن العاص أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد) متفق عليه: البخاري 13/318 كتاب الاعتصام، مسلم (1342) كتاب الأقضية) كما روي: (من اجتهد فأصاب فله أجران، ومن اجتهد فأخطأ فله أجر) (المروي في ذلك عن عمرو بن العاص أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد) متفق عليه: البخاري 13/318 كتاب الاعتصام، مسلم (1342) كتاب الأقضية).
والثالث: أن يقصد صوابا، فيتأتى منه خطأ لعارض من خارج، نحو من يقصد رمي صيد، فأصاب إنسانا، فهذا معذور.
والرابع: أن يقصد ما يقبح فعله، ولكن يقع منه خلاف ما يقصده، فيقال: أخطأ في قصده، وأصاب الذي قصده، أي: وجده، والصوب: الإصابة: يقال: صابه وأصابه، وجعل الصوب لنزول المطر إذا كان بقدر ما ينفع، وإلى هذا القدر من المطر أشار بقوله: ﴿وأنزلنا من السماء ماء بقدر﴾ [المؤمنون/18]، قال الشاعر:
*فسقى ديارك غير مفسدها * صوب الربيع وديمة تهمي*
(البيت لطرفة بن العبد، في ديوانه ص 88؛ والبصائر 3/448)

والصيب: السحاب المختص بالصوب، وهو فيعل من: صاب يصوب، قال الشاعر:
*فكأنما صابت عليه سحابة*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*صواعقها ليرهن دبيب*
وهو لعلقمة بن عبدة من مفضليته التي مطلعها:
*طحا بك قلب في الحسان طروب**بعيد الشباب عصر حان مشيب*
وهو في المفضليات ص 395؛ واللسان (صوب) )
وقوله: ﴿أو كصيب﴾ [البقرة/19]، قيل: هو السحاب، وقيل: هو المطر، وتسميته به كتسميته بالسحاب، وأصاب السهم: إذا وصل إلى المرمى بالصواب، والمصيبة أصلها في الرمية، ثم اختصت بالنائبة. نحو: ﴿أو لما أصابتكم مصيبة قد أصبتم مثليها﴾ [آل عمران/165]، ﴿فكيف إذا أصابتهم مصيبة﴾ [النساء/62]، ﴿وما أصابكم يوم التقى الجمعان﴾ [آل عمران/166]، ﴿وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم﴾ [الشورى/30]، وأصاب: جاء في الخير والشر. قال تعالى: ﴿إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة﴾ [التوبة/50]، ﴿ولئن أصابكم فضل من الله﴾ [النساء/73]، ﴿يصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء﴾ [النور/43]، ﴿فإذا أصاب به من يشاء من عباده﴾ [الروم/48]، قال: الإصابة في الخير اعتبارا بالصوب؛ أي: بالمطر، وفي الشر اعتبارا بإصابة السهم، وكلاهما يرجعان إلى أصل.

##### Türkçe

- **الصواب** iki vech üzere söylenir: bunlardan biri: şeyin bizzat kendisi itibarıyladır; şöyle denir: bu **صواب**tır: eğer bizzat kendisinde övülmüş ve razı olunmuş ise, aklın ve şeriatın gereği uyarınca; senin sözün gibi: adaleti araştırmak **صواب**tır, ve cömertlik **صواب**tır. İkincisi: kasteden itibarıyla söylenir; eğer maksudu, kastettiği şeye göre idrak ederse, şöyle denir: **أصاب** şunu; yani: talep ettiğini buldu; senin sözün gibi: ok ona isabet etti, ve bu, darbeler üzeredir؟؟:
الأول: güzel kastı kastseder de onu yapar; işte bu, insanın kendisiyle övüldüğü tam **الصواب**tır.
والثاني: yapılması güzel olanı kastseder; sonra ondan başkası meydana gelir; içtihadından sonra onun **صواب** olduğunu takdir etmesi sebebiyle; işte bu, onun -aleyhisselâm- sözündeki muraddır: (**كل مجتهد مصيب**) ( [استدراك] bu bir fıkhî kaidedir, hadis değildir. Ve Mâlik’in ve Ebû Hanîfe’nin sözünün zahiridir.
Ve manası: içinde kesin delil bulunmayan fer‘î meselelerde her müctehid içtihadında isabet edicidir; ve mutlak değildir; zira şöyle denilmesi caiz olmaz: kelâmî asıllarda -yani: dinî akidelerde- her müctehid isabet edicidir; çünkü bu, teslîsi söyleyen nasârânın dalâlet ehlinin tasvibini, ve mecûsların ikiciliğini, âlemin iki aslı: nur ve zulmet sözlerinde, ve kâfirlerin tevhidi, resullerin gönderilişini, ve âhiretteki meâdı nefyetmelerinde (tasvibini) gerektirir. Bak: لطائف الإشارات شرح منظومة الورقات في الأصول s. 59; ve اللمع s. 358)، ve rivayet olundu: (**المجتهد مصيب وإن أخطأ فهذا له أجر**) (bunda rivayet olunan, Amr b. el-Âs’tan, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in şöyle dediğidir: (**إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد**) ittifak olunmuştur: Buhârî 13/318 كتاب الاعتصام, Müslim (1342) كتاب الأقضية) nitekim rivayet olundu: (**من اجتهد فأصاب فله أجران، ومن اجتهد فأخطأ فله أجر**) (bunda rivayet olunan, Amr b. el-Âs’tan, Peygamber صلى الله عليه وسلم’in şöyle dediğidir: (**إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد**) ittifak olunmuştur: Buhârî 13/318 كتاب الاعتصام, Müslim (1342) كتاب الأقضية).
والثالث: bir **صواب**ı kastseder; sonra ondan, dışarıdan bir ârız sebebiyle bir hata meydana gelir; av atmayı kasteden kimse gibi; sonra bir insana isabet eder; işte bu mazurdur.
والرابع: yapılması çirkin olanı kastseder; fakat ondan, kastettiğinin hilâfı vuku bulur; şöyle denir: kastında hata etti, ve kastettiğine isabet etti; yani: onu buldu; ve **الصوب**: isabet etmektir: denir: ona isabet etti ve ona isabet ettirdi; ve **الصوب**u, yağmurun inişi için kıldı; eğer fayda veren miktar üzere ise; ve bu miktar yağmura, şu sözüyle işaret etti: ﴿وأنزلنا من السماء ماء بقدر﴾ [المؤمنون/18]، şair dedi:
*فسقى ديارك غير مفسدها * صوب الربيع وديمة تهمي*
(beyit, Tarafe b. el-‘Abd’ındır, divanında s. 88; ve البصائر 3/448)

Ve **الصيب**: **الصوب**a mahsus buluttur; ve o, **صاب يصوب**’dan **فيعل** veznindedir; şair dedi:
*فكأنما صابت عليه سحابة*
(bu, bir beytin yarısıdır, ve ikinci yarısı:
*صواعقها ليرهن دبيب*
ve o, ‘Alkame b. ‘Abde’nindir; مطلع’ı:
*طحا بك قلب في الحسان طروب**بعيد الشباب عصر حان مشيب*
ve o, المفضليات s. 395; ve اللسان (**صوب**) )
Ve onun sözü: ﴿أو كصيب﴾ [البقرة/19]، denildi: o buluttur, ve denildi: o yağmurdur; ve onun bununla adlandırılması, onun bulutla adlandırılması gibidir; ve ok isabet etti: eğer hedefe **الصواب** ile ulaştıysa; ve **المصيبة** aslı atıştadır; sonra musibete mahsus kılındı. Şu gibi: ﴿أو لما أصابتكم مصيبة قد أصبتم مثليها﴾ [آل عمران/165]، ﴿فكيف إذا أصابتهم مصيبة﴾ [النساء/62]، ﴿وما أصابكم يوم التقى الجمعان﴾ [آل عمران/166]، ﴿وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم﴾ [الشورى/30]، ve **أصاب**: hayırda ve şerde geldi. Yüce Allah dedi: ﴿إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة﴾ [التوبة/50]، ﴿ولئن أصابكم فضل من الله﴾ [النساء/73]، ﴿يصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء﴾ [النور/43]، ﴿فإذا أصاب به من يشاء من عباده﴾ [الروم/48]، dedi: hayırda **الإصابة**, **الصوب** itibarıyladır; yani: yağmur ile; ve şerde (ise) okun isabeti itibarıyladır; ve ikisi de bir asla dönerler.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص و ب
صاب المطر بمكان كذا وصاب أرضهم يصوبها كقولك‏:‏ مطرها وجادها وغاثها وهو مصاب الودق وشمت مصاوب المطر‏.‏
قال الطرماح‏:‏ إني امرؤ لك لا لغيرك ما أني منكم أشيم مصاوب الأمطار وسقاهم صوب السماء وصيبها وسحاب صيب وغيث صيب‏.‏
وأصابتهم مصيبة ومصاب ومصيبات ومصائب‏.‏
وهو مصاب ببصره وعقله‏.‏
وفي عقله صابة‏:‏ لوثة‏.‏
وسهم صائب ومصيب وصاب السهم نحو الرمية وهو يصوب نحوه‏.‏
ورمى فأصاب‏.‏
وصوب الإناء‏.‏
وصوب رأسه وتصوب‏:‏ تسفل‏.‏
وسحاب منصوب‏:‏ مسف‏.‏
قال النابغة‏:‏ عفا آيه ريح الجنوب مع الصبا وأسحم دان مزنه متصوب وقال أبو النجم‏:‏ تصوب الحسن عليها وارتقى أي كل موضع منها حسن‏.‏
ودخلت عليه فإذا الدنانير صوبة بين يديه أي مهيلة‏.‏
وعنده صوبة ومن المجاز‏:‏ أصاب في رأيه ورأى مصيب وصائب وأصاب الصواب وصوبت رأيه واستصوب قوله واستصابه‏.‏
ويقال‏:‏ إن أخطأت فخطئني وإن أصبت فصوبني‏.‏
وأصاب الله تعالى بك خيراً‏:‏ أراده ‏"‏ رخاء حيث أصاب ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ص و ب
**صاب** yağmur falan yerde isabet etti; ve **صاب** onların toprağına, onu **يصوبها**; senin “onu yağmurladı, onu bol yağmura kavuşturdu, onu yağmurla imdadına yetişti” demen gibi; ve o, **مصاب الودق**’tur; ve **شمت** yağmurun **مصاوب**’unu.
**الطرماح** dedi ki: “Ben, senin içinim, başkası için değil; ben sizden değilim ki yağmurların **مصاوب**’unu gözeteyim.” Ve onları göğün **صوب**’u ve onun **صيب**’i suladı; ve **سحاب صيب** ve **غيث صيب**.
Ve onlara bir **مصيبة** ve **مصاب** ve **مصيبات** ve **مصائب** isabet etti.
Ve o, görmesi ve aklı ile **مصاب**’dır.
Ve onun aklında bir **صابة** vardır: bir bozukluk.
Ve **سهم صائب** ve **مصيب**; ve ok, atış hedefi yönüne **صاب**; o da ona doğru **يصوب**.
Ve attı da **فأصاب**.
Ve kabı **صوب** etti.
Ve başını **صوب** etti ve **تصوب**: aşağı indi.
Ve **سحاب منصوب**: aşağı sarkan.
**النابغة** dedi ki: “Onun izi, **الصبا** ile birlikte **ريح الجنوب** sildi; ve kara, bulutu yakın, **متصوب**.” Ve **أبو النجم** dedi ki: “**تصوب** güzellik onun üzerinde ve yükseldi”; yani onun her yeri güzeldir.
Onun yanına girdim de, bir de baktım ki dinarlar, önünde **صوبة**; yani yığılmış.
Ve onun yanında bir **صوبة** vardır. Ve mecazdan: görüşünde **أصاب** etti; ve **رأى مصيب** ve **صائب**; ve **أصاب الصواب**; ve görüşümü **صوبت** ettim; ve sözünü **استصوب** etti ve onu **استصابه** etti.
Ve denir ki: “Eğer yanılırsam beni yanılgılı say; eğer **أصبت** edersem beni **صوب** et.”
Ve Allah Teâlâ seninle hayır olarak **أصاب** etti: onu murad etti. “Bolluk; **حيث أصاب**.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّوْبُ: نُزولُ الـمَطَر.
صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً، وانْصابَ: كلاهما انْصَبَّ. ومَطَرٌ صَوْبٌ وصَيِّبٌ وصَيُّوبٌ، وقوله تعالى: أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ؛ قال أَبو إِسحق: الصَّيِّبُ هنا المطر، وهذا مَثَلٌ ضَرَبه اللّه تعالى للمنافقين، كـأَنّ المعنى: أَو كأَصْحابِ صَيِّبٍ؛ فَجَعَلَ دينَ الإِسلام لهم مثلاً فيما ينالُهم فيه من الخَوْفِ والشدائد، وجَعَلَ ما يَسْتَضِـيئُون به من البرق مثلاً لما يستضيئُون به من الإِسلام، وما ينالهم من الخوف في البرق بمنزلة ما يخافونه من القتل. قال: والدليل على ذلك قوله تعالى: يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عليهم. وكُلُّ نازِلٍ من عُلْوٍ إِلى سُفْلٍ، فقد صابَ يَصُوبُ؛ وأَنشد: كأَنـَّهمُ صابتْ عليهم سَحابَةٌ،  *  صَواعِقُها لطَيرهنَّ دَبيبُ(1) (1 عجز هذا البيت غامض.)
وقال الليث: الصَّوْبُ المطر.
وصابَ الغيثُ بمكان كذا وكذا، وصابَتِ السَّماءُ الأَرضَ: جادَتْها. وصابَ الماءَ وصوَّبه: صبَّه وأَراقَه؛ أَنشد ثعلب في صفة ساقيتين: وحَبَشِـيَّـينِ، إِذا تَحَلَّبا،  *  قالا نَعَمْ، قالا نَعَمْ، وصَوَّبا والتَّصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُورٍ، والتَّصَوُّبُ: الانحدار. والتَّصْويبُ: خلاف التَّصْعِـيدِ.
وصَوَّبَ رأْسَه: خَفَضَه. التهذيب: صَوَّبتُ الإِناءَ ورأْسَ الخشبة تَصْويباً إِذا خَفَضْتُه؛ وكُرِه تَصْويبُ الرأْسِ في الصلاة. وفي الحديث: من قَطَع سِدْرةً صَوَّبَ اللّه رأْسَه في النار؛ سُئِلَ أَبو داود السِّجسْتانيّ عن هذا الحديث، فقال: هو مُخْتَصَر، ومعناه: مَنْ قَطَعَ سِدْرةً في فلاة، يَسْتَظِلُّ بها ابنُ السبيل، بغير حق يكون له فيها، صَوَّبَ اللّه رأْسَه أَي نكَّسَه؛ ومنه الحديث: وصَوَّبَ يَده أَي خَفَضَها. والإِصابةُ: خلافُ الإِصْعادِ، وقد أَصابَ الرجلُ؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ: ويَصْدُرُ شتَّى من مُصِـيبٍ ومُصْعِدٍ،  *  إِذا ما خَلَتْ، مِـمَّنْ يَحِلُّ، المنازِلُ والصَّـيِّبُ: السحابُ ذو الصَّوْبِ.
وصابَ أَي نَزَلَ؛ قال الشاعر:
فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكن لـمَـْلأَكٍ،  *  تَنَزَّلَ، من جَوِّ السماءِ، يَصوبُ قال ابن بري: البيتُ لرجلٍ من عبدِالقيس يمدَحُ النُّعْمانَ؛ وقيل: هو لأَبي وجزَة يمدح عبدَاللّه بن الزُّبير؛ وقيل: هو لعَلْقَمَة بن عَبْدَة. قال ابن بري: وفي هذا البيتِ شاهدٌ على أَن قولَهم مَلَك حُذِفت منه وخُفِّفَت بنقل حركتِها على ما قبلَها، بدليل قولهم مَلائكة، فأُعيدت الهمزة في الجمع، وبقول الشاعر: ولكن لـمَـْلأَك، فأَعاد الهمزة، والأَصل في الهمزة أَن تكون قبل اللام لأَنه من الأَلُوكَة، وهي الرسالة، فكأَنَّ أَصلَ مَلأَكٍ أَن يكون مأْلَكاً، وإِنما أَخروها بعد اللام ليكون طريقاً إِلى حذفها، لأَن الهمزة متى ما سكن ما قبلها، جاز حذفها وإِلقاء حركتها على ما قبلها. والصَّوْبُ مثل الصَّيِّبِ، وتقول: صابَهُ الـمَطَرُ أَي مُطِرَ. وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسقِنا غيثاً صَيِّباً؛ أَي مُنْهَمِراً متدفقاً. وصَوَّبْتُ الفرسَ إِذا أَرسلته في الجَرْيِ؛ قال امرؤُ القيس: فَصَوَّبْتُه، كأَنه صَوْبُ غَبْيَةٍ، *  على الأَمْعَزِ الضاحي، إِذا سِـيطَ أَحْضَرا والصَّوابُ: ضدُّ الخطإِ. وصَوَّبه: قال له أَصَبْتَ.
وأَصابَ: جاءَ بالصواب. وأَصابَ: أَراد الصوابَ؛ وأَصابَ في قوله، وأَصابَ القِرْطاسَ، وأَصابَ في القِرْطاس. وفي حديث أَبي وائل: كان يُسْـأَلُ عن التفسير، فيقول: أَصابَ اللّهُ الذي أَرادَ، يعني أَرادَ اللّهُ الذي أَرادَ؛ وأَصله من الصواب، وهو ضدُّ الخطإِ. يقال أَصاب فلانٌ في قوله وفِعْلِه؛ وأَصابَ السهمُ القِرْطاسَ إِذا لم يُخْطِـئْ؛ وقولٌ صَوْبٌ وصَوابٌ. قال الأَصمعي: يقال أَصابَ فلانٌ الصوابَ فأَخطأَ الجواب؛ معناه أَنه قَصَدَ قَصْدَ الصوابِ وأَراده، فأَخْطَـأَ مُرادَه، ولم يَعْمِدِ الخطأَ ولم يُصِبْ. وقولهم: دَعْني وعليَّ خطَئي وصَوْبي أَي صَوابي؛ قال أَوسُ بن غَلْفاء: أَلا قالَتْ أُمامةُ يَوْمَ غُولٍ، *  تَقَطَّع، بابنِ غَلْفاءَ، الحِـبالُ: دَعِـيني إِنما خَطَئي وصَوْبي *  عليَّ، وإِنَّ ما أَهْلَكْتُ مالُ وإِنَّ ما: كذا منفصلة. قوله: مالُ، بالرفع، أَي وإِنَّ الذي أَهلكتُ إِنما هو مالٌ. واسْتَصْوَبَه واسْتَصابَه وأَصابَه: رآه صَواباً. وقال ثعلب: اسْتَصَبْتُه قياسٌ. والعرب تقول: اسْتَصْوَبْتُ رأْيَك. وأَصابه بكذا: فَجَعَه به. وأَصابهم الدهرُ بنفوسهم وأَموالهم. جاحَهُم فيها فَفَجَعَهم. ابن الأَعرابي: ما كنتُ مُصاباً ولقد أُصِبْتُ. وإِذا قال الرجلُ لآخر: أَنتَ مُصابٌ، قال: أَنتَ أَصْوَبُ مِني؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ وأَصابَتْهُ مُصِـيبةٌ فهو مُصابٌ.
والصَّابةُ والـمُصِـيبةُ: ما أَصابَك من الدهر، وكذلك الـمُصابةُ والـمَصُوبة، بضم الصاد، والتاء للداهية أَو للمبالغة، والجمع مَصاوِبُ ومَصائِبُ، الأَخيرة على غير قياس، تَوَهَّموا مُفْعِلة فَعِـيلة التي ليس لها في الياءِ ولا الواو أَصل. التهذيب: قال الزجَّاج أَجمع النحويون على أَنْ حَكَوْا مَصائِبَ في جمع مُصِـيبة، بالهمز، وأَجمعوا أَنَّ الاختيارَ مَصاوِبُ، وإِنما مَصائبُ عندهم بالهمز من الشاذ. قال: وهذا عندي إِنما هو بدل من الواو المكسورة، كما قالوا وسادة وإِسادة؛ قال: وزعم الأَخفش أَن مَصائِبَ إِنما وقعت الهمزة فيها بدلاً من الواو، لأَنها أُعِلَّتْ في مُصِـيبة. قال الزجّاج: وهذا رديء لأَنه يلزم أَن يقال في مَقَام مَقَائِم، وفي مَعُونة مَعائِن. وقال أَحمدُ بن يحيـى: مُصِـيبَة كانت في الأَصل مُصْوِبة. ومثله: أَقيموا الصلاة، أَصله أَقْوِمُوا، فأَلْقَوْا حركةَ الواو على القاف فانكسرت، وقلبوا الواو ياء لكسرة القاف. وقال الفراء: يُجْمَعُ الفُواق أَفْيِـقَةً، والأَصل أَفْوِقةٌ. وقال ابن بُزُرْجَ: تركتُ الناسَ على مَصاباتِهم أَي على طَبقاتِهم ومَنازِلهم. وفي الحديث: من يُرِدِ اللّهُ به خيراً يُصِبْ منه، أَي ابتلاه بالمصائب ليثيبه عليها، وهو الأَمر المكروه ينزل بالإِنسان. يقال أَصابَ الإِنسانُ من المال وغيره أَي أَخَذَ وتَنَاول؛ وفي الحديث: يُصِـيبونَ ما أَصابَ الناسُ أَي يَنالون ما نالوا. وفي الحديث: أَنه كان يُصِـيبُ من رأْس بعض نسائه وهو صائم؛ أَراد التقبيلَ . والـمُصابُ: الإِصابةُ؛ قال الحرثُ بن خالد المخزومي: أَسُلَيْمَ ! إِنَّ مُصابَكُمْ رَجُلاً *  أَهْدَى السَّلامَ، تحيَّـةً، ظُلْمُ أَقْصَدْتِه وأَرادَ سِلْمَكُمُ، *  إِذْ جاءَكُمْ، فَلْـيَنْفَعِ السِّلْمُ قال ابن بري: هذا البيت ليس للعَرْجِـيِّ، كما ظنه الحريري، فقال في دُرَّة الغواص: هو للعَرْجِـيِّ. وصوابه: أَظُلَيْم؛ وظُلَيم: ترخيم ظُلَيْمة، وظُلَيْمة: تصغير ظَلُوم تصغير الترخيم. ويروى: أَظَلُومُ إِنَّ مُصابَكم. وظُلَيْمُ: هي أُمُّ عمْران، زوجةُ عبدِاللّه بنُ مُطِـيعٍ، وكان الحرثُ يَنْسِبُ بها، ولما مات زوجها تزوجها. ورجلاً: منصوبٌ بمُصابٍ، يعني: إِنَّ إِصابَتَكم رجلاً؛ وظُلْم: خبر إِنَّ. وأَجمعت العرب على همز الـمَصائِب، وأَصله الواو، كأَنهم شبهوا الأَصليّ بالزائد. وقولُهم للشِّدة إِذا نزلتْ: صَابَتْ بقُرٍّ أَي صارت الشِّدَّة في قَرارِها. وأَصابَ الشيءَ: وَجَدَه. وأَصابه أَيضاً: أَراده. وبه فُسِّر قولُه تعالى: تَجْري بأَمْره رُخاءً حيثُ أَصابَ؛ قال: أَراد حيث أَراد؛ قال الشاعر: وغَيَّرها ما غَيَّر الناسَ قَبْلَها، *  فناءَتْ، وحاجاتُ النُّفوسِ تُصِـيبُها أَراد: تُريدها؛ ولا يجوز أَن يكون أَصَابَ، من الصَّواب الذي هو ضدّ الخطإِ، لأَنه لا يكونُ مُصيباً ومُخْطِئاً في حال واحد. وصَابَ السَّهْمُ نحوَ الرَّمِـيَّةِ يَصُوبُ صَوْباً وصَيْبُوبةً وأَصابَ إِذا قَصَد ولم يَجُزْ؛ وقيل: صَابَ جاءَ من عَلُ، وأَصابَ: من الإِصابةِ، وصَابَ السهمُ القِرْطاسَ صَيْباً، لغة في أَصابه. وإِنه لسَهْمٌ صائِبٌ أَي قاصِدٌ. والعرب تقول للسائر في فَلاة يَقْطَعُ بالـحَدْسِ، إِذا زاغَ عن القَصْدِ: أَقِمْ صَوْبَك أَي قَصْدَك. وفلان مُستقيم الصَّوْبِ إِذا لم يَزِغْ عن قَصْدِه يميناً وشمالاً في مَسِـيره. وفي المثل: مع الخَوَاطِـئِ سهمٌ صائبٌ؛ وقول أَبي ذؤَيب: إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، *  كعَنْزِ الفَلاةِ، مُسْتَدِرٌّ صِـيابُها أَرادَ جمعَ صَائِبٍ، كصاحِب وصِحابٍ، وأَعَلَّ العينَ في الجمع كما أَعَلَّها في الواحد، كصائم وصِـيامٍ وقائم وقِـيامٍ، هذا إِن كان صِـيابٌ من الواو ومن الصَّوابِ في الرمي، وإِن كان من صَابَ السَّهمُ الـهَدَفَ يَصِـيبُه، فالياء فيه أَصل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي: فكيفَ تُرَجِّي العَاذِلاتُ تَجَلُّدي، *  وصَبْرِي إِذا ما النَّفْسُ صِـيبَ حَمِـيمُها فسره فقال: صِـيبَ كقولكَ قُصِدَ؛ قال: ويكون
على لغة من قال: صَاب السَّهْمُ. قال: ولا أَدْري كيف هذا، لأَن صاب السهمُ غير متعدٍّ. قال: وعندي أَن صِـيبَ ههنا من قولهم: صابتِ السماءُ الأَرْضَ أَصابَتْها بِصَوْبٍ، فكأَنَّ المنيةَ كانت صابَتِ الـحَمِيمَ فأَصابَتْه بصَوْبِها. وسهمٌ صَيُوبٌ وصَوِيبٌ: صائبٌ؛ قال ابن جني: لم نعلم في اللغة صفة على فعيل مما صحت فاؤُه ولامه، وعينه واو، إِلاَّ قولهم طَوِيلٌ وقَوِيم وصَوِيب؛ قال: فأَما العَوِيصُ فصفة غالبة تَجْرِي مَجْرى الاسم. وهو في صُوَّابةِ قومه أَي في لُبابهم. وصُوَّابةُ القوم: جَماعتُهم، وهو مذكور في الياءِ لأَنها يائية وواوية. ورجلٌ مُصابٌ، وفي عَقْل فلان صابةٌ أَي فَتْرة وضَعْفٌ وطَرَفٌ من الجُنون؛ وفي التهذيب: كأَنه مجنون. ويقال للمجنون: مُصابٌ. والـمُصابُ: قَصَب السُّكَّر. التهذيب، الأَصمعي: الصَّابُ والسُّلَعُ ضربان، من الشجر، مُرَّان. والصَّابُ عُصارة شجر مُرٍّ؛ وقيل: هو شجر إِذا اعْتُصِرَ خَرَج منه كهيئة اللَّبَن، وربما نَزَت منه نَزِيَّةٌ أَي قَطْرَةٌ فتقع في العين كأَنها شِهابُ نارٍ، وربما أَضْعَفَ البصر؛ قال أَبو ذُؤَيب الـهُذَلي: إِني أَرِقْتُ فبِتُّ الليلَ مُشْتَجِراً،  * كأَنَّ عَيْنِـيَ فيها الصّابُ مَذْبُوحُ(1) (1 قوله «مشتجراً» مثله في التكملة والذي في المحكم مرتفقاً ولعلهما روايتان.) ويروى:
نام الخَلِـيُّ وبتُّ الليلَ مُشْتَجراً
والـمُشْتَجِرُ: الذي يضع يده تحت حَنَكِه مُذكِّراً لِشِدَّة هَمِّه. وقيل: الصَّابُ شجر مُرٌّ، واحدته صابَةٌ. وقيل: هو عُصارة الصَّبِرِ. قال ابن جني: عَيْنُ الصَّابِ واوٌ، قياساً واشتقاقاً، أَما القياس فلأَنها عين والأَكثر أَن تكون واواً، وأَما الاشتقاق فلأَنَّ الصَّابَ شجر إِذا أَصاب العين حَلَبها، وهو أَيضاً شجر إِذا شُقَّ سالَ منه الماءُ. وكلاهما في معنى صابَ يَصُوبُ إِذا انْحَدر.
ابن الأَعرابي: الـمِصْوَبُ الـمِغْرَفَةُ؛ وقول الهذلي:
صابُوا بستَّةِ أَبياتٍ وأَربعةٍ،  * حتَّى كأَن عليهم جابِـياً لُبَدَا صابُوا بهم: وَقَعوا بهم. والجابي: الجَراد. واللُّبَدُ: الكثير. والصُّوبةُ: الجماعة من الطعام. والصُّوبةُ: الكُدْسةُ من الـحِنْطة والتمر وغيرهما. وكُلُّ مُجْتَمعٍ صُوبةٌ، عن كراع. قال ابن  السكيت: أَهلُ الفَلْجِ يُسَمُّونَ الجَرِينَ الصُّوبةَ، وهو موضع التمر. والصُّوبةُ: الكُثْبة من تُراب أَو غيره. وحكى اللحياني عن أَبي الدينار الأَعرابي: دخلت على فلان فإِذا الدنانيرُ صُوبةٌ بين يديه أَي كُدْسٌ مجتمع مَهِـيلةٌ؛ ومَن رواه: فإِذا الدينار، ذهب بالدينار إِلى معنى الجنس، لأَن الدينار الواحد لا يكون صُوبةً. والصَّوْبُ: لَقَبُ رجل من العرب، وهو أَبو قبيلة منهم. وبَنُو الصَّوْبِ: قوم من بَكْر بن وائل. وصَوْبةُ: فرس العباسِ بن مِرْداس. وصَوْبة أَيضاً: فرس لبني سَدُوسٍ.

##### Türkçe

**الصَّوْبُ**: yağmurun inişi.

Yağmur **صَابَ** **صَوْباً**, ve **انْصابَ**: ikisi de **انْصَبَّ** (demektir). Ve **مَطَرٌ صَوْبٌ** ve **صَيِّبٌ** ve **صَيُّوبٌ**; ve Yüce Allah’ın sözü: **أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ**; Ebû İshak dedi: **الصَّيِّبُ** burada yağmurdur; bu, Allah Teâlâ’nın münafıklar için vurduğu bir misaldir; sanki mânâ: “yahut **صَيِّبٍ** sahipleri gibi”; böylece İslâm dinini, onlara, onda kendilerine erişen korku ve şiddetler hususunda bir misal kıldı; ve şimşekten kendisiyle aydınlandıkları şeyi, İslâm’dan kendisiyle aydınlandıkları şeye bir misal kıldı; ve şimşekte kendilerine erişen korkuyu, öldürülmeden korktukları şeyin menzilesinde kıldı. Dedi: bunun delili Yüce Allah’ın sözü: **يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عليهم**. Ve her yukarıdan aşağıya inen şey, artık **صابَ يَصُوبُ**; ve (şu beyit) okudu:
كأَنـَّهمُ صابتْ عليهم سَحابَةٌ،  *  صَواعِقُها لطَيرهنَّ دَبيبُ(1)
(1 Bu beytin ikinci mısraı kapalıdır.)

Leys dedi: **الصَّوْبُ** yağmurdur.

Ve **صابَ** sağanak, falan falan yerde; ve **صابَتِ السَّماءُ الأَرضَ**: ona bolca verdi.

Ve **صابَ الماءَ** ve **صوَّبه**: onu döktü ve akıttı; Sa‘leb iki sâkîyenin vasfında (şu beyiti) okudu:
وحَبَشِـيَّـينِ، إِذا تَحَلَّبا،  *  قالا نَعَمْ، قالا نَعَمْ، وصَوَّبا

**التَّصَوُّبُ**: bir inişte kamburluk; ve **التَّصَوُّبُ**: aşağı iniş.

**التَّصْويبُ**: **التَّصْعِـيدِ**’in zıddıdır.

**وصَوَّبَ رأْسَه**: onu indirdi. **التهذيب**: kabı ve tahta parçasının başını, onu indirdiğimde, **تَصْويباً** ile **صَوَّبتُ**; ve namazda başı **تَصْويبُ** mekruh görüldü. Hadiste: “Kim bir **سِدْرةً** keserse Allah onun başını ateşte **صَوَّبَ** eder”; Ebû Dâvûd es-Sicistânî’ye bu hadis soruldu da dedi ki: o muhtasardır; mânâsı: kim bir çorak yerde, yolcunun gölgelendiği bir **سِدْرةً**yi, onda kendisine ait bir hak olmaksızın keserse, Allah onun başını **صَوَّبَ** eder, yani onu ters çevirir; bundan (şu) hadis: “ve elini **صَوَّبَ** etti” yani onu indirdi.

**الإِصابةُ**: **الإِصْعادِ**’ın zıddıdır; ve adam **أَصابَ** etti; Kuseyyir ‘Azze dedi:
ويَصْدُرُ شتَّى من مُصِـيبٍ ومُصْعِدٍ،  *  إِذا ما خَلَتْ، مِـمَّنْ يَحِلُّ، المنازِلُ

**الصَّـيِّبُ**: **الصَّوْبِ** sahibi buluttur.

Ve **صابَ** yani indi; şair dedi:
فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكن لـمَـْلأَكٍ،  *  تَنَزَّلَ، من جَوِّ السماءِ، يَصوبُ

İbn Berrî dedi: beyit, Nu‘mân’ı öven Abdulkays’tan bir adamındır; ve denildi: Ebû Vecze’nindir, Abdullah b. Zübeyr’i över; ve denildi: ‘Alkame b. ‘Abde’nindir. İbn Berrî dedi: bu beyitte, onların **مَلَك** sözünde (aslından) hazfedildiğine ve öncekinin üzerine harekesinin nakliyle hafifletildiğine bir şahit vardır; onların **مَلائكة** sözünün deliliyle; böylece cem‘de hemze iade edildi; ve şairin sözüyle: **لـمَـْلأَك**; böylece hemzeyi iade etti. Hemzenin aslında lâm’dan önce olması, çünkü onun **الأَلُوكَة**’den olması sebebiyledir; o da risaledir; sanki **مَلأَكٍ**’in aslı **مأْلَكاً** olmasıdır; ancak onu lâm’dan sonraya ertelediler ki onu hazfetmeye bir yol olsun; çünkü hemze, ne zaman öncesi sâkin olursa, onu hazfetmek ve harekesini öncesine atmak câiz olur.

**الصَّوْبُ** **الصَّيِّبِ** gibidir; ve dersin: yağmur onu **صابَهُ** yani ona yağmur yağdırıldı. Ve yağmur isteme hadîsinde: “Allah’ım bize **غيثاً صَيِّباً** yağdır”; yani şiddetle dökülen, akıp giden.

Ve atı, koşuda salıverdiğimde, **صَوَّبْتُ**; İmru’ul-Kays dedi:
فَصَوَّبْتُه، كأَنه صَوْبُ غَبْيَةٍ، *  على الأَمْعَزِ الضاحي، إِذا سِـيطَ أَحْضَرا

**الصَّوابُ**: hatânın zıddıdır. Ve onu **صَوَّبه**: ona “isabet ettin” dedi.

Ve **أَصابَ**: doğruyu getirdi. Ve **أَصابَ**: doğruyu istedi; ve sözünde **أَصابَ** etti; ve kâğıdı **أَصابَ** etti; ve kâğıtta **أَصابَ** etti. Ebû Vâil hadîsinde: tefsirden sorulurdu da derdi: “Allah, istediğini **أَصابَ** etti”; yani Allah, istediğini istedi; aslı **الصواب**’dandır; o da hatânın zıddıdır. Denir: falan, sözünde ve fiilinde **أَصابَ** etti; ve ok, kâğıdı **أَصابَ** etti, eğer ıskalamadıysa; ve söz **صَوْبٌ** ve **صَوابٌ**. Asma‘î dedi: denir: falan doğruyu **أَصابَ** etti de cevabı şaşırdı; mânâsı: doğruya yönelişi kastetti ve onu istedi, sonra muradını şaşırdı; hatayı kasdetmedi ve isabet etmedi. Ve onların sözü: “Beni bırak; hatam ve **صَوْبي** bana” yani doğruma; Evs b. Galfâ’ dedi:
أَلا قالَتْ أُمامةُ يَوْمَ غُولٍ، *  تَقَطَّع، بابنِ غَلْفاءَ، الحِـبالُ:
دَعِـيني إِنما خَطَئي وصَوْبي *  عليَّ، وإِنَّ ما أَهْلَكْتُ مالُ

Ve **إِنَّ ما**: şöyle şöyle, ayrı yazılmıştır. Onun sözü: **مالُ**, ref‘ ile; yani “ve helâk ettiğim şey ancak maldır.” Ve onu **اسْتَصْوَبَه** ve **اسْتَصابَه** ve **أَصابَه**: onu doğru gördü.

Sa‘leb dedi: **اسْتَصَبْتُه** kıyastır. Ve Araplar der: “Senin görüşünü **اسْتَصْوَبْتُ**.”

Ve onu bununla **أَصابه**: onunla onu acıya uğrattı. Ve zaman, onları canları ve mallarıyla **أَصابهم** etti. Onlara onda musallat oldu da onları acıya uğrattı.

İbnü’l-A‘râbî: “Ben **مُصاباً** değildim; hâlbuki **أُصِبْتُ**.” Ve bir adam diğerine: “Sen **مُصابٌ**sun” dediğinde, (öteki) der ki: “Sen benden daha **أَصْوَبُ**sun”; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti; ve ona bir **مُصِـيبةٌ** **أَصابَتْهُ** etti; o da **مُصابٌ**dur.

**الصَّابةُ** ve **الـمُصِـيبةُ**: zamandan sana isabet eden şeydir; aynı şekilde **الـمُصابةُ** ve **الـمَصُوبة** (صاد’ın dammesiyle); ve tâ, felâket için yahut mübalağa içindir; cem‘i **مَصاوِبُ** ve **مَصائِبُ**; sonuncusu kıyas dışıdır; **مُفْعِلة فَعِـيلة**yi vehmettiler; onun yâ’da da vâv’da da aslı yoktur. **التهذيب**: Zeccâc dedi: nahivciler, **مُصِـيبة**’nin cem‘inde hemzeyle **مَصائِبَ** rivayet ettikleri üzere icmâ ettiler; ve tercih edilenin **مَصاوِبُ** olduğunda icmâ ettiler; onlara göre hemzeyle **مَصائبُ** ancak şâzdandır. Dedi: bu, bence, kırık vâvdan bedeldir; nitekim **وسادة** ve **إِسادة** dediler. Dedi: Ahfeş, **مَصائِبَ**’de hemzenin ancak vâvdan bedel olarak vâki olduğunu iddia etti; çünkü **مُصِـيبة**’de i‘lâl edildi. Zeccâc dedi: bu kötüdür; çünkü **مَقَام**’da **مَقَائِم** denmesini, ve **مَعُونة**’da **مَعائِن** denmesini gerektirir. Ahmed b. Yahyâ dedi: **مُصِـيبَة** aslında **مُصْوِبة** idi. Bunun benzeri: “**أَقيموا الصلاة**”; aslı **أَقْوِمُوا**’dır; vâvın harekesini kâf üzerine attılar da kâf kesrelendi; ve kâfın kesresi sebebiyle vâvı yâ’ya çevirdiler. Ferrâ dedi: **الفُواق** **أَفْيِـقَةً** olarak cem‘ edilir; aslı **أَفْوِقةٌ**dur. İbn Buzurc dedi: “İnsanları **مَصاباتِهم** üzere bıraktım” yani tabakaları ve menzilleri üzere. Hadiste: “Allah kime hayır murad ederse onu ondan **يُصِبْ** eder”; yani onu musibetlerle imtihan etti ki ona karşılık onu mükâfatlandırsın; o, insana inen hoşlanılmayan iştir. Denir: insan, maldan ve başkasından **أَصابَ** etti, yani aldı ve elde etti; hadiste: “İnsanların elde ettiğini **يُصِـيبونَ**” yani onların elde ettiğini elde ederler. Hadiste: “O, oruçlu iken kadınlarından bazısının başından **يُصِـيبُ** ederdi”; öpmeyi kastetti. **الـمُصابُ**: **الإِصابةُ**’dır; Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî dedi:
أَسُلَيْمَ ! إِنَّ مُصابَكُمْ رَجُلاً *  أَهْدَى السَّلامَ، تحيَّـةً، ظُلْمُ
أَقْصَدْتِه وأَرادَ سِلْمَكُمُ، *  إِذْ جاءَكُمْ، فَلْـيَنْفَعِ السِّلْمُ

İbn Berrî dedi: bu beyit, Harîrî’nin zannettiği gibi **العَرْجِـيِّ**’nin değildir; o, **دُرَّة الغواص**’ta “o **العَرْجِـيِّ**’nindir” dedi. Doğrusu: **أَظُلَيْم**’dir; ve **ظُلَيم**: **ظُلَيْمة**’nin terhîmidir; ve **ظُلَيْمة**: **ظَلُوم**’un küçültmesi, terhîm küçültmesidir.

Ve şöyle rivayet edilir: **أَظَلُومُ إِنَّ مُصابَكم**. Ve **ظُلَيْمُ**: o, ‘İmrân’ın annesidir; Abdullah b. Mutî‘’in eşidir; Hâris onunla nisbetlenirdi; kocası ölünce onunla evlendi.

Ve **ورجلاً**: **مُصابٍ** ile nasb edilmiştir; yani: “Sizin bir adamı isabet etmeniz”; ve **ظُلْم**: **إِنَّ**’nin haberidir.

Ve Araplar, **الـمَصائِب**’in hemzelenmesinde icmâ ettiler; aslı vâvdır; sanki aslîyi zâide benzettiler. Ve onların, şiddet indiğinde şiddete söyledikleri: “**صَابَتْ بقُرٍّ**” yani şiddet, kararında oldu.

Ve şeyi **أَصابَ** etti: onu buldu. Ve onu ayrıca **أَصابه**: onu istedi. Bununla, Yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **تَجْري بأَمْره رُخاءً حيثُ أَصابَ**; dedi: “istediği yerde” yani “istediği yerde istedi”; şair dedi:
وغَيَّرها ما غَيَّر الناسَ قَبْلَها، *  فناءَتْ، وحاجاتُ النُّفوسِ تُصِـيبُها

İstedi: “onu ister”; ve **أَصَابَ**’ın, hatânın zıddı olan **الصَّواب**’dan olması câiz değildir; çünkü bir hâlde hem isabet eden hem hata eden olmaz.

Ve ok, hedefe doğru **صَابَ** eder: **يَصُوبُ صَوْباً** ve **صَيْبُوبةً**; ve **أَصابَ** eder, eğer kasteder de geçmezse; ve denildi: **صَابَ** yukarıdan geldi; ve **أَصابَ**: **الإِصابةِ**’dendir. Ve ok, kâğıdı **صَابَ** eder: **صَيْباً**; **أَصابه**’de bir dildir. Ve o, **سَهْمٌ صائِبٌ**dur; yani kast edicidir.

Ve Araplar, çorak yerde yürüyen, tahminle kesip geçen kimseye, eğer kasttan saparsa, der: “**أَقِمْ صَوْبَك**” yani kastını doğrult. Ve falan, yürüyüşünde sağa sola kastından sapmazsa, **مُستقيم الصَّوْبِ**dur.

Ve meselde: “Hata edenlerle birlikte isabet eden bir ok vardır”; ve Ebû Züeyb’in sözü:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، *  كعَنْزِ الفَلاةِ، مُسْتَدِرٌّ صِـيابُها

**صَائِبٍ**’in cem‘ini istedi; **صاحِب** ve **صِحابٍ** gibi; ve cem‘de ayn’ı i‘lâl etti, tekilde i‘lâl ettiği gibi; **صائم** ve **صِـيامٍ**, **قائم** ve **قِـيامٍ** gibi. Bu, eğer **صِـيابٌ** vâvdansa ve atıştaki **الصَّواب**’dansa; ve eğer “ok hedefi **صَابَ** eder, onu **يَصِـيبُ**”den ise, yâ onda asıldır. Ve onun sözü; İbnü’l-A‘râbî’nin okuduğu:
فكيفَ تُرَجِّي العَاذِلاتُ تَجَلُّدي، *  وصَبْرِي إِذا ما النَّفْسُ صِـيبَ حَمِـيمُها

Onu tefsir etti de dedi: **صِـيبَ**, “**قُصِدَ**” demen gibidir. Dedi: “**صَاب السَّهْمُ**” diyenin dili üzere olur. Dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; çünkü “**صاب السهمُ**” müteaddî değildir. Dedi: bence **صِـيبَ** burada, onların “gök, yeri **صابتِ**” sözündendir; “ona **بِصَوْبٍ** **أَصابَتْها** etti”; sanki ölüm, yakına **صابَتِ** etmiş de onu kendi **صَوْب**’uyla **أَصابَتْ** etmiştir.

Ve **سهمٌ صَيُوبٌ** ve **صَوِيبٌ**: **صائبٌ**; İbn Cinnî dedi: dilde, fâ’sı ve lâm’ı sahih olup ayn’ı vâv olan **فعيل** vezninde bir sıfatı, onların **طَوِيلٌ** ve **قَوِيم** ve **صَوِيب** sözünden başka bilmedik. Dedi: **العَوِيصُ** ise galip bir sıfattır; isim gibi cereyan eder. Ve o, kavminin **صُوَّابةِ**’sindedir; yani özlerindedir. **صُوَّابةُ القوم**: onların topluluğudur; ve o, yâ bahsinde zikredilmiştir; çünkü o hem yâ’î hem vâvîdir. Ve adam **مُصابٌ**dur; ve falanın aklında **صابةٌ** vardır; yani bir gevşeklik ve zayıflık ve deliliğin bir tarafı; ve **التهذيب**’de: sanki o delidir. Ve deliye **مُصابٌ** denir. Ve **الـمُصابُ**: şeker kamışıdır.

**التهذيب**, Asma‘î: **الصَّابُ** ve **السُّلَعُ** iki türdür; ağaçtandır; acıdırlar.

Ve **الصَّابُ**: acı bir ağacın özsuyudur; ve denildi: o, bir ağaçtır; sıkıldığında ondan süt gibi bir şey çıkar; ve bazen ondan bir **نَزِيَّةٌ** yani bir damla sızar da göze düşer; sanki o bir ateş şihabıdır; ve bazen görmeyi zayıflatır; Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi:
إِني أَرِقْتُ فبِتُّ الليلَ مُشْتَجِراً،  * كأَنَّ عَيْنِـيَ فيها الصّابُ مَذْبُوحُ(1)
(1 Onun sözü “**مشتجراً**”: tekmilede böyledir; **المحكم**’de olan **مرتفقاً**’dır; belki ikisi iki rivayettir.)

Ve şöyle rivayet edilir:
نام الخَلِـيُّ وبتُّ الليلَ مُشْتَجِراً

Ve **الـمُشْتَجِرُ**: şiddetli kederinden dolayı hatırlayıcı olarak elini çenesinin altına koyan kimsedir.

Ve denildi: **الصَّابُ** acı bir ağaçtır; tekili **صابَةٌ**’dir. Ve denildi: o, **الصَّبِرِ**’in özsuyudur.

İbn Cinnî dedi: **الصَّابِ**’ın ayn’ı vâvdır; kıyas ve اشتقاق bakımından. Kıyasa gelince: çünkü o ayn’dır; ve çoğu vâv olur. اشتقاق’a gelince: çünkü **الصَّابَ** bir ağaçtır; göze isabet ederse onu sağar; ve o ayrıca, yarılırsa ondan su akan bir ağaçtır.

Ve ikisi de, aşağı indiğinde **صابَ يَصُوبُ** mânâsındadır.

İbnü’l-A‘râbî: **الـمِصْوَبُ** kepçedir; ve Hüzelî’nin sözü:
صابُوا بستَّةِ أَبياتٍ وأَربعةٍ،  * حتَّى كأَن عليهم جابِـياً لُبَدَا

**صابُوا بهم**: onlara vâki oldular. Ve **الجابي**: çekirgedir. Ve **اللُّبَدُ**: çoktur.

**الصُّوبةُ**: yiyecekten bir topluluktur. Ve **الصُّوبةُ**: buğdayın, hurmanın ve başkalarının yığınıdır. Ve her toplanmış şey **صُوبةٌ**’dir; Kırâ‘dan. İbnü’s-Sikkît dedi: Felc ehli, **الجَرِينَ**’e **الصُّوبةَ** adını verir; o, hurma yeridir. Ve **الصُّوبةُ**: topraktan yahut başkasından bir yığındır. Lihyânî, Ebû’d-Dînâr el-A‘râbî’den nakletti: “Falana girdim de bir de baktım ki dinarlar, önünde **صُوبةٌ**”; yani dökülmüş, toplanmış bir yığın. Ve kim “**فإِذا الدينار**” diye rivayet ettiyse, dinarı cins mânâsına götürdü; çünkü tek dinar **صُوبةً** olmaz. Ve **الصَّوْبُ**: Araplardan bir adamın lakabıdır; o, onlardan bir kabilenin babasıdır. Ve **بَنُو الصَّوْبِ**: Bekr b. Vâil’den bir kavimdir. Ve **صَوْبةُ**: Abbâs b. Mirdâs’ın atıdır. Ve **صَوْبة** ayrıca: Benî Sedûs’un bir atıdır.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص و ب * * الصَّوْبُ * نزول المطر وبابه قال و * الصَّيِّبُ * السحاب ذو الصَّوب و * صابَهُ * المطر أي مُطر و * صابَ * السهم من باب باع لغة في * أصَابَ * وفي المثل مع الخواطئ سهم * صائِبٌ * و * الصَّوْبُ * لغة في الصواب والصَّواب ضد الخطأ و * المُصابُ * مفعول من * أصابَتْهُ * مصيبة و * المُصابُ * أيضا الإصابة ورجل * مُصابٌ * أي به طرف جنون و * صَوَّبَهُ * قال له * أصَبْتَ * و * اسْتَصْوبَ * فعله و * اسْتَصابَ * فعله بمعنى و * المُصِيبةُ * واحدة * المَصائِبُ * وأجمعت العرب على همز المصائب وأصلها الواو ويُجمع أيضا على * مَصاوِبَ * وهو الأصل و * المَصُوبَةُ * بوزن المثوبة لغة في المصيبة و * الصَّابُ * بتخفيف الباء عصارة شجر مرّ

##### Türkçe

* ص و ب * * **الصَّوْبُ** * yağmurun inişi; ve onun babı. Dedi: ve * **الصَّيِّبُ** * **الصَّوْب** sahibi bulut. Ve * **صابَهُ** * yağmur; yani yağmur yağdırıldı. Ve * **صابَ** * ok, **باع** babından; **أصابَ** hakkında bir dil (varyantı) olarak. Ve meselde: “Hatalılarla birlikte bir ok **صائِبٌ** (isabetli).” Ve * **الصَّوْبُ** * **الصواب** hakkında bir dil (varyantı)dır; ve **الصَّواب** hatanın zıddıdır. Ve * **المُصابُ** * **أصابَتْهُ** bir musibet (isabet etti)den mef‘ûldür. Ve * **المُصابُ** * ayrıca isabet (edilme)dir. Ve bir adam **مُصابٌ**; yani onda deliliğin bir ucu vardır. Ve * **صَوَّبَهُ** * ona “**أصَبْتَ** (isabet ettin)” dedi. Ve * **اسْتَصْوبَ** * onun fiilidir. Ve * **اسْتَصابَ** * onun fiilidir; anlamca. Ve * **المُصِيبةُ** * **المَصائِبُ**’in bir tanesidir. Araplar **المصائب**’in hemzelenmesi üzerinde icmâ ettiler; aslı vâvdır. Ve ayrıca * **مَصاوِبَ** * üzere de cem‘ edilir; ve o asıldır. Ve * **المَصُوبَةُ** * **المثوبة** vezninde, **المصيبة** hakkında bir dil (varyantı)dır. Ve * **الصَّابُ** * bâ’nın hafifletilmesiyle, acı bir ağacın özsuyu.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصوب: الانصباب من صبه إذا أراقه فانصب كالانصياب. يقال: صاب المطر صوبا، وانصاب كلاهما بمعنى انصب. الصوب: الصيب كسيد. يقال: مطر صوب وصيب كالصيوب وهو شاذ، خصه أكثر منء نقله بالضرورة، قاله شيخنا. قلت: وهذا نقله ابن دريد، فقال مطر صيوب، مثال تنور، فيعول من الصوب أي كثير الانسكاب. قال تعالى: أو كصيب من السماء قال أبو إسحاق: الصيب هنا المطر. وفي حديث الاستسقاء: اللهم اسقنا غيثا صيبا أي منهمرا متدفقا. وفي لسان العرب: الصيب: السحاب ذو الصوب. الصوب: ضد الخطإ، كالصواب. قول صوب وصواب، وقولهم: دعني وعلي خطئي وصوبي أي صوابي. وأنشد الجوهري وابن هشام في شرح الكعبية لأوس بن غلفاء:
  ألا قالت أمامة يوم غـول                      تقطع بابن غلفاء الحبـال
  دعيني إنما خطئي وصوبي                      علي وإن ما أهلكت مال

  في لسان العرب: وإن ما كذا منفصلة. قوله: مال بالرفع أي وإن الذي أهلكت إنما هو مال. الصوب: القصد، كالإصابة. قال الأصمعي: يقال: أصاب فلان الصواب فأخطأ الجواب، معناه أنه قصد الصواب وأراده فأخطأ مراده ولم يعمد الخطأ ولم يصب. انتهى. ويقال: صاب السهم نحو الرمية يصوب صوبا وصيبوبة وأصاب، إذا قصد ولم يجر. وصاب، السهم القرطاس صيبا لغة في أصابه. وإنه لسهم صائب أي قاصد. والعرب تقول للسائر في فلاة يقطع بالحدس إذا زاغ عن القصد: أقم صوبك، أي قصدك. وفلان مستقيم الصوب إذا لم يزغ عن قصده يمينا وشمالا في مسيره. وفي المثل: مع الخواطئ سهم صائب. الصوب: المجيء من مكان عل، وقد صاب. وكل نازل من علو إلى استفال فهو صاب يصوب، وأنشد:
  فلست لإنسي ولكن لمـلأك                      تنزل من جو السماء يصوب قال ابن بري: البيت لرجل من عبد القيش يمدح النعمان، وقيل: هو لأبي وجزة يمدح عبد الله بن الزبير، وقيل: هو لعلقمة بن عبدة. كالتصوب، وهو حدب في حدور. والتصوب أيضا: الانحدار. الصوب: لقب رجل من العرب، وهو أبو قبيلة من بكر بن وائل. قال رجل منهم في كلامه كأنه يخاطب بعيره: حوب حوب، إنه يوم دعق وشوب، لا لعا لبني الصوب. الصوب: الإراقة. يقال: صاب الماء وصوبه: صبه وأراقه. أنشد ثعلب في صفة ساقيين:
  وحبشيين إذا تحلبا
  قالا نعم قالا نعم وصوبا الصوب: مجيء السماء بالمطر. وقال الليث: الصوب: المطر. وصاب الغيث بمكان كذا وكذا. وصابت السماء الأرض: جادتها. وصاب أي نزل. قاله ابن السيد في الفرق. وصابه المطر أي مطر. وفي قول الشاعر:
  فسقى ديارك غير مفسدها                      صوب الربيع وديمة تهمي قال شيخنا: جوز ابن هشام كون الصوب بمعنى النزول من صاب، وكونه بمعنى المطر. وعلى الثاني معناه الفضل. والصوب أيضا بمعنى الناحية والجهة، وقد أهمله المصنف، وجعله بعضهم استعارة من الصوب بمعنى المطر. والصحيح أنه حقيقة في الجانب والجهة، على ما في التهذيب والمصباح، وذكره الخفاجي في العناية وابن هشام في شرح الكعبية، كما ذكره شيخنا. والإصابة: خلاف الإصعاد، وقد أصاب الرجل. قال كثير عزة:
  ويصدر شتى من مصيب ومصعد                      إذا ما خلت ممن يحل المنـازل الإصابة: الإتيان بالصواب. وأصاب: جاء بالصواب. الإصابة أيضا إرادته أي الصواب. وأصاب في قوله، وأصاب القرطاس، وأصاب في القرطاس، إذا لم يخطئ. الإصابة: الوجدان. يقال: أصابه: رآه صوابا، ووجده صوابا. وفي حديث أبي وائل: كان يسأل عن التفسير فيقول: أصاب الله الذي أراد يعني أراد الله الذي أراد، وأصله من الصواب. وقولهم للشدة إذا نزلت: صابت بقر، أي صارت الشدة في قرارها. وفي الأساس، ومن المجاز: أصاب الشيء: وجده. وأصابه أيضا: أراده. قلت: وبه فسر أبو بكر قوله تعالى: تجري بأمره رخاء حيث أصاب قال: أراد: حيث أراد. وأنشد:
  وغيرها ما غير الناس قبلـهـا                      فناءت وحاجات النفوس تصيبها

  أراد تريدها، ولا يجوز أن يكون أصاب من الصواب الذي هو ضد الخطإ؛ لأنه لا يكون مصيبا ومخطئا في حال واحدة، كذا في لسان العرب، وراجع شرح المقامات للشريشي، وقول رؤبة فيه:
  ... أين تصيبان وأصاب الإنسان من المال وغيره أي أخذ وتناول. وفي الحديث: يصيبون ما أصاب الناس أي ينالون ما نالوا. وفي الحديث أنه كان يصيب من رأس بعض نسائه وهو صائم أراد التقبيل. الإصابة: الاحتياج وأصابه أحوجه. الإصابة: التفجيع أصابه بكذا: فجعه به. وأصابهم الدهر بنفوسهم وأموالهم: جاجهم فيها ففجعهم كالمصابة والمصاب. قال الحارث بن خالد المخزومي:
  أسليم إن مصابكم رجلا                      أهدى السلام تحية ظلم
  أقصدته وأراد سلمكـم                      إذ جاءكم فلينفع السلم قال ابن بري: هذا البيت ليس للعرجي كما ظنه الحريري، فقال في درة الغواص: هو للعرجي، وصوابه: أظليم ترخيم ظليمة، وظليمة تصغير ظلوم تصغير الترخيم. ويروى: أظلوم إن مصابكم. وظليم هي أم عمران زوجة عبد الله بن مطيع، وكان الحارث ينسب بها، ولما مات زوجها تزوجها، ورجلا منصوب بمصاب. يعني إن إصابتكم رجلا، وظلم خبر إن، كذا في لسان العرب. وعن ابن الأعرابي: ما كنت مصابا ولقد أصبت. وإذا قال الرجل لآخر: أنت مصاب، قال: أنت أصوب مني حكاه ابن الأعرابي. وأصابته مصيبة فهو مصاب. والصابة: المصيبة ما أصابك من الدهر كالمصابة والمصوبة بضم الصاد، والتاء، للتأنيث أو للمبالغة، على غير قياس. وفي التهذيب: قال الزجاج: أجمع النخويون على أن حكوا مصائب في جمع مصيبة بالهمز، وأجمعوا أن الاختيار مصاوب، وإنما مصائب عندهم بالهمز من الشاذ. قال: وهذا عندي إنما هو بدل من الواو المكسورة كما قالوا: وسادة وإسادة. وزعم الأخفش أن مصائب إنما وقعت الهمزة فيها بدلا من الواو، لأنها أغلب في مصيبة. قال الزجاج: وهذا رديء؛ لأنه يلزم أن يقال في مقام مقائم، وفي معونة معائن. وقال أحمد بن يحيى: مصيبة كانت في الأصل مصوبة ألقوا حركة الواو على الصاد فانكسرت، وقلبوا الواو ياء لكسرة الصاد. وقال ابن بزرج: تركت الناس على مصاباتهم أي على طبقاتهم ومنازلهم. وفي الحديث: من يرد الله به خيرا يصب منه. أي ابتلاه بالمصائب ليثيبه عليها، وهو الأمر المكروه ينزل بالإنسان. ونقل شيخنا في التوشيح أن أصل المصيبة الرمية بالسهم، ثم استعملت في كل نازلة. الصابة: الضعف في العقل. يقال: رجل مصاب. وفي عقل فلان صابة أي فترة وضعف وطرف من الجنون. وفي التهذيب: كأنه مجنون. ويقال للمجنون مصاب. والمصاب: قصب السكر، كذا في لسان العرب. الصابة: شجر مر. وفي التهذيب عن الأصمعي: الصاب والسلع: ضربان من الشجر مران ج: صاب. ووهم الجوهري في قوله عصارة شجر مر. قال الهذلي:
  إني أرقت فبت الليل مشتجـرا                      كأن عيني فيها الصاب مذبوح

  قال الصاغاني: وإنما أخذه من كتاب الليث. أليس أنه يقال فيها الصاب مذبوح أي مشقوق، والعصارة لا تذبح، وإنما تذبح الشجرة فتخرج منها العصارة. والرواية في البيت. نام الخلي وبت الليل. قلت: وذكر ابن سيده الوجهين، ففي المحكم: الصاب: عصارة شجر مر، وقيل: هو عصارة الصبر، وقيل: هو شجر إذا اعتصر خرج منه كهيئة اللبن فربما نزت منه نزية أي قطرة فتقع في العين فكأنها شهاب نار، وربما أضعف البصر، وأنشد قول أبي ذؤيب السابق. قال: والمشتجر: الذي يضع يده تحت حنكه مذكرا لشدة همه. ثم قال: وقال ابن جني: عين الصاب واو قياسا واشتقاقا. أما القياس فلأنها عين، والأكثر أن تكون واوا. وأما الاشتقاق فلأن الصاب شجر إذا أصاب العين حلبها وهو أيضا شجر إذا شق سال منه الماء، وكلاهما من معنى صاب يصوب إذا انحدر. السهم الصيوب كصبور في معنى الصائب. ومن المجاز: رأي مصيب وصائب. كالصويب بمعنى صائب. وفي لسان العرب: قال ابن جني: لم نعلم في اللغة صفة على فعيل مما صحت فاؤه ولامه، وعينه واو، إلا قولهم طويل وقويم وصويب. قال: فأما العويص فصفة غالبة تجري مجرى الاسم، وهذا في المحكم. قال شيخنا: وهو في مهمات النظائر والأشباه. يقال: هو في صوابة القوم أي في لبابهم. وصوابة القوم: جماعتهم كصيابتهم وصيابهم تذكر في الياء، لأنها يائية واوية. من المجاز: استصابه أي الرأي بمعنى استصوبه. وقال ثعلب: استصبته قياس. والعرب تقول: استصوبت رأيك. وصوبه: قال له أصبت. وتقول: إن أخطأت فخطئني، وإن أصبت فصوبني. من المجاز: صوب الله رأسه: خفضه. والتصويب: خلاف التصعيد. وفي التهذيب: صوبت الإناء ورأس الخشبة إذا خفضته. وكره تصويب الرأس في الصلاة. وفي الحديث: من قطع سدرة صوب الله رأسه في النار. سئل أبو داوود السجستاني عن هذا الحديث فقال: هو مختصر، ومعناه: من قطع سدرة في فلاة يستظل بها ابن السبيل بغير حق يكون له فيها صوب الله رأسه أي نكسه. ومنه الحديث: وصوب يده أي خفضها، كذا في لسان العرب. عن ابن الأعرابي: المصوب أي كمنبر: المغرفة عن ابن الأعرابي. والصوبة بالضم: كل مجتمع عن كراع أو الصوبة: الجماعة من الطعام، والصوبة: الكدسة من الحنطة والتمر وغيرهما. والصوبة: الكبشة من تراب أو غيره. وعن ابن السكيت: الصوبة: الجرين أي موضع التمر. وحكى اللحياني عن أبي الدينار الأعرابي: دخلت على فلان فإذا الدنانير صوبة بين يديه أي كدس مهيلة. ومن رواه فإذا الدينار ذهب بالدينار إلى معنى الجنس، لأن الدينار الواحد لا يكون صوبة، هكذا في لسان العرب. غير أني رأيت في الأساس قولهم: والدنانير صوبة بين يديه مهيلة فلينظر. صوبة بالفتح بلا لام: فرسان لحسان بن مرة بن جندلة من بني سدوس فرس العباس بن مرداس السلمي، نقله الصاغاني. ومما يستدرك عليه: صوبت الفرس إذا أرسلته في الجري. قال امرؤ القيس:
  فصوبته كأنه صوب غبيةعلى الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا

  والصياب جمع صائب كصاحب وصحاب، وأعل العين في الجمع كما أعلها في الواحد كصائم وصيام، وقائم وقيام. هذا إذا كان صياب من الواو ومن الصواب في الرمي. وإن كان من صاب السهم الهدف يصيبه فالياء فيه أصل، وأما ما أنشده ابن الأعرابي:
  فكيف ترجي العاذلات تجلدي
  وصبري إذا ما النفس صيب حميمها فإنه كقولك: قصد. قال: ويكون على لغة من قال: صاب السهم. قال: ولا أدري كيف هذا لأن صاب السهم غير متعد. قال: وعندي أن صيب هنا من قولهم: صابت السماء الأرض: أصابتها تصوب فكأن المنية صابت الحميم فأصابته بصوبها، كذا في لسان العرب. وصابوا بهم: وقعوا بهم، وبه فسر قول الهذلي:
  صابوا بستة أبيات وأربعة                      حتى كأن عليهم جابئا لبدا الجابئ: الجراد. واللبد: الكثير، وقد سموا صوابا كسحاب.

##### Türkçe

**الصوب**: **صبه**’den, onu döktüğü zaman, dökülme; böylece **انصب** olur; **الانصياب** gibi. Denilir: **صاب المطر صوبا**; ve **انصاب**; ikisi de **انصب** mânâsındadır. **الصوب**: **الصيب** ( **سيد** vezninde). Denilir: **مطر صوب وصيب**; **الصيوب** gibi; bu şâzdır; onu, nakledenlerin çoğu zaruret sebebiyle ona tahsis etmiştir; bunu şeyhimiz söyledi. Ben dedim: Bunu İbn Düreyd nakletmiştir; şöyle dedi: **مطر صيوب**; **تنور** misali; **الصوب**’dan **فيعول** vezninde; yani çok dökülmeli. Allah Teâlâ buyurdu: **أو كصيب من السماء**. Ebû İshâk dedi: Buradaki **الصيب** yağmurdur. Yağmur duası hadîsinde: “Allah’ım bize **غيثا صيبا** yağdır” yani sağanak, coşkun akıcı. **لسان العرب**’da: **الصيب**: **الصوب** sahibi bulut. **الصوب**: hatânın zıddı; **الصواب** gibi. **صوب** ve **صواب** sözü. Ve onların sözü: “Beni bırak; benim üzerime hatâm ve **صوبي**” yani doğruluğum. Cevherî ve İbn Hişâm, **شرح الكعبية**’de Evs b. Gılfe’â’dan inşâd etti:
  ألا قالت أمامة يوم غـول                      تقطع بابن غلفاء الحبـال
  دعيني إنما خطئي وصوبي                      علي وإن ما أهلكت مال

  **لسان العرب**’da: **وإن ما** böyledir; ayrıdır. Onun sözü: **مال** ref‘ ile; yani “Ve helâk ettiğim şey ancak maldır.” **الصوب**: kasıt; **الإصابة** gibi. Asma‘î dedi: Denilir: “Falan **الصواب**’a isabet etti de **الجواب**’ı şaşırdı”; mânâsı: doğruluğu kastetti ve onu istedi; sonra muradını şaşırdı; hatâyı kasdetmedi ve isabet etmedi. Bitti. Ve denilir: Ok, hedefe doğru **صاب** eder; **يصوب صوبا وصيبوبة** ve **أصاب**; kastettiği ve sapmadığı zaman. Ve **صاب**: ok, kâğıdı **صيبا**; **أصابه**’de bir lugattır. Ve o, **سهم صائب**’dir; yani kasdeden. Araplar, çölde yürüyene, tahminle kesip biçerken kasıttan saptığı zaman derler: “**أقم صوبك**”; yani kasdını. Ve falan **مستقيم الصوب**’dur; yürüyüşünde kasdından sağa sola sapmadığı zaman. Meselde: “Hata edenlerle beraber isabet eden bir ok vardır.” **الصوب**: yüksek bir yerden gelmektir; ve gerçekten **صاب** etmiştir. Yüksekten aşağıya inen her şey **صاب**’dır; **يصوب** eder. Ve inşâd etti:
  فلست لإنسي ولكن لمـلأك                      تنزل من جو السماء يصوب
İbn Berrî dedi: Beyit, Nu‘mân’ı öven Abdülkays’tan bir adama aittir; ve denildi: Ebû Vecze’nindir; Abdullah b. Zübeyr’i över; ve denildi: Alkame b. Abede’nindir. **كالتصوب**: o, inişte bir tümsektir. Ve **التصوب** da: iniştir. **الصوب**: Araplardan bir adamın lakabıdır; o, Bekr b. Vâil’den bir kabilenin babasıdır. Onlardan bir adam, sözünde, sanki devesine hitap ediyormuş gibi dedi: “**حوب حوب**; o, **دعق** ve **شوب** günüdür; Benî **الصوب**’a oyun yoktur.” **الصوب**: dökmedir. Denilir: **صاب الماء وصوبه**: onu döktü ve akıttı. Sa‘leb, iki sâkînin vasfında inşâd etti:
  وحبشيين إذا تحلبا
  قالا نعم قالا نعم وصوبا
**الصوب**: göğün yağmurla gelmesidir. Leys dedi: **الصوب**: yağmur. Ve **صاب الغيث** falan falan yerde. Ve **صابت السماء الأرض**: ona cömertçe yağdı. Ve **صاب**: indi. Bunu İbnü’s-Seyyid, **الفرق**’te söyledi. Ve **صابه المطر**: yani yağmur yağdı. Şairin sözünde:
  فسقى ديارك غير مفسدها                      صوب الربيع وديمة تهمي
Şeyhimiz dedi: İbn Hişâm, **الصوب**’un **صاب**’dan “iniş” mânâsında olmasını ve “yağmur” mânâsında olmasını câiz gördü. İkincisine göre mânâsı: fazlalıktır. **الصوب** ayrıca “yan/cihet” mânâsındadır; musannif onu ihmal etmiştir; bazıları onu, **الصوب**’un “yağmur” mânâsından istiâre kılmıştır. Doğrusu, **التهذيب** ve **المصباح**’ta olduğu üzere, yan ve cihette hakikattir; Hafeçâcî **العناية**’de ve İbn Hişâm **شرح الكعبية**’de onu zikretti; şeyhimiz de zikrettiği gibi. **الإصابة**: **الإصعاد**’ın hilâfıdır; ve adam gerçekten **أصاب** etti. Kesîr Azze dedi:
  ويصدر شتى من مصيب ومصعد                      إذا ما خلت ممن يحل المنـازل
**الإصابة**: doğruya gelmektir. Ve **أصاب**: doğruyu getirdi. **الإصابة** ayrıca onu, yani doğruyu, istemektir. Ve “sözünde **أصاب** etti”, ve “kâğıda **أصاب** etti”, ve “kâğıtta **أصاب** etti”; hata etmediği zaman. **الإصابة**: bulmadır. Denilir: **أصابه**: onu doğru gördü; ve onu doğru buldu. Ebû Vâil hadîsinde: tefsirden sorardı; şöyle derdi: “**أصاب الله الذي أراد**” yani Allah, istediğini istedi; aslı **الصواب**’dandır. Ve onların, inen şiddete sözleri: “**صابت بقر**”; yani şiddet, kararında oldu. **الأساس**’ta, mecazdan: **أصاب الشيء**: onu buldu. Ve **أصابه** ayrıca: onu istedi. Ben dedim: Ebû Bekir, Allah Teâlâ’nın şu sözüyle bunu tefsir etti: **تجري بأمره رخاء حيث أصاب**; dedi: “İstediği yerde” demektir. Ve inşâd etti:
  وغيرها ما غير الناس قبلـهـا                      فناءت وحاجات النفوس تصيبها

  “**تصيبها**” ile “onu ister” kastedildi. Ve **أصاب**’ın, hatânın zıddı olan **الصواب**’dan olması câiz değildir; çünkü bir hâlde hem isabet eden hem hata eden olmaz; **لسان العرب**’da böyledir. Ve Şerîşî’nin **شرح المقامات**’ına müracaat et. Ve Ru’be’nin oradaki sözü:
  ... أين تصيبان
Ve **أصاب الإنسان**: maldan ve başkasından; yani aldı ve elde etti. Hadîste: “İnsanların elde ettiğini elde ederler” yani onların elde ettiğini elde ederler. Hadîste: O, oruçlu iken bazı hanımlarının başından **يصيب** ederdi; öpme kastedildi. **الإصابة**: ihtiyaçtır; ve **أصابه**: onu muhtaç kıldı. **الإصابة**: acıya boğmadır; **أصابه بكذا**: onu onunla acıya boğdu. Ve “zaman onları canları ve mallarıyla **أصاب** etti”: onları bunlarda sıkıntıya soktu; böylece onları acıya boğdu; **المصابة** ve **المصاب** gibi. Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî dedi:
  أسليم إن مصابكم رجلا                      أهدى السلام تحية ظلم
  أقصدته وأراد سلمكـم                      إذ جاءكم فلينفع السلم
İbn Berrî dedi: Bu beyit, Harîrî’nin zannettiği gibi A‘racî’nin değildir; o, **درة الغواص**’ta şöyle dedi: A‘racî’nindir; doğrusu: **أظليم**; **ظليمة**’nin terhîmi; ve **ظليمة**: **ظلوم**’un küçültmesi; terhîmin küçültmesi. Ve rivayet olunur: **أظلوم إن مصابكم**. Ve **ظليم**, Abdullah b. Mutî‘in eşi Ümmü İmrân’dır; Hâris onunla nisbetlenirdi; kocası ölünce onunla evlendi. Ve **رجلا**, **مصاب** ile mansûbdur. Yani: “Sizin bir adamı **إصابة** etmeniz.” Ve **ظلم**, **إن**’in haberidir; **لسان العرب**’da böyledir. İbnü’l-A‘râbî’den: “Ben **مصاب** olmadım; hâlbuki **أصبت** ettim.” Ve bir adam, bir başkasına “Sen **مصاب**’sın” dediği zaman, o der: “Sen benden daha **أصوب**’sun”; bunu İbnü’l-A‘râbî hikâye etti. Ve ona bir musibet isabet etti; o **مصاب**’dır. **الصابة**: musibettir; zamandan sana isabet eden şey; **المصابة** ve **المصوبة** gibi; **الصاد**’ın ve **التاء**’nın dammesiyle; dişilik için yahut mübalağa için; kıyasa aykırı olarak. **التهذيب**’te: Zeccâc dedi: Nahivciler, **مصيبة**’nin cem‘inde hemzeyle **مصائب** dediklerini icmâ ettiler; ve tercih edilenin **مصاوب** olduğunu icmâ ettiler; **مصائب** ise onlarda hemzeyle şâzdandır. Dedi: Bu, bence ancak kırık vâvdan bedeldir; “**وسادة** ve **إسادة**” dedikleri gibi. Ahfeş, **مصائب**’teki hemzenin ancak vâvdan bedel olarak vâki olduğunu zannetti; çünkü hemze, **مصيبة**’de daha galiptir. Zeccâc dedi: Bu kötüdür; çünkü “**مقام**”da “**مقائم**” ve “**معونة**”da “**معائن**” denmesini gerektirir. Ahmed b. Yahyâ dedi: **مصيبة**, aslında **مصوبة** idi; vâvın harekesini **الصاد**’a attılar; böylece o kesrelendi; ve **الصاد**’ın kesresi sebebiyle vâvı yâ’ya çevirdiler. İbn Büzerc dedi: “İnsanları **مصاباتهم** üzere bıraktım” yani tabakaları ve menzilleri üzere. Hadîste: “Allah kime hayır dilerse onu ondan **يصب** eder”; yani onu musibetlerle imtihan eder ki ona karşılık onu mükâfatlandırsın; o, insana inen hoşlanılmayan iştir. Şeyhimiz, **التوشيح**’te nakletti: **المصيبة**’nin aslı, okla atıştır; sonra her inen şeyde kullanıldı. **الصابة**: akılda zayıflıktır. Denilir: adam **مصاب**. Ve falanın aklında **صابة** vardır; yani gevşeklik ve zayıflık ve delilikten bir taraf. **التهذيب**’te: sanki o delidir. Ve deliye **مصاب** denilir. Ve **المصاب**: şeker kamışıdır; **لسان العرب**’da böyledir. **الصابة**: acı bir ağaçtır. **التهذيب**’te Asma‘î’den: **الصاب** ve **السلع**: acı iki ağaç türüdür; cem‘i: **صاب**. Cevherî, “acı bir ağacın özsuyu” sözünde vehmetti. Hüzeylî dedi:
  إني أرقت فبت الليل مشتجـرا                      كأن عيني فيها الصاب مذبوح

قال الصاغاني: Bunu ancak **كتاب الليث**’ten almıştır. Şu değil mi ki onda **الصاب مذبوح** denir; yani yarılmış; **العصارة** boğazlanmaz, ancak ağaç boğazlanır da ondan **العصارة** çıkar. Rivayet beyittedir: “**نام الخلي وبت الليل**”. Dedim: İbn Sîdeh iki vechi zikretti; **المحكم**’de: **الصاب**: acı bir ağacın özsuyu; ve denildi ki: o, **الصبر**’in özsuyudur; ve denildi ki: o, bir ağaçtır; sıkılınca ondan süt gibi bir şey çıkar; bazen ondan bir **نزية** yani bir damla sızar da göze düşer; sanki bir ateş şihabı gibidir; bazen de görmeyi zayıflatır; ve Ebû Züeyb’in önceki sözünü şahit getirdi. Dedi ki: **المشتجر**: elini çenesinin altına koyan kimsedir; şiddetli kederinden dolayı. Sonra dedi ki: İbn Cinnî dedi: **عين الصاب** قياس ve اشتقاق bakımından **واو**’dur. قياس’a gelince: çünkü o **عين**’dir; ve çoğu **واو** olur. اشتقاق’a gelince: çünkü **الصاب** bir ağaçtır; göze isabet edince onu sağar; o aynı zamanda yarılınca ondan su akan bir ağaçtır; ikisi de **صاب يصوب** “indi, aşağı aktı” mânasındandır. **السهم الصيوب** **صبور** gibi, **الصائب** mânasındadır. Mecazdan: **رأي مصيب** ve **صائب**. **الصويب** de **صائب** mânasındadır. **لسان العرب**’da: İbn Cinnî dedi: dilde, **فعيل** vezninde; **فاؤه** ve **لامه** sahih olup **عينه** **واو** olan bir sıfatı, onların **طويل** ve **قويم** ve **صويب** demeleri dışında bilmedik. Dedi ki: **العويص** ise galip bir sıfattır; isim gibi cereyan eder; bu **المحكم**’dedir. Şeyhimiz dedi: ve o, **مهمات النظائر والأشباه**’dadır. Denir ki: o, **صوابة القوم** içindedir; yani onların özündedir. **صوابة القوم**: onların topluluğudur; **صيابتهم** ve **صيابهم** gibi; **الياء**’da zikredilir; çünkü o, **يائية واوية**’dir. Mecazdan: **استصابه** yani görüş; **استصوبه** mânasındadır. Sa‘leb dedi: **استصبته** قياس’tır. Araplar der ki: **استصوبت رأيك**. **صوبه**: ona “isabet ettin” dedi. Ve dersin: “Eğer hata edersem beni hatalı say; eğer isabet edersem beni isabetli say.” Mecazdan: **صوب الله رأسه**: onu alçalttı. **التصويب**: **التصعيد**’in zıddıdır. **التهذيب**’de: **صوبت الإناء ورأس الخشبة**; onu alçalttığın zaman. Namazda başı **تصويب** etmeyi kerih gördü. Hadiste: “Kim bir **سدرة** keserse Allah onun başını ateşte **صوب** eder.” Ebû Dâvûd es-Sicistânî’ye bu hadis soruldu da dedi ki: o muhtasardır; mânası: kim bir çorak yerde, yolcunun gölgelendiği bir **سدرة**’yi, onda kendisine ait bir hak olmaksızın keserse, Allah onun başını **صوب** eder; yani onu ters çevirir. Ondandır hadis: “ve **صوب يده**” yani onu alçalttı; **لسان العرب**’da böyledir. İbnü’l-A‘râbî’den: **المصوب** yani **منبر** gibi: kepçe; İbnü’l-A‘râbî’den. **الصوبة** (ضم ile): Kurrâ‘a göre her toplanmış şey; yahut **الصوبة**: yiyecekten bir topluluk; ve **الصوبة**: buğdayın, hurmanın ve başkalarının yığını. Ve **الصوبة**: topraktan veya başkasından bir avuç. İbnü’s-Sikkît’ten: **الصوبة**: **الجرين**; yani hurma yeri. Lihyânî, Ebû’d-Dînâr el-A‘râbî’den hikâye etti: “Falanın yanına girdim; bir de baktım ki dinarlar onun önünde **صوبة**; yani yığılmış bir yığın.” Kim “bir de baktım ki **الدينار**” diye rivayet ettiyse, **الدينار**’ı cins mânasına götürmüştür; çünkü tek bir dinar **صوبة** olmaz; **لسان العرب**’da böyledir. Ancak ben **الأساس**’ta onların “ve dinarlar onun önünde **صوبة**; yığılmış” sözünü gördüm; bakılsın. **صوبة** (فتح ile), lamsız: Benî Sedûs’tan Hassân b. Murra b. Cündele’nin süvarileridir; Abbâs b. Mirdâs es-Sülemî’nin atıdır; Sâgânî nakletti. Onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **صوبت الفرس**; onu koşuda salıverdiğin zaman. İmru’ul-Kays dedi:

فصوبته كأنه صوب غبيةعلى الأمعز الضاحي إذا سيط أحضرا

**الصياب**: **صائب**’in cem‘idir; **صاحب** ve **صحاب** gibi; cem‘de **عين**’i illetli kıldı; tekilde illetli kıldığı gibi; **صائم** ve **صيام**; ve **قائم** ve **قيام**. Bu, eğer **صياب** **الواو**’dan ve atışta **الصواب**’dan ise böyledir. Eğer **صاب السهم الهدف يصيبه**’den ise, onda **الياء** asıldır. İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiği şeye gelince:

فكيف ترجي العاذلات تجلدي
وصبري إذا ما النفس صيب حميمها

o, senin “**قصد**” demen gibidir. Dedi ki: **صاب السهم** diyenin lügatine göre olur. Dedi ki: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; çünkü **صاب السهم** müteaddî değildir. Dedi ki: bence burada **صيب**, onların “**صابت السماء الأرض**: ona isabet etti; **تصوب** eder” sözündendir; sanki ölüm, yakınına **صابت** etti de onu kendi **صوب**’uyla isabet ettirdi; **لسان العرب**’da böyledir. **صابوا بهم**: onlara vâki oldular; ve onunla Hüzeylî’nin sözü tefsir edildi:

صابوا بستة أبيات وأربعة                      حتى كأن عليهم جابئا لبدا

**الجابئ**: çekirge. **اللبد**: çok. Ve onları **صوابا** diye isimlendirdiler; **سحاب** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَابَ
1 صَابَ ذ , (S, M, A,) [aor. يَصُوبُ,] inf. n. صَوْبٌ (S, M, A, K) and مَصَابٌ, (Har p. 240,) said of rain, (S, M, A, *) It poured forth; (M, A, K;) as also ↓ انصاب: (M, K:) or it descended; and ↓ تصوّب signifies the like. (S.) A poet says,
فَسَقَى دِيَارَكَ غَيْرَ مُفْسِدِهَا
صَوْبُ الرَّبِيعِ وَدِيمَةٌ تَهْمِى
which may mean, [And may] the descending of the rain called the ربيع [and continuous rain, or continuous and still rain, pouring forth, water thy districts, not injuring them]: or it may mean, [may] the rain of the season called the ربيع [&c.]: so says IHsh. (MF, TA.) And one says of a calamity (شِدَّة), on the occasion of its befalling, صَابَتْ بِقُرٍّ, meaning It became [or fell] in its قَرَار [or settled or fixed place, or in the place where it should remain]. (S, TA. [See also art. قر.]) ― -b2- And صاب, aor. as above, (M, TA,) inf. n. صَوْبٌ, (K, TA,) It, or he, came from a high place; (K, TA;) descended from above; (M, TA;) as also ↓ تصوّب: (K, TA:) and (TA) it, or he, descended; went down, downwards, down a declivity, or from a higher to a lower place or position; or it sloped down; syn. اِنْحَدَرَ; and so ↓ تصوّب. (M, TA. [See also 4, first sentence; and see 2, last sentence.]) ― -b3- [Hence, app.,] صَابُوا بِهِمْ They fell upon them, or assaulted them: and agreeably with this meaning is expl. the saying of the Hudhalee,
صَابُوا بِسِتَّةِ أَبْيَاتٍ وَأَرْبَعَةٍ
حَتَّى كَأَنَّ عَلَيْهِمْ جَابِئًا لُبَدَا
meaning [They fell upon, or assaulted, six tents, or dwellings, and four; so that it was as though there were upon them] numerous locusts. (TA.) -A2- صَوْبٌ [app. meaning صَوْبُ مَطَرٍ] signifies also The sky's bringing rain. (A, K.) ― -b2- And The pouring forth (A, K, TA) of water [&c.]. (TA.) One says, صاب المَآءَ He poured forth the water; as also ↓ صوّبهُ. (M, TA.) -A3- صاب as syn. with أَصَابَ: see the latter in eight places.

2 صَوَّبَ see above, last sentence but one. ― -b2- [Hence, app.,] صَوَّبْتُ الفَرَسَ (assumed tropical:) I sent forth, or started, or let go, the horse in running. (S, TA.) ― -b3- And تَصْوِيبٌ is the contr. of تَصْعِيدٌ [generally in a trans. sense (though also in an intrans. sense as will be seen below); i. e. it signifies The making to descend]. (M, TA.) One says, صوّب رَأْسَهُ He lowered, or depressed, his head. (S, A, Mgh, Msb, K.) And صَوَّبَ اللّٰهُ رَأْسَهُ (tropical:) [May God degrade him; lit.] may God lower, or depress, his head. (TA.) It is said in a trad., مَنْ قَطَعَ سِدْرَةً صَوَّبَ اللّٰهُ رَأْسَهُ فِى النَّارِ, which, accord. to Aboo-Dلwood Es-Sijistلnee, is abridged, and means, Whoso cuts down, or lops, a سدرة [which is a species of lote-tree], in a desert, by the shade whereof the traveller shelters himself, without just cause, God will, or may God, lower his head [in the fire of Hell]. (L, TA.) And one says, صوّب يَدَهُ He lowered, or depressed, his hand, or arm. (L, TA.) And صوّب الاـِنَآءَ He inclined the vessel (Mgh, Msb) downwards, in order that what was in it might run [out]: (Mgh:) or he lowered, or depressed, the vessel; and in like manner, رَأْسَ الخَشَبَةِ [the head of the piece of wood]. (T, TA.) -A2- And صوّب اـِلَيْهِ يَصَرَهُ [He directed his sight towards him]. (Msb in art. لمح. [From الصَّوَابُ.]) And صَعَّدَ فِىَّ النَّظَرَ وَصَوَّبَهُ: see art. صعد. ― -b2- And صَوَّبْتُ قَوْلَهُ (assumed tropical:) I said that his saying was صَوَاب [i. e. right; or I pronounced his saying to be right]. (Msb.) And صوّب رَأْيَهُ (tropical:) [He pronounced his opinion to be right]. (A.) And صوّبهُ (assumed tropical:) He said to him أَصَبْتَ [Thou hast hit the right thing; or said, or done, right]. (S, K.) You say, اـِنْ أَخْطَأْتُ فَخَطِّئْنِى وَاـِنْ أَصَبْتُ فَصَوِّبْنِى (tropical:) [If I do, or say, wrong, tell me that I have done so; and if I do, or say, right, tell me that I have done so]. (A, TA.) -A3- [تَصْوِيبٌ is also the contr. of تَصْعِيدٌ in an intrans. sense as well as in the trans. sense mentioned above:] one says, طَالَ فِى الأَرْضِ تَصْوِيبِى وَتَصْعِيدِى [Long have continued my descending, or going down, and my ascending, or going up, in the land]. (A in art. صعد.)

اصاب
4 اصاب ذ , (M, TA,) inf. n. اـِصَابَةٌ, (M, K, TA,) He descended, or went down, into a lower land, or country; contr. of أَصْعَدَ. (M, K, * TA. [See also 1 as syn. with 5; and see 2, last sentence.]) -A2- اصاب القِرْطَاسَ, [inf. n. as above,] said of an arrow, [It hit, or struck, the butt, or target; or went right thereto;] (S, TA;) and ↓ صَابَهُ, (S, TA,) or صاب الهَدَفَ, (M,) aor. يَصِيبُهُ, (S, M,) inf. n. صَيْبٌ, (S, TA,) likewise said of an arrow, (S, M, TA,) signifies the same; (S, TA;) or صاب said of an arrow is intrans. (M.) And اصاب alone, [as though used elliptically,] (Msb, TA,) inf. n. as above; (Msb, K;) and ↓ صاب, aor. يَصُوبُ, (S, Msb,) inf. n. صَيْبُوبَةٌ, (S,) or صَوْبٌ; (Msb, K;) and ↓ صاب, aor. يَصِيبُ, inf. n. صَيْبٌ; (Msb;) likewise said of an arrow, (S, Msb,) It went right; did not deviate from the right course: (S, K, * TA:) or it reached [or hit] the object of aim. (Msb.) And نَحْوَ الرِّمِيَّةِ ↓ صاب, (M, A, TA,) aor. يَصُوبُ, (A, TA,) inf. n. صَوْبٌ and صَيْبُوبَةٌ, (M, TA,) said of an arrow, (M, A, TA,) It went right towards the thing, or animal, shot at; (M, TA;) as also اصاب. (TA.) ― -b2- Also اصاب القِرْطَاسَ, (S, TA,) and اصاب فِى القِرْطَاسِ, (TA,) [said of a man, as is indicated by the context in the S and TA, He hit the butt, or target;] he did not miss the butt, or target. (TA.) And اصاب alone is said of an archer or the like [as meaning He hit the object of his aim]: (Msb:) one says, رَمَى فَأَصَابَ [He shot, or cast, and hit the object of his aim]. (A.) ― -b3- [Hence, likening an event, &c., to an arrow,] one says also, اصابهُ أَمْرٌ, inf. n. as above, (assumed tropical:) [An event smote him, or befell him;] and ↓ صابهُ, aor. يَصُوبُهُ, inf. n. صَوْبٌ, signifies the same. (Msb.) And أَصَابَتْهُ مُصِيبَةٌ (assumed tropical:) [An affliction, or a calamity, &c., smote him, or befell him]. (S.) And اصابهُ الشَّىْءُ (assumed tropical:) The thing reached him [so as to take effect upon him]: (Mgh, * Msb:) whence the saying, أَصَابَهُ مِنْ قَوْلِ النَّاسِ مَا أَصَابَهُ (assumed tropical:) [There reached him &c., of the sayings of the people, what reached him &c.]. (Msb.) [Thus tropically used, اصابهُ may generally be rendered It hit, struck, smote, wounded, hurt, affected, assailed, or befell, him. One says, اصابهُ مَرَضٌ, and وَجَعٌ, and اصابتهُ رِيحٌ, &c., (assumed tropical:) A disease, and pain, and wind, &c., smote, affected, or assailed, him.] And المَطَرُ ↓ صَابَهُ, (S, Msb,) aor. يَصُوبُهُ, inf. n. صَوْبٌ, (Msb,) (assumed tropical:) [The rain fell, or lighted, upon him, or it; wetted him, or it;] he, or it, was rained upon. (S.) And السَّمَآءُ الأَرْضَ ↓ صَابَتِ i. e. (assumed tropical:) [The sky, or clouds, or rain,] watered the earth, or land, copiously: (Lth, M, TA:) or it means أَصَابَتْهَا بِصَوْبٍ [it smote it with rain; or sent rain upon it]. (M, L, TA.) In the following verse, cited by IAar,
فَكَيْفَ تُرَجِّى العاذِلَاتُ تَجَلُّدِى
حَمِيمُهَا ↓ وَصَبْرِى اـِذَا مَا النَّفْسُ صِيبَ
he explains صِيبَ as being like قُصِدَ, and says that it may be of the dial. of him who says صَابَ السَّهْمُ; but [ISd remarks,] I know not how this is, for صَابَ السَّهْمُ is not trans.; [though, as shown above, he has mentioned it as being trans.;] and in my opinion, [he says,] صيب here is from the phrase صَابَتِ السَّمَآءُ الأَرْضَ [expl. above; the meaning of the verse being, But how should the censuring women hope for my constraining myself to behave with hardiness, and for my being patient, when the beloved of the soul has been smitten by death, or by the decree of death; for ISd adds,] كَأَنَّ المَنِيَّةَ صَابَتِ الحَمِيمَ فَأَصَابَتْهُ بِصَوْبِهَا. (M, TA. *) ― -b4- [اصاب is also used in many phrases in which its agent is likened to an archer.] One says, اصاب الصَّوَابَ (tropical:) [He hit the right thing or point, or the object, or aim, of his words or of his actions]: (A:) and اصاب السَّدَادَ [which means the same]. (S in art. سد.) And اصاب alone [means thus likewise; or] (assumed tropical:) he said, or did, that which was right. (M, K. *) And اصاب فِى قَوْلِهِ وَفِعْلِهِ (assumed tropical:) He hit the right thing in his saying and his deed; (Msb;) and so فِى رَأْيِهِ in his opinion; contr. of أَخْطَأَ. (A.) And اصاب بِغْيَتَهُ (assumed tropical:) He attained, or obtained, the thing that he sought, or wanted: whence the saying, اصاب مِنْ زَوْجَتِهِ [and so app. أَصَابَهَا (see سَفَقَ)] (assumed tropical:) He obtained his desired enjoyment of his wife: (Msb:) اصاب مِنِّى occurs in a trad., [as a euphemism,] said by the wife of Handhaleh, meaning (assumed tropical:) He compressed me: (Mgh:) and it is said in a trad., كَانَ يُصِيبُ مِنْ رَأْسِ بَعْضِ نِسَائِهِ وَهُوَ صَائِمٌ, meaning (assumed tropical:) He used to kiss [the head of some one or more of his wives when he was fasting]. (TA: and the like is said in the Mgh.) And اصاب مِنَ المَالِ وَغَيْرِهِ (assumed tropical:) He took, or took with his hand, of the property and other things. (TA.) And اصاب الشَّىْءَ (tropical:) [He hit upon, or lighted on, the thing;] he found the thing. (S, M, K, * TA.) And اصابهُ [(assumed tropical:) He found it, met with it, or experienced it; namely, a good or an evil event. And (assumed tropical:) He found it out, or discovered it; namely, an enigma (see 8 in art. حجو) or the like. And] (assumed tropical:) He found it to be right: and (assumed tropical:) he saw it, considered it, or held it, to be right. (TA. [See also 10.]) And (assumed tropical:) He aimed at it; (As, TA;) (tropical:) he desired, wished, willed, intended, or meant, it. (As, M, A, Msb, TA.) One says, أَصَابَ فُلَانٌ الصَّوَابَ فَأَخْطَأَ الجَوَابَ (assumed tropical:) Such a one aimed at, and desired, [to say] that which was right, (As, Msb, * TA,) and failed of giving rightly the reply. (As, TA.) And أَيْنَ تُصِيبَانِ (assumed tropical:) [Whither do ye two desire to go?]; a saying of Ru-beh. (TA.) تَجْرِى بِأَمْرِهِ رُخَآءً حَيْثُ أَصَابَ, in the Kur [xxxviii. 35, referring to the wind], has been expl. as meaning (assumed tropical:) [Running by his command softly, or gently,] whithersoever He desireth. (M, * TA.) And اصاب اللّٰهُ الَّذِى أَرَادَ, said in a trad., in reply to a question respecting the interpretation of a text, means (assumed tropical:) God desireth, or meaneth, [thereby,] what He desireth, or meaneth. (TA.) And اصاب اللّٰهُ بِكَ خَيْرًا means أَرَادَهُ (tropical:) [i. e. May God intend thee good]. (A.) And اصاب alone (assumed tropical:) He desired, or intended, or meant, that which was right. (M, K. *) One says also, اصابهُ بِخَيْرٍ (assumed tropical:) [meaning He did good to him]. (El-Muنrrij, TA in art. اسو.) [But] اصابهُ بِكَذَا, (M,) inf. n. اـِصَابَةٌ, (K,) with which are syn. ↓ مُصَابٌ [in accordance with a usage generally allowable] (S, TA) and ↓ مُصَابَةٌ, (K, TA,) (assumed tropical:) [generally] means He afflicted him with, or by, such a thing; or gave pain to him thereby. (M, K: * in the latter, only the inf. n. of the verb in this sense; and so in other senses.) [Thus one says, اصابهُ بِشَرٍّ (assumed tropical:) He afflicted him with evil; or did evil to him: and اصابهُ بِمَكْرُوهٍ (assumed tropical:) He afflicted him with, or did to him, an abominable, or an evil, thing or action: and اصابهُ بِقَوْلٍ قَبِيحٍ (assumed tropical:) He afflicted him with, or said to him, a foul saying: and اصابهُ بِذَحْلٍ (assumed tropical:) He punished him by blood-revenge: and اصابهُ بِمَرَضٍ (assumed tropical:) He, (i. e. God,) or it, (a thing,) affected him with disease; or rendered him diseased: and in many similar cases, the phrase may be well rendered with a verb derived from the noun; like phrases in which “ affecit ” (a Latin equivalent of اصاب) occurs; as in “ honore affecit, ” meaning “ honoravit. ”] El-Hلrith Ibn-Khuld El-Makhzoomee says,
رَجُلًا↓أَظُلَيْمُ اـِنَّ مُصَابَكُمْ
أَهْدَى السَّلَامَ تَحِيَّةً ظُلْمُ
(assumed tropical:) [O Dhuleymeh, verily your afflicting a man who has given the salutation of peace, greeting, is tyranny]: IB says that this verse is not of El- 'Arjee, as El-Hareeree imagined it to be: the correct reading is أَظُلَيْمُ, as above: ظليم is an apocopated from of ظُلَيْمَةُ; which is the dim. of ظَلُوم: some read أَظَلُومُ: and some, أَسُلَيْمُ: [the verse is cited accord. to this last reading in the S:] رَجُلًا is governed in the accus. case by مُصَاب [as an inf. n.]: and ظُلْمُ is the enunciative of اـِنَّ. (L, TA.) أَصَابَهُمُ الدَّهْرُ بِنُفُوسِهِمْ وَأَمْوَالِهِمْ (assumed tropical:) means Time, or fate, afflicted them by destruction, or extirpation, among themselves and their cattle, or possessions. (M.) [In the K, الاـِصَابةُ is expl. as signifying الاِحْتِيَاجُ: but the right reading is evidently الاِجْتِيَاحُ, as Ibr D has remarked in the margin of my copy of the TA; so that اصاب signifies (assumed tropical:) He destroyed, or extirpated; agreeably with an explanation in the sentence next preceding above, from the M.] مَنْ يُرِدِ اللّٰهُ بِهِ خَيْرًا يُصِبْ مِنْهُ, (assumed tropical:) occurring in a trad., means Him whom God intendeth good He trieth with afflictions, that He may recompense him for them. (TA.) And one says, مَا كُنْتُ مُصَابًا وَلَقَدْ أُصِبْتُ (assumed tropical:) [app. meaning I was not affected with weakness of intellect, or madness, and I have become affected therewith: see مُصَابٌ, below]. (IAar, TA.)

تصوّب
5 تصوّب ذ [quasi-pass. of 2]: see 1, in three places. ― -b2- Also It was, or became, lowered, or depressed; syn. تَسَفَّلَ. (A.)

تصاوب
6 تصاوب ذ , accord. to Freytag, signifies He, or it, was well directed: but for this he names no authority.]

7 اـِنْصَوَبَ see 1, first sentence.

١٠
10 اِسْتَصْوَبَهُ ١٠ and اِسْتَصَابَهُ signify the same, (S, M, A, Msb, K,) (tropical:) He saw it, considered it, or held it, to be right; (M, Msb, TA;) namely, his deed, (S, Msb,) or his opinion, (M, TA,) or his saying: (A:) Th says, اِسْتَصَبْتُهُ is the regular form; but the Arabs say, اِسْتَصْوَبْتُ رَأْيَكَ. (M, TA. [See also 4, latter half.])

صَابٌ
صَابٌ ذ A certain species of tree, from which, when it is pressed, there issues what resembles milk, a drop of which sometimes spirts into the eye, producing an effect like that of a flame of fire, and in some instances weakening the sight: (M, TA:) or a certain kind of bitter tree; (As, T, M, K, TA;) one of which is termed ↓ صَابَةٌ: (M, K: * [in the latter it is said that صَابٌ is the pl. of صَابَةٌ; but properly speaking, the former is a coll. gen. n., and the latter is its n. un.:]) or the expressed juice of a kind of bitter tree: (S:) but accord. to the K, this is a mistake, though it is the saying of leading lexicologists: (TA:) or, as some say, the expressed juice of the صَبِر [or aloes]. (M.)

صَوْبٌ
صَوْبٌ ذ an inf. n. used as a subst. (Msb) meaning Rain; (Lth, Msb;) and so ↓ صَيِّبٌ, which is originally [صَيْوِبٌ, i. e.] of the measure فَيْعِلٌ from الصَّوْبُ: (Bd in ii. 18:) or صَيِّبٌ is an epithet applied to clouds (غَيْمٌ, Sh, O, or سَحَابٌ, S, Msb) meaning having rain, (O,) i. q. ذُو صَوْبٍ: (S, Msb:) or صَوْبٌ and ↓ صَيِّبٌ and ↓ صَيُّوبٌ [the last of which is written in the CK صَيُوبٌ] all signify the same, (M, K,) as epithets applied to rain, meaning pouring forth: (M:) or ↓ صَيُّوبٌ, which is originally of the measure فَيْعُولٌ, [being altered from صَيْوُوبٌ,] means rain pouring forth much, or abundantly: (IDrd, O:) [↓ صَائِبٌ, also, is applied as an epithet to rain, like صَوْبٌ and صَيِّبٌ; and] in the phrase صِيبَانُ المَطَرِ, accord. to Abu-l-'Alà, صِيبَان is pl. of صَائِب; or it may be an inf. n., like حِرْمَان: and if one say ↓ صَيْبَان, with fet-h, the meaning is, what has poured forth of rain, notwithstanding the ى in it, for similar to this are رَيْحَان from الرَّوْح and عَيْدَان (meaning “ tall ” palm-trees) from العُوْد. (Ham p. 796.) -A2- Also Course, or tendency; syn. قَصْدٌ: so in the saying, to one who is traversing a desert in uncertainty and has declined from the right way, أَقِمْ صَوْبَكَ [Rectify thy course]: and in the phrase فُلَانٌ مُسْتَقِيمُ الصَّوْبِ [Such a one is pursuing the right course], said of a person when he is not declining from his way to the right or left. (TA. [See also another ex. voce أَوْبٌ.]) ― -b2- And A place, or point, of tendency or direction or bearing, syn. جِهَةٌ, (Msb, TA,) of a thing; (Msb;) and نَاحِيَةٌ [which means the same; and also a side; or a lateral, or an adjacent, part or tract of a thing; and in this sense صَوْبٌ is used in the present day]; and جَانِبٌ [which generally has the latter of these meanings]. (TA.) ― -b3- See also صَوَابٌ, in three places.

صَابَةٌ
صَابَةٌ ذ : see مُصِيبَةٌ. ― -b2- Also Weakness, or feebleness, in the intellect; (M, A, K;) or a touch of insanity therein; (A;) or somewhat of insanity, or of madneess produced by diabolical possession. (S.) -A2- See also صَابٌ.

صُوبَةٌ
صُوبَةٌ ذ A collection, (جَمَاعَةٌ, M, or مُجْتَمَعٌ, K,) or a collection, or heap, not measured nor weighed, (صُبْرَةٌ, A) of wheat: (M, A, K:) a heap of wheat, and of dates, and of other things: (M:) a quantity collected together of dust or earth: (TA:) or anything collected together: (Kr, M, K:) a place in which dates are collected and dried is thus called by the people of El-Felj. (ISk, S.) One says, دَخَلْتُ عَلَى فُلَانٍ فَاـِذَا الدَّنَانِيرُ صُوبَةٌ بَيْنَ يَدَيْهِ i. e. [I went in to such a one, and lo, the deenلrs were] a heap poured out without measure before him: (S, M, * A: *) or, as some relate the saying, الدِّينَارُ, which is thus used as a gen. n. (M.)

صَيْبَانٌ
صَيْبَانٌ ذ : see صَوْبٌ.

صَوَابٌ
صَوَابٌ ذ (assumed tropical:) A thing that is right, or what is said and of what is done; [like سَدَادٌ;] (Msb;) contr. of خَطَأٌ; (S, M, Msb, K;) as also ↓ صَوْبٌ. (S, Msb, K.) One says, ↓ دَعْنِى وَعَلَىَّ خَطَئِى وَصَوْبِى i. e. صَوَابِى [meaning (assumed tropical:) Leave thou me, and on me be the consequence of my wrong saying or deed, and my right]. (S.) [And hence the phrase, frequent in some of the lexicons &c., الصَّوَابُ كَذَا meaning (assumed tropical:) The right, or correct, word or wording or reading is thus: and صَوَابُهُ كَذَا (assumed tropical:) The right, or correct, writing or wording or reading of it is thus.] ― -b2- And one says also ↓ قَوْلٌ صَوْبٌ and صَوَابٌ [meaning (assumed tropical:) A right, or correct, saying: thus using each as an epithet]. (M.)

صَوِيبٌ
صَوِيبٌ ذ : see صَائِبٌ, in two places.

صَيُوبٌ
صَيُوبٌ ذ : see صَائِبٌ; and see also art. صيب.

صَائِبٌ
صَائِبٌ ذ : see صَوْبٌ. -A2- Also, (S, M, A, K,) and ↓ مُصِيبٌ (A) and ↓ صَيُوبٌ and ↓ صَوِيبٌ, (M, K,) An arrow going right, or hitting the mark: (S, M, A, * K, * TA:) ↓ the last of these is the only epithet, known to IJ, of the measure فَعِيلٌ having the ف and ل sound and having و for its ع, except طَوِيلٌ and قَوِيمٌ; for عَوِيصٌ is [held by him to be only] used as a subst.: صِيَابٌ is pl. of صَائِبٌ, like صِيَامٌ and قِيَامٌ pls. of صَائِمٌ and قَائِمٌ; either from الصَّوَابُ فِى الرَّمْىِ or from صَابَ السَّهْمُ الهَدَفَ having يَصِيبُ for its aor. (M.) [See also صَيُوبٌ in art. صيب.] One says, اـِنَّهُ لَسَهْمٌ صَائِبٌ Verily it is an arrow that goes right. (TA.) مَعَ الخَوَاطِئِ سَهْمٌ صَائِبٌ is a prov. [expl. in art. خطأ]. (S.) ― -b2- [Hence,] one says also رَأْىٌ صَائِبٌ and ↓ مُصِيبٌ (tropical:) [A right opinion]: (A, TA:) [Mtr says,] ↓ رَأْىٌ صَيِّبٌ meaning صَائِبٌ I have not found. (Mgh.)

صَيِّبٌ
صَيِّبٌ ذ : see صَوْبٌ, in two places: and صَائِبٌ.

صُيَّابٌ
صُيَّابٌ ذ : see صُوَّابَةٌ, in two places; and see art. صيب.

صَيُّوبٌ
صَيُّوبٌ ذ : see صَوْبٌ, in two places.

صُوَّابَةٌ
صُوَّابَةٌ ذ The choice, or best, class of a people; (Fr, S, M, K;) as also ↓ صُيَّابَةٌ (Fr, S, K) and ↓ صُيَّابٌ. (K.) And ↓ قَوْمٌ صُيَّابٌ A choice, or an excellent, people. (S.) And ↓ صُيَّابَةٌ signifies The choice, or best, of anything. (S.) [See also art. صيب.] ― -b2- Also, صُوَّابَةٌ, The collective body of a people; (M;) and so ↓ صُيَّابَةٌ. (Kr, M in art. صيب.)

صُيَّابَةٌ
صُيَّابَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, in three places; and see art. صيب.

أَصْوَبُ
أَصْوَبُ ذ [More, and most, affected with weakness in the intellect, or insanity, or madness: see صَابَةٌ]. When a man says to another أَنْتَ مُصَابٌ [meaning Thou art affected with weakness in the intellect, &c.], the latter replies أَنْتَ أَصْوَبُ مِنِّى [Thou art more affected with weakness in the intellect, &c., than I]. (IAar, M, TA. [Thus these phrases are used in the present day.])

مَصَابٌ
مَصَابٌ ذ [A place of pouring forth: pl. مَصَاوِبُ]. One says, هُوَ مَصَابُ الوَدْقِ [It is the place of the pouring of rain in the clouds]: and شِمْتُ مَصَاوِبَ المَطَرِ [I watched, or watched for, the places of the pouring of rain in the clouds]: and سَقَاهُمْ مَصَاوِبُ السَّمَآءَ [The places of the pouring of the rain watered them; or may the places &c. water them]. (A.)

مُصَابٌ
مُصَابٌ ذ pass. part. n. of 4 [meaning Hit, struck, smitten, wounded, hurt, affected, assailed, afflicted, &c.]. (S, Msb, TA.) ― -b2- Affected with weakness, or feebleness, in the intellect; (TA;) or with somewhat of insanity, or madness produced by diabolical possession: (S, TA:) or mad, or possessed. (TA.) [See صَابَةٌ; and see also 4, last sentence; and أَصْوَبُ.] -A2- Also Syn. with اـِصَابَةٌ: (S, TA:) see 4, latter half, in two places. ― -b2- And Syn. with مُصِيبَةٌ, q. v. (A, Msb.) -A3- Also The sugar-cane. (L, TA, and so in a copy of the S.)

مَصُوبٌ
مَصُوبٌ ذ pass. part. n. of صَابَ [q. v.]. (Msb.)

مِصْوَبٌ
مِصْوَبٌ ذ A ladle. (IAar, K.)

مُصِيبٌ
مُصِيبٌ ذ : see صَائِبٌ, in two places.

مُصَابَةٌ
مُصَابَةٌ ذ Syn. with اـِصَابَةٌ: (K, TA:) see 4, latter half. ― -b2- See also مُصِيبَةٌ. ― -b3- تَرَكْتُ النَّاسَ عَلَى مُصَابَاتِهِمْ is a saying mentioned by Ibn-Buzurj, as meaning [I left the people disposed, or placed,] according to their classes, or ranks. (TA.)

مَصُوبَةٌ
مَصُوبَةٌ ذ : see the next paragraph.

مُصِيبَةٌ
مُصِيبَةٌ ذ , (S, M, A, Msb, K,) said by Ahmad Ibn-Yahyà to be originally مُصْوِبَةٌ, (TA,) and ↓ مَصُوبَةٌ (S, M, K) and ↓ مُصَابَةٌ (M, K) and ↓ مُصَابٌ (A, Msb) and ↓ صَابَةٌ, (M, K,) signify the same, (S, M, A, Msb, K,) An affliction, a calamity, a misfortune, a disaster, or an evil accident: (M, Msb, TA:) it is said in the Towsheeh that the primary signification of مُصِيبَةٌ is a shot with an arrow: (TA:) the pl. is مَصَائِبُ, (S, M, A, Msb,) the form commonly obtaining, (Msb,) but irregular, (M,) the Arabs agreeing in pronouncing it with ء, as though they likened the radical letter to the augmentative, (S,) or they imagined what is of the measure مُفْعِلَةٌ to be of the measure فَعِيلَةٌ without a radical ى or و, (M,) and it is thought by As to be of the speech of the people of the cities, (Msb,) and مَصَاوِبُ, (M,) which is the original form, (S,) or is said to be so, (Msb,) and is said by Zj to be the form preferred by the grammarians, (TA,) and مُصِيبَاتٌ. (As, A, Msb.)

قَطٌّ مُصَوَّبٌ
قَطٌّ مُصَوَّبٌ ذ A nibbing in which the exterior of the writing-reed is made to extend beyond the pith: opposed to قَائِمٌ. (TA in art. حرف.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَابَ
صَابَ ( w )  U ( n. ac. صَوْب 1 ,  مَصَاب [ 17A ] ),
a.  Poured down, descended, fell; was poured out.

b.  Poured out.

c.  Inundated, deluged.

d.  ( n. ac. صَوْب 1 ,  صَيْبُوْبَة ), Hit the mark ( arrow ).

صَوَّبَ
صَوَّبَ II ,
a.  Approved of, commended.

b.  Depressed, lowered, bent down.

c.  [ coll. ], Pointed, levelled ( cannon ).

d.  Started, let go ( horse ).

أَصْوَبَ
أَصْوَبَ IV ,
a.  see I (d) .

b.  Attained, reached; obtained.

c.  [ Fī ], Was right in.

d.  [ acc. &  Bi ], Hit in.

e.  Befell, smote ( misfortune ).

تَصَوَّبَ
تَصَوَّبَ V ,
a.  Let himself down; was lowered, let down.

اِنْصَوَبَ
اِنْصَوَبَ VII ,
a.  see I (a) .

اِسْتَصْوَبَ
اِسْتَصْوَبَ X , (
a.  ا or و ), Approved of.

صَوْب
صَوْب [ 1 ],
a.  Downpour, rain.

b.  Side.

c.  Direction; course, tendency.

d.  Right; uprightness.

صَاب
صَاب [ 1A ],
a.  Colocynth.

صَابَة
صَابَة [ 1tA ],
a.  Misfortune.

b.  Weakness, feebleness; imbecility.

صُوْبَة
صُوْبَة [ 3t ],
a.  Heap.

مِصْوَب
مِصْوَب [ 20 ],
a.  Ladle.

صَائِب
صَائِب [ 21 ],
a.  Well-aimed ( arrow ).

b.  Right; correct.

صَوَاب
صَوَاب [ 22 ],
a.  Right; correct; true.

b.  Upright, honest.

c.  Judgment, understanding.

صَوابِيّ
صَوابِيّ [ 22yi ],
a.  Correct, right.

صَيِّب
صَيِّب [ 25 ],
a.  Rain; rain-cloud.

مُصِيْب
مُصِيْب
a.  see 21 .

مُصَاب
مُصَاب ,  مُصِيْبَة ( pl. مَصَائِب ),
a.  Misfortune; accident.

اِصَابَة
اِصَابَة
a.  Hitting; good stroke.

b.  Sagacity.

صَُوْبَج
صَُوْبَج P. ,
a.  Rolling-pin.

##### Türkçe

**صَابَ**
**صَابَ** ( w )  U ( n. ac. **صَوْب** 1 ,  **مَصَاب** [ 17A ] ),
a. Aşağı döktü, indi, düştü; dökülmüş oldu.

b. Döküldü.

c. Bastı, sel bastı.

d. ( n. ac. **صَوْب** 1 ,  **صَيْبُوْبَة** ), hedefi vurdu ( ok ).

**صَوَّبَ**
**صَوَّبَ** II ,
a. Uygun gördü, övdü.

b. Aşağı bastırdı, alçalttı, aşağı eğdi.

c. [ topl. ], doğrulttu, nişanladı ( top ).

d. Başlattı, salıverdi ( at ).

**أَصْوَبَ**
**أَصْوَبَ** IV ,
a. I (d)’ye bak.

b. Erişti, ulaştı; elde etti.

c. [ **فِي** ile ], ...de doğru oldu.

d. [ mef‘ûl & **بِ** ile ], ...de vurdu.

e. Başına geldi, çarptı ( musibet ).

**تَصَوَّبَ**
**تَصَوَّبَ** V ,
a. Kendini aşağı saldı; alçaltıldı, aşağı indirildi.

**اِنْصَوَبَ**
**اِنْصَوَبَ** VII ,
a. I (a)’ya bak.

**اِسْتَصْوَبَ**
**اِسْتَصْوَبَ** X , (
a. **ا** veya **و** ), uygun gördü.

**صَوْب**
**صَوْب** [ 1 ],
a. Sağanak, yağmur.

b. Yan.

c. Yön; gidiş, meyil.

d. Doğru; doğruluk.

**صَاب**
**صَاب** [ 1A ],
a. Ebucehil karpuzu.

**صَابَة**
**صَابَة** [ 1tA ],
a. Musibet.

b. Zayıflık, güçsüzlük; ahmaklık.

**صُوْبَة**
**صُوْبَة** [ 3t ],
a. Yığın.

**مِصْوَب**
**مِصْوَب** [ 20 ],
a. Kepçe.

**صَائِب**
**صَائِب** [ 21 ],
a. İyi nişan almış ( ok ).

b. Doğru; sahih.

**صَوَاب**
**صَوَاب** [ 22 ],
a. Doğru; sahih; hak.

b. Dosdoğru, dürüst.

c. Hüküm, anlayış.

**صَوابِيّ**
**صَوابِيّ** [ 22yi ],
a. Sahih, doğru.

**صَيِّب**
**صَيِّب** [ 25 ],
a. Yağmur; yağmur bulutu.

**مُصِيْب**
**مُصِيْب**
a. 21’e bak.

**مُصَاب** ,  **مُصِيْبَة** ( pl. **مَصَائِب** ),
a. Musibet; kaza.

**اِصَابَة**
**اِصَابَة**
a. Vurma; iyi vuruş.

b. Sezgi.

**صَُوْبَج**
**صَُوْبَج** P. ,
a. Oklava.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صوب
صَابَ - يَصُوبُ- صَواب - صَواباً - أَصَابَ - يُصِيْبُ
صَابَ - يَصُوبُ + شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: توجه إليه فوقع عليه كما ينبغي: توجهت الرمية باتجاه هدف مراد فطارت إلى هدفها وصدمته كما كان متوقعاً
صَوَاب: على وزن " فـَعال": اسم فعل مبالغة من " صَابَ - يَصُوبُ ": إصابة الهدف بدقة: التوجيه الصحيح للرمية بالاتجاه المراد بحيث تصدم هدفها كما هو متوقع
صَوَابَاً: حال من " صَوَاب" : بشكل صَائِب: بشكل صحيح
أَصَابَ - يُصِيْبُ + الكائن: التقدير: أصاب + كائن + نفسَه أو كائناً آخر+ مكاناً أو شيئاً أوأمراً: على وزن " أفعل "من "صَابَ - يَصُوبُ ": جعله " يَصُوبُ ": التقدير: جعل الكائنَ أو نفسَه " تَصُوبُ "
أَصَابَ - يُصِيْبُ + كائن + كائناً أو هدفاً + شيئاً أو رمية: جعل الكائنُ الشيءَ أو الرميةَ تتجه إلى الهدف المراد بشكل محكم وصحيح فتصدمه وتنال منه
أَصَابَ - يُصِيْبُ + كائن + مكاناً: التقدير: أَصَابَ - يُصِيْبُ + كائن + نفسَه + مكاناً: جعل نفسه تتجه إلى مكان فتصل إليه من غير زيغ أو خطأ: اتجه بشكل صحيح نحو مكان هو هدفه
﴿فسخرنا له الريح تجري بأمره رخاء حيث أصاب﴾ تجري بأمره حيث وجه نفسه لهدف محكم وصحيح
أَصَابَ - يُصِيْبُ + كائن + أمراً: التقدير: أَصَابَ - يُصِيْبُ + كائن + نفسَه + أمراً: جعل نفسه تتجه إلى أمر فتصل إليه من غير زيغ أو خطأ كناية عن التوجه والوصول الصواب والصحيح في حل مسألة
وفي الاستعمال للتعبير عن القول أو الحكم العقلي تصبح الدلالة : جعل الرأي أو الحكم أو القول " يَصوبُ ": جعله " صواباً ": أي يتجه ويشير ويدل على الحكم أو القول الصحيح تماماً دون زيغ أو انحراف
﴿لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا﴾
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " انتهاء الحركة بالتوجه الصواب وإصابة الهدف والتأثير والفعل فيه "، وهي:
صَابَ - يَصُوبُ، سَدَّ - يَسِدُّ، صَدَقَ - يَصْدُقُ، حاق - يَحيْقُ، نَالَ - يَنالُ، دَهَى - يَدْهُى (دَهِيَ - يَدْهَى)
يفرق لفظاً:
صَابَ - يَصِيبُ + شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: توجه إليه فوقع عليه وأصابه وترك فيه أثراً وتغيراً
صَابَ - يَصُوبُ + شيء أو أمر+ كائناً أو شيئاً: توجه إليه فوقع عليه كما ينبغي: توجهت الرمية باتجاه هدف مراد فطارت إلى هدفها وصدمته كما كان متوقعاً

أصاب
أصاب + فاعل ( بدون مفعول به ) : اصاب الكائن
	﴿فسخرنا له الريح تجري بأمره رخاء حيث أصاب (36)﴾ ص
صوابا
﴿يوم يقوم الروح والملائكة صفا لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا (38)﴾ النبأ
مختار الصحاح
● [صوب] ص و ب: الصَّوْبُ نزول المطر وبابه قال و الصَّيِّبُ السحاب ذو الصَّوب و صابَهُ المطر أي مُطر و صابَ السهم من باب باع لغة في أصَابَ وفي المثل مع الخواطئ سهم صائِبٌ و الصَّوْبُ لغة في الصواب والصَّواب ضد الخطأ و المُصابُ مفعول من أصابَتْهُ مصيبة و المُصابُ أيضا الإصابة ورجل مُصابٌ أي به طرف جنون و صَوَّبَهُ قال له أصَبْتَ و اسْتَصْوبَ فعله و اسْتَصابَ فعله بمعنى و المُصِيبةُ واحدة المَصائِبُ وأجمعت العرب على همز المصائب وأصلها الواو ويُجمع أيضا على مَصاوِبَ وهو الأصل و المَصُوبَةُ بوزن المثوبة لغة في المصيبة و الصَّابُ بتخفيف الباء عصارة شجر مرّ
الراغب
صوب
- الصواب يقال على وجهين: أحدهما: باعتبار الشيء في نفسه، فيقال: هذا صواب: إذا كان في نفسه محمودا ومرضيا، بحسب مقتضى العقل والشرع، نحو قولك: تحري العدل صواب، والكرم صواب. والثاني: يقال باعتبار القاصد إذا أدرك المقصود بحسب ما يقصده، فيقال: أصاب كذا، أي: وجد ما طلب، كقولك: أصابه السهم، وذلك على أضرب؟؟:
الأول: أن يقصد ما يحسن قصده فيفعله، وذلك هو الصواب التام المحمود به الإنسان.
والثاني: أن يقصد ما يحسن فعله، فيتأتى منه غيره لتقديره بعد اجتهاده أنه صواب، وذلك هو المراد بقوله عليه السلام: (كل مجتهد مصيب) ( [استدراك] هذه قاعدة فقهية، وليست حديثا. وهي ظاهر قول مالك وأبي حنيفة.
ومعناها: كل مجتهد في الفروع التي لا قاطع فيها مصيب في اجتهاده، وليست على إطلاقها، إذ لا يجوز أن يقال: كل مجتهد في الأصول الكلامية - أي: العقائد الدينية - مصيب؛ لأن ذلك يؤدي إلى تصويب أهل الضلالة من النصارى القائلين بالتثليث، والثنوية من المجوس في قولهم بالأصلين للعالم: النور والظلمة، والكفار في نفيهم التوحيد، وبعثة الرسل، والمعاد في الآخرة. انظر: لطائف الإشارات شرح منظومة الورقات في الأصول ص 59؛ واللمع ص 358)، وروي (المجتهد مصيب وإن أخطأ فهذا له أجر) (المروي في ذلك عن عمرو بن العاص أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد) متفق عليه: البخاري 13/318 كتاب الاعتصام، مسلم (1342) كتاب الأقضية) كما روي: (من اجتهد فأصاب فله أجران، ومن اجتهد فأخطأ فله أجر) (المروي في ذلك عن عمرو بن العاص أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد) متفق عليه: البخاري 13/318 كتاب الاعتصام، مسلم (1342) كتاب الأقضية).
والثالث: أن يقصد صوابا، فيتأتى منه خطأ لعارض من خارج، نحو من يقصد رمي صيد، فأصاب إنسانا، فهذا معذور.
والرابع: أن يقصد ما يقبح فعله، ولكن يقع منه خلاف ما يقصده، فيقال: أخطأ في قصده، وأصاب الذي قصده، أي: وجده، والصوب: الإصابة: يقال: صابه وأصابه، وجعل الصوب لنزول المطر إذا كان بقدر ما ينفع، وإلى هذا القدر من المطر أشار بقوله: }وأنزلنا من السماء ماء بقدر{ [المؤمنون/18]، قال الشاعر:
- 285 - فسقى ديارك غير مفسدها * صوب الربيع وديمة تهمي
(البيت لطرفة بن العبد، في ديوانه ص 88؛ والبصائر 3/448)
والصيب: السحاب المختص بالصوب، وهو فيعل من: صاب يصوب، قال الشاعر:
- 286 - فكأنما صابت عليه سحابة    (هذا شطر بيت، وعجزه:  صواعقها ليرهن دبيب
وهو لعلقمة بن عبدة من مفضليته التي مطلعها:
طحا بك قلب في الحسان طروب * بعيد الشباب عصر حان مشيب
وهو في المفضليات ص 395؛ واللسان (صوب) )
وقوله: }أو كصيب﴿[البقرة/19]، قيل: هو السحاب، وقيل: هو المطر، وتسميته به كتسميته بالسحاب، وأصاب السهم: إذا وصل إلى المرمى بالصواب، والمصيبة أصلها في الرمية، ثم اختصت بالنائبة. نحو:﴾أو لما أصابتكم مصيبة قد أصبتم مثليها﴿[آل عمران/165]،﴾فكيف إذا أصابتهم مصيبة﴿[النساء/62]،﴾وما أصابكم يوم التقى الجمعان﴿[آل عمران/166]،﴾وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم﴿[الشورى/30]، وأصاب: جاء في الخير والشر. قال تعالى:﴾إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة﴿[التوبة/50]،﴾ولئن أصابكم فضل من الله﴿[النساء/73]،﴾يصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء﴿[النور/43]،﴾فإذا أصاب به من يشاء من عباده{ [الروم/48]، قال: الإصابة في الخير اعتبارا بالصوب؛ أي: بالمطر، وفي الشر اعتبارا بإصابة السهم، وكلاهما يرجعان إلى أصل.
ملخص اللسان:
1.     الصَّوْبُ: نُزولُ الـمَطَر.صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً، وانْصابَ: كلاهما انْصَبَّ. ومَطَرٌ صَوْبٌ  وصَيِّبٌ وصَيُّوبٌ،
2.     والصَّـيِّبُ: السحابُ ذو الصَّوْبِ.وصابَ أَي نَزَلَ
3.     كُلُّ نازِلٍ من عُلْوٍ إِلى سُفْلٍ، فقد صابَ يَصُوبُ؛
4.     وصابَ الماءَ وصوَّبه: صبَّه وأَراقَه؛
5.     والتَّصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُورٍ، والتَّصَوُّبُ: الانحدار.والتَّصْويبُ: خلاف التَّصْعِـيدِ.
6.     وصَوَّبَ رأْسَه: خَفَضَه.
7.     وفي  حديث الاستسقاء: اللهم اسقِنا غيثاً صَيِّباً؛ أَي مُنْهَمِراً متدفقاً.
8.     وصَوَّبْتُ الفرسَ إِذا أَرسلته في الجَرْيِ؛
9.     والصَّوابُ: ضدُّ الخطإِ.وأَصابَ: جاءَ بالصواب.
10.          قال الأَصمعي: يقال أَصابَ فلانٌ الصوابَ فأَخطأَ الجواب؛ معناه أَنه قَصَدَ قَصْدَ الصوابِ وأَراده، فأَخْطَـأَ مُرادَه، ولم يَعْمِدِ الخطأَ ولم يُصِبْ. واسْتَصْوَبَه واسْتَصابَه وأَصابَه: رآه صَواباً.
11.          وأَصابه بكذا: فَجَعَه به. وأَصابهم الدهرُ بنفوسهم وأَموالهم. جاحَهُم فيها فَفَجَعَهم.وأَصابَتْهُ مُصِـيبةٌ فهو مُصابٌ.  والصَّابةُ والـمُصِـيبةُ: ما أَصابَك من الدهر،
12.                        يقال أَصابَ الإِنسانُ من المال وغيره أَي أَخَذَ وتَنَاول؛
13.                        وقولُهم للشِّدة إِذا نزلتْ: صَابَتْ بقُرٍّ أَي صارت الشِّدَّة في قَرارِها.
14. وأَصابَ الشيءَ: وَجَدَه.
15.                        وأَصابه أَيضاً: أَراده.
16.                        وصَابَ السَّهْمُ نحوَ الرَّمِـيَّةِ يَصُوبُ صَوْباً وصَيْبُوبةً وأَصابَ إِذا قَصَد ولم يَجُزْ؛وقيل: صَابَ جاءَ من عَلُ،
17.                        وفلان مُستقيم الصَّوْبِ إِذا لم يَزِغْ عن قَصْدِه يميناً وشمالاً في مَسِـيره.
18.                        وهو في صُوَّابةِ قومه أَي في لُبابهم.
19.                        وصُوَّابةُ القوم: جَماعتُهم،
20.                        وفي عَقْل فلان صابةٌ أَي فَتْرة وضَعْفٌ وطَرَفٌ من الجُنون؛
21.                        صابُوا بهم: وَقَعوا بهم.
22.                        والصُّوبةُ: الجماعة من الطعام. والصُّوبةُ: الكُدْسةُ من الـحِنْطة  والتمر وغيرهما. وكُلُّ مُجْتَمعٍ صُوبةٌ،
23.                        والصُّوبةُ: الكُثْبة من تُراب أَو غيره.
24.                        وصَاب السهمُ يَصِـيبُ كيَصُوب: أَصابَ
لسان العرب
● - صوب: الصَّوْبُ: نُزولُ الـمَطَر.  صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً، وانْصابَ: كلاهما انْصَبَّ. ومَطَرٌ صَوْبٌ  وصَيِّبٌ وصَيُّوبٌ، وقوله تعالى: أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ؛ قال أَبو  إِسحق: الصَّيِّبُ هنا المطر، وهذا مَثَلٌ ضَرَبه اللّه تعالى للمنافقين، كـأَنّ المعنى: أَو كأَصْحابِ صَيِّبٍ؛ فَجَعَلَ دينَ الإِسلام لهم مثلاً فيما ينالُهم فيه من الخَوْفِ والشدائد، وجَعَلَ ما يَسْتَضِـيئُون به من البرق مثلاً لما يستضيئُون به من الإِسلام، وما ينالهم من الخوف في البرق بمنزلة ما يخافونه من القتل. قال: والدليل على ذلك قوله تعالى: يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عليهم. وكُلُّ نازِلٍ من عُلْوٍ إِلى سُفْلٍ، فقد صابَ يَصُوبُ؛ وأَنشد:  كأَنـَّهمُ صابتْ عليهم سَحابَةٌ،  *  صَواعِقُها لطَيرهنَّ دَبيبُ(1)  (1 عجز هذا البيت غامض.)  وقال الليث: الصَّوْبُ المطر.  وصابَ الغيثُ بمكان كذا وكذا، وصابَتِ السَّماءُ الأَرضَ: جادَتْها.  وصابَ الماءَ وصوَّبه: صبَّه وأَراقَه؛ أَنشد ثعلب في صفة ساقيتين:  وحَبَشِـيَّـينِ، إِذا تَحَلَّبا،  *  قالا نَعَمْ، قالا نَعَمْ، وصَوَّبا  والتَّصَوُّبُ: حَدَبٌ في حُدُورٍ، والتَّصَوُّبُ: الانحدار.  والتَّصْويبُ: خلاف التَّصْعِـيدِ.  وصَوَّبَ رأْسَه: خَفَضَه. التهذيب: صَوَّبتُ الإِناءَ ورأْسَ الخشبة  تَصْويباً إِذا خَفَضْتُه؛ وكُرِه تَصْويبُ الرأْسِ في الصلاة. وفي الحديث: من قَطَع سِدْرةً صَوَّبَ اللّه رأْسَه في النار؛ سُئِلَ أَبو داود السِّجسْتانيّ عن هذا الحديث، فقال: هو مُخْتَصَر، ومعناه: مَنْ قَطَعَ سِدْرةً في فلاة، يَسْتَظِلُّ بها ابنُ السبيل، بغير حق يكون له فيها، صَوَّبَ اللّه رأْسَه أَي نكَّسَه؛ ومنه الحديث: وصَوَّبَ يَده أَي خَفَضَها.  والإِصابةُ: خلافُ الإِصْعادِ، وقد أَصابَ الرجلُ؛ قال كُثَيِّر عَزَّةَ:  ويَصْدُرُ شتَّى من مُصِـيبٍ ومُصْعِدٍ،  *  إِذا ما خَلَتْ، مِـمَّنْ يَحِلُّ، المنازِلُ  والصَّـيِّبُ: السحابُ ذو الصَّوْبِ.  وصابَ أَي نَزَلَ؛ قال الشاعر:  فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكن لـمَـْلأَكٍ،  *  تَنَزَّلَ، من جَوِّ السماءِ، يَصوبُ  قال ابن بري: البيتُ لرجلٍ من عبدِالقيس يمدَحُ النُّعْمانَ؛ وقيل: هو لأَبي وجزَة يمدح عبدَاللّه بن الزُّبير؛ وقيل: هو لعَلْقَمَة بن  عَبْدَة. قال ابن بري: وفي هذا البيتِ شاهدٌ على أَن قولَهم مَلَك حُذِفت منه وخُفِّفَت بنقل حركتِها على ما  \<ص:535>  قبلَها، بدليل قولهم مَلائكة، فأُعيدت الهمزة في الجمع، وبقول الشاعر: ولكن لـمَـْلأَك، فأَعاد الهمزة، والأَصل في الهمزة أَن تكون قبل اللام لأَنه من الأَلُوكَة، وهي الرسالة، فكأَنَّ أَصلَ مَلأَكٍ أَن يكون مأْلَكاً، وإِنما أَخروها بعد اللام ليكون طريقاً  إِلى حذفها، لأَن الهمزة متى ما سكن ما قبلها، جاز حذفها وإِلقاء حركتها على ما قبلها.  والصَّوْبُ مثل الصَّيِّبِ، وتقول: صابَهُ الـمَطَرُ أَي مُطِرَ. وفي  حديث الاستسقاء: اللهم اسقِنا غيثاً صَيِّباً؛ أَي مُنْهَمِراً متدفقاً.  وصَوَّبْتُ الفرسَ إِذا أَرسلته في الجَرْيِ؛ قال امرؤُ القيس:  فَصَوَّبْتُه، كأَنه صَوْبُ غَبْيَةٍ، *  على الأَمْعَزِ الضاحي، إِذا سِـيطَ أَحْضَرا  والصَّوابُ: ضدُّ الخطإِ. وصَوَّبه: قال له أَصَبْتَ.  وأَصابَ: جاءَ بالصواب. وأَصابَ: أَراد الصوابَ؛ وأَصابَ في قوله، وأَصابَ القِرْطاسَ، وأَصابَ في القِرْطاس. وفي حديث أَبي وائل: كان يُسْـأَلُ عن التفسير، فيقول: أَصابَ اللّهُ الذي أَرادَ، يعني أَرادَ اللّهُ الذي أَرادَ؛ وأَصله من الصواب، وهو ضدُّ الخطإِ. يقال أَصاب فلانٌ في قوله وفِعْلِه؛ وأَصابَ السهمُ القِرْطاسَ إِذا لم يُخْطِـئْ؛ وقولٌ صَوْبٌ وصَوابٌ. قال الأَصمعي: يقال أَصابَ فلانٌ الصوابَ فأَخطأَ الجواب؛ معناه أَنه قَصَدَ قَصْدَ الصوابِ وأَراده، فأَخْطَـأَ مُرادَه، ولم يَعْمِدِ الخطأَ ولم يُصِبْ. وقولهم: دَعْني وعليَّ خطَئي وصَوْبي أَي صَوابي؛ قال أَوسُ بن غَلْفاء:  أَلا قالَتْ أُمامةُ يَوْمَ غُولٍ، *  تَقَطَّع، بابنِ غَلْفاءَ، الحِـبالُ:  دَعِـيني إِنما خَطَئي وصَوْبي *  عليَّ، وإِنَّ ما أَهْلَكْتُ مالُ  وإِنَّ ما: كذا منفصلة. قوله: مالُ، بالرفع، أَي وإِنَّ الذي أَهلكتُ  إِنما هو مالٌ. واسْتَصْوَبَه واسْتَصابَه وأَصابَه: رآه صَواباً.  وقال ثعلب: اسْتَصَبْتُه قياسٌ. والعرب تقول: اسْتَصْوَبْتُ رأْيَك.  وأَصابه بكذا: فَجَعَه به. وأَصابهم الدهرُ بنفوسهم وأَموالهم. جاحَهُم فيها فَفَجَعَهم.  ابن الأَعرابي: ما كنتُ مُصاباً ولقد أُصِبْتُ. وإِذا قال الرجلُ لآخر: أَنتَ مُصابٌ، قال: أَنتَ أَصْوَبُ مِني؛ حكاه ابن الأَعرابي؛  وأَصابَتْهُ مُصِـيبةٌ فهو مُصابٌ.  والصَّابةُ والـمُصِـيبةُ: ما أَصابَك من الدهر، وكذلك الـمُصابةُ  والـمَصُوبة، بضم الصاد، والتاء للداهية أَو للمبالغة، والجمع مَصاوِبُ ومَصائِبُ، الأَخيرة على غير قياس، تَوَهَّموا مُفْعِلة فَعِـيلة التي ليس لها في الياءِ ولا الواو أَصل. التهذيب: قال الزجَّاج أَجمع النحويون على أَنْ حَكَوْا مَصائِبَ في جمع مُصِـيبة، بالهمز، وأَجمعوا أَنَّ الاختيارَ مَصاوِبُ، وإِنما مَصائبُ عندهم بالهمز من الشاذ. قال: وهذا عندي إِنما هو بدل من الواو المكسورة، كما قالوا وسادة وإِسادة؛ قال: وزعم الأَخفش أَن  مَصائِبَ إِنما وقعت الهمزة فيها بدلاً من الواو، لأَنها أُعِلَّتْ في  مُصِـيبة. قال الزجّاج: وهذا رديء لأَنه يلزم أَن يقال في مَقَام  مَقَائِم، وفي مَعُونة مَعائِن. وقال أَحمدُ بن يحيـى: مُصِـيبَة كانت في الأَصل مُصْوِبة. ومثله: أَقيموا الصلاة، أَصله أَقْوِمُوا، فأَلْقَوْا حركةَ الواو على القاف فانكسرت، وقلبوا الواو ياء لكسرة القاف. وقال الفراء: يُجْمَعُ  \<ص:536>  الفُواق أَفْيِـقَةً، والأَصل أَفْوِقةٌ. وقال ابن بُزُرْجَ: تركتُ الناسَ على مَصاباتِهم أَي على طَبقاتِهم ومَنازِلهم. وفي الحديث: من يُرِدِ اللّهُ به خيراً يُصِبْ منه، أَي ابتلاه بالمصائب ليثيبه عليها، وهو الأَمر المكروه ينزل بالإِنسان. يقال أَصابَ الإِنسانُ من المال وغيره أَي أَخَذَ وتَنَاول؛ وفي الحديث: يُصِـيبونَ ما أَصابَ الناسُ أَي يَنالون ما نالوا. وفي الحديث: أَنه كان يُصِـيبُ من رأْس بعض نسائه وهو صائم؛ أَراد التقبيلَ . والـمُصابُ: الإِصابةُ؛ قال الحرثُ بن خالد المخزومي:  أَسُلَيْمَ ! إِنَّ مُصابَكُمْ رَجُلاً *  أَهْدَى السَّلامَ، تحيَّـةً، ظُلْمُ  أَقْصَدْتِه وأَرادَ سِلْمَكُمُ، *  إِذْ جاءَكُمْ، فَلْـيَنْفَعِ السِّلْمُ  قال ابن بري: هذا البيت ليس للعَرْجِـيِّ، كما ظنه الحريري، فقال في دُرَّة الغواص: هو للعَرْجِـيِّ. وصوابه: أَظُلَيْم؛ وظُلَيم: ترخيم ظُلَيْمة، وظُلَيْمة: تصغير ظَلُوم تصغير الترخيم.  ويروى: أَظَلُومُ إِنَّ مُصابَكم. وظُلَيْمُ: هي أُمُّ عمْران، زوجةُ  عبدِاللّه بنُ مُطِـيعٍ، وكان الحرثُ يَنْسِبُ بها، ولما مات زوجها تزوجها.  ورجلاً: منصوبٌ بمُصابٍ، يعني: إِنَّ إِصابَتَكم رجلاً؛ وظُلْم: خبر إِنَّ.  وأَجمعت العرب على همز الـمَصائِب، وأَصله الواو، كأَنهم شبهوا الأَصليّ بالزائد. وقولُهم للشِّدة إِذا نزلتْ: صَابَتْ بقُرٍّ أَي صارت الشِّدَّة في قَرارِها.  وأَصابَ الشيءَ: وَجَدَه. وأَصابه أَيضاً: أَراده. وبه فُسِّر قولُه  تعالى: تَجْري بأَمْره رُخاءً حيثُ أَصابَ؛ قال: أَراد حيث أَراد؛ قال الشاعر:  وغَيَّرها ما غَيَّر الناسَ قَبْلَها، *  فناءَتْ، وحاجاتُ النُّفوسِ تُصِـيبُها  أَراد: تُريدها؛ ولا يجوز أَن يكون أَصَابَ، من الصَّواب الذي هو ضدّ الخطإِ، لأَنه لا يكونُ مُصيباً ومُخْطِئاً في حال واحد.  وصَابَ السَّهْمُ نحوَ الرَّمِـيَّةِ يَصُوبُ صَوْباً وصَيْبُوبةً وأَصابَ إِذا قَصَد ولم يَجُزْ؛ وقيل: صَابَ جاءَ من عَلُ، وأَصابَ: من الإِصابةِ، وصَابَ السهمُ القِرْطاسَ صَيْباً، لغة في أَصابه. وإِنه لسَهْمٌ صائِبٌ أَي قاصِدٌ.  والعرب تقول للسائر في فَلاة يَقْطَعُ بالـحَدْسِ، إِذا زاغَ عن  القَصْدِ: أَقِمْ صَوْبَك أَي قَصْدَك. وفلان مُستقيم الصَّوْبِ إِذا لم يَزِغْ عن قَصْدِه يميناً وشمالاً في مَسِـيره.  وفي المثل: مع الخَوَاطِـئِ سهمٌ صائبٌ؛ وقول أَبي ذؤَيب:  إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، *  كعَنْزِ الفَلاةِ، مُسْتَدِرٌّ صِـيابُها  أَرادَ جمعَ صَائِبٍ، كصاحِب وصِحابٍ، وأَعَلَّ العينَ في الجمع كما أَعَلَّها في الواحد، كصائم وصِـيامٍ وقائم وقِـيامٍ، هذا إِن كان صِـيابٌ من الواو ومن الصَّوابِ في الرمي، وإِن كان من صَابَ السَّهمُ الـهَدَفَ يَصِـيبُه، فالياء فيه أَصل؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:  فكيفَ تُرَجِّي العَاذِلاتُ تَجَلُّدي، *  وصَبْرِي إِذا ما النَّفْسُ صِـيبَ حَمِـيمُها  فسره فقال: صِـيبَ كقولكَ قُصِدَ؛ قال: ويكون  \<ص:537>  على لغة من قال: صَاب السَّهْمُ. قال: ولا أَدْري كيف هذا، لأَن صاب السهمُ غير متعدٍّ. قال: وعندي أَن صِـيبَ ههنا من قولهم: صابتِ السماءُ الأَرْضَ أَصابَتْها بِصَوْبٍ، فكأَنَّ المنيةَ كانت صابَتِ الـحَمِيمَ فأَصابَتْه بصَوْبِها.  وسهمٌ صَيُوبٌ وصَوِيبٌ: صائبٌ؛ قال ابن جني: لم نعلم في اللغة صفة على فعيل مما صحت فاؤُه ولامه، وعينه واو، إِلاَّ قولهم طَوِيلٌ وقَوِيم وصَوِيب؛ قال: فأَما العَوِيصُ فصفة غالبة تَجْرِي مَجْرى الاسم. وهو في صُوَّابةِ قومه أَي في لُبابهم. وصُوَّابةُ القوم: جَماعتُهم، وهو مذكور في الياءِ لأَنها يائية وواوية. ورجلٌ مُصابٌ، وفي عَقْل فلان صابةٌ أَي فَتْرة وضَعْفٌ وطَرَفٌ من الجُنون؛ وفي التهذيب: كأَنه مجنون. ويقال للمجنون: مُصابٌ. والـمُصابُ: قَصَب السُّكَّر.  التهذيب، الأَصمعي: الصَّابُ والسُّلَعُ ضربان، من الشجر، مُرَّان.  والصَّابُ عُصارة شجر مُرٍّ؛ وقيل: هو شجر إِذا اعْتُصِرَ خَرَج منه كهيئة اللَّبَن، وربما نَزَت منه نَزِيَّةٌ أَي قَطْرَةٌ فتقع في العين  كأَنها شِهابُ نارٍ، وربما أَضْعَفَ البصر؛ قال أَبو ذُؤَيب الـهُذَلي:  إِني أَرِقْتُ فبِتُّ الليلَ مُشْتَجِراً،  * كأَنَّ عَيْنِـيَ فيها الصّابُ مَذْبُوحُ(1)  (1 قوله «مشتجراً» مثله في التكملة والذي في المحكم مرتفقاً ولعلهما روايتان.)  ويروى:  نام الخَلِـيُّ وبتُّ الليلَ مُشْتَجراً  والـمُشْتَجِرُ: الذي يضع يده تحت حَنَكِه مُذكِّراً لِشِدَّة هَمِّه.  وقيل: الصَّابُ شجر مُرٌّ، واحدته صابَةٌ. وقيل: هو عُصارة الصَّبِرِ.  قال ابن جني: عَيْنُ الصَّابِ واوٌ، قياساً واشتقاقاً، أَما القياس  فلأَنها عين والأَكثر أَن تكون واواً، وأَما الاشتقاق فلأَنَّ الصَّابَ شجر إِذا أَصاب العين حَلَبها، وهو أَيضاً شجر إِذا شُقَّ سالَ منه الماءُ.  وكلاهما في معنى صابَ يَصُوبُ إِذا انْحَدر.  ابن الأَعرابي: الـمِصْوَبُ الـمِغْرَفَةُ؛ وقول الهذلي:  صابُوا بستَّةِ أَبياتٍ وأَربعةٍ،  * حتَّى كأَن عليهم جابِـياً لُبَدَا  صابُوا بهم: وَقَعوا بهم. والجابي: الجَراد. واللُّبَدُ: الكثير.  والصُّوبةُ: الجماعة من الطعام. والصُّوبةُ: الكُدْسةُ من الـحِنْطة  والتمر وغيرهما. وكُلُّ مُجْتَمعٍ صُوبةٌ، عن كراع. قال ابن  السكيت: أَهلُ الفَلْجِ يُسَمُّونَ الجَرِينَ الصُّوبةَ، وهو موضع التمر. والصُّوبةُ: الكُثْبة من تُراب أَو غيره. وحكى اللحياني عن أَبي الدينار الأَعرابي: دخلت على فلان فإِذا الدنانيرُ صُوبةٌ بين يديه أَي كُدْسٌ مجتمع مَهِـيلةٌ؛ ومَن رواه: فإِذا الدينار، ذهب بالدينار إِلى معنى الجنس، لأَن الدينار الواحد لا يكون صُوبةً. والصَّوْبُ: لَقَبُ رجل من العرب، وهو أَبو قبيلة منهم. وبَنُو الصَّوْبِ: قوم من بَكْر بن وائل. وصَوْبةُ: فرس العباسِ بن مِرْداس. وصَوْبة أَيضاً: فرس لبني سَدُوسٍ.
● - صيب: الصُّيَّابُ والصُّيَّابة(2)  (2 قوله الصياب والصيابة إلخ» بشد التحتية وتخفيفها على المعنيين المذكورين كما في القاموس وغيره.): أَصلُ القوم. والصُّيَابةُ والصُّيَابُ: الخالِصُ من كلِّ شيء؛ أَنشد ثعلب:  \<ص:538>  إِني وَسَطْتُ مالِكاً وحَنْظَلا،  * صُيَّابَها، والعَدَدَ الـمُحَجَّلا  وقال الفرَّاء: هو في صُيَّابة قومه وصُوَّابة قومه أَي في صَمِـيمِ  قومه.  والصُّيَّابة: الخِـيارُ من كل شيءٍ؛ قال ذو الرمة:  ومُسْتَشْحِجاتٍ للفِراقِ، كأَنها  *  مَثاكِـيلُ، من صُيَّابة النُّوبِ، نُوَّح  الـمُسْتَشْحِجات: الغِرْبانُ؛ شَبَّهَها بالنُّوبة في سَوادها. وفلان  من صُيَّابةِ قومه وصُوَّابةِ قومه أَي من مُصاصِهم وأَخْلَصِهم  نَسَباً.وفي الحديث: يُولَدُ في صُيَّابة قومه؛ يُريدُ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَي صَمِـيمِهم وخالِصِهم وخِـيارِهم. يقال: صُوَّابةُ القوم وصُيَّابتهم، بالضم والتشديد (1)  (1 قوله «بالضم والتشديد» ثبت التخفيف أيضاً في القاموس وغيره.) فيهما. وصُيَّابةُ القوم: جماعتهم؛ عن كراع. وقوم صُيَّابٌ أَي خيار؛ قال جندل بن عُبَيْدِ بن حُصَيْنٍ، ويقال هو لأَبيه عُبَيْدٍ الراعي يَهْجُو ابنَ الرِّقاعِ:  جُنادِفٌ، لاحِقٌ بالرأْسِ مَنْكِـبُه، *  كأَنه كَوْدَنٌ يُوشَى بكُلاَّبِ  من مَعْشَرٍ، كُحِلَتْ باللُّؤْمِ أَعينُهم، * قُفْدِ الأَكُفِّ، لِئامٍ، غيرِ صُيَّابِ  جُنَادِفٌ أَي قصير؛ أَراد أَنه أَوْقَصُ. والكَوْدَنُ: البِرْذَون.  ويُوشَى: يُسْتَحَثُّ ويُسْتَخْرَجُ ما عنده من الجَرْي. والأَقْفَدُ الكفّ:  المائِلُها. والصُّيَّابةُ: السَّيِّدُ.  وصَاب السهمُ يَصِـيبُ كيَصُوب: أَصابَ.  وسهم صَيُوبٌ، والجمع صُيُبٌ؛ قال الكميت:  أَسْهُمُها الصَّائِداتُ والصُّيُبْ  واللّه تعالى أَعلم.
مقاييس اللغة:
(صوب) الصاد والواو والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نزولِ شيءٍ واستقرارِهِ قَرَارَه. من ذلك الصَّوَابُ في القول والفعل، كأنَّه أمرٌ نازلٌ مستقِرٌّ قرارَه. وهو خلاف الخطأ. ومنه الصَّوْب، وهو نزول المطر. والنازل صَوبٌ أيضاً. والدّليلُ على صحّة هذا القياس تسميتُهم للصَّواب صَوْباً. قال الشاعر([4]):
ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])
ويقال الصَّيِّب السّحاب ذو الصَّوْب. قال الله تعالى: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. والصَّوْب: النُّزول. قال:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])
ويقال للأمر إذا استقرَّ قرارَه على الكلام الجارِي مَجْرى الأمثال: "قد صابت بِقُرّ". قال طرَفة:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد صابَت بِقُرّْ([7])
والتَّصويب:  حَدَب في حَدور، لا يكون إلاَّ كذا. فأمَّا الصُّيَّابة فالخِيار من كلِّ شيء، كأنَّه من الصَّوب، وهو خالصُ ماءِ السَّحاب، فكأنَّها مُشْتقّةٌ من ذلك.
القاموس المحيط:
الصَّوْبُ الانْصِبابُ، كالانْصِيابِ، والصَّيِّبُ، كالصَّيُّوبِ، وضِدُّ الخَطأ، كالصَّوابِ، والقَصْدُ، كالْإِصابَةِ، والمَجيءُ من عَلٍ، كالتَّصَوُّبِ، وأبو قَبيلةٍ، والإراقَةُ، ومَجيءُ السَّماءِ بالمَطَرِ.
والْإِصابَةُ: خِلافُ الإِصْعادِ، والإِتْيانُ بالصَّوابِ، وإرادَتُهُ، والوِجْدانُ، والاحْتياجُ، والتَّفْجيعُ كالمُصابَةِ. والصَّابَةُ: المُصيبَةُ، كالمُصابَةِ، والمَصُوبَةِ، والضَّعْفُ في العَقْلِ، وشَجَرٌ مُرٌّ، ج: صابٌ، ووَهِمَ الجوهريُّ في قولِه: عُصارَةُ شَجَرٍ. والصَّيُوبُ: الصائِبُ، كالصَّوِيبِ. وصُوَّابَةُ القَوْمِ: لُبابُهُم، كصُيَّابَتِهِم وصُيَّابِهِم. واسْتَصابه: اسْتَصْوَبَه. وصَوَّبَه: قال له: أصَبْتَ، ورَأسَه: خَفَضَه. والمِصْوَبُ: المِغْرَفَةُ. والصَّوبَةُ: كلُّ مُجْتَمِعٍ، أو من الطَّعامِ، وبالفتح: فَرَسانِ لِحَسَّانَ بنِ مُرَّة، والعَبَّاسِ بنِ مِرْداسٍ.
تاج العروس:
صوب
الصَّوْبُ : الانْصِبَابُ من صَبَّه إِذَا أَراقَه فانْصَبّ كالانْصِيَاب . يقَالُ : صَابَ المَطَرُ صَوْباً وانْصَابَ كِلاَهُمَا بمَعْنَى انْصَبَّ . الصَّوْبُ : الصَّيِّبُ كَسَيِّدٍ . يُقَالُ : مَطَر صَوْبٌ وصَيِّبٌ كالصَّيُّوبِ وَهُوَ شَاذٌّ خَصَّه أَكْثَرُ مَنء نَقَلَه بالضَّرُورَة قَالَه شَيْخُنَا . قلتُ : وهَذَا نَقَلَه ابنُ دُرَيْد فقال مَطَرٌ صَيُّوبٌ مِثَالُ تَنُّور فَيَعْوُل من الصَّوْب أَي كَثِير الانْسِكاب . قال تعالى : أَو كَصَيِّبٍ من السِّمَاءِ قال أَبُو إِسْحاق : الصَّيِّبُ هُنَا المَطَر . وفي حَدِيثِ الاسْتِسْقَاء : اللهم اسقِنَا غَيْثاً صَيِّباً أَي مُنْهَمِراً مُتَدَفِّقاً . وفي لسان العرب : الصَّيِّبُ : السَّحَابُ ذو الصَّوْب . الصَّوْبُ : ضِدُّ الخَطَإِ كالصَّوَاب . قَوْلٌ صَوْبٌ وصَوَابٌ وقَوْلُهم : دَعْنِي وعَلَيّ خَطَئي وصَوْبِي أَي صَوَابِي . وأَنْشَدَ الجَوْهَرِيُّ وابْنُ هِشَام في شَرْح الكَعْبِيَّة لأَوْسِ بْنِ غَلْفَاءَ :
أَلا قالت أُمَامَةُ يومَ غُولٍ ... تَقْطَّع بابْنِ غَلْفَاءَ الحِبالُ
دَعِينِي إِنَّمَا خَطَئي وصَوْبِي ... علَيَّ وإِنَّ مَا أَهْلَكْتُ مَالُ
في لسان العرب : وإِنَّ مَا كَذَا مُنْفَصِلَة . قوله : مالُ بالرَّفْع أَي وإِنَّ الذي أَهْلكتُ إِنَّمَا هو مَالٌ . الصَّوْبُ : القَصْدُ كالإِصَابَة . قال الأَصْمَعِيّ : يُقَالُ : أَصَابَ فُلاَنٌ الصَّوَابَ فأَخْطَأَ الجَوَابَ مَعْنَاهُ أَنَّه قَصَدَ الصَّوَابَ وأَرادَه فأَخْطَأَ مُرَادَه ولم يَعْمِدِ الخطأَ ولم يُصِبْ . انتهى . ويقال : صَابَ السهمُ نَحْوَ الرَّمِيَّة يَصُوبُ صَوْباً وصَيْبُوبَةً وأَصَابَ إِذَا قَصَدَ ولم يَجُرْ . وصَاب السَّهْمُ القِرْطَاسَ صَيْباً لُغَةٌ في أَصَابَه . وإِنَّه لَسَهْمٌ صَائِبٌ أَي قَاصِدٌ . والعربُ تَقَولُ للسَّائِر في فَلاَةٍ يَقْطَع بالحَدْسِ إِذا زَاغَ عن القَصْد : أَقِمْ صَوْبَكَ أَي قَصْدَك . وفُلاَنٌ مُسْتَقِيمُ الصَّوْب إِذا لم يَزْغ عن قَصْدِه يَمِيناً وشِمَالاً في مَسِيرهِ . وفي المَثَلِ : معَ الخَوَاطِئِ سَهْمٌ صَائِب . الصَّوْبُ : المَجيءُ من مكان علٍ وقَدْ صَابَ . وكُلُّ نَازِلٍ من عُلُوٍّ إِلَى استِفَال فهو صَابَ يَصُوبُ وأَنشد :
فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكِنْ لمَلأَكٍ ... تَنَزَّلَ مِنْ جَوٍّ السَّمَاءِ يَصُوبُ قال ابن بَرِّيّ : البَيْتُ لِرَجُلٍ من عَبْدِ القَيْشِ يَمْدَحُ النُّعْمَانَ وقِيلَ : هُوَ لأَبِي وَجْزَةَ يَمْدَحُ عَبْد اللهِ بْن الزُّبَيْرِ وقِيلَ : هو لعَلْقَمَة بْن عَبَدة . كالتَّصَوُّب وهو حَدَبٌ في حُدُورٍ . والتَّصَوُّبُ أَيْضاً : الانْحِدَارُ . الصَّوْبُ : لَقَبُ رَجُل من العَرَبِ وهو أَبُو قَبِيلَة مِنْ بَكْرِ بْنِ وَائِل . قال رَجُلٌ مِنْهُم في كَلاَمِه كأَنَّه يُخَاطِبُ بَعِيرَه : حَوْب حَوْب إِنَّه يومُ دَعْقٍ وشَوْب لا لَعاً لِبَنِي الصَّوْبِ . الصَّوْبُ : الإِرَاقَةُ . يُقَالُ : صَابَ المَاءَ وصَوَّبَهُ : صَبَّه وأَرَاقَه . أَنْشَد ثَعْلَبٌ في صفة سَاقِيَيْن :
" وحَبَشِيَّيْن إِذَا تَحَلَّبا
" قَالاَ نَعَمْ قَالاَ نَعَمْ وصَوَّبا الصَّوْبُ : مَجِيءُ السَّمَاءِ بالمَطَرِ . وقال اللَّيْثُ : الصَّوْبُ : المَطَرُ . وصَابَ الغَيْثُ بمكان كَذَا وكَذَا . وصَابَتِ السَماءُ الأَرْضَ : جَادَتْهَا . وصَابَ أَي نَزَل . قَالَه ابن السيد في الفرق . وصَابَه المَطَر أَي مُطِرَ . وفي قول الشاعر :
فسَقَى دِيَارَك غَيْرَ مُفْسِدِهَا ... صَوْبُ الرَّبِيعِ وَدِيمَةٌ تَهْمِي قال شَيْخُنا : جَوَّزَ ابْنُ هِشَامٍ كَوْنَ الصَّوْبِ بمَعْنَى النُّزُول مِنْ صَابَ وكَوْنَه بمَعْنَى المَطَر . وعَلَى الثَّانِي مَعْنَاه الفَضْل . والصَّوْبُ أَيضاً بمَعْنَى النَّاحِيَة والجِهَة وقَد أَهْمَلَه المُصَنِّفُ وجَعَلَه بعضُهم استْعَارَةً مِن الصَّوْبِ بمَعْنَى المَطَر . والصَّحِيحُ أَنه حَقِيقَةٌ في الجَانِبِ والجِهَةِ عَلَى مَا فِي التَّهْذِيبِ والمِصْبَاح وذكره الخَفَاجِيُّ في العِنَايَة وابْنُ هِشَام في شَرْحِ الكَعْبِيَّة كما ذَكَرَه شَيْخُنَا . والإِصَابَةُ : خِلاَفُ الإِصْعَاد وقَد أَصَابَ الرَّجُلُ . قال كَثَيِّر عَزّة :
ويَصْدُرُ شَتَّى من مُصِيبٍ ومُصْعِدٍ ... إِذَا مَا خَلَت مِمَّن يَحِلُّ المَنَازِلُ الإِصَابَةُ : الإِتْيَانُ بالصَّوَاب . وأَصَابَ : جَاءَ بالصَّوَاب . الإِصَابَةُ أَيضاً إِرَادَتُه أَي الصَّوَاب . وأَصَابَ في قَوْلِه وأَصَابَ القْرْطَاسَ وأَصَاب في القِرطَاس إِذا لم يُخْطِئ . الإِصَابَةُ : الوِجْدَانُ . يُقَالُ : أَصَابَهُ : رَآه صَوَاباً وَوَجَدَه صَوَاباً . وفي حِدِيثِ أَبِي وَائِل : كان يُسْأَلُ عن التَّفْسِيرِ فَيَقُولَ : أَصَابَ اللهُ الَّذِي أَرَادَ يَعْنِي أَرَادَ اللهُ الذِي أَرَادَ وأَصْلُه من الصَّوَابِ . وقَوْلُهُم للشِّدَّةِ إِذَا نَزَلَت : صَابَت بِقُرٍّ أَيْ صَارَتِ الشِّدَّةُ في قَرَارِهَا . وفي الأَسَاسِ ومن المَجَاز : أَصَابَ الشيءَ : وَجَدَه . وأَصَابَه أَيْضاً : أَرادَه . قلْتُ : وبِه فَسَّرَ أَبُو بَكْر قَوْلَه تَعَالى : تَجْري بأَمْرِه رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ قال : أَرَادَ : حَيْثُ أَرَادَ . وأَنشد :
وغَيَّرَهَا مَا غَيَّر النَّاسَ قَبْلَهَا ... فَنَاءَتْ وحَاجَاتُ النُّفُوسِ تُصِيبُهَا
أَراد تُرِيدُهَا ولا يَجُوزُ أَنْ يَكُونَ أَصَابَ مِن الصَّوَابِ الَّذِي هُوَ ضِدُّ الخَطَإِ ؛ لأَنَّه لاَ يَكُونُ مُصِيباً ومُخْطِئاً في حال واحدة كذا في لِسَان العَرَب وراجع شَرْحَ المَقَامَات للشّرِيشِيّ وقَوْل رُؤْبَة فِيهِ :
" ... أَين تُصِيبَان وأَصَابَ الإِنسانُ من المَالِ وغَيْرِهِ أَيْ أَخَذَ وتَنَاوَلَ . وفي الحدِيث : يُصِيبُونَ مَا أَصَابَ النَّاسُ أَي ينالون مَا نَالُوا . وفي الحدِيث أَنَّه كَانَ يُصِيبُ من رَأْسِ بَعْضِ نِسَائِه وَهُوَ صَائِمٌ أَرَادَ التَّقْبِيلَ . الإِصَابَةُ : الاحْتِيَاجُ وأَصَابَه أَحْوَجَه . الإِصَابَةُ : التَّفْجِيعُ أَصَابَه بكذا : فَجَعَه بِهِ . وأَصَابَهم الدَّهْرُ بِنُفُوسِهِم وأَمْوَالهم : جَاجَهُم فيها فَفَجَعَهُم كالمُصَابَةِ والمُصَابِ . قال الحَارِثُ بْنُ خَالِدٍ المَخْزُوميُّ :
أَسُلَيْمَ إِنّ مُصَابَكُم رَجُلاً ... أَهْدَى السَّلاَمَ تَحِيَّةً ظُلْمُ
أَقْصدْتِه وأَرَادَ سِلْمَكُمُ ... إِذ جَاءَكم فَلْيَنْفَعِ السِّلْمُ قال ابن بَرّيّ : هذا البَيْتُ لَيْسَ للعَرْجِيّ كما ظَنَّه الحَرِيرِيّ فقال في دُرَّةِ الغَوَّاصِ : هو للعَرْجِيّ وصَوَابُه : أَظُلَيْم تَرْخِيم ظُلَيْمَة وظُلَيْمَة تَصْغِير ظَلُوم تَصْغِير التَّرْخِيم . ويروى : أَظَلُوم إِنَّ مُصَابَكم . وظُلَيْم هي أُمُّ عِمْرَان زوْجَةُ عَبْد الله بْنِ مُطِيع وَكَانَ الحَارِثُ يَنْسِبُ بِهَا ولَمَّا مات زَوْجُهَا تَزَوَّجَهَا وَرَجُلاً مَنْصُوب بمُصَابٍ . يعني إِنَّ إِصَابَتَكُم رَجُلاً وظُلْم خَبَر إِنّ كَذَا فِي لِسَانِ العَرب . وعن ابن الأَعرابيّ : ما كنتُ مُصَاباً ولقد أُصِبْتُ . وإِذا قال الرَّجُلُ لآخَر : أَنْتَ مُصَابٌ قال : أَنْتَ أَصْوَبُ مِنِّي حَكَاه ابنُ الأَعْرَابِيّ . وأَصَابَتْه مُصِيبَةٌ فهو مُصَابٌ . والصَّابَةُ : المُصِيبَةُ مَا أَصَابَكَ من الدَّهْر كالمُصَابَةِ والمَصُوبَة بضَمِّ الصَّاد والتَّاء للتَّأْنِيث أَو للمُبَالَغَة عَلَى غَيْرِ قِيَاسٍ . وفي التهذيب : قال الزّجّاج : أَجْمَعَ النَّخْوِيُّون على أَنْ حَكَوا مَصَائِب في جَمع مُصِيبَة بالهَمْزِ وأَجْمَعُوا أَن الاخْتِيَار مَصَاوِب وإِنَّمَا مَصَائِب عِنْدَهُم بالهَمْزِ مِنَ الشَّاذِّ . قَالَ : وَهَذَا عِنْدِي إِنَّمَا هُوَ بَدَل من الوَاوِ المَكْسُورَة كما قَالُوا : وِسَادَة وإِسَادَةٌ . وزَعَم الأَخْفَشُ أَنَّ مَصَائِبَ إِنَّمَا وَقعت الهَمْزَة فيها بَدَلاً مِن الوَاوِ لأَنَّهَا أَغْلَبُ في مُصيبَة . قَالَ الزَّجَّاجُ : وَهَذَا رَدِيء ؛ لأَنَّه يَلْزمُ أَنْ يُقَالَ في مَقَام مَقَائم وفي مَعُونَة مَعَائِن . وقال أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى : مُصِيبَةٌ كَانَتْ في الأَصْلِ مُصْوِبَة أَلْقَوْا حَرَكَةَ الْوَاوِ عَلَى الصَّادِ فانْكَسَرَتْ وَقَلَبُوا الوَاو يَاءً لِكَسْرَةِ الصَّادِ . وقَال ابنُ بُزُرْج : تَرَكتُ النَّاسَ على مُصَابَاتِهِم أَي على طَبَقَاتِهم ومَنَازِلِهِم . وفي الحديث : مَنْ يُرِد اللهُ بِهِ خَيْراً يُصِبْ مِنْه . أِي ابْتَلاَهُ بالمَصَائِبِ ليُثيبَه عَلَيْهَا وهو الأَمْرُ المَكْرُوهُ يَنْزِل بالإِنْسَان . ونَقَلَ شيخُنَا في التَّوْشِيح أَنَّ أَصْلَ المُصِيبَةِ الرَّمْيَةُ بالسَّهْمِ ثم اسْتُعْمِلَت في كل نَازِلَةٍ . الصَّابَةُ : الضَّعْفُ في العَقْلِ . يقال : رَجُلٌ مُصَابٌ . وفي عَقْل فلانٍ صَابَةٌ أَي فَتْرَةٌ وضَعْفٌ وطَرَفٌ من الجُنُون . وفي التهذيب : كأَنَّه مَجْنُون . ويُقَال للمَجْنُون مُصَابٌ . والمُصَابُ : قَصَبُ السُّكَّرِ كذا في لسَان العَرَب . الصَّابَةُ : شَجَرٌ مُرٌّ . وفي التَّهْذِيبِ عَن الأَصْمَعِيّ : الصَّابُ والسُّلَع : ضَرْبَانِ من الشَّجَرِ مُرَّان ج : صَابٌ . وَوَهِمَ الجَوْهريّ في قَوْله عُصَارَة شَجَر مُرٍّ . قال الهُذَلِيّ :
إِني أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مُشْتَجِراً ... كأَنَّ عَيْنِيَ فِيهَا الصَّابُ مَذْبُوحُ
قَال الصَّاغَانِيّ : وإِنما أَخَذَه من كِتَاب اللَّيْثِ . أَلَيْسَ أَنَّه يُقَالُ فِيهَا الصَّابُ مَذْبُوح أَي مَشْقُوقٌ والعُصَارَة لا تُذْبَح وإِنما تُذْبَح الشَّجَرَةُ فَتَخْرج منْهَا العُصَارَة . والرِّوَايَةُ في البَيْتِ . نَامَ الخَلِيُّ وبِتُّ اللَّيْلَ . قلت : وذَكَر ابنُ سِيدَه الوَجْهَيْن فَفِي المحكم : الصَّابُ : عُصَارَة شَجَرٍ مُرٍّ وقيل : هو عُصَارَة الصَّبِر وقِيلَ : هُوَ شَجَرٌ إِذا اعْتُصِر خَرَجَ منه كَهَيْئَةِ اللَّبَنِ فربما نَزَتْ مِنه نَزِيَّةٌ أَي قَطْرَةٌ فَتَقَع في العَيْنِ فكأَنَّهَا شَهَابُ نارٍ وربما أَضْعَفَ البَصَرَ وأَنْشَد قَوْلَ أَبِي ذُؤَيْب السَّابِقِ . قال : والمُشْتَجِر : الَّذِي يَضعُ يَدَه تَحْتَ حَنَكِه مُذَّكِّراً لِشِدَّةِ هَمِّه . ثم قَال : وقَال ابْنُ جِنِّي : عَيْنُ الصَّابِ واو قِيَاساً واشْتِقَاقاً . أَمَّا القِيَاسُ فلأَنَّهَا عَيْن والأَكْثَرُ أَنْ تَكُونَ وَاواً . وأَمَّا الاشْتِقاقُ فلأَنَّ الصَّابَ شَجَرٌ إِذَا أَصَابَ العَيْنَ حَلَبَهَا وهو أَيضاً شَجَرٌ إِذَا شُقَّ سَالَ منه المَاءُ وكِلاَهُمَا مِن مَعْنَى صَابَ يَصُوبُ إِذَا انْحَدَرَ . السَّهْمُ الصَّيُوبُ كَصَبُورٍ في مَعْنى الصَّائِب . ومن المَجَازِ : رَأْيٌ مُصِيبٌ وصَائب . كالصَّوِيب بمَعْنَى صَائب . وفي لسان العرب : قال ابنُ جنِّي : لم نَعْلَم في اللُغَة صِفَةً على فَعِيل مِمَّا صَحَّتْ فَاؤُه ولاَمُه وعِيْنه وَاوٌ إِلا قَوْلَهم طَوِيلٌ وقَوِيمٌ وصَوِيبٌ . قال : فأَمَّا العَوِيص فصِفَةٌ غَالِبَةٌ تَجْرِي مَجْرَى الاسْمِ وَهَذَا في المُحْكَم . قال شَيْخُنَا : وهو في مُهمّاتِ النَّظَائِرِ والأَشْبَاهِ . يقال : هو في صوَّابَة القَوْمِ أَي في لُبَابِهِم . وصَوَّابَةُ القَوْمِ : جَمَاعَتهم كَصُيَّابَتِهِم وصُيَّابهم تُذْكَرُ في الياءِ لأَنَّها يَائِيَّةٌ وَاوِيَّةٌ . من المَجَازِ : اسْتَصَابَه أَي الرَّأْيَ بمَعْنَى اسْتَصْوَبَه . وقَالَ ثَعْلَبٌ : اسْتَصَبْتُه قيَاسٌ . والعَرَبُ تَقُولُ : استَصْوَبْتُ رأَْيَك . وصَوَّبَهُ : قَالَ لَهُ أَصَبْتَ . وتَقُولُ : إِنْ أَخْطَأْتُ فَخَطِّئنِي وإِنْ أَصَبْتُ فصَوِّبْنِي . من المجَاز : صَوَّبَ اللهُ رَأْسَه : خَفَضَه . والتَّصْوِيبُ : خِلافُ التَّصْعِيدِ . وفي التَّهْذِيبِ : صَوّبتُ الإِنَاءَ وَرَأْسَ الخَشَبَة إِذا خَفَضْتَه . وكُرِهَ تَصْوِيبُ الرَّأْسِ في الصَّلاَةِ . وفي الحَدِيثِ : مَن قَطَع سِدْرَةً صَوَّبَ اللهُ رَأْسَهُ في النَّارِ . سُئلَ أَبُو دَاوود السِّجِسْتَانِيّ عَن هَذَا الحَدِيث فقال : هو مُخْتَصر ومَعْنَاه : مَنْ قَطَع سِدْرَةً في فَلاَة يَسْتَظِلُّ بها ابْنُ السَّبِيل بِغَيْرِ حَقٍّ يكون له فِيها صَوَّبَ الله رَأْسَه أَي نَكَّسه . ومنه الحَدِيثُ : وصَوَّبَ يَدَهُ أَي خَفَضَهَا كذا في لِسَانِ العَرَبِ . عن ابن الأَعْرَابِيّ : المِصْوَبُ أَي كمِنْبَر : المِغْرَفَة عن ابْنِ الأَعْرَابيِّ . والصُّوبَةُ بالضَّمِّ : كُلُّ مُجْتَمِع عن كُرَاع أَو الصُّوبَةُ : الجَمَاعَة مِنَ الطَّعَام والصُّوبَةُ : الكُدْسَةُ من الحِنْطَة والتَّمْرِ وغَيْرِهِما . والصُّوبَةُ : الكَبْشَة من تُرَابٍ أَو غَيْرِه . وعن ابن السكّيت : الصُّوبَةُ : الجَرِينُ أَي مَوْضِعُ التَّمْرِ . وحكى اللِّحْيَانيّ عن أَبِي الدِّينَارِ الأَعْرَابِيّ : دخلتُ عَلَى فلان فإِذَا الدَّنَانِير صُوبَةٌ بَيْن يَدَيْه أَي كُدْسٌ مَهِيلَةٌ . ومن رَوَاه فإِذَا الدِّينَار ذَهَبَ بالدِّينَارِ إِلَى مَعْنَى الجِنْسِ لأَنّ الدِّينَارَ الوَاحدَ لا يَكُون صُوبَةً هكَذَا في لِسَانِ الْعَرَب . غَيْر أَنِّي رَأَيْتُ في الأَسَاسِ قَوْلَهُم : والدَّنَانِير صُوبةٌ بَيْن يَدَيْهِ مَهِيلة فليُنْظَرْ . صَوْبَة بالفتح بلا لام : فَرَسَانِ لحسان بن مُرَّة بْنِ جَنْدَلَة مِنْ بَنِي سَدُوس فرس العَبَّاس بْنِ مَرْدَاس السُّلَمِيّ نَقَلَه الصَّاغَانِيّ . ومما يُسْتَدْرَكُ عَلَيْه : صَوَّبتُ الفَرَسَ إذَا أَرْسَلْتَه في الجَرْي . قال امْرُؤُ القَيْس :
" فَصَوَّبْتُهُ كأَنَّهُ صَوْبُ غَبْيَةٍعَلَى الأَمْعَزِ الضَّاحِي إِذَا سِيطَ أَحْضَرَا
والصِّيَابُ جَمْع صَائِب كَصَاحِب وصِحَاب وأَعَلَّ العَيْنَ في الجَمْع كما أَعَلَّهَا في الوَاحِد كَصَائِم وصِيَام وقَائِم وقِيَام . هَذَا إِذَا كَانَ صِيَابٌ من الوَاوِ ومن الصَّوَاب في الرَّمْي . وإِنْ كَانَ مِنْ صَابَ السَهْمُ الهَدفَ يَصْيبُه فاليَاء فِيه أَصْل وأَمَّا مَا أَنْشَدَه ابن الأَعْرَابِيّ :
" فكَيْفَ تُرَجِّي العَاذِلاَتُ تَجَلُّدِي
" وصَبْرِي إِذَا ما النَّفْسُ صِيبَ حَمِيمُهَا فإِنَّه كَقَوْلِكَ : قُصْدَ . قال : ويَكُونُ عَلَى لُغَةِ مَنْ قَال : صَابَ السَّهْمُ . قَالَ : ولا أَدْرِي كَيْفَ هَذَا لأَنَّ صَابَ السَّهمُ غَيْرُ مُتَعَدّ . قَالَ : وعِنْدِي أَنَّ صِيبَ هُنَا مِنْ قَوْلهم : صَابَتِ السَّمَاءُ الأَرْضَ : أَصَابتها تَصُوبُ فكأَنَّ المَنِيَّة صَابَت الحَمِيمَ فأَصَابَتْه بصَوْبِهَا كَذَا في لِسَان العَرَبِ . وصَابُوا بِهِم : وقَعُوا بِهِم وبِه فُسِّر قَوْلُ الهُذَلِيّ :
صَابُوا بِسِتَّةِ أَبْيَاتٍ وأَرْبَعَةٍ ... حَتَّى كأَنَّ عَلَيْهِم جَابِئاً لُبَداً الجَابئ : الجَرَادُ . واللُّبَدُ : الكَثِيرُ وقد سَمَّوا صَوَاباً كَسَحَابٍ
- وصَابَ السَّهْمُ يَصِيبُ صَيْباً كيَصُوبُ صَوْبا : أَصَابَ وقد تَقَدَّمَتِ الإِشَارَةُ إِلَيْه .

##### Türkçe

صوب
**صَابَ - يَصُوبُ- صَواب - صَواباً - أَصَابَ - يُصِيْبُ**
Cuma, 11 Şubat/Şubat 2011 06:54 yazar: Administrator
**صَابَ - يَصُوبُ** + şey veya iş + bir varlığı veya bir şeyi: ona yöneldi de gerektiği gibi onun üzerine düştü: atış, istenen hedef yönüne yöneldi de hedefine uçtu ve onu, beklendiği gibi, çarptı
**صَوَاب**: “**فـَعال**” vezni üzere: **صَابَ - يَصُوبُ**’dan mübalağa ism-i fiil: hedefi dakiklikle vurma: atışın istenen yöne doğru doğru yönlendirilmesi; öyle ki hedefine, beklendiği gibi, çarpar
**صَوَابَاً**: **صَوَاب**’dan hâl: **صَائِب** bir şekilde: doğru bir şekilde
**أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık: takdir: **أصاب** + varlık + kendisini veya başka bir varlığı + bir yeri veya bir şeyi veya bir işi: **صَابَ - يَصُوبُ**’dan “**أفعل**” vezni üzere: onu “**يَصُوبُ**” kıldı: takdir: varlığı veya kendisini “**تَصُوبُ**” kıldı
**أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık + bir varlığı veya bir hedefi + bir şeyi veya bir atışı: varlık, şeyi veya atışı, istenen hedefe sağlam ve doğru bir şekilde yönelir kıldı; böylece ona çarpar ve ondan pay alır
**أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık + bir yeri: takdir: **أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık + kendisini + bir yeri: kendisini bir yere yönelir kıldı da sapma veya hata olmaksızın ona ulaştı: hedefi olan bir yere doğru bir şekilde yöneldi
﴿فسخرنا له الريح تجري بأمره رخاء حيث أصاب﴾ emriyle, kendisini sağlam ve doğru bir hedefe yönelttiği yerde akar
**أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık + bir işi: takdir: **أَصَابَ - يُصِيْبُ** + varlık + kendisini + bir işi: kendisini bir işe yönelir kıldı da sapma veya hata olmaksızın ona ulaştı; bir meselenin çözümünde doğru ve sahih yöneliş ve varışa kinaye olarak
Ve kullanımda söz veya aklî hükmü ifade etmek için delâlet şu olur: görüşü veya hükmü veya sözü “**يَصوبُ**” kıldı: onu “**صواباً**” kıldı: yani tam olarak doğru hükme veya söze yönelir, işaret eder ve delâlet eder; sapma veya inhiraf olmaksızın
﴿لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا﴾
Ve lafız, “hareketin doğru yönelişle sona ermesi ve hedefi vurma ve onda tesir ve fiil” lafızları grubuna mensuptur; onlar:
**صَابَ - يَصُوبُ**، **سَدَّ - يَسِدُّ**، **صَدَقَ - يَصْدُقُ**، **حاق - يَحيْقُ**، **نَالَ - يَنالُ**، **دَهَى - يَدْهُى** (**دَهِيَ - يَدْهَى**)
Lafız bakımından ayırt edilir:
**صَابَ - يَصِيبُ** + şey veya iş + bir varlığı veya bir şeyi: ona yöneldi de onun üzerine düştü ve ona isabet etti ve onda bir eser ve değişme bıraktı
**صَابَ - يَصُوبُ** + şey veya iş + bir varlığı veya bir şeyi: ona yöneldi de gerektiği gibi onun üzerine düştü: atış, istenen hedef yönüne yöneldi de hedefine uçtu ve onu, beklendiği gibi, çarptı
أصاب
**أصاب** + fâil (mef‘ûl bih olmaksızın): varlık isabet etti
	﴿فسخرنا له الريح تجري بأمره رخاء حيث أصاب (36)﴾ ص
صوابا
﴿يوم يقوم الروح والملائكة صفا لا يتكلمون إلا من أذن له الرحمان وقال صوابا (38)﴾ النبأ
مختار الصحاح
● [**صوب**] **ص و ب**: **الصَّوْبُ** yağmurun inmesidir; bâbı **قال**’dır. Ve **الصَّيِّبُ**: **الصَّوب** sahibi buluttur. Ve **صابَهُ** yağmur: yani yağmur yağdırıldı. Ve **صابَ** ok, **باع** bâbından, **أصَابَ**’da bir lugattır. Ve meselde: “**مع الخواطئ سهم صائِبٌ**”. Ve **الصَّوْبُ**, **الصواب**’da bir lugattır. Ve **الصَّواب** hatanın zıddıdır. Ve **المُصابُ**, **أصابَتْهُ مصيبة**’den mef‘ûldür. Ve **المُصابُ** dahi isabettir. Ve **رجل مُصابٌ**: yani onda deliliğin bir tarafı vardır. Ve **صَوَّبَهُ**: ona “**أصَبْتَ**” dedi. Ve **اسْتَصْوبَ** onun fiilini; ve **اسْتَصابَ** onun fiilini, mânâ bakımından. Ve **المُصِيبةُ**: **المَصائِبُ**’in bir tanesidir. Ve Araplar, **المصائب**’in hemzelenmesi üzerinde icmâ ettiler; aslı vâvdır. Ve ayrıca **مَصاوِبَ** üzere de cem‘ olunur; o asıldır. Ve **المَصُوبَةُ**, **المثوبة** vezninde, **المصيبة**’de bir lugattır. Ve **الصَّابُ**, bâ’nın tahfîfiyle, acı bir ağacın özsuyudur
الراغب
صوب
- **الصواب** iki vecih üzere söylenir: birincisi: şeyin kendi nefsinde olması itibarıyla; şöyle denir: bu **صواب**’dır: eğer kendi nefsinde övülmüş ve razı olunmuş ise, akıl ve şeriatın gereği üzere; senin sözün gibi: adaleti aramak **صواب**’dır, ve kerem **صواب**’dır. İkincisi: kasteden itibarıyla söylenir; eğer maksudu, kastettiği şeye göre idrak ederse; şöyle denir: **أصاب** şunu: yani istediğini buldu; senin sözün gibi: **أصابه السهم**; ve bu, türlü türlüdür؟؟:
Birincisi: kastı güzel olanı kasteder de onu yapar; işte bu, insanın onunla övüldüğü tam **الصواب**’dır.
İkincisi: yapması güzel olanı kasteder; sonra ondan başkası meydana gelir; onun takdiriyle, içtihadından sonra onun **صواب** olduğu kanaatiyle; işte bu, onun (aleyhi’s-selâm) sözündeki muraddır: (**كل مجتهد مصيب**) ( [استدراك] bu bir fıkıh kaidesidir, hadis değildir. Ve Mâlik’in ve Ebû Hanîfe’nin sözünün zâhiridir.
Ve mânâsı: hakkında kesin delil olmayan fer‘î meselelerde her müctehid içtihadında isabet edicidir; ve mutlak değildir; zira şöyle denmesi câiz değildir: kelâmî asıllarda - yani: dinî akîdelerde - her müctehid isabet edicidir; çünkü bu, teslîs söyleyen nasârânın dalâlet ehlinin tasvîbine götürür; ve mecûsların ikiciliğine, âlemin iki aslı: nur ve zulmet, sözlerinde; ve kâfirlerin tevhidi, resullerin gönderilişini ve âhiretteki meâdı nefyetmelerinde. Bak: **لطائف الإشارات شرح منظومة الورقات في الأصول** s. 59; ve **اللمع** s. 358), ve rivayet olundu (**المجتهد مصيب وإن أخطأ فهذا له أجر**) (bunda rivayet olunan, Amr b. el-Âs’tan, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle dediğidir: (**إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد**) ittifakla: Buhârî 13/318 **كتاب الاعتصام**, Müslim (1342) **كتاب الأقضية**) nitekim rivayet olundu: (**من اجتهد فأصاب فله أجران، ومن اجتهد فأخطأ فله أجر**) (bunda rivayet olunan, Amr b. el-Âs’tan, Peygamber sallallahu aleyhi ve sellem’in şöyle dediğidir: (**إذا اجتهد الحاكم فأصاب فله أجران، وإن اجتهد فأخطأ فله أجر واحد**) ittifakla: Buhârî 13/318 **كتاب الاعتصام**, Müslim (1342) **كتاب الأقضية**).
Üçüncüsü: bir **صواب** kasteder; sonra ondan, dışarıdan bir ârız sebebiyle hata meydana gelir; av atmayı kasteden kimse gibi; sonra bir insana isabet eder; işte bu mazurdur.
Dördüncüsü: yapması çirkin olanı kasteder; fakat ondan, kastettiğinin hilâfı vâki olur; şöyle denir: kastında hata etti; ve kastettiğini **أصاب** etti: yani onu buldu. Ve **الصوب**: isabettir: **صابه** ve **أصابه** denir. Ve **الصوب** yağmurun inişine kılındı; eğer fayda veren miktar üzere ise. Ve bu miktar yağmura, şu sözüyle işaret etti: }وأنزلنا من السماء ماء بقدر{ [المؤمنون/18]. Şair dedi:
- 285 - *Onun diyarlarını, onları bozucu olmaksızın, suladı*
*bahar **صوب**’u ve ince yağmur damlar*
(beyit, Tarafe b. el-Abd’ındır, divanında s. 88; **البصائر** 3/448)
Ve **الصيب**: **الصوب**’a mahsus buluttur; ve o, **صاب يصوب**’dan **فيعل**’dir. Şair dedi:
- 286 - **فكأنما صابت عليه سحابة**    (bu bir beytin yarısıdır; ve ikinci yarısı:  **صواعقها ليرهن دبيب**
ve o, Alqame b. Abde’nindir; başlangıcı:
**طحا بك قلب في الحسان طروب * بعيد الشباب عصر حان مشيب**
ve o, **المفضليات** s. 395; ve **اللسان** (**صوب**) )

Ve onun sözü: }**أو كصيب**﴿[البقرة/19]; denildi ki: o buluttur; ve denildi ki: o yağmurdur; onun bununla adlandırılması, onun bulutla adlandırılması gibidir. Ve **أصاب السهم**: eğer doğru olarak hedefe ulaştıysa. Ve **المصيبة**’nin aslı atıştadır; sonra musibete mahsus kılındı. Şu gibi:﴾**أو لما أصابتكم مصيبة قد أصبتم مثليها**﴿[آل عمران/165]،﴾**فكيف إذا أصابتهم مصيبة**﴿[النساء/62]،﴾**وما أصابكم يوم التقى الجمعان**﴿[آل عمران/166]،﴾**وما أصابكم من مصيبة فبما كسبت أيديكم**﴿[الشورى/30]. Ve **أصاب**: hayırda ve şerde geldi. Yüce Allah dedi ki:﴾**إن تصبك حسنة تسؤهم وإن تصبك مصيبة**﴿[التوبة/50]،﴾**ولئن أصابكم فضل من الله**﴿[النساء/73]،﴾**يصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء**﴿[النور/43]،﴾**فإذا أصاب به من يشاء من عباده**{ [الروم/48]. Dedi ki: hayırdaki **الإصابة**, **الصوب** itibarıyladır; yani: yağmurla. Şerdeki ise okun isabeti itibarıyladır; ve ikisi de bir asla döner.

**ملخص اللسان**:
1.     **الصَّوْبُ**: yağmurun inişi. **صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً** ve **انْصابَ**: ikisi de **انْصَبَّ** (döküldü/indi). Ve **مَطَرٌ صَوْبٌ** ve **صَيِّبٌ** ve **صَيُّوبٌ**.
2.     Ve **الصَّـيِّبُ**: **الصَّوْب** sahibi bulut. Ve **وصابَ** yani indi.
3.     Yukarıdan aşağıya inen her şey, artık **صابَ يَصُوبُ**.
4.     Ve **صابَ الماءَ** ve **صوَّبه**: onu döktü ve akıttı.
5.     Ve **التَّصَوُّبُ**: bir inişte bir kamburluk; ve **التَّصَوُّبُ**: iniş/aşağıya eğim. Ve **التَّصْويبُ**: **التَّصْعِـيدِ**’in zıddı.
6.     Ve **صَوَّبَ رأْسَه**: onu aşağı indirdi.
7.     Yağmur duası hadisinde: “Allah’ım, bize **غيثاً صَيِّباً** yağdır”; yani: sağanak, akıp giden.
8.     Ve **صَوَّبْتُ الفرسَ**: onu koşuda salıverdiğim zaman.
9.     Ve **الصَّوابُ**: hatanın zıddı. Ve **أَصابَ**: doğruyu getirdi.
10.          **الأَصمعي** dedi ki: “Falanca **أَصابَ** **الصوابَ** da cevabı şaşırdı” denir; manası: doğru kastına yöneldi ve onu istedi; sonra muradını ıskaladı; ve hatayı kasdetmedi ve isabet etmedi. Ve **اسْتَصْوَبَه** ve **اسْتَصابَه** ve **أَصابَه**: onu doğru gördü.
11.          Ve **أَصابه بكذا**: onu onunla acıya uğrattı. Ve **أَصابهم الدهرُ** canları ve mallarıyla: onları onda yokladı da onları acıya uğrattı. Ve **أَصابَتْهُ مُصِـيبةٌ**; o da **مُصابٌ**dur. Ve **الصَّابةُ** ve **الـمُصِـيبةُ**: zamandan sana isabet eden şey.
12.                        “İnsan maldan ve başkasından **أَصابَ**” denir; yani aldı ve elde etti.
13.                        Ve onların, şiddet indiği zaman şiddete sözleri: **صَابَتْ بقُرٍّ**; yani şiddet kendi kararında oldu.
14. Ve **أَصابَ الشيءَ**: onu buldu.
15.                        Ve **أَصابه** de: onu istedi.
16.                        Ve ok, atışa doğru **صَابَ السَّهْمُ**: **يَصُوبُ صَوْباً** ve **صَيْبُوبةً**; ve **أَصابَ**: kastettiği zaman ve aşmadığı zaman. Ve denildi ki: **صَابَ** yukarıdan geldi.
17.                        Ve falanca, yürüyüşünde maksadından sağa sola sapmadığı zaman **مُستقيم الصَّوْبِ**dur.
18.                        Ve o, kavminin **صُوَّابةِ**sindedir; yani onların özündedir.
19.                        Ve **صُوَّابةُ القوم**: onların topluluğu.
20.                        Ve falancanın aklında **صابةٌ** vardır; yani bir gevşeklik ve zayıflık ve deliliğin bir ucu.
21.                        **صابُوا بهم**: onlara vaki oldular.
22.                        Ve **الصُّوبةُ**: yemekten bir topluluk. Ve **الصُّوبةُ**: buğdayın, hurmanın ve başkasının yığını. Ve her toplanmış şey **صُوبةٌ**dur.
23.                        Ve **الصُّوبةُ**: topraktan yahut başkasından bir yığın.
24.                        Ve ok, **يَصِـيبُ** (isabet eder) olarak **يَصُوب** gibi: **أَصابَ**.

**لسان العرب**

● - صوب: **الصَّوْبُ**: yağmurun inişi. **صَابَ الـمَطَرُ صَوْباً**, ve **انْصابَ**: ikisi de **انْصَبَّ** (demektir). Ve **مَطَرٌ صَوْبٌ** ve **صَيِّبٌ** ve **صَيُّوبٌ**; ve O’nun sözü (yüce): **أَو كَصَيِّبٍ من السماءِ**; Ebû İshak dedi: **الصَّيِّبُ** burada yağmurdur; bu, Allah Teâlâ’nın münafıklar için vurduğu bir misaldir; sanki mânâ: “yahut **صَيِّبٍ** sahipleri gibi”; böylece İslâm dinini, onlara, onda kendilerine erişen korku ve şiddetler hususunda bir misal kıldı; ve şimşekten onunla aydınlandıkları şeyi, İslâm’dan onunla aydınlandıkları şeye bir misal kıldı; ve şimşekte kendilerine erişen korkuyu, öldürülmekten korktukları şeyin menzilesinde (kıldı). Dedi: bunun delili, O’nun sözü (yüce): **يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عليهم**. Ve her yukarıdan aşağıya inen, artık **صابَ يَصُوبُ**; ve (şu beyti) inşad etti:
كأَنـَّهمُ صابتْ عليهم سَحابَةٌ،  *  صَواعِقُها لطَيرهنَّ دَبيبُ(1)
(1 Bu beytin ikinci mısraı kapalıdır.)
Ve Leys dedi: **الصَّوْبُ** yağmurdur.
Ve **صابَ الغيثُ** falanca falanca yerde; ve **صابَتِ السَّماءُ الأَرضَ**: ona bol verdi.
Ve **صابَ الماءَ** ve **صوَّبه**: onu döktü ve akıttı; Sa‘leb, iki sâkîyenin vasfında (şu beyti) inşad etti:
وحَبَشِـيَّـينِ، إِذا تَحَلَّبا،  *  قالا نَعَمْ، قالا نَعَمْ، وصَوَّبا
Ve **التَّصَوُّبُ**: bir inişte kamburluktur; ve **التَّصَوُّبُ**: aşağı iniştir.
Ve **التَّصْويبُ**: **التَّصْعِـيدِ**’in zıddıdır.
Ve **صَوَّبَ رأْسَه**: onu indirdi. **التهذيب**: **صَوَّبتُ الإِناءَ ورأْسَ الخشبة تَصْويباً**: onu indirdiğim zaman; ve namazda başı indirmek (**تَصْويبُ الرأْسِ**) mekruh görüldü. Ve hadiste: “Kim bir sidreyi keserse, Allah onun başını ateşte indirir (**صَوَّبَ اللّه رأْسَه في النار**)”; Ebû Dâvûd es-Sicistânî’ye bu hadis soruldu da dedi ki: o muhtasardır; mânâsı: “Kim bir çorak yerde bir sidreyi keserse; yolcu onunla gölgelenir; onda kendisine ait bir hak olmaksızın; Allah onun başını indirir”, yani onu ters çevirir (**نكَّسَه**); ve ondan hadis: **وصَوَّبَ يَده** yani onu indirdi.
Ve **الإِصابةُ**: **الإِصْعادِ**’ın zıddıdır; ve adam **أَصابَ**; Kesîr Azze dedi:
ويَصْدُرُ شتَّى من مُصِـيبٍ ومُصْعِدٍ،  *  إِذا ما خَلَتْ، مِـمَّنْ يَحِلُّ، المنازِلُ
Ve **الصَّـيِّبُ**: **الصَّوْبِ** sahibi buluttur.
Ve **صابَ** yani indi; şair dedi:
فَلَسْتَ لإِنْسِيٍّ ولكن لـمَـْلأَكٍ،  *  تَنَزَّلَ، من جَوِّ السماءِ، يَصوبُ
İbn Berrî dedi: beyit, Abdülkays’tan bir adamındır; Nu‘mân’ı över; ve denildi: Ebû Vecze’nindir; Abdullah b. Zübeyr’i över; ve denildi: Alkame b. Abde’nindir. İbn Berrî dedi: bu beyitte, onların **مَلَك** sözünde, hemzenin ondan hazfedildiğine ve harekesinin öncesine nakledilerek hafifletildiğine bir şahit vardır; onların **مَلائكة** sözünün deliliyle; böylece cem‘de hemze iade edildi; ve şairin sözüyle: **ولكن لـمَـْلأَك**; böylece hemzeyi iade etti. Hemzenin aslında, lâm’dan önce olmasıdır; çünkü o **الأَلُوكَة**’dendir; o da risaledir; sanki **مَلأَكٍ**’in aslı, **مأْلَكاً** olmasıdır; ancak onu lâm’dan sonraya tehir ettiler ki onu hazfetmeye bir yol olsun; çünkü hemze, kendisinden önceki sükûn bulduğu vakit, onu hazfetmek ve harekesini öncesine atmak caiz olur.
Ve **الصَّوْبُ** **الصَّيِّبِ** gibidir; ve dersin: **صابَهُ الـمَطَرُ** yani yağmura tutuldu. Ve istiskā hadîsinde: “Allah’ım bize **غيثاً صَيِّباً** yağdır”; yani şiddetle dökülen, akıp giden.
Ve **صَوَّبْتُ الفرسَ**: onu koşuda salıverdiğim zaman; İmru’ül-Kays dedi:
فَصَوَّبْتُه، كأَنه صَوْبُ غَبْيَةٍ، *  على الأَمْعَزِ الضاحي، إِذا سِـيطَ أَحْضَرا
Ve **الصَّوابُ**: hatanın zıddıdır. Ve **صَوَّبه**: ona “isabet ettin (**أَصَبْتَ**)” dedi.
Ve **أَصابَ**: doğruyu getirdi. Ve **أَصابَ**: doğruyu istedi; ve **أَصابَ في قوله**; ve **أَصابَ القِرْطاسَ**; ve **أَصابَ في القِرْطاس**. Ebû Vâil hadîsinde: tefsirden sorulurdu da derdi ki: “Allah, istediğini isabet ettirdi (**أَصابَ اللّهُ الذي أَرادَ**)”; yani Allah, istediğini istedi; aslı **الصواب**’dandır; o da hatanın zıddıdır. Denir: falan, sözünde ve fiilinde **أَصابَ**; ve ok, kâğıdı **أَصابَ**: ıskalamadığı zaman; ve **قولٌ صَوْبٌ** ve **صَوابٌ**. Asma‘î dedi: denir: falan doğruyu **أَصابَ** da cevabı şaşırdı; mânâsı: doğruya yöneliş yönelişini kastetti ve onu istedi; sonra muradını şaşırdı; hatayı kasdetmedi ve isabet etmedi. Ve onların sözü: “Beni bırak; benim üzerime hatam ve **صَوْبي**”, yani doğruluğum; Evs b. Galfâ dedi:
أَلا قالَتْ أُمامةُ يَوْمَ غُولٍ، *  تَقَطَّع، بابنِ غَلْفاءَ، الحِـبالُ:
دَعِـيني إِنما خَطَئي وصَوْبي *  عليَّ، وإِنَّ ما أَهْلَكْتُ مالُ
Ve **إِنَّ ما**: böylece ayrıdır. Onun sözü: **مالُ**, ref‘ iledir; yani “ve helâk ettiğim şey ancak maldır.” Ve **اسْتَصْوَبَه** ve **اسْتَصابَه** ve **أَصابَه**: onu doğru gördü.
Ve Sa‘leb dedi: **اسْتَصَبْتُه** kıyastır. Ve Araplar der: “Senin görüşünü **اسْتَصْوَبْتُ**.”
Ve **أَصابه بكذا**: onu onunla acıya uğrattı. Ve zaman onları canları ve mallarıyla **أَصابهم**: onlara musallat oldu da onları acıya uğrattı.
İbnü’l-A‘râbî: “Ben **مُصاباً** değildim; hâlbuki **أُصِبْتُ**.” Ve bir adam başkasına “Sen **مُصابٌ**sun” dediği zaman, o der ki: “Sen benden daha isabetlisin (**أَصْوَبُ**)”; İbnü’l-A‘râbî rivayet etti. Ve ona bir **مُصِـيبةٌ** isabet etti; o da **مُصابٌ**dur.
Ve **الصَّابةُ** ve **الـمُصِـيبةُ**: zamandan sana isabet eden şeydir; bunun gibi **الـمُصابةُ** ve **الـمَصُوبة** (صاد’ın dammesiyle); ve **التاء** musibet için yahut mübalağa içindir; cem‘i **مَصاوِبُ** ve **مَصائِبُ**; sonuncusu kıyas dışıdır; **مُفْعِلة فَعِـيلة**’yi vehmettiler; onun **الياءِ**da da **الواو**da da aslı yoktur. **التهذيب**: Zeccâc dedi: nahivciler, **مُصِـيبة**’nin cem‘inde hemze ile **مَصائِبَ**’i hikâye etmek üzere icmâ ettiler; ve seçimin **مَصاوِبُ** olduğuna icmâ ettiler; onlara göre hemzeli **مَصائبُ** ancak şâzdandır. Dedi: bu, benim yanımda, kırık **الواو**’dan bedeldir; nitekim **وسادة** ve **إِسادة** dediler. Dedi: Ahfeş, **مَصائِبَ**’de hemzenin ancak **الواو**’dan bedel olarak vâki olduğunu iddia etti; çünkü **مُصِـيبة**’de i‘lâl edildi. Zeccâc dedi: bu kötüdür; çünkü **مَقَام**’da **مَقَائِم** denilmesini, ve **مَعُونة**’da **مَعائِن** denilmesini gerektirir. Ve Ahmed b. Yahyâ dedi: **مُصِـيبَة** aslında **مُصْوِبة** idi. Bunun benzeri: **أَقيموا الصلاة**; aslı **أَقْوِمُوا**’dur; böylece **الواو**’nun harekesini **القاف** üzerine attılar da o kesrelendi; ve **القاف**’ın kesresi sebebiyle **الواو**’yu **ياء**’ya çevirdiler. Ve Ferrâ dedi: **الفُواق** **أَفْيِـقَةً** olarak cem‘ edilir; aslı **أَفْوِقةٌ**dur. Ve İbn Büzürc dedi: “İnsanları **مَصاباتِهم** üzere bıraktım”; yani tabakaları ve menzilleri üzere. Ve hadiste: “Allah kimin hakkında hayır isterse, onu ondan **يُصِبْ**”; yani onu musibetlerle imtihan etti ki ona karşılık onu mükâfatlandırsın; o, insana inen hoşlanılmayan iştir. Denir: insan, maldan ve başkasından **أَصابَ**; yani aldı ve elde etti; ve hadiste: “İnsanların elde ettiğini **يُصِـيبونَ**”; yani onların elde ettiğini elde ederler. Ve hadiste: onun, oruçlu iken bazı hanımlarının başından **يُصِـيبُ** olduğu; öpmeyi kastetti. Ve **الـمُصابُ**: **الإِصابةُ**’dır; Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî dedi:
أَسُلَيْمَ ! إِنَّ مُصابَكُمْ رَجُلاً *  أَهْدَى السَّلامَ، تحيَّـةً، ظُلْمُ
أَقْصَدْتِه وأَرادَ سِلْمَكُمُ، *  إِذْ جاءَكُمْ، فَلْـيَنْفَعِ السِّلْمُ
İbn Berrî dedi: bu beyit **العَرْجِـيِّ**’nin değildir; Harîrî’nin zannettiği gibi; böylece **دُرَّة الغواص**’ta dedi: o **العَرْجِـيِّ**’nindir. Ve doğrusu: **أَظُلَيْم**’dir; ve **ظُلَيم**: **ظُلَيْمة**’nin terhîmidir,

Ve **ظُلَيْمة**: **ظَلُوم**’un küçültmesidir; terhîm küçültmesi. Ve şöyle rivayet edilir: **أَظَلُومُ إِنَّ مُصابَكم**. Ve **ظُلَيْمُ**: o, İmrân’ın annesidir; **عبدِاللّه بنُ مُطِـيعٍ**’ın karısıdır; **الحرثُ** onu ona nisbet ederdi; kocası ölünce onunla evlendi. Ve “**رجلاً**”: **مُصابٍ** ile mansuptur; yani: “Şüphesiz sizin isabetiniz bir adamadır”; ve **ظُلْم**: **إِنَّ**’ın haberidir. Ve Araplar **الـمَصائِب**’in hemzelenmesi üzerinde icmâ ettiler; aslı vavdır; sanki aslî olanı zâid olana benzettiler. Ve onların, şiddet indiği vakit şiddet için sözleri: **صَابَتْ بقُرٍّ**; yani şiddet, kararında oldu.

Ve **أَصابَ الشيءَ**: onu buldu. Ve **أَصابه** de: onu istedi. Ve bununla, yüce Allah’ın sözü tefsir edildi: **تَجْري بأَمْره رُخاءً حيثُ أَصابَ**; dedi: “istediği yerde” demektir; dedi: “istediği yerde” (yani: nerede isterse). Şair dedi ki:
وغَيَّرها ما غَيَّر الناسَ قَبْلَها، * فناءَتْ، وحاجاتُ النُّفوسِ تُصِـيبُها
İstedi: “**تُريدها**”; ve **أَصَابَ**’ın, hata zıddı olan **الصَّواب**’dan olması câiz değildir; çünkü bir hâlde hem isabet eden hem hata eden olmaz.

Ve **صَابَ السَّهْمُ** hedefe doğru: **يَصُوبُ** **صَوْباً** ve **صَيْبُوبةً**; ve **أَصابَ**: kastettiği vakit, fakat geçmediği (isabet ettirmediği) zaman; ve denildi ki: **صَابَ** “yukarıdan geldi”dir; **أَصابَ** ise “isabet”tendir. Ve **صَابَ السهمُ القِرْطاسَ** **صَيْباً**: **أَصابه** hakkında bir dildir. Ve “o, elbette **سَهْمٌ صائِبٌ**” yani kasteden (hedefe yönelen).

Ve Araplar, ıssız bir yerde yürüyen, tahminle kesip geçen kimseye, kasttan saptığı vakit: **أَقِمْ صَوْبَك** derler; yani kastını. Ve falan kimse **مُستقيم الصَّوْبِ**’dur; yürüyüşünde kastından sağa sola sapmadığı vakit.

Ve meselde: **مع الخَوَاطِـئِ سهمٌ صائبٌ**. Ve Ebû Züeyb’in sözü:
إِذا نَهَضَتْ فيه تَصَعَّدَ نَفْرُها، * كعَنْزِ الفَلاةِ، مُسْتَدِرٌّ صِـيابُها
**صَائِبٍ**’in cem‘ini istedi; **صاحِب** ve **صِحابٍ** gibi; ve cem‘de ayn harfini, müfredde illetli kıldığı gibi illetli kıldı; **صائم** ve **صِـيامٍ**, **قائم** ve **قِـيامٍ** gibi. Bu, eğer **صِـيابٌ** vavdan ve atışta **الصَّواب**’dan ise; ve eğer **صَابَ السَّهمُ الـهَدَفَ يَصِـيبُه**’den ise, içindeki yâ aslîdir. Ve onun, İbnü’l-A‘râbî’nin inşâd ettiği sözü:
فكيفَ تُرَجِّي العَاذِلاتُ تَجَلُّدي، * وصَبْرِي إِذا ما النَّفْسُ صِـيبَ حَمِـيمُها
Onu tefsir etti ve dedi ki: **صِـيبَ** senin “**قُصِدَ**” demen gibidir; dedi: ve “**ص:537**” **صَاب السَّهْمُ** diyenin dili üzere olur. Dedi: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; çünkü **صاب السهمُ** müteaddî değildir. Dedi: ve benim yanımda **صِـيبَ** burada onların sözünden gelir: **صابتِ السماءُ الأَرْضَ أَصابَتْها بِصَوْبٍ**; sanki ölüm, yakını **صابَتِ الـحَمِيمَ** olmuş da onu kendi **صَوْب**’uyla **أَصابَتْه**.

Ve **سهمٌ صَيُوبٌ** ve **صَوِيبٌ**: **صائبٌ**. İbn Cinnî dedi ki: dilde, fâ’sı ve lâm’ı sahih olup ayn’ı vav olan “**فعيل**” vezninde bir sıfatı, onların **طَوِيلٌ** ve **قَوِيم** ve **صَوِيب** sözleri dışında bilmedik. Dedi: **العَوِيصُ** ise galip bir sıfattır; isim gibi cereyan eder. Ve o, kavminin **صُوَّابةِ**’sindedir; yani onların özündedir. Ve **صُوَّابةُ القوم**: onların cemaatidir; ve o, yâ bahsinde zikredilmiştir; çünkü o hem yâ’î hem vâvîdir. Ve **رجلٌ مُصابٌ**. Ve falanın aklında **صابةٌ** vardır; yani bir gevşeklik, zayıflık ve delilikten bir taraf. Ve **التهذيب**’de: sanki o delidir. Ve deliye: **مُصابٌ** denir. Ve **الـمُصابُ**: şeker kamışıdır.

**التهذيب**; el-Asma‘î: **الصَّابُ** ve **السُّلَعُ** iki türdür; ağaçtandır; ikisi de acıdır.

Ve **الصَّابُ**: acı bir ağacın özsuyudur; ve denildi ki: o, sıkıldığı vakit ondan süt gibi bir şey çıkan bir ağaçtır; ve bazen ondan bir **نَزِيَّةٌ** yani bir damla sıçrar da göze düşer; sanki o bir ateş şihabıdır; ve bazen görmeyi zayıflatır. Ebû Züeyb el-Hüzelî dedi ki:
إِني أَرِقْتُ فبِتُّ الليلَ مُشْتَجِراً، * كأَنَّ عَيْنِـيَ فيها الصّابُ مَذْبُوحُ(1)
(1 “**مشتجراً**” sözü tekmilede böyledir; **المحكم**’de olan ise **مرتفقاً**’dır; belki ikisi iki rivayettir.)
Ve şöyle rivayet edilir:
نام الخَلِـيُّ وبتُّ الليلَ مُشْتَجِراً
Ve **الـمُشْتَجِرُ**: şiddetli kederinden dolayı hatırlayıp (kendini tutarak) elini çenesinin altına koyan kimsedir. Ve denildi ki: **الصَّابُ** acı bir ağaçtır; tekili **صابَةٌ**’dır. Ve denildi ki: o, **الصَّبِرِ**’in özsuyudur.

İbn Cinnî dedi ki: **الصَّابِ**’ın ayn’ı vavdır; kıyas ve اشتقاق bakımından. Kıyasa gelince: çünkü o ayn’dır ve çoğu vav olur; اشتقاق’a gelince: çünkü **الصَّابَ** göze isabet ettiği vakit onu sağar (yaşartır); ve o, yarıldığı vakit ondan su akan bir ağaçtır. Ve ikisi de **صابَ يَصُوبُ** manasındadır; yani aşağı doğru indiği vakit.

İbnü’l-A‘râbî: **الـمِصْوَبُ** kepçedir. Ve Hüzelî’nin sözü:
صابُوا بستَّةِ أَبياتٍ وأَربعةٍ، * حتَّى كأَن عليهم جابِـياً لُبَدَا
**صابُوا بهم**: onlara vâki oldular (üzerlerine düştüler). Ve **الجابي**: çekirgedir. Ve **اللُّبَدُ**: çok olan.

Ve **الصُّوبةُ**: yemekten bir cemaat (topluluk). Ve **الصُّوبةُ**: buğdayın, hurmanın ve başkalarının yığını. Ve her toplanmış şey **صُوبةٌ**’dur; Kırâ‘dan. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **أَهلُ الفَلْجِ** harman yerini **الصُّوبةَ** diye adlandırırlar; o, hurma yeridir. Ve **الصُّوبةُ**: topraktan yahut başkasından bir yığın. el-Lihyânî, Ebû’d-Dînâr el-A‘râbî’den nakletti: “Falana girdim de bir de baktım ki dinarlar onun önünde **صُوبةٌ**”; yani bir yığın, toplanmış, dökülmüş. Ve kim “**فإِذا الدينار**” diye rivayet ettiyse, dinarı cins manasına götürmüştür; çünkü tek dinar **صُوبةً** olmaz. Ve **الصَّوْبُ**: Araplardan bir adamın lakabıdır; o, onlardan bir kabilenin babasıdır. Ve **بَنُو الصَّوْبِ**: **بَكْر بن وائل**’den bir kavimdir. Ve **صَوْبةُ**: el-Abbâs b. Mirdâs’ın atıdır. Ve **صَوْبة** ayrıca: Benî Sedûs’un bir atıdır.

● - **صيب**: **الصُّيَّابُ** ve **الصُّيَّابة**(2)  (2 “**الصياب** ve **الصيابة** …” sözü: zikredilen iki mânaya göre, alttaki harfi şeddeli ve hafifli (okunuşla); **القاموس** ve başkasında olduğu gibi.): kavmin aslı. Ve **الصُّيَابةُ** ve **الصُّيَابُ**: her şeyden arı-duru olan; Sa‘leb inşad etti:  \<ص:538>
İnni vesattu Mâliken ve Hanzalâ,
* **صُيَّابَها**, vel-‘adede’l-muhaccelâ
Ve Ferrâ dedi: O, kavminin **صُيَّابة**sinde ve kavminin **صُوَّابة**sindedir; yani kavminin özünün içinde.
Ve **الصُّيَّابة**: her şeyin seçkini; Zü’r-Rumme dedi:
Ve musteşhicâtin li’l-firâk, ke-ennahâ
* methâkîlu, min **صُيَّابة**’n-nûbi, nuvvâh
**المُسْتَشْحِجات**: kargalardır; onları, siyahlıklarında **النُّوبة**’ye benzetti. Ve falan, kavminin **صُيَّابة**sinden ve kavminin **صُوَّابة**sindendir; yani onların öz suyundan ve nesepçe en arı-duru olanlarındandır. Ve hadiste: “kavminin **صُيَّابة**sinde doğar”; Peygamber’i, sallallahu aleyhi ve sellem, kasteder; yani onların özü, arı-durusu ve seçkini. Denir: kavmin **صُوَّابة**si ve onların **صُيَّابت**i; ikisinde de zamme ile ve şedde ile(1)  (1 “zamme ile ve şedde ile” sözü: **القاموس** ve başkasında tahfif de sabit olmuştur.) . Ve kavmin **صُيَّابة**si: onların topluluğu; Kurâ‘dan. Ve kavim **صُيَّابٌ**dur; yani seçkin; Cündel b. ‘Ubeyd b. Husayn dedi—ve denir ki bu, babası ‘Ubeyd er-Râ‘î’nindir—İbn er-Rikâ‘ı hicvederek:
Cünâdifun, lâhikٌ bi’r-re’si menkibuhu, * ke-ennehu kevdenun yûşâ bi-kullâbi
Min ma‘şerin, kuhileti bi’l-lu’mi a‘yünuhum, * qufdi’l-ekuffi, li’âmin, gayri **صُيَّابِ**
**جُنَادِفٌ**: yani kısa; onun daha bodur olduğunu kastetti. Ve **الكَوْدَنُ**: bürzûn (at).
Ve **يُوشَى**: koşturması hususunda onda olan şey zorlanır ve çıkarılır. Ve **الأَقْفَدُ الكفّ**: onun eğik olanı. Ve **الصُّيَّابةُ**: efendi.
Ve ok **صَاب** eder, **يَصِـيبُ** (tıpkı **يَصُوب** gibi): isabet etti.
Ve ok **صَيُوبٌ**dur; çoğulu **صُيُبٌ**; Kümeyt dedi:
Eshumuhâ’s-sâidâtu ve’**الصُّيُبْ**
Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.

**مقاييس اللغة**:
(**صوب**) **الصاد** ve **الواو** ve **الباء**; sahih bir asıldır; bir şeyin inişine ve kararınca yerleşmesine delâlet eder. Bundan: söz ve fiilde **الصَّوَابُ**; sanki o, inmiş ve kararınca yerleşmiş bir iştir. Ve o, hatanın zıddıdır. Ve ondan **الصَّوْب**; o, yağmurun inişidir. Ve inen de **صَوبٌ**dur. Bu kıyasın sıhhatine delil, onların **الصَّواب**’ı **صَوْباً** diye adlandırmalarıdır. Şair dedi([4]):
Zerînî innemâ hatâî ve **صَوبِي** *** ‘aleyye ve innemâ enfaktu mâlî([5])
Ve denir: **الصَّيِّب**; **الصَّوْب** sahibi buluttur. Allah Teâlâ dedi: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. Ve **الصَّوْب**: iniştir. Dedi:
Fe-leste li-ensiyyin velâkin li-melâekin *** tenezzela min cevvi’s-semâi **يَصوبُ**([6])
Ve denir: iş, atasözleri yolunda cereyan eden söz üzerine kararınca yerleştiğinde: “**قد صابت بِقُرّ**”. Tarafe dedi:
Sâdiran * ahsebu gayyî reşeden *** fe-tenâheytu ve-kad **صابَت بِقُرّْ**([7])
Ve **التَّصويب**: inişte bir eğimdir; ancak şöyle olur. Amma **الصُّيَّابة** ise her şeyin seçkinidir; sanki o, **الصَّوب**’dandır; o da bulut suyunun arı-durusudur; sanki o, bundan türetilmiştir.

**القاموس المحيط**:
**الصَّوْبُ**: akıp dökülmedir; **الانْصِياب** gibi; ve **الصَّيِّبُ**, **الصَّيُّوب** gibi; ve hatanın zıddıdır, **الصَّواب** gibi; ve kasıttır, **الْإِصابَة** gibi; ve yukarıdan geliştir, **التَّصَوُّب** gibi; ve Ebû Kabîle’dir; ve dökmedir; ve göğün yağmurla gelişi.

Ve **الْإِصابَةُ**: **الإِصْعاد**’ın zıddıdır; ve doğruyu getirmektir, ve onu istemektir, ve buluştur, ve ihtiyaçtır, ve **المُصابَة** gibi acıya uğratmadır. Ve **الصَّابَةُ**: musibettir, **المُصابَة** gibi, ve **المَصُوبَة** gibi; ve akılda zayıflıktır; ve acı bir ağaçtır; çoğulu: **صابٌ**; ve Cevherî “ağaç özsuyu” sözünde vehmetti. Ve **الصَّيُوبُ**: isabet eden; **الصَّوِيب** gibi. Ve kavmin **صُوَّابَةُ**si: onların özü; onların **صُيَّابَتِهِم**i ve **صُيَّابِهِم**i gibi. Ve **اسْتَصابه**: **اسْتَصْوَبَه**. Ve **صَوَّبَه**: ona “isabet ettin” dedi; ve başını: indirdi. Ve **المِصْوَبُ**: kepçe. Ve **الصَّوبَةُ**: her toplanmış olan; yahut yemekten (toplanmış olan); ve fetha ile: Hassân b. Murre’nin ve Abbâs b. Mirdâs’ın iki atlısı.

**تاج العروس**:
**صوب**
**الصَّوْبُ**: dökülüp akmadır; onu döktüğünde **صَبَّه**’den; böylece **انْصَبّ** etti; **الانْصِيَاب** gibi. Denir: yağmur **صَابَ** etti **صَوْباً**; ve **انْصَابَ**; ikisi de **انْصَبَّ** mânasınadır. **الصَّوْبُ**: **الصَّيِّبُ**dür; **سَيِّدٍ** gibi. Denir: **صَوْبٌ** ve **صَيِّبٌ** yağmur; **الصَّيُّوب** gibi; ve o şâzdır; onu, nakledenlerin çoğu zarurete tahsis etti; bunu şeyhimiz söyledi. Dedim: bunu İbn Düreyd nakletti; “**صَيُّوبٌ** yağmur, **تَنُّور** misali” dedi; böylece **الصَّوْب**’dan alınır; yani çok dökülmelidir. Allah Teâlâ dedi: ﴿أَو كَصَيِّبٍ من السِّمَاءِ﴾. Ebû İshâk dedi: Burada **الصَّيِّبُ** yağmurdur. Ve yağmur duası hadisinde: “Allah’ım bize **صَيِّباً** bir yağmur yağdır”; yani sağanak, akıp giden. Ve **لسان العرب**’da: **الصَّيِّبُ**: **الصَّوْب** sahibi buluttur. **الصَّوْبُ**: hatanın zıddıdır; **الصَّوَاب** gibi. **صَوْبٌ** söz ve **صَوَابٌ** söz. Ve onların sözü: “Bırak beni; benim üzerime hatam ve **صَوْبِي**”; yani **صَوَابِي**. Ve Cevherî ve İbn Hişâm, el-Ka‘biyye şerhinde, Evs b. Galfâ’dan inşad etti:
Elâ kâlet Umâme yevme Gûlin ... tekatta‘a bi’bni Galfâe’l-hibâlu
Da‘înî innemâ hatâî ve **صَوْبِي** ... ‘aleyye ve inne mâ ehlektü mâlu
**لسان العرب**’da: ve “**إِنَّ مَا**” böyledir; ayrıdır. “**مالُ**” sözü ref‘ iledir; yani: “helâk ettiğim şey ancak bir maldır.” **الصَّوْبُ**: kasıttır; **الإِصَابَة** gibi. Asma‘î dedi: Denir: “Falan **الصَّوَابَ**’a isabet etti de cevabı şaşırdı”; mânası: doğruyu kastetti ve onu istedi; sonra muradını şaşırdı; hataya kasdetmedi ve isabet etmedi. Bitti. Ve denir: ok, hedefe doğru **صَابَ** eder; **يَصُوبُ** **صَوْباً** ve **صَيْبُوبَةً**; ve **أَصَابَ**; yani kastetti ve sapmadı. Ve ok, kâğıda **صَابَ** etti; **أَصَابَه**’de bir lugattır. Ve o, **صَائِبٌ** bir oktur; yani kasteden. Ve Araplar, çölde sezgiyle giden kimseye, kasıttan saptığında: “**أَقِمْ صَوْبَكَ**” der; yani kasdını doğrult. Ve falan **مُسْتَقِيمُ الصَّوْب**’dur; yani yürüyüşünde sağa sola kasdından sapmaz. Ve meselde: “Hatalıların yanında isabet eden bir ok vardır.” **الصَّوْبُ**: yukarı bir yerden geliştir; ve **قَدْ صَابَ**. Ve her yükseklikten aşağı iniş, **صَابَ يَصُوبُ**’dur. Ve inşad etti:
Fe-leste li-insiyyin ve-lekin li-melâekin ... tenezzela min cevvi’s-semâi **يَصُوبُ**
İbn Berrî dedi: Beyit, Abdülkays’tan bir adamındır; Nu‘mân’ı över; ve denildi: Ebû Vecze’nindir; Abdullah b. Zübeyr’i över; ve denildi: Alkame b. Abede’nindir. **التَّصَوُّب** gibi; o, inişte bir eğimdir. Ve **التَّصَوُّب** ayrıca: aşağı iniştir. **الصَّوْبُ**: Araplardan bir adamın lakabıdır; o, Bekr b. Vâil’den Ebû Kabîle’dir. Onlardan bir adam, sözünde, sanki devesine hitap eder gibi dedi: “Havb havb; o, da‘k ve şevb günüdür; Benî **الصَّوْب** için ne süt sağma vardır.” **الصَّوْبُ**: dökmedir. Denir: suyu **صَابَ** etti ve onu **صَوَّبَهُ**: onu döktü ve akıttı. Sa‘leb, iki sakîyi vasfederken inşad etti:
"Ve Habeşiyyeyn izâ tehallabâ"

" **قَالاَ نَعَمْ قَالاَ نَعَمْ** ve **صَوَّبا**. **الصَّوْبُ**: göğün yağmur ile gelişi. el-Leys dedi: **الصَّوْبُ**: yağmur. Ve **صَابَ الغَيْثُ** falan ve falan yerde. Ve **صَابَتِ السَماءُ الأَرْضَ**: ona bol verdi. Ve **صَابَ** yani indi. Bunu, fark(lar) hakkında İbn es-Seyyid söylemiştir. Ve **صَابَه المَطَر** yani yağmura tutuldu. Şairin sözünde:

فَسَقَى دِيَارَك غَيْرَ مُفْسِدِهَا ... صَوْبُ الرَّبِيعِ وَدِيمَةٌ تَهْمِي

Şeyhimiz dedi: İbn Hişâm, **الصَّوْب**’un **صَابَ**’dan “iniş” mânasında olmasını ve onun “yağmur” mânasında olmasını câiz gördü. İkincisine göre mânası “fazlalık”tır. Ve **الصَّوْبُ** ayrıca “yön, cihet” mânasındadır; musannif onu ihmal etti; bazıları onu **الصَّوْب**’dan “yağmur” mânasında bir istiâre kıldı. Doğrusu, **التَّهْذِيب** ve **المِصْبَاح**’ta olduğu üzere, yan ve cihette hakikat olduğudur. el-Hafâcî onu **العِنَايَة**’de, İbn Hişâm da **شَرْحِ الكَعْبِيَّة**’de zikretti; şeyhimiz de onu zikrettiği gibi.

**الإِصَابَةُ**: **الإِصْعَاد**’ın zıddı; ve adam **أَصَابَ**. Kesîr Azze dedi:

ويَصْدُرُ شَتَّى من مُصِيبٍ ومُصْعِدٍ ... إِذَا مَا خَلَت مِمَّن يَحِلُّ المَنَازِلُ

**الإِصَابَةُ**: **الصَّوَاب** ile gelmek. Ve **أَصَابَ**: **الصَّوَاب** ile geldi. **الإِصَابَةُ** ayrıca: onu, yani **الصَّوَاب**’ı istemektir. Ve sözünde **أَصَابَ**; ve **أَصَابَ القْرْطَاسَ**; ve **أَصَابَ في القِرطَاس**: hata etmediği zaman. **الإِصَابَةُ**: bulma. Denir: **أَصَابَهُ**: onu doğru gördü ve onu doğru buldu. Ebû Vâil’in hadisinde: tefsir hakkında sorulurdu da şöyle derdi: **أَصَابَ اللهُ الَّذِي أَرَادَ**; yani Allah, istediğini istedi; aslı **الصَّوَاب**’dandır. Ve onların şiddet için, indiği zaman, sözleri: **صَابَت بِقُرٍّ**; yani şiddet, kararında oldu. Ve **الأَسَاس**’ta: mecazdan olarak: **أَصَابَ الشيءَ**: onu buldu. Ve **أَصَابَه** ayrıca: onu istedi. Dedim: Ebû Bekr bununla, yüce sözünü tefsir etti: **تَجْري بأَمْرِه رُخَاءً حَيْثُ أَصَابَ**; dedi: “istedi”; yani: “istediği yerde”. Ve inşad etti:

وغَيَّرَهَا مَا غَيَّر النَّاسَ قَبْلَهَا ... فَنَاءَتْ وحَاجَاتُ النُّفُوسِ تُصِيبُهَا

“Onu ister” demek istedi; ve **أَصَابَ**’ın, hata zıddı olan **الصَّوَاب**’dan olması câiz değildir; çünkü bir hâlde hem isabet eden hem hata eden olmaz; **لِسَان العَرَب**’da böyledir. Ve Şerîşî’nin **شَرْحَ المَقَامَات**’ına müracaat et; Rü’be’nin oradaki sözü:

" ... أَين تُصِيبَان

Ve insanın maldan ve başkasından **أَصَابَ** etmesi: aldı ve elde etti. Hadiste: **يُصِيبُونَ مَا أَصَابَ النَّاسُ**; yani onların ulaştığına ulaşırlar. Ve hadiste: onun, oruçlu iken bazı kadınlarının başından **يُصِيبُ** ettiği; öpmeyi kastetti.

**الإِصَابَةُ**: ihtiyaç; ve **أَصَابَه**: onu muhtaç kıldı. **الإِصَابَةُ**: acıya düşürme; **أَصَابَه بكذا**: onunla onu acıya düşürdü. Ve **أَصَابَهم الدَّهْرُ بِنُفُوسِهِم وأَمْوَالهم**: onlarda onlara musallat oldu da onları acıya düşürdü; **المُصَابَة** ve **المُصَاب** gibi. el-Hâris b. Hâlid el-Mahzûmî dedi:

أَسُلَيْمَ إِنّ مُصَابَكُم رَجُلاً ... أَهْدَى السَّلاَمَ تَحِيَّةً ظُلْمُ
أَقْصدْتِه وأَرَادَ سِلْمَكُمُ ... إِذ جَاءَكم فَلْيَنْفَعِ السِّلْمُ

İbn Berrî dedi: Bu beyit, Harîrî’nin zannettiği gibi el-A‘racî’nin değildir; **دُرَّةِ الغَوَّاص**’ta dedi ki: o el-A‘racî’nindir; doğrusu ise: **أَظُلَيْم**; **ظُلَيْمَة**’nin terhîmi; **ظُلَيْمَة** ise **ظَلُوم**’un küçültmesidir; terhîmin küçültmesi. Ve şöyle rivayet edilir: **أَظَلُوم إِنَّ مُصَابَكم**. Ve **ظُلَيْم** İmrân’ın annesidir; Abdullah b. Mutî‘in karısıdır; el-Hâris onunla nisbetlenirdi; kocası ölünce onunla evlendi. Ve **رَجُلاً**, **مُصَابٍ** ile mansuptur; yani: “sizin bir adamı **إِصَابَتَكُم** (musibete uğratmanız)”. Ve **ظُلْم** “inna”nın haberidir; **لِسَانِ العَرب**’da böyledir. İbnü’l-A‘râbî’den: **ما كنتُ مُصَاباً ولقد أُصِبْتُ**. Ve adam bir başkasına: “sen **مُصَابٌ**sun” dediğinde, o: “sen benden daha **أَصْوَبُ**sun” der; bunu İbnü’l-A‘râbî hikâye etti. Ve ona bir **مُصِيبَة** isabet etti; o da **مُصَابٌ**dur.

**الصَّابَةُ**: musibet; zamandan sana isabet eden şey; **المُصَابَة** ve **المَصُوبَة** gibi; **الصَّاد**’ın dammesiyle; ve **التَّاء** te’nîs için yahut kıyassız olarak mübalağa içindir. **التهذيب**’de: ez-Zeccâc dedi: nahivciler, hemzeyle, **مُصِيبَة**’nin cem‘inde **مَصَائِب**i hikâye ettikleri üzerinde icmâ ettiler; ve tercih edilenin **مَصَاوِب** olduğu üzerinde icmâ ettiler; **مَصَائِب** ise onlara göre hemzeyle şâzdandır. Dedi: bu, bence, kırık **الواو**’dan bedeldir; nitekim dediler: **وِسَادَة** ve **إِسَادَةٌ**. el-Ahfeş, **مَصَائِب**’de hemzenin ancak **الواو**’dan bedel olarak vâki olduğunu iddia etti; çünkü o, **مُصيبَة**’de daha galiptir. ez-Zeccâc dedi: bu kötüdür; çünkü “**مَقَام**”da “**مَقَائم**” ve “**مَعُونَة**”de “**مَعَائِن**” denmesi gerekir. Ahmed b. Yahyâ dedi: **مُصِيبَةٌ** aslında **مُصْوِبَة** idi; **الواو**’nun harekesini **الصَّاد** üzerine attılar da o kesrelendi; ve **الصَّاد**’ın kesresi sebebiyle **الواو**’yu **ياء**’ya çevirdiler. İbn Buzurc dedi: **تَرَكتُ النَّاسَ على مُصَابَاتِهِم**; yani tabakaları ve menzilleri üzere.

Hadiste: **مَنْ يُرِد اللهُ بِهِ خَيْراً يُصِبْ مِنْه**; yani onu musibetlerle imtihan eder ki ona karşılık onu mükâfatlandırsın; o, insana inen hoşlanılmayan iştir. Şeyhimiz **التَّوْشِيح**’ta nakletti ki **المُصِيبَة**’nin aslı okla atıştır; sonra her nâzilede kullanıldı.

**الصَّابَةُ**: akılda zayıflık. Denir: **رَجُلٌ مُصَابٌ**. Ve falanın aklında **صَابَةٌ**: yani gevşeklik, zayıflık ve delilikten bir taraf. **التهذيب**’de: sanki o delidir. Ve deliye **مُصَابٌ** denir. Ve **المُصَابُ**: şeker kamışı; **لسَان العَرَب**’da böyledir.

**الصَّابَةُ**: acı bir ağaç. **التَّهْذِيب**’de el-Asma‘î’den: **الصَّابُ** ve **السُّلَع**: acı iki çeşit ağaçtır; cem‘i: **صَابٌ**. el-Cevherî, “acı bir ağacın özsuyu” sözünde yanıldı. el-Hüzelî dedi:

إِني أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مُشْتَجِراً ... كأَنَّ عَيْنِيَ فِيهَا الصَّابُ مَذْبُوحُ

قَالَ الصَّاغَانِيّ: Ve ancak onu **كِتَاب اللَّيْثِ**’ten almıştır. Şu değil mi ki onda **الصَّابُ مَذْبُوح** denilir; yani yarılmış; **العُصَارَة** boğazlanmaz, ancak ağaç boğazlanır da ondan **العُصَارَة** çıkar. Ve rivayet beyitte: **نَامَ الخَلِيُّ وبِتُّ اللَّيْلَ**.

قلت: Dedim ki: İbn Sîde iki vechi zikretti; **المحكم**’de: **الصَّابُ**: acı bir ağacın özsuyu; ve denildi ki: o **الصَّبِر**’in özsuyudur; ve denildi ki: o, sıkıldığı zaman ondan süt gibi bir şey çıkan bir ağaçtır; bazen ondan bir **نَزِيَّةٌ** sıçrar; yani bir damla; göze düşer de sanki o bir ateş şihabıdır; bazen de görmeyi zayıflatır. Ve daha önce geçen Ebû Züeyb’in sözünü inşad etti. Dedi ki: **المُشْتَجِر**: şiddetli kederinden dolayı hatırlayıp elini çenesinin altına koyan kimsedir. Sonra dedi ki: İbn Cinnî dedi: **الصَّابِ**’ın **عَيْنُ**’ı kıyas ve اشتقاق bakımından **واو**’dur. Kıyasa gelince: çünkü o bir **عَيْن**’dır ve çoğu kez **واو** olur. İştiqaka gelince: çünkü **الصَّابَ** göze isabet ettiği zaman onu sağar; o aynı zamanda yarıldığı zaman ondan su akan bir ağaçtır; ikisi de **صَابَ يَصُوبُ** “indiği zaman” manasındandır. **السَّهْمُ الصَّيُوبُ** **صَبُورٍ** gibi, **الصَّائِب** manasındadır. Mecazdan: **رَأْيٌ مُصِيبٌ** ve **صَائب**. **الصَّوِيب** gibi, **صَائب** manasındadır.

Ve **لسان العرب**’da: İbn Cinnî dedi: dilde, **فَعِيل** vezninde, **فَاؤُه** ve **لاَمُه** sahih olup **عِيْنه** **واو** olan bir sıfatı, onların **طَوِيلٌ** ve **قَوِيمٌ** ve **صَوِيبٌ** demeleri dışında bilmedik. Dedi ki: **العَوِيص** ise, isim gibi cereyan eden galip bir sıfattır; ve bu **المُحْكَم**’dedir. Şeyhimiz dedi: ve o, **مُهمّاتِ النَّظَائِرِ والأَشْبَاهِ**’dedir. Denilir: o, kavmin **صوَّابَة**’sindedir; yani onların özündedir. Ve kavmin **صَوَّابَةُ**’si: onların topluluğudur; onların **صُيَّابَتِهِم**’i ve **صُيَّابهم** gibi; **الياءِ**’da zikredilir; çünkü o **يَائِيَّةٌ وَاوِيَّةٌ**’dir.

Mecazdan: **اسْتَصَابَه**; yani görüşü, **اسْتَصْوَبَه** manasında. Ve Sa‘leb dedi: **اسْتَصَبْتُه** kıyastır. Araplar der: **استَصْوَبْتُ رأَْيَك**. Ve **صَوَّبَهُ**: ona “isabet ettin” dedi. Ve dersin: **إِنْ أَخْطَأْتُ فَخَطِّئنِي وإِنْ أَصَبْتُ فصَوِّبْنِي**.

Mecazdan: **صَوَّبَ اللهُ رَأْسَه**: onu alçalttı. Ve **التَّصْوِيبُ**: **التَّصْعِيدِ**’in zıddıdır. Ve **التَّهْذِيب**’de: **صَوّبتُ الإِنَاءَ وَرَأْسَ الخَشَبَة**; onu alçalttığın zaman. Ve namazda başı **تَصْوِيب** etmek kerih görüldü. Ve hadiste: **مَن قَطَع سِدْرَةً صَوَّبَ اللهُ رَأْسَهُ في النَّارِ**. Ebû Dâvûd es-Sicistânî’ye bu hadis soruldu; dedi ki: o muhtasardır; manası: kim, çölde, yolcunun gölgelendiği bir **سِدْرَة**’yi, onda kendisine ait bir hak olmaksızın keserse, Allah onun başını **صَوَّبَ** eder; yani onu ters çevirir. Ve ondan hadis: **وصَوَّبَ يَدَهُ**; yani onu indirdi; **لسان العَرَب**’de böyledir.

İbnü’l-A‘râbî’den: **المِصْوَبُ**; yani **مِنْبَر** gibi: kepçe; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصُّوبَةُ** (ötre ile): her toplanmış olan; Kurâ‘dan. Yahut **الصُّوبَةُ**: yiyecekten topluluk. Ve **الصُّوبَةُ**: buğdaydan, hurmadan ve ikisinden başkasından yığın. Ve **الصُّوبَةُ**: topraktan yahut başkasından bir küme. İbnü’s-Sikkît’ten: **الصُّوبَةُ**: **الجَرِينُ**; yani hurmanın yeri. Lihyânî, Ebû’d-Dînâr el-A‘râbî’den nakletti: falanın yanına girdim; bir de baktım ki dinarlar onun önünde bir **صُوبَةٌ**; yani yığılmış bir küme. Onu “**الدِّينَار**” diye rivayet eden kimse, cins manasına götürmüştür; çünkü tek bir dinar böyle bir **صُوبَة** olmaz; **لِسَانِ الْعَرَب**’de böyledir. Ancak ben **الأَسَاس**’ta onların şu sözünü gördüm: “**والدَّنَانِير صُوبةٌ بَيْن يَدَيْهِ مَهِيلة**”; bakılsın.

**صَوْبَة** (fetha ile, lamsız): Benî Sedûs’tan Cendelâ b. Mürre b. Hassân’a ait iki attır; Abbâs b. Mirdâs es-Sülemî’nin atı; Sâgânî onu nakletti. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **صَوَّبتُ الفَرَسَ**; atı koşuda saldığın zaman. İmru’ul-Kays dedi ki:
" فَصَوَّبْتُهُ كأَنَّهُ صَوْبُ غَبْيَةٍعَلَى الأَمْعَزِ الضَّاحِي إِذَا سِيطَ أَحْضَرَا

Ve **الصِّيَابُ**, **صَائِب**’in cem‘idir; **صَاحِب** ve **صِحَاب** gibi. Cem‘de **العَيْن**’i illetli kıldı; tekilde illetli kıldığı gibi; **صَائِم** ve **صِيَام**, **قَائِم** ve **قِيَام** gibi. Bu, **صِيَابٌ** **الواو**’dan olduğu zaman ve atışta **الصَّوَاب**’dan olduğu zamandır. Eğer **صَابَ السَهْمُ الهَدفَ يَصْيبُه**’den ise, o zaman içindeki **اليَاء** asıldır.

İbnü’l-A‘râbî’nin inşad ettiği şeye gelince:
" فكَيْفَ تُرَجِّي العَاذِلاَتُ تَجَلُّدِي
" وصَبْرِي إِذَا ما النَّفْسُ صِيبَ حَمِيمُهَا
o, senin “**قُصْدَ**” demen gibidir. Dedi ki: **صَابَ السَّهْمُ** diyenin lugatı üzere de olur. Dedi ki: bunu nasıl (olur) bilmiyorum; çünkü **صَابَ السَّهمُ** müteaddî değildir. Dedi ki: bence buradaki **صِيبَ**, onların “**صَابَتِ السَّمَاءُ الأَرْضَ**: ona isabet etti; **تَصُوبُ**” sözündendir; sanki ölüm, yakına isabet etti de onu kendi **صَوْب**’uyla isabet ettirdi; **لِسَان العَرَب**’de böyledir.

Ve **صَابُوا بِهِم**: onlara düştüler; ve onunla Hüzellî’nin sözü tefsir edildi:
صَابُوا بِسِتَّةِ أَبْيَاتٍ وأَرْبَعَةٍ ... حَتَّى كأَنَّ عَلَيْهِم جَابِئاً لُبَداً
**الجَابئ**: çekirge. Ve **اللُّبَدُ**: çok olan. Ve **صَوَاباً**’ı **سَحَابٍ** gibi isimlendirdiler.

- **وصَابَ السَّهْمُ يَصِيبُ صَيْباً**; **يَصُوبُ صَوْبا** gibi: isabet etti; ona işaret daha önce geçti.
