# صوت (ص-و-ت) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%AA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Çomaktır

- Harfler: ص - و - ت
- Kur'an'da: 8 geçiş · 5 ayet · 8 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (8)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [أَصْوَاتَكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَكُمْ | Sesleriniz | 1 | 1 | [49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/49:2.md) |
| [أَصْوَاتَهُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8E%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفْعَالَهُمْ | Onların sesleri | 1 | 1 | [49:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/49:3.md) |
| [الْأَصْوَاتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%8F.md) | الْأَفْعَالُ | Sesler | 1 | 1 | [20:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/20:108.md) |
| [الْأَصْوَاتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D8%A3%D9%8E%D8%B5%D9%92%D9%88%D9%8E%D8%A7%D8%AA%D9%90.md) | الْأَفْعَالِ | Sesler | 1 | 1 | [31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/31:19.md) |
| [بِصَوْتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%A8%D9%90%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | بِفَعْلِكَ | Sesinle | 1 | 1 | [17:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/17:64.md) |
| [صَوْتِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AA%D9%90.md) | فَعْلِ | Ses | 1 | 1 | [49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/49:2.md) |
| [صَوْتِكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AA%D9%90%D9%83%D9%8E.md) | فَعْلِكَ | Sesin | 1 | 1 | [31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/31:19.md) |
| [لَصَوْتُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/siga/%D9%84%D9%8E%D8%B5%D9%8E%D9%88%D9%92%D8%AA%D9%8F.md) | لَفَعْلُ | Ses | 1 | 1 | [31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/31:19.md) |

## Mücavir kökler — 42 mücavir (55 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [غضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B6%D8%B6.md) — 2 ortak ayet · G² 24 · Ğudde (dat), “Ğadid” hurmanın tomurcuğu olup yumuşak…
2. [همس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%85%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Alçak ses
3. [جلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Cilbab, cübbe benzeri kıyafete denir
4. [محن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AD%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Sınadı
5. [فزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · فَزٌّ İneğin doğan yavrusuna denir
6. [حمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Yaban eşeği demektir
7. [قصد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Kemik iliğidir
8. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Heyl (hı) : At demektir
9. [عوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Kıvrık yol demektir
10. [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kuru halde olan bir toprağın yağmur aldıktan sonra yeşerip…
11. [حبط](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%B7.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Habte suyu kurumuş kuyu demektir
12. [خشع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Huşu : « Haşia », toprak üzerinde olgunlaşmış sonbahardaki…
13. [مشي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B4%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Yürür
14. [غرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ğerer, “Ğerer” çuval demektir
15. [رفع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%81%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Raf’, üzerine bir şeylerin konduğu yer, raftır
16. [نكر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%83%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Tanınmayan
17. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şuurunda olurlar
18. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Üst
19. [رجل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Rical ayak demektir
20. [شطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B7%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Şetan, kuyudan su çekilen uzun iptir
21. [مول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Onların malları
22. [ولد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Yavru” demektir
23. [بعض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Bu’sus kalça kemiği, buud kalça, türkçedeki but buradan…
24. [أجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AC%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · (EaCR) “Acur” tuğla demektir
25. [طوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%88%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Koparılmaya elverişli hale gelmiş hurma tanesi veya…
26. [عظم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B8%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Büyük
27. [وعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Va’id” yağmur bulutu demektir
28. [شرك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Tasma kayış demektir
29. [نبأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%A8%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Doğurmadan evvel devenin memesinde görülen süttür
30. [قلب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ayak basıldığında toprakta çıkan kalıptır
31. [تبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D8%A8%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İnek yavrusu, dana demektir
32. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İşiten
33. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
34. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
35. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
36. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
37. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
38. [عمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Amele iş yapmaya alıştırılmış deve veya öküz demektir
39. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
40. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Yemm” durgun akan su demektir
41. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Evye kuş yuvası demektir
42. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صوت |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / vâvî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md), [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md), [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md), [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) |
| Zıt Kök | [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | İki cismin çarpışması veya havanın sıkışıp titreşmesiyle kulağa çarpan her türlü işitilebilir dalga ve ses |
| Çekirdek Özet 2 | Varlığın iç durumunu, haddini, çağrısını ve yönelimini açığa vuran; kontrolü, alçaltılması veya dinlenmesi gereken akustik tecelli |
| Çekirdek Özet 3 | Şiddet, anlamsız gürültü ve baskılama vasıtası olmaktan çıkarılıp edeb, sükûnet ve dinleme ahlakına bağlanan iletişimsel zemin |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca manalı insan sözü veya kelam olarak daraltıp harici gürültü, hayvan sesi ve şeytani kışkırtma gibi genel akustik boyutları gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صو | İçeriden dışarıya doğru yönelme, yayılma, kabarma, sınır çekme ve boşluğa doğru hamle yapma; nitekim hedefe doğru yönelen yağmur ve iniş için [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md), şekil ve suret verip sınır belirleme için [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md), hacim ve kap ölçüsü için [صوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B9.md), bedeni saran tüy örtüsü için [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md) ve belirli bir süre kendini tutma için [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) köklerinde de bu sınırlı ve yönelimli açığa çıkış esastır. | ت | Harfin temsil ettiği temas, nihayet ve keskin kesit etkisiyle havada yayılan dalgayı kulak zarına çarpan, belirli bir temas ve vuruşla sonlanan işitilebilir akustik bir birime (ses) dönüştürür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Havanın dar bir menfezden veya iki yüzeyin birbirine sıkışmasıyla dışarıya doğru fırlatılması hareketini kurar. |
| و | Çengel, çadır kazığı; bağlama, ekleme, tutturma | Çıkan basıncın havada sürekli bir dalga ve bağ halinde birbirine eklenerek uzamasını sağlar. |
| ت | İşaret, çarpı; im, sınır, antlaşma, son | Uzayan akustik dalganın bir alıcıya (kulak zarına veya nesneye) çarpıp sınırına ulaşmasını, somut bir işitsel im olarak algılanmasını tamamlar. |
| صوت | Sıkışıp fırlayan bir nefes veya basıncın dalga halinde ilerleyerek bir sınırda duyulur çarpma oluşturması | İki nesnenin temasıyla veya göğüsten çıkan havanın sıkışmasıyla havada yayılan ve kulağa çarparak algılanan titreşimsel hareket. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İki sert cismin birbirine vurulmasıyla veya akciğerden çıkan havanın sıkışıp salınmasıyla oluşan, kulağın algıladığı yalın titreşim ve tınlama; nitekim Araplar birini çağırmak için yüksek ses çıkarmaya صَوَّتَ فلانٌ بفلان derler. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Cahiliye döneminde Ruveyşid b. Kesîr et-Tâî sesin gürültü ve feryat bildiren hâlini bir beyitte dişil lafızla şu şekilde zikretmiştir: يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه / سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟ |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönemde insanın yüksek sesle bağırması, çağrıda bulunması ve toplumda güzel bir şöhret bırakması anlamında kullanılmış; kişinin yaygın ve olumlu anılması صِيت lafzıyla ifade edilmiştir. |

Kaynak: Lisânü’l-ʿArab, Kitâbü’l-ʿAyn, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Arapça صوت kökü, Sami dil ailesinin Güney ve Batı kollarında öncelikle akustik gürültü, çağırma ve ses titreşimi alanında belirginleşen bir yapıya sahiptir. İbranicede צוּת veya צָוַח gibi köklerde gürültü koparma, feryat etme ve yüksek ses çıkarma nüansları görülürken, genel Sami zemininde ses ve gürültü çoğunlukla onomatopoetik (yansıma) köklerle veya nefes ve feryat bildiren ikili tabanlarla temsil edilir. Arapçada kök, hem harfsiz yalın fiziksel sesi (çarpan taşların, aletlerin, hayvanların sesi) hem de harfli ve manalı insan kelamını kuşatacak biçimde en geniş şemsiye kavram (cins isim) haline gelmiştir. Bu durum kökün genel bir akustik olgudan toplumsal şöhret ve ahlaki edep alanına doğru semantik genişleme yaşadığını gösterir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, David Cohen, Lisânü’l-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Çarpışma ve hava sıkışmasıyla oluşan titreşim | Fiziksel sesten çağırma fiiline (صات / صوّت), oradan da toplumdaki yankı ve iyi şöhrete (صِيت) evrilmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Aramice feryat ve çığlık kökleri | İbranicedeki bağırma ve çağırma anlamı taşıyan formlarla semantik matris düzeyinde ortaklık taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik dış halkalarda doğrulanmış güvenilir bir kökteş tespit edilememiştir. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Mekâyîsü’l-Luğa, Lisânü’l-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Anlamlı | Ses, nida, şöhret | Kulağa çarpan her türlü titreşim, çağırma ve toplumda yayılan yankı. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| [صتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AA%D9%88.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وصت | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| وتص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| تصو | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |
| توص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde mühmel kabul edilmiştir. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صوت | Merkez | Akustik algı | Anlamlı olsun ya da olmasın kulağa çarpan her türlü fiziksel ve biyolojik ses | Havanın titreşimiyle ortaya çıkan genel ses cinsi |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Komşu | İfade ve mantık | Yalnızca zihinsel bir manayı dışarı aktaran eklemli ve düzenli insan sözü | Hayvan seslerini ve cansız gürültüyü dışarıda bırakır |
| [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) | Komşu | Söz ve bildirim | Karşı tarafa bir yargı veya haber aktaran anlamlı ibare | Akustik şiddetten ziyade iletilen anlama odaklanır |
| [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) / [جهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%87%D8%B1.md) | Komşu | Açığa vurma | Sesin gizlilikten çıkarılıp herkesçe duyulacak yüksekliğe ulaştırılması | Sesin yüksek ve açık olma niteliğini bildirir |
| [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) | Komşu | Ani patlama | İnsanın veya varlığın dehşet, öfke veya uyarı anında çıkardığı yırtıcı haykırış | Şiddetli, ani ve sarsıcı tekil akustik patlama |
| [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) | Zıt | Suskunluk ve sessizlik | Ses çıkarma gücü varken iradi veya zorunlu olarak sesi bütünüyle kesme | Sesin ve gürültünün tamamen yokluğu hali |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صوت | Ses, gürültü, tınlama, şöhret | Kulağın algıladığı hem fiziksel gürültüyü hem insan sesini hem de toplumsal yankıyı karşılar. | Kesin |
| Latince | vox, sonus | İnsan sesi; fiziksel ses | Sonus genel fiziksel sesi, vox ise canlı ve insan sesini karşılar; şöhret anlamı fama kelimesine kayar. | Güçlü |
| İngilizce | voice, sound | İnsan sesi; genel fiziksel ses | Sound fiziksel akustik dalgayı, voice insan sesini ve iradesini karşılar. | Kesin |
| Almanca | Stimme, Laut, Schall | Ses, insan sesi, akustik dalga | Stimme insan sesini ve oy hakkını, Schall ve Laut ise yalın fiziksel sesi ifade eder. | Kesin |
| Fransızca | voix, son | İnsan sesi; akustik ses | Son fiziksel tınıyı, voix insan sesini ve kanaatini ifade eder. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| صوت / Peygamber huzurundaki edep | Beşeri sesin kontrolü ve saygı | İman edenlerin peygamberin sesinin üstüne seslerini yükseltmemeleri ve edeple konuşmaları bağlamı (Hucurât [49:2](https://lisan.digital/tr/ayet/49:2.md), [49:3](https://lisan.digital/tr/ayet/49:3.md)). |
| صوت / Kıyamet günü mutlak sükûnet | Korku ve saygıdan kaynaklanan ses kısıklığı | Mahşer günü Rahman'ın heybetinden seslerin kısılması ve sadece fısıltı duyulması bağlamı (Tâhâ [20:108](https://lisan.digital/tr/ayet/20:108.md)). |
| صوت / Çirkin ve ölçüsüz böğürtü | Kaba, rahatsız edici ve hadsiz ses | Lokman'ın oğluna nasihatinde sesini alçaltmasını öğütlemesi ve en çirkin sesin eşek anırması olduğunu bildirmesi bağlamı (Lokmân [31:19](https://lisan.digital/tr/ayet/31:19.md)). |
| صوت / Şeytani kışkırtma ve çağrı | Baştan çıkarıcı vesvese ve fitne narası | İblis'e hitaben gücünün yettiği kimseleri sesiyle, telkiniyle ve ayartıcı çığlığıyla yerinden oynatması bağlamı (İsrâ [17:64](https://lisan.digital/tr/ayet/17:64.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kelamullah ve halku'l-Kur'an | Allah'ın kelamının ses (savt) ve harf (harf) cinsinden olup olmadığı, ezeli kelam-ı nefsi ile mahluk ses arasındaki fark | Maddi, harfli ve havadaki titreşimden ibaret yaratılmış akustik unsur |
| Fıkıh | Kıraat, namaz ve ezan | Namazda sesli (cehrî) ve sessiz (hafî) okuyuş sınırları; sesin fitne oluşturma veya ibadete çağırma ölçüsü | Fıkhi mükellefiyete konu olan asgari işitilme ve duyurma eşiği |
| Tefsir | Hucurât ve Lokmân surelerindeki ahlaki ilkeler | Ses tonunun bir ahlak, terbiye, hiyerarşi ve kibir göstergesi olarak tahlil edilmesi | İnsanın iç dünyasındaki kibrin veya tevazunun dışa vuran tonlaması |
| Hadis | Ezan, Kur'an tilaveti ve çalgılar | Sesi Kur'an ile güzelleştirme (tezyin) ve şeytani seslerden sakınma rivayetleri | Kalbi etkileyen nağme, samimiyet veya kışkırtıcı akustik etki |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet huzuru | Saygı ve huşû alameti | Haddini bilme ve teslimiyet | Dini otorite ve ilahi huzur karşısında sesin alçaltılması, nefsin teslimiyetini belgeler. | Kesin |
| İlmi | Fiziksel ve biyolojik iletişim | Akustik bilgi taşıyıcı dalga | Anlam ve sinyal iletimi | Düşüncenin havada fiziksel bir titreşim haline gelerek karşı zihne ulaşmasını sağlayan araçtır. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal hiyerarşi ve kamu düzeni | Kamusal edep ve otoriteye riayet | Saygısızlığı ve anarşiyi önleme | Sesin kontrolsüz yükseltilmesi otoriteye saygısızlık ve kaba bir tahakküm girişimi sayılır. | Güçlü |
| İktisadi | Propaganda ve pazar iletişimi | Şöhret, tanıtım ve manipülatif çağrı | Talep oluşturma veya aldatma | İblis'in sesiyle insanları çağırması gibi, iktisadi alanda da kışkırtıcı reklam ve aldatıcı çığırtkanlığı temsil eder. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Akustik dalga boyu, genlik ve frekans ($A, f$) | Mekanik bir titreşimin ortamdaki moleküllerin birbirine çarpmasıyla enerji aktarması ve dalga üretmesi hadisesidir. | Kesin |
| Beşeri bilimler | Sözsüz iletişimde paralingvistik ve güç gösterisi | Konuşmanın içeriğinden bağımsız olarak ses tonunun, perdesinin ve şiddetinin kurduğu tahakküm veya teslimiyet ilişkisidir. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü yalnızca insanın telaffuz ettiği kelimeler veya konuşma dili olarak algılamak; onu fiziksel dünyadaki gürültülerden ve fısıltılardan soyutlamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | صوت, şeytanın kışkırtıcı fısıltı ve nağmelerinden (İsrâ [17:64](https://lisan.digital/tr/ayet/17:64.md)), hayvanların çirkin anırmasına (Lokmân [31:19](https://lisan.digital/tr/ayet/31:19.md)) ve kıyamet günü dehşetten kısılan fısıltılı nefeslere (Tâhâ [20:108](https://lisan.digital/tr/ayet/20:108.md)) kadar her türlü akustik tezahürü kapsar. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Hucurât 2. ayetteki yasağı sadece peygambere sözlü itiraz etmek sanıp, ses tonu ve gürültüyle kurulan örtük saygısızlık ve psikolojik baskı boyutunu gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın yalnızca sözlerin içeriğini değil, o sözlerin dile getiriliş biçimini, ses tonunu, desibelini ve akustik şiddetini de ahlaki ve hukuki bir sorumluluk alanı kıldığını gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamberle iletişim edebini belirleyen ayetlerde (Hucurât suresi), hikmetli beşeri terbiyeyi anlatan pasajlarda (Lokmân suresi), şeytanın insan üzerindeki ayartıcı mekanizmalarında (İsrâ suresi) ve ahiret tasvirlerinde (Tâhâ suresi). |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Yüksek sesle konuşmanın veya gürültü yapmanın bir güç ve haklılık göstergesi olduğu zannını yıkarak, ölçüsüz yüksek sesi çirkinlikle (eşek sesiyle) ve şeytani tahrikle özdeşleştirir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: İki cismin birbirine vurması veya sıkışan havanın genleşmesiyle havada yayılan, kulak tarafından algılanan fiziksel titreşim ve dalga.
- Soyut anlam: Varlığın edep, kibir, sükûnet, kışkırtma veya teslimiyet düzeyini dışa vuran, kontrol edilmesi ve haddinde tutulması gereken psikolojik ve ahlaki işaret.
- Sistematik karşılık: Otorite ve vahiy karşısında desibelin düşürülüp alıcılığın (inṣât) artırıldığı, gürültücü tahakkümün ise kaba hayvanilik veya şeytani ayartma olarak elendiği iletişim modeli.
- LaTeX modeli: $$S(t) = A(t) \cdot \sin(\omega t + \phi), \quad \lim_{E \to 1} A(t) \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S(t)$, zaman içinde yayılan fiziksel ses sinyalini; $A(t)$, sesin genliğini (şiddetini ve yüksekliğini); $\omega$, açısal frekansını; $\phi$ ise faz açısını temsil eder. Modelin ikinci kısmındaki limit ifadesinde $E$, edep, haşyet ve ilahi huzur bilincini simgeler; edep ve saygı bilinci en üst düzeye ulaştığında ($E \to 1$), sesin şiddeti ve genliği sıfıra yaklaşarak ($A(t) \to 0$) fısıltı ve mutlak sükûnet haline dönüşür.

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%AA/occurrences?meal=IK

### [İsra 17:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/17:64.md) — بِصَوْتِكَ

وَاسْتَفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُمْ بِصَوْتِكَ وَأَجْلِبْ عَلَيْهِمْ بِخَيْلِكَ وَرَجِلِكَ وَشَارِكْهُمْ فِي الْأَمْوَالِ وَالْأَوْلَادِ وَعِدْهُمْ وَمَا يَعِدُهُمُ الشَّيْطَانُ إِلَّا غُرُورًا

Meal (IK): Sesinle onlardan gücünün yettiğini yerinden oynat. Atlılarınla ve yayalarınla onlara karşı haykırarak yürü. Mallarda ve çocuklarda onlara ortak ol. Ve vaadde bulun kendilerine. Şeytan ancak aldatmak için vaad eder onlara.

### [Taha 20:108](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/20:108.md) — الْأَصْوَاتُ

يَوْمَئِذٍ يَتَّبِعُونَ الدَّاعِيَ لَا عِوَجَ لَهُ وَخَشَعَتِ الْأَصْوَاتُ لِلرَّحْمَنِ فَلَا تَسْمَعُ إِلَّا هَمْسًا

Meal (IK): O gün; hiç bir tarafa sapmadan o davetçiye uyacaklardır. Sesler, Rahman’ ın heybetinden kısılmıştır ve sen; fısıltıdan başka bir şey işitmezsin.

### [Lokman 31:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/31:19.md) — صَوْتِكَ · الْأَصْوَاتِ · لَصَوْتُ

وَاقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَاغْضُضْ مِنْ صَوْتِكَ إِنَّ أَنْكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ

Meal (IK): Yürüyüşünde tabii ol, sesini kıs. Şüphesiz ki seslerin en çirkini eşeklerin sesidir.

### [Hucurat 49:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/49:2.md) — أَصْوَاتَكُمْ · صَوْتِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَرْفَعُوا أَصْوَاتَكُمْ فَوْقَ صَوْتِ النَّبِيِّ وَلَا تَجْهَرُوا لَهُ بِالْقَوْلِ كَجَهْرِ بَعْضِكُمْ لِبَعْضٍ أَنْ تَحْبَطَ أَعْمَالُكُمْ وَأَنْتُمْ لَا تَشْعُرُونَ

Meal (IK): Ey iman edenler; seslerinizi peygamberin sesinden yüksek çıkarmayın. Birbirinize bağırdığınız gibi peygambere bağırmayın. Yoksa siz farkına varmadan amelleriniz boşa gider.

### [Hucurat 49:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/ayet/49:3.md) — أَصْوَاتَهُمْ

إِنَّ الَّذِينَ يَغُضُّونَ أَصْوَاتَهُمْ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ أُولَئِكَ الَّذِينَ امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ لِلتَّقْوَى لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Peygamberin yanında seslerini kısanlar, muhakkak ki onlar; Allah’ın gönüllerini takva ile imtihan ettiği kimselerdir. Onlar için; mağfiret ve büyük bir mükafat vardır.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Çomaktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والتاء و و ا ي ء معهما
ص و ت، ص ي ت يستعملان فقط
صوت:
صَوَّتَ فلانٌ بفلان تصثويتاً أي دَعاه. وصاتَ يصُوتُ صوتاً فهو صائت بمعنى صائح.
وكل ضَرْبٍ من الأُغنيات صَوتٌ من الأصوات.
ورجل صائت: حَسَن الصوت شديدُه.
ورجل صَيِّتٌ: حَسَنُ الصَّوتِ.
وفلان حَسَن الصِّيت: له صِيتٌ وذِكْرٌ في الناس حَسَنٌ.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**التاء** و**و** **ا** **ي** **ء** ile birlikte

**ص و ت**، **ص ي ت** yalnızca kullanılır

**صوت**:
**صَوَّتَ** falan, falan ile **تصثويتاً**; yani onu çağırdı. Ve **صاتَ** **يصُوتُ** **صوتاً**; o hâlde o, **صائت**tir; **صائح** mânâsında.
Ve **الأُغنيات**’den her bir tür vuruş **صَوتٌ**tur; **الأصوات**’tan.
Ve **صائت** adam: sesi güzel, onun şiddetlisi.
Ve **صَيِّتٌ** adam: **الصَّوتِ**u güzel.
Ve falan **الصِّيت**i güzel: insanlar içinde onun için güzel bir **صِيتٌ** ve bir **ذِكْرٌ** vardır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصوْتُ معروف. وأما قول رُوَيشدِ ابن كَثيرٍ الطائيّ:
يا أيُّها الراكب المُزْجي مَطِيَّتَهُسائلْ بني أسدٍ ما هذه الصَوْتُ
فإنّما أنَّثه لأنّه أراد به الضوضاء والجلبة والاستغاثة. والصائِتُ: الصائحُ. وقد صات الشيء يَصوتُ صَوْتاً؛ وكذلك صَوَّتَ تَصويتاً. ورجل صَيِّتٌ، أي شديد الصوت. وكذلك رجلٌ صاتٌ وحِمار صاتٌ. والصيتُ: الذِكْرُ الجميل الذي ينتشر في الناس، دون القبيح. يقال: ذهب صيتُهُ في الناس، وأصله من الواو. وقولهم دعى فانْصاتَ، أي أجاب وأقبل، وهو انْفَعَلَ من الصَوْتِ. والمُنْصاتُ: القويمُ القامة. وقد انْصاتَ الرجل إذا اسْتَوَتْ قامته بعد الانحناء، كأنه اقْتَبَلَ شبابُه. قال الشاعر:
ونَصْر بن دُهْمانَ الهُنَيْدَةَ عاشَهاوتسعين عاماً ثم قُوِّمَ فانْصاتـا
وعادَ سوادُ الرأسِ بعد بياضـه		وعاوَدَهُ شَرخُ الشباب الذي فاتا

##### Türkçe

**الصوْتُ**: bilinen(şey)dir. Rُوَيشدِ İbn Kَثيرٍ et-Tائيّ’nin sözüne gelince:
يا أيُّها الراكب المُزْجي مَطِيَّتَهُسائلْ بني أسدٍ ما هذه **الصَوْتُ**
Onu ancak müennes yaptı; çünkü onunla **الضوضاء** (gürültü), **الجلبة** (patırtı) ve **الاستغاثة** (yardım isteme)yi kastetti. **الصائِتُ**: **الصائحُ** (bağıran). Ve **صات** şey **يَصوتُ** **صَوْتاً**; aynı şekilde **صَوَّتَ** **تَصويتاً**. Ve **صَيِّتٌ** adam, yani sesi şiddetli. Aynı şekilde **صاتٌ** adam ve **صاتٌ** eşek. **الصيتُ**: insanlar içinde yayılan güzel anma/şöhret; çirkin olan değil. Denir ki: “İnsanlar içinde onun **صيتُهُ** gitti (yayıldı)”; aslı **الواو**’dandır. Ve onların “**دعى** فَ**انْصاتَ**” sözleri: yani cevap verdi ve yöneldi; o, **الصَوْتِ**’tan **انْفَعَلَ**’dır. Ve **المُنْصاتُ**: düzgün boylu (kimse). Ve adam **انْصاتَ** eder; eğilmeden sonra boyu doğrulduğu zaman; sanki gençliği ona yönelmiş gibidir. Şair dedi ki:
ونَصْر بن دُهْمانَ الهُنَيْدَةَ عاشَهاوتسعين عاماً ثم قُوِّمَ فانْصاتـا
Ve doksan yıl onu yaşayan Nَصْر b. Dُهْمان el-Hُنَيْدَة; sonra doğrultuldu da **فانْصاتـا**.
وعادَ سوادُ الرأسِ بعد بياضـه		وعاوَدَهُ شَرخُ الشباب الذي فاتا
Ve başın siyahlığı, onun beyazlığından sonra geri döndü; ve ona, geçip gitmiş olan gençliğin tazeliği geri döndü.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ت ( و ا ي ء )
صوت ، صيت : قال الليث : يقال : صَوّت يُصوِّت تصويتاً فهو مصوِّت ، وذلك إذا صَوّتَ بإنسان فَدعاه . ويقال : صاتَ يَصُوت صَوْتاً فهو صائت ، معناه : صائح . وقد يُسمَّى كلُّ ضَرْب من الأُغنِيات صَوتاً ، والجميع الأصوات . ورجل صَيِّتٌ : شديدُ الصوْت .
الحرّاني عن ابن السّكيت : الصَّوتُ ، صَوْتُ الإِنسان وغيرِه . والصِّيتُ : الذِّكْر ، يقال : قد ذهب صِيتُه في النّاس ، أي : ذكْرُه .
وقال ابن بُزْرُج : أصاتَ الرجُل بالرّجل : إذا شَهَرَ بأمرٍ لا يَشتهيه . وأنصاتَ الزّمانُ به إنصياتاً : إذا اشتَهر .
وقال غيره : إنصات الأمرُ : إذا استقام ، وأنشد :
ونَصرُ بنُ دَهْمانَ الهُنيدةَ عاشَها
وتِسعين حولاً ثم قُوِّم فانْصَانَا
قال : انصات ، أي : استقام .
والصَّيِّتةُ بالهاء : الصَّيِّت ، وقال لَبيد :
وكم مُشتَرٍ من مالِه حُسْنَ صِيتِه
لأيَّامه في كلّ مَبْدًى ومَحْضَرِ
وقال ابن السّكيت : رجلٌ صاتٌ : شديدُ الصّوتُ كقولهم : طانٌ كثيرُ الطَين ، وكبشٌ صافٌ : كثيرُ الصُّوف .

##### Türkçe

ص ت ( و ا ي ء )
**صوت** , **صيت**: Leys dedi: Denilir: **صَوّت يُصوِّت تصويتاً فهو مصوِّت**; bu, bir insanla **صَوّتَ** ettiğinde, onu çağırdığında (olur). Ve denilir: **صاتَ يَصُوت صَوْتاً فهو صائت**; mânâsı: bağıran. Ve her bir tür şarkılardan her bir darbe **صَوتاً** diye adlandırılabilir; hepsi: **الأصوات**. Ve **رجل صَيِّتٌ**: sesi şiddetli.

Harrânî, İbn es-Sikkît’ten: **الصَّوتُ**: insanın ve başkasının sesi. Ve **الصِّيتُ**: anılma; denilir: **قد ذهب صِيتُه في النّاس**; yani: onun anılması.

İbn Buzruc dedi: **أصاتَ الرجُل بالرّجل**: istemediği bir iş ile (onu) teşhir ettiğinde. Ve **أنصاتَ الزّمانُ به إنصياتاً**: şöhret bulduğunda.

Başkası dedi: **إنصات الأمرُ**: düzgün olduğunda; ve inşâd etti:
ونَصرُ بنُ دَهْمانَ الهُنيدةَ عاشَها
وتِسعين حولاً ثم قُوِّم فانْصَانَا
Dedi: **انصات**, yani: düzgün oldu.

Ve **الصَّيِّتةُ** (ه ile): **الصَّيِّت**. Lebîd dedi:
وكم مُشتَرٍ من مالِه حُسْنَ صِيتِه
لأيَّامه في كلّ مَبْدًى ومَحْضَرِ
İbn es-Sikkît dedi: **رجلٌ صاتٌ**: sesi şiddetli; onların şu sözleri gibi: **طانٌ** çok çamurlu, ve **كبشٌ صافٌ**: yünü çok.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
وهذا مشتقٌّ من التَّصوية في الشتاء، وذلك أن يُيَبَّس أخلافُ الشَّاة ليكون أسمَنَ لها. يقال صَوَّاها أصحابُها.
ومن الباب الصُّوَى، وهي الأعلام من الحجارة. وقول من قال إنّها مُخْتَلَف الرِّياح فالأعلام لا تكون إلاّ كذا. قال:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ الصُّوى([3]) *
(صوب) الصاد والواو والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نزولِ شيءٍ واستقرارِهِ قَرَارَه. من ذلك الصَّوَابُ في القول والفعل، كأنَّه أمرٌ نازلٌ مستقِرٌّ قرارَه. وهو خلاف الخطأ. ومنه الصَّوْب، وهو نزول المطر. والنازل صَوبٌ أيضاً. والدّليلُ على صحّة هذا القياس تسميتُهم للصَّواب صَوْباً. قال الشاعر([4]):
ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])ويقال الصَّيِّب السّحاب ذو الصَّوْب. قال الله تعالى: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. والصَّوْب: النُّزول. قال:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])ويقال للأمر إذا استقرَّ قرارَه على الكلام الجارِي مَجْرى الأمثال: "قد صابت بِقُرّ". قال طرَفة:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد صابَت بِقُرّْ([7])والتَّصويب:  حَدَب في حَدور، لا يكون إلاَّ كذا. فأمَّا الصُّيَّابة فالخِيار من كلِّ شيء، كأنَّه من الصَّوب، وهو خالصُ ماءِ السَّحاب، فكأنَّها مُشْتقّةٌ من ذلك.
(صوت) الصاد والواو والتاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت، وهو جنسٌ لكلِّ ما وَقَرَ في أُذنِ السَّامعِ. يقال هذا صوتُ زَيد. ورجل صيِّت، إِذا كان شديدَ الصَّوت؛ وصائتٌ إذا صاحَ. فأمَّا قولهم: [دُعيَ([8]) ] فانصات([9])، فهو من ذلك أيضاً، كأنه صُوِّتَ به فانفَعل من الصَّوت، وذلك إِذا أجاب. والصِّيت: الذِّكر الحسَن في النَّاس. يقال ذهب صِيتُهُ.
(صوح) الصاد والواو والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على انتشارٍ في شيء بعد يُبْس. من ذلك تصوَّحَ البقلُ، وذلك إِذا هاجَ وانتثرَ بعد هَيجه. وصوَّحتْه الرِّيح، إذا أيبسَتْه وشقَّقته ونثَرتْه. قال ذو الرمة:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])ومن الباب أنَّهم يسمُّون عَرَق الخيل الصُّوَاح. فإن كان صحيحاً فلا يكون إلاَّ إذا يَبِس، ويُسمُّونه اليبيس يبيس الماء. قال الشاعر في الصُّواح:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها الصُّواحُ([11])ثم يقال تصوَّح الشعَر، إذا تشقَّقَ وتناثر.
ومما يجوز أن يُحمَل على هذا القياس الصُّوح: حائط الوادي، وله صُوحانِ. وإِنّما سُمِّيَ صُوحاً لأنَّه طينٌ يتناثر حتّى يصير ذلك كالحائط.
(صور) الصاد والواو والراء كلماتٌ كثيرةٌ متباينة الأصول. وليس هذا الباب ببابِ قياسٍ ولا اشتقاق. وقد مضى فيما كتبناه مثله([12]).
ومما ينقاس منه قولُهم صوِرَ يَصْوَر، إذا مال. وصُرْت الشَّيءَ أُصُورُهُ، وأَصَرْتُه، إِذا أَمَلته إليك. ويجيء قياسُه تَصَوَّر، لِمَا ضُرِب، كأنًّه مال وسَقط. فهذا هو المنقاس، وسِوى ذلك فكلُّ كلمةٍ منفردةٌ بنفسها.
من ذلك الصُّورة صُورة كلِّ مخلوق، والجمع صُوَر، وهي هيئةُ خِلْقته. والله تعالى البارئ المُصَوِّر. ويقال: رجلٌ صَيِّرٌ إذا كان جميل الصورة. ومن ذلك الصَّور: جماعةُ النَّخْل، وهو الحائش. ولا واحدَ للصَّوْر من لفظه. ومن ذلك الصُِّوار، وهو القَطيع من البقر، والجمع صِيران. قال:
فَظَلَّ لصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])ومن ذلك الصُِّوار، صُِوار المِسْك، وقال قوم: هو ريحُهُ، وقال قوم: هو وعاؤه. ويُنشِدون بيتاً وأخلِقْ به أن يكون مصنوعاً، والكلمتان صحيحتان:
إِذا لاح الصُِِّوار ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ الصِّوارُ([14])ومن ذلك قولهم: أَجِدُ في رأسي صَوْرة، أي حِكَّة. ومن ذلك شيءٌ حكاه الخليل، قال : عصفور صَوَّار، وهو الذي إِذا دُعِيَ أجابَ. وهذا لا أحسبه عربيَّاً، ويمكن إنْ صحّ أن يكون من الباب الذي ذكرناه أوّلاً؛ لأنه يميل إلى داعِيه. فأمَّا شَعَر النّاصية من الفَرَس فإنه يسمى صَوْراً. وهذا يمكن أن يكون على معنى التشبيه بصَوْر النَّخل، وقد ذُكِرَ. قال:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من صَوْرهِ([15]) *
ويقال: الصَّارَةُ: أرض ذات شَجَر.
(صوع) الصاد والواو والعين أصلٌ صحيح، وله بابان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقٍ وتصدُّع، والآخر إناء.
فالأوَّل قولُهم: تصوَّعُوا، إِذا تفرَّقوا. قال ذو الرُّمَّة:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ([16]) *
ويقال : تصوّع شَعَره، إذا تشقق. كذا قال الخليل. وقال أيضاً: تصوَّعَ النَّبْت: هاج. ويقال انصاع القوم سِراعاً: مَرُّوا.
فأمَّا الإناء فالصَّاع والصُّوَاع، وهو إناءٌ يشرب به. وقد يكون مكيالٌ من المكاييل صاعاً، وهو من ذات الواو، وسمِّيَ صاعاً لأنَّه يدور بالمَكِيل.
ويقال إنَّ الكَمِيَّ يَصُوع بأقرانه صَوْعاً، إِذا أتاهم من نَواحيهم. والرَّجلَ يَصُوع الإبل.
ومن الباب: الصَّاع، وهو بطنٌ من الأرض، في قوله:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في صاعِ([17]) *
ومنه صاعُ جؤجُؤِ* النَّعامة، وهو موضعُ صَدْرِها إِذا وضعَتْهُ بالأرض.
(صوغ) الصاد والواو والغين أصلٌ صحيح، وهو تهيئة على شيءٍ على مثالٍ مستقيم. من ذلك قولهم: صاغ الَحَلْيَ يصوغُهُ صَوغاً. وهما صَوْغان، إِذا كان كلُّ واحدٍ منهما على هيئة الآخَر. ويقال للكذَّابِ: صاغ الكذبَ صَوغاً، إِذا اختلقَه. وعلى هذا تفسير الحديث: "كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون"، أراد الذين يصُوغُون الأحاديثَ ويَختلقونها.
(صوف) الصاد والواو والفاء أصلٌ واحد صحيح، وهو الصُّوف المعروف. والباب كله يَرجِع إليه. يقال كبش أَصْوَفُ وصَوِفٌ وصائفٌ وصَافٌ، كلُّ هذا أن يكونَ كثيرَ الصُّوف. ويقولون: أخذ بصُوفَةِِ قَفاه، إذا أَخَذَ بالشَّعَر السائِل في نُقْرته. وصُوفةُ: قومٌ كانوا في الجاهليّة، كَانوا يَخْدُمون الكعبة، ويُجِيزون الحاجَّ. وحُكي عن أبي عُبيدةَ أنَّهم أفناء القبائل تجمَّعُوا فتشبَّكُوا كما يتشبَّك الصُّوف. قال:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانا([18])فأمَّا قولهم: صاف عن الشَّرِّ([19])، إذا عَدَل، فهو من باب الإبدال، يقال صَابَ([20]) إذا مال. وقد ذُكِر في بابه.
(صول) الصاد والواو واللام أصلٌ صحيحٌ، يدلُّ على قَهْرٍ وعُلُوّ. يقال: صال عليه يَصُول صَولةً، إذا استطال. وصال العَيْر، إِذا حَمَلَ على العانة يَصُول صَوْلاً وصِيالاً. وحُكِيَ عن أبي زيد شيءٌ إن صحَّ فهو شاذٌّ. قال: المِصْول: هو الذي يُنقَع فيه الحنظلُ لتَذهب مرارتُه.
(صوك) الصاد والواو والكاف كلمةٌ واحدةٌ. يقال لقيتُه أوَّل صَوْكٍ، أي أوّلَ وَهْلة.
(صوم) الصاد والواو والميم أصلٌ يدلُّ على إِمساكٍ وركودٍ في مكان. من ذلك صَوم الصَّائم، هو إمساكُهُ عن مَطعَمه ومَشربه وسائرِ ما مُنِعَهُ. ويكون الإمساك عن الكلام صوماً، قالوا في قوله تعالى: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً﴾ [مريم 26]، إنَّه الإمساكُ عن الكلامِ والصَّمتُ. وأمَّا الرُّكود فيقال للقائم صائم، قال النابغة:
خيلٌ صيامٌ وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])والصَّوم: رُكود الرِّيح. والصَّوم: استواء الشَّمس انتصافَ النَّهار، كأنَّها ركدت عند تدويمها([22]). وكذا يقال صامَ النَّهارُ. قال امرؤ القيس:
* إذا صامَ النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
ومَصَامُ الفَرَسِ: موقِفه، وكذلك مَصَامَتُه. قال الشَّماخ:
* إذا ما استافَ منها مَصَامَةً([24]) *
(صون) الصاد والواو والنون أصلٌ واحدٌ، وهن كَنٌّ وحفْظ. من ذلك صُنتُ الشّيءَ أصونُه صوناً وصِيانة. والصُِّوان: صُِوان الثَّوب، وهو ما يُصان فيه. فأمَّا قولهم للفرس القائم صائن. فلَعلَّه أن يكون من الإِبدال، كأنّه أريد به الصَّائم، ثمّ أبدلت الميم نوناً. قال النابغة:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** يَصونُ الوَردُ فيها والكُميتُ([25])وممّا شذَّ عن الباب الصَّوَّان، وهي ضربٌ من الحجارة، الواحدةُ صَوَّانة.
---------------------
([1]) الجمهرة (3: 91).
([2]) الكدنة، بضم الكاف وكسرها. والبيت للفقعسي، كما في اللسان (صوي). وأنشده في (جلذ)، بدون  نسبة.
([3]) لامرئ القيس. وعجزه في الديوان 54 واللسان (صوي):
* صبا وشمال في منازل قفال  *.
([4]) هو أوس بن غلفاء، كما في اللسان (صوب).
([5]) كذا ورد إنشاده. وصوابه: "وإن ما أهلكت  مال"، بالقافية المرفوعة الروي. وقبله كما في اللسان:
ألا قالت أمامة  يوم غول *** تقطع بابن غلفاء الحبال
([6]) قال ابن بري: "البيت لرجل من عبد القيس يمدح النعمان. وقيل هو لأبي وجزة يمدح عبد الله بن الزبير، وقيل هو لعلقمة بن عبدة".
([7]) ديوان طرفة 75.
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "وانصاتا"، صوابه من المجمل.
([10]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (صوح).
([11]) أنشده في اللسان (صوح) بدون نسبة.
([12]) أي في تباين أصوله.
([13]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 87 واللسان (علب) بدون نسبة.
([14]) وكذا أنشده في المجمل واللسان بدون نسبة.
([15]) في اللسان (صور):
كأن جذعاً خارجاً من صوره *** ما بين أذنيه إلى سنوره
([16]) صدره في الديوان 346:  *عسفت اعتساف الصدع كل مهيبة*
    وفي اللسان (صوع): *عسفت اعتسافاً دونها كل مجهل *.
([17]) البيت للمسيب بن علس من قصيدة في المفضليات: (1: 60). وهو بتمامه:
مرحت يداها للنجاء كأنما  *** تكرو بكفي لاعب في صاع
 ([18]) البيت لأوس بن مغراء السعدي، كما في اللسان (صوف).
([19]) في الأصل: "الشعر"، وفي اللسان:"صاف عني شر فلان، وأصاف الله عني شره".
([20]) في الأصل: "صاف".
([21]) البيت في اللسان (صوم) وليس في قصيدته التي على هذا الروي في ديوانه 65 . وسيأتي في (علك).
([22]) في الأصل: "نديمها"، تحريف. وتدويمها: دورانها.
([23]) قطعة من بيت لامرئ القيس في ديوانه 97  واللسان (صوم). وهو بتمامه:
فدعها وسل الهم عنك بجسرة *** ذمول إذا صام النهار وهجرا
([24]) قطعة من بيت للشماخ في ديوانه 67. وهو بتمامه.
كروف إذا ما استاف منها مصامة  *** له من ثرى أبوالهن نشوق.
([25]) البيت في اللسان (صون)، وليس في ديوان النابغة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد والواو وما يثلثهما**)

(**صوي**) **الصاد** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; şiddete, katılığa ve kuruluğa delâlet eder. İbn Düreyd’den([1]): “**صَوَى** şeyi, kuruduğu zaman; o hâlde o **صاوٍ**’dir. Ve **صوِيَ يَصوَى** denir.” **الصَّوَّانُ**: içinde katılık bulunan taşlardır. Bazen bundan ödünç alınır ve bunun üzerine hamledilir de “Develerim için bir erkek seçtim” mânasında **صَوَّيْت** denir; onu onlar için seçtiğin zaman. Seçim tek başına **تصويَةً** olmaz; fakat bunun için yapılır ki kuvvetlensin ve katılaşsın. Dedi ki:
* **صَوَّى** لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
Bu, kışın **التَّصوية**’sinden türetilmiştir; o da koyunun memelerinin kurutulmasıdır ki ona daha semiz olsun. “Sahipleri onu **صَوَّاها**” denir.

Bu bâbdan **الصُّوَى**: taşlardan alâmetlerdir. “Onlar rüzgârların ihtilâf yeridir” diyenin sözüne gelince; alâmetler ancak böyle olur. Dedi ki:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ **الصُّوى**([3]) *

(**صوب**) **الصاد** ve **الواو** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir şeyin inişine ve kararını yerleşmesine delâlet eder. Bundan **الصَّوَابُ** (sözde ve fiilde doğruluk)tır; sanki o, inmiş ve kararını yerleştirmiş bir iştir. O, hatânın zıddıdır. Ondan **الصَّوْب**: yağmurun inişidir. İnen de **صَوبٌ**dur. Bu kıyasın sıhhatine delil, onların **الصَّواب**’ı **صَوْباً** diye adlandırmalarıdır. Şair([4]) dedi:
ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])
Ve **الصَّيِّب** denir: **الصَّوْب** sahibi bulut. Allah تعالى dedi: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. **الصَّوْب**: iniştir. Dedi ki:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])
Ve bir iş, atasözleri yolunda cereyan eden söz üzerine kararını yerleştirdiği zaman “**قد صابت بِقُرّ**” denir. Tarafe dedi:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد **صابَت بِقُرّْ**([7])
**التَّصويب**: inişte bir eğimdir; ancak böyle olur. **الصُّيَّابة** ise her şeyin seçkinidir; sanki **الصَّوب**’dandır; o da bulut suyunun hâlisidir; sanki ondan türetilmiştir.

(**صوت**) **الصاد** ve **الواو** ve **التاء** sahih bir asıldır; o **الصَّوت**tur; işitenin kulağına yerleşen her şey için bir cinstir. “Bu, Zeyd’in **صوتُ**udur” denir. Ve **صيِّت** adam: sesi şiddetli olduğu zaman; ve **صائتٌ**: bağırdığı zaman. “([دُعيَ([8]) ] فانصات([9])” sözlerine gelince; o da bundandır; sanki onunla **صُوِّتَ** de **الصَّوت**tan etkilenmiş (انفَعل) gibidir; bu, cevap verdiği zamandır. **الصِّيت**: insanlar içinde güzel anılıştır. “Onun **صِيتُهُ** gitti” denir.

(**صوح**) **الصاد** ve **الواو** ve **الحاء** küçük bir asıldır; kuruluk sonrası bir şeyde yayılmaya delâlet eder. Bundan **تصوَّحَ** ot; bu, coşup (هاج) coşmasından sonra dağıldığı zamandır. Ve rüzgâr onu **صوَّحتْه**: onu kuruttuğu, çatlatıp dağıttığı zaman. Zû’r-Rumme dedi:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])
Bu bâbdan: onların at terine **الصُّوَاح** adını vermeleri. Eğer sahih ise ancak kuruduğu zaman olur; ve kurumuşa “su kurumuşu” derler. Şair **الصُّواح** hakkında dedi:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها الصُّواحُ([11])
Sonra “Saç **تصوَّح** etti” denir; çatlayıp dağıldığı zaman.

Bu kıyas üzerine hamledilmesi câiz olanlardan: **الصُّوح**: vadi duvarıdır; onun iki **صُوحانِ**’ı vardır. Ancak ona **صُوحاً** denildi; çünkü o, dağılıp saçılan bir çamurdur; nihayet bu, duvar gibi olur.

(**صور**) **الصاد** ve **الواو** ve **الراء** çok kelimelerdir; asılları birbirinden ayrıdır. Bu bâb, kıyas ve اشتقاق bâbı değildir. Yazdıklarımızda bunun benzeri geçti([12]).

Bundan kıyaslanan şey: “**صوِرَ يَصْوَر**” demeleridir; eğildiği zaman. Ve “Şeyi **صُرْتُ** onu **أُصُورُهُ** ve **أَصَرْتُه**” denir; onu kendine meylettirdiğin zaman. Kıyası **تَصَوَّر** gelir; vurulana dair; sanki meyletti ve düştü. İşte kıyaslanan budur; bunun dışındaysa her kelime kendi başına münferittir.

Bundan **الصُّورة**: her mahlûkun sûreti; çoğulu **صُوَر**; o, yaratılışının heyetidir. Allah تعالى **المُصَوِّر** olan yaratandır. Ve “Adam **صَيِّرٌ**” denir; sûreti güzel olduğu zaman. Bundan **الصَّور**: hurma topluluğu; o, çitliktir. **الصَّوْر** için lafzından bir tekil yoktur. Bundan **الصُِّوار**: sığır sürüsüdür; çoğulu **صِيران**. Dedi ki:
فَظَلَّ لصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])
Bundan **الصُِّوار**: miskin **صُِوار**’ı. Bir kavim dedi: o, kokusudur; bir kavim dedi: o, kabıdır. Bir beyit okurlar; ve onun uydurma olması pek yakışır; iki kelime de sahihtir:
إِذا لاح الصُِِّوار ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ الصِّوارُ([14])
Bundan “Başımda **صَوْرة** buluyorum” sözleri; yani kaşıntı. Bundan Halîl’in rivayet ettiği bir şey: dedi ki: **عصفور صَوَّار**; o, çağrıldığı zaman cevap verendir. Bunu Arapça saymıyorum; sahih olursa, evvelce zikrettiğimiz bâbdan olabilir; çünkü çağırana meyleder. Atın perçem saçına gelince; ona **صَوْراً** denir. Bu, hurma **صَوْر**’una benzetme mânasında olabilir; zikredildi. Dedi ki:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من **صَوْرهِ**([15]) *
Ve “**الصَّارَةُ**: ağaçlı bir arazi” denir.

(**صوع**) **الصاد** ve **الواو** ve **العين** sahih bir asıldır; onun iki bâbı vardır: biri dağılmaya ve çatlamaya delâlet eder; diğeri kap (إناء).

Birincisi: “**تصوَّعُوا**” sözleridir; dağıldıkları zaman. Zû’r-Rumme dedi:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي **تَصَوَّعُ**([16]) *
Ve “Saçı **تصوّع** etti” denir; çatladığı zaman. Halîl böyle dedi. Yine dedi: “Bitki **تصوَّعَ** etti”: coştu. Ve “Kavim **انصاع** etti süratle” denir: geçip gittiler.

Kap olana gelince: **الصَّاع** ve **الصُّوَاع**; onunla içilen bir kaptır. Ölçeklerden bir ölçek de **صاعاً** olabilir; o, **الواو**lu köktendir; ve ona **صاعاً** adı verildi; çünkü ölçülenle döner.

Ve denir ki: yiğit, akranlarına **يَصُوع** eder **صَوْعاً**; onlara yanlarından geldiği zaman. Ve adam, develeri **يَصُوع** eder.

Bu bâbdan: **الصَّاع**; o, yerin bir karnıdır; şu sözde:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في **صاعِ**([17]) *
Ondan: devekuşunun göğsünün **صاعُ**’ı; göğsünü yere koyduğu zaman onun yeridir.

(**صوغ**) **الصاد** ve **الواو** ve **الغين** sahih bir asıldır; düzgün bir örnek üzere bir şey üzerinde hazırlamadır. Bundan “Süsü **صاغ** eder, onu **يصوغُهُ صَوغاً**” sözleridir. Ve ikisi **صَوْغان**dır; her biri ötekinin heyeti üzere olduğu zaman. Ve yalancıya “Yalanı **صاغ** etti **صَوغاً**” denir; onu uydurduğu zaman. Bunun üzerine hadisin tefsiri: “**كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون**”; hadisleri **يصُوغُون** ve uyduranları kastetti.

(**صوف**) **الصاد** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o, bilinen **الصُّوف**tur. Bâbın hepsi ona döner. “Koç **أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** ve **صائفٌ** ve **صَافٌ**” denir; bütün bunlar, yününün çok olmasıdır. Ve “Ensesinin yününden (**بصُوفَةِِ قَفاه**) tuttu” derler; ensesindeki çukurda sarkan saçı tuttuğu zaman. **صُوفةُ**: câhiliyede bir kavimdi; Kâbe’ye hizmet ederlerdi ve hacıyı geçirirlerdi. Ebû Ubeyde’den rivayet edildiğine göre: onlar kabilelerin kırıntılarıydı; toplanıp birbirine dolaştılar; tıpkı yünün birbirine dolaşması gibi. Dedi ki:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ **صُوفانا**([18])
“**صاف عن الشَّرِّ**([19])” sözlerine gelince; saptığı zaman; o, ibdâl bâbındandır: “**صَابَ**([20])” denir; meylettiği zaman. Kendi bâbında zikredildi.

(**صول**) **الصاد** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; kahra ve üstünlüğe delâlet eder. “Ona karşı **صال** eder, **يَصُول صَولةً**” denir; uzandığı/üstünlük tasladığı zaman. Ve yaban eşeği **صال** etti; sürüye yüklendiği zaman; **يَصُول صَوْلاً** ve **صِيالاً**. Ebû Zeyd’den bir şey rivayet edildi; sahihse şâzdır. Dedi ki: **المِصْول**: hanzalın acılığı gitsin diye içinde ıslatıldığı şeydir.

(**صوك**) **الصاد** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir. “Onu ilk **صَوْكٍ**ta gördüm” denir; yani ilk anda.

(**صوم**) **الصاد** ve **الواو** ve **الميم** bir asıldır; bir yerde tutma ve durgunluğa delâlet eder. Bundan oruçlunun **صَوم**u: yemeğinden, içeceğinden ve kendisine yasaklanan diğer şeylerden tutmasıdır. Konuşmadan tutma da **صوماً** olur. Allah تعالى’nın ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ **صَوْماً**﴾ [مريم 26] sözü hakkında: onun konuşmadan tutma ve susma olduğu söylenmiştir. Durgunluğa gelince; ayakta durana **صائم** denir. Nâbiga dedi:
خيلٌ **صيامٌ** وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])
**الصَّوم**: rüzgârın durgunluğudur. **الصَّوم**: güneşin gün ortasında eşitlenmesidir; sanki dönüp durmasında([22]) durgunlaştı. Böylece “Gün **صامَ** etti” denir. İmru’ul-Kays dedi:
* إذا **صامَ** النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
Atın **مَصَامُ**u: durduğu yerdir; aynı şekilde **مَصَامَتُه**. Şemmâh dedi:
* إذا ما استافَ منها **مَصَامَةً**([24]) *

(**صون**) **الصاد** ve **الواو** ve **النون** tek bir asıldır; o, örtme ve korumadır. Bundan “Şeyi **صُنتُ** ederim; onu **أصونُه صوناً** ve **صِيانة**”dır. **الصُِّوان**: elbisenin **صُِوان**’ı; o, içinde korunan şeydir. “Ayaktaki ata **صائن**” demelerine gelince; belki ibdâldendir; sanki onunla **الصَّائم** kastedildi, sonra **الميم** **نوناً**a çevrildi. Nâbiga dedi:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** **يَصونُ** الوَردُ فيها والكُميتُ([25])
Bâbdan şâz olanlardan: **الصَّوَّان**; o, taşlardan bir türdür; tekili **صَوَّانة**.

---------------------
([1]) el-Cemhere (3: 91).
([2]) **الكدنة**: **الكاف**’ın dammesi ve kesresiyle. Beyit, Lisân’da (**صوي**)da olduğu üzere el-Fak‘asî’nindir. (**جلذ**)de nisbesiz rivayet etti.
([3]) İmru’ul-Kays’ındır. İkinci mısra Dîvân’da 54 ve Lisân’da (**صوي**)da:
* صبا وشمال في منازل قفال  *.
([4]) Lisân’da (**صوب**)da olduğu üzere Evs b. Gılfâ’dır.
([5]) Rivayeti böyle gelmiştir. Doğrusu: “وإن ما أهلكت  مال”، kafiye merfû‘ revî ile. Ondan önce Lisân’da olduğu üzere:
ألا قالت أمامة  يوم غول *** تقطع بابن غلفاء الحبال
([6]) İbn Berrî dedi: “Beyit, Abdulkays’tan bir adamındır; Nu‘mân’ı medheder. Ve denildi ki Ebû Vecze’nindir; Abdullah b. Zübeyr’i medheder. Ve denildi ki Alkame b. Abede’nindir.”
([7]) Dîvânu Tarafe 75.
([8]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([9]) Asılda: “وانصاتا”; doğrusu el-Mücmel’dendir.
([10]) Dîvânu Zî’r-Rumme 11 ve Lisân (**صوح**).
([11]) Lisân’da (**صوح**)da nisbesiz rivayet etti.
([12]) Yani asıllarının ayrılığı hakkında.
([13]) Beyit, Dîvân’ında 87 ve Lisân’da (**علب**)da nisbesiz olarak İmru’ul-Kays’ındır.
([14]) El-Mücmel ve Lisân’da da nisbesiz böyle rivayet etti.
([15]) Lisân’da (**صور**)da:
كأن جذعاً خارجاً من صوره *** ما بين أذنيه إلى سنوره
([16]) Sadrı Dîvân’da 346’da: *عسفت اعتساف الصدع كل مهيبة*; Lisân’da (**صوع**)da: *عسفت اعتسافاً دونها كل مجهل*.
([17]) Beyit, el-Mufaddaliyât’ta (1: 60) bulunan bir kasideden el-Müseyyeb b. ‘Ales’indir. Tamamı:
مرحت يداها للنجاء كأنما  *** تكرو بكفي لاعب في صاع
([18]) Beyit, Lisân’da (**صوف**)da olduğu üzere Evs b. Mugrâ es-Sa‘dî’nindir.
([19]) Asılda: “الشعر”; Lisân’da: “صاف عني شر فلان، وأصاف الله عني شره”.
([20]) Asılda: “صاف”.
([21]) Beyit Lisân’da (**صوم**)dadır; Dîvân’ında bu revî üzere olan kasidesinde değildir (65). (**علك**)ta gelecektir.
([22]) Asılda: “نديمها”; tahriftir. **تدويمها**: dönmesidir.
([23]) İmru’ul-Kays’ın Dîvân’ında 97 ve Lisân’da (**صوم**)da bir beyitten bir parçadır. Tamamı:
فدعها وسل الهم عنك بجسرة *** ذمول إذا صام النهار وهجرا
([24]) Şemmâh’ın Dîvân’ında 67’de bir beyitten bir parçadır. Tamamı:
كروف إذا ما استاف منها مصامة  *** له من ثرى أبوالهن نشوق.
([25]) Beyit Lisân’da (**صون**)dadır; Nâbiga’nın Dîvân’ında değildir.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى: ﴿وخشعت الأصوات للرحمن فلا تسمع إلا همسا﴾ [طه/108]، وقال: ﴿إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴾ [لقمان/19]، ﴿لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي﴾ [الحجرات/2]، وتخصيص الصوت بالنهي لكونه أعم من النطق والكلام، ويجوز أنه خصه لأن المكروه رفع الصوت فوقه، لا رفع الكلام، ورجل صيت: شديد الصوت، وصائت: صائح، والصيت خص بالذكر الحسن، وإن كان في الأصل انتشار الصوت. والإنصات: هو الاستماع إليه مع ترك الكلام. قال تعالى: ﴿وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا﴾ [الأعراف/204]، وقال: يقال للإجابة إنصات، وليس ذلك بشيء، فإن الإجابة تكون بعد الإنصات، وإن استعمل فيه فذلك حث على الاستماع لتمكن الإجابة.

##### Türkçe

- **الصوت**: iki cismin çarpmasından dolayı sıkışmış havadır; bu da iki kısımdır: nefes almadan, bir şeyle olan yalın ses; uzatılmış ses gibi; ve bir sesle nefes alma. Nefes alan da iki kısımdır: ihtiyarsız: cansızlardan ve hayvanlardan olduğu gibi; ve ihtiyarî: insandan olduğu gibi; bu da iki kısımdır: elle vurma; **العود** sesi ve onun yolunda giden şeyler gibi; ve ağızla vurma. Ağızla olan da iki kısımdır: **نطق** ve **غير نطق**; **غير النطق** da **الناي** sesi gibi; **النطق** ise ondan ya sözden tekil olur; yahut birleşik olur; sözün türlerinden biri gibi. Yüce Allah dedi ki: ﴿Ve sesler Rahmân için huşû etti; artık bir fısıltıdan başka işitmezsin﴾ [طه/108]; ve dedi ki: ﴿Şüphesiz seslerin en çirkini, eşeklerin sesidir﴾ [لقمان/19]; ﴿Seslerinizi peygamberin sesinin üstüne yükseltmeyin﴾ [الحجرات/2]. Sesin nehiy ile tahsis edilmesi, onun **النطق** ve **الكلام**dan daha genel olmasındandır; ve caizdir ki onu tahsis etti; çünkü mekruh olan, onun üstünde sesi yükseltmektir, sözü yükseltmek değil. Ve **رجل صيت**: sesi şiddetli (olan); ve **صائت**: bağıran. Ve **الصيت** güzel anma ile tahsis edildi; her ne kadar asılda sesin yayılması ise de. Ve **الإنصات**: ona, sözü terk etmekle birlikte kulak vermektir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Kur’an okunduğu zaman, onu dinleyin ve susun﴾ [الأعراف/204]. Ve dedi ki: cevaba **إنصات** denir; ve bu bir şey değildir; çünkü cevap, **الإنصات**tan sonra olur; ve eğer onda kullanılmışsa, bu, cevabın mümkün olması için dinlemeye teşviktir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص و ت
صوت به‏.‏
ورجل صيت‏.‏
وصوت صيت‏.‏
وساب المخبل الزبرقان فقال لأصحابه‏:‏ كيف رأيتموني قالوا‏:‏ غلبك بريق سيّغٍ وصوت صيت‏.‏
وله صوت في الناس وصيت وذهب صيته فيهم‏.‏

##### Türkçe

ص و ت
**صوت**: onunla ses çıkardı.
Ve bir adam **صيت**: şöhretli.
Ve **صوت**: **صيت** (şöhretli) bir ses.
Ve Sâb el-Muhabbal, ez-Zebarkân’ı hicvetti; sonra arkadaşlarına dedi ki: “Beni nasıl gördünüz?” Dediler: “Seni, bir **سيّغٍ** parıltısı ve **صوت صيت** (şöhretli bir ses) yendi.”
Ve onun insanlar içinde bir **صوت**u ve bir **صيت**i vardır; ve **صيته** onların içinde yayıldı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّوتُ: الجَرْسُ، معروف، مذكر؛ فأَما قول رُوَيْشِدِ بن كَثيرٍ الطائي:
يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،
سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟
فإِنَّما أَنثه، لأَنه أَراد به الضَّوضاءَ والجَلَبة، على معنى الصَّيْحةِ، أَو الاستغاثة؛ قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أَعني تأْنيث المذكر، لأَنه خروجٌ عن أَصلٍ إِلى فَرْعٍ، وإِنما المُسْتَجاز من ذلك رَدُّ التأْنيث إِلى التذكير، لأَن التذكير هو الأَصْلُ، بدلالة أَن الشيء مذكر، وهو يقع على المذكر والمؤنث، فعُلم بهذا عُمومُ التذكير، وأَنه هو الأَصل الذي لا يُنْكَر؛ ونظير هذا في الشذوذ قوله، وهو من أَبيات الكتاب:إِذا بَعْضُ السِّنينَ تَعَرَّقَتْنا،
كفَى الأَيتامَ فَقْدُ أَبي اليَتيم
قال: وهذا أَسهل من تأْنيثِ الصوتِ، لأَن بعضَ السنين: سنة، وهي مؤَنثة، وهي من لفظ السنين، وليس الصوتُ بعضَ الاستغاثة، ولا مِن لفظها، والجمعُ أَصْواتٌ.
وقد صاتَ يَصُوتَ ويَصاتُ صَوتاً، وأَصاتَ، وصَوَّتَ به: كلُّه نادَى. ويقال: صَوَّتَ يُصَوِّتُ تصْويتاً، فهو مُصَوِّتٌ، وذلك إِذا صَوَّت بإِنسانٍ فدعاه. ويقال: صاتَ يَصُوتُ صَوتاً، فهو صائت، معناه صائح. ابن السكين: الصوتُ صوتُ الإِنسان وغيره. والصائتُ: الصائح. ابن بُزُرْجَ: أَصاتَ الرجلُ بالرجل إِذا شَهَّره بأَمر لا يَشْتَهيه. وانْصاتَ الزمانُ به انْصِياتاً إِذا اشْتَهر.
وفي الحديث: فَصْلُ ما بين الحلال والحرام الصَّوتُ والدُّفُّ؛ يريد إِعلانَ النكاح. وذَهابَ الصَّوتِ، والذِّكرَ به في الناس؛ يقال: له صَوتٌ وصِيتٌ أَي ذِكْرٌ.والدُّفُّ: الذي يُطََّبَلُ به، ويُفتح ويضم. وفي الحديث: أَنهم كانوا يكرهون الصَّوتَ عند القتال؛ هو أَن يُناديَ بعضُهم بعضاً، أَو يفعل أَحدُهم فِعْلاً له أَثر، فيَصِيحَ ويُعَرِّفَ بنفسه على طريق الفَخْر والعُجْب.
وفي الحديث: كان العباس رجلاً صَيِّتاً أَي شديدَ الصوت، عاليه؛ يقال: هو طيِّتٌ وصائِتٌ، كمَيِّتٍ ومائِتٍ، وأَصله الواو، وبناؤُه فَيْعِلٌ، فقلب وأُدغم؛ ورجل صَيِّتٌّ وصاتٌ؛ وحمارٌ صاتٌ: شديدُ الصَّوتِ. قال ابن سيده: يجوز أَن يكون صاتٌ فاعلاً ذَهَبَتْ عينه، وأَن يكون فَعِلاً مكسور العين؛ قال النَّظَّارُ الفَقْعَسِيّ:
كأَنَّني فوقَ أَقَبّ سَهْوَقٍ
جَأْبٍ، إِذا عَشَّرَ، صاتِ الإِرْنانْ
قال الجوهري: وهذا مَثَلٌ، كقولهم رجلٌ مالٌ: كثيرُ المال، ورجلٌ نالٌ: كثير النَّوال، وكبشٌ صافٌ، ويوم طانٌ، وبئر ماهةٌ، ورجل هاعٌ لاعٌ، ورجل خَافٌ، قال: وأَصل هذه الأَوصافِ كلِّها فَعِل، بكسر العين. والعرب تقول: أَسمعُ صَوتاً وأَرى فَوتاً أَي أَسْمَعُ صَوتاً ولا أَرى فِعلاً. ومثله إِذا كنتَ تَسمعُ بالشيء ثم لا تَرى تَحْقِيقاً؛ يقال: ذِكْرٌ ولا حِساسَ، ينصب على التبرئة، ومنهم من يقول: لا حِساسٌ، ومنهم من يقول: لا حِساسٍ، ومنهم من يقول: ذِكْرٌ ولا حَسِيسَ، فينصب بغير نون، ويرفع بنون. ومن أَمثالهم في هذا المعنى: لا خيرَ في رَزَمَة لا دِرَّة معها أَي لا خير في قول ولا فِعْلَ معه. وكلُّ ضَرْبٍ من الغِناء صوتٌ، والجمع الأَصْوات. وقوله عز وجل: واسْتَفْزِزْ من اسْتَطَعْتَ منهم بصَوتِك؛ قيل: بأَصوات الغِناء والمَزامير.
وأَصاتَ القَوسَ: جَعَلَها تُصَوِّتُ.
والصِّيتُ: الذِّكْرُ؛ يقال: ذَهَب صِيتُه في الناس أَي ذِكْرُه. والصِّيتُ والصَّاتُ: الذِّكْرُ الحَسَنُ. الجوهري: الصِّيتُ الذِّكْر الجميلُ الذي يَنْتَشِرُ في الناس، دون القبيح. يقال: ذهب صِيتُه في الناس، وأَصله من الواو، وإِنما انقلبت ياء لانكسار ما قبلها، كما قالوا: رِيحٌ من الرُّوحِ، كأَنهم بَنَوه على فِعْلٍ، بكسر الفاء، للفرق بين الصَّوتِ المسموع، وبين الذِّكْر المعلوم، وربما قالوا: انْتَشَرَ صَوتُه في الناس، بمعنى الصِّيتِ. قال ابن سيده: والصَّوْتُ لغةٌ في الصِّيتِ. وفي الحديث: ما من عبدٍ إِلاّ له صِيتٌ في السماء أَي ذِكْرٌ وشُهْرة وعِرفان؛ قال: ويكون في الخير والشر.
والصِّيتَةُ، بالهاء: مثلُ الصِّيتِ؛ قال لبيد:
وكم مُشْتَرٍ من مالهِ حُسنَ صِيتةٍ
لآبائِهِ، في كلِّ مَبْدًى ومَحْضَرِ
وانْصاتَ للأَمْر إِذا اسْتَقَامَ. وقولُهم: دُعيَ فانْصاتَ أَي أَجابَ وأَقْبل، وهو انْفَعلَ مِن الصَّوْت. والمُنْصاتُ: القَويم القامة. وقد انْصاتَ الرجلُ إِذا اسْتَوَتْ قامَتُهُ بعد انْحنَاءٍ، كأَنه اقْتَبَل شَبابُهُ؛ قال سلمة بن الخُرْشُبِ الأَنْبارِيُّ:
ونَصْرُ بنُ دَهْمانَ الهُنَيْدةَ عاشَها
وتِسْعِينَ حَوْلاً، ثُمَّ قُوِّمَ فانْصاتَا
وعادَ سوادُ الرأْسِ بعد ابْيضاضِه،
وراجَعهُ شَرْخُ الشَّبابِ الذي فاتَا
وراجَعَ أَيْداً، بعد ضَعفٍ وقُوَّةٍ،
ولكنه، من بعدِ ذا كلِه، ماتَا

##### Türkçe

**الصَّوتُ**: çınlama; bilinen, müzekkerdir; fakat Rüveyşid b. Kesîr et-Tâî’nin sözüne gelince:
الطائي:
Ey bineğini sevk eden binekli,
Benî Esed’e sor: bu **الصَّوْتُ** nedir?
Şüphesiz onu müennes kılmıştır; çünkü onunla **الضَّوضاءَ** ve **الجَلَبة**’yi, **الصَّيْحةِ** yahut imdat isteme manası üzere murat etmiştir; İbn Sîde dedi: Bu, zaruretten olan çirkin bir şeydir; yani müzekkeri müennes kılmayı; çünkü o, bir asıldan bir fer‘e çıkıştır; ancak bundan müstecâz olan, müennesliği müzekkere döndürmektir; çünkü müzekker asıldır; bunun delili, şeyin müzekker olmasıdır ve müzekker ve müennese vâki olur; böylece bununla müzekkerliğin umumu ve onun inkâr olunmayan asıl olduğu bilindi; bunun şâzlıkta benzeri onun sözüdür, ve o **الكتاب**’ın beyitlerindendir:
Eğer bazı seneler bizi yıpratırsa,
Yetimin babasını kaybetmesi yetimlere yeter
Dedi: Bu, **الصوتِ**’un te’nîsinden daha kolaydır; çünkü **بعضَ السنين**: **سنة**’dir ve o müennestir; ve o, **السنين** lafzındandır; hâlbuki **الصوتُ** imdadın bir kısmı değildir, ne de onun lafzındandır; cem‘i **أَصْواتٌ**’tır.

Ve muhakkak **صاتَ** **يَصُوتَ** ve **يَصاتُ** **صَوتاً**, ve **أَصاتَ**, ve onunla **صَوَّتَ**: hepsi “seslendi”dir. Ve denilir: **صَوَّتَ** **يُصَوِّتُ** **تصْويتاً**, o hâlde o **مُصَوِّتٌ**’tir; bu, bir insanla **صَوَّت** edip onu çağırdığı zamandır. Ve denilir: **صاتَ** **يَصُوتُ** **صَوتاً**, o hâlde o **صائت**’tir; manası “bağıran”dır. İbn es-Sikkîn: **الصوتُ** insanın ve başkasının sesidir. Ve **الصائتُ**: bağırandır. İbn Büzürc: Adamın adamla **أَصاتَ** etmesi, istemediği bir iş ile onu teşhir ettiği zamandır. Ve zamanın onunla **انْصاتَ** etmesi **انْصِياتاً**, şöhret bulduğu zamandır.

Hadiste: Helâl ile haram arasındaki fasıl **الصَّوتُ** ve **الدُّفُّ**’tür; nikâhın ilanını murat eder. Ve **الصَّوتِ**’un gitmesini ve onunla insanlar içinde zikri; denilir: onun için **صَوتٌ** ve **صِيتٌ** vardır, yani bir zikirdir. Ve **الدُّفُّ**: onunla davul çalınandır; fethi ve zammı yapılır. Hadiste: Onlar savaş esnasında **الصَّوتَ**’u kerih görürlerdi; o, bazılarının bazısına seslenmesi yahut birinin bir fiil yapmasıdır ki onun bir eseri olur; sonra bağırır ve kendini tanıtır, övünme ve kendini beğenme yolu üzere.

Hadiste: Abbas, **صَيِّتاً** bir adam idi; yani sesçe şiddetli, yüksek; denilir: o **طيِّتٌ** ve **صائِتٌ**’tir; **مَيِّتٍ** ve **مائِتٍ** gibi; aslı vâvdur; binası **فَيْعِلٌ**’dir; sonra çevrildi ve idğam edildi; ve **صَيِّتٌّ** ve **صاتٌ** bir adam; ve **صاتٌ** bir eşek: sesi şiddetli. İbn Sîde dedi: **صاتٌ**’ın, gözü gitmiş bir **فاعل** olmasına da, gözü kesralı bir **فَعِلاً** olmasına da cevaz vardır; en-Nazzâr el-Fak‘asî dedi:
Sanki ben, yüksek hörgüçlü bir devenin üstündeyim,
Kaba; onluya vardığında, **صاتِ الإِرْنانْ**
Cevherî dedi: Bu bir meseldir; onların “**مالٌ** bir adam” demeleri gibi: malı çok; ve “**نالٌ** bir adam”: ihsanı çok; ve “**صافٌ** bir koç”, ve “**طانٌ** bir gün”, ve “**ماهةٌ** bir kuyu”, ve “**هاعٌ لاعٌ** bir adam”, ve “**خَافٌ** bir adam”; dedi: Bu vasıfların hepsinin aslı, gözün kesrası ile **فَعِل**’dir.

Araplar der ki: “Bir **صَوتاً** işitiyorum ve bir **فَوتاً** görüyorum”; yani bir ses işitiyorum ve bir fiil görmüyorum. Bunun benzeri, bir şeyi işitip sonra tahkik görmediğin zamandır; denilir: **ذِكْرٌ ولا حِساسَ**, teberriye üzere nasb olunur; onlardan kimi “**لا حِساسٌ**” der, onlardan kimi “**لا حِساسٍ**” der, onlardan kimi “**ذِكْرٌ ولا حَسِيسَ**” der; böylece nunsuz nasb eder, nun ile ref‘ eder. Onların bu manadaki mesellerindendir: “Onunla birlikte sütü olmayan bir **رَزَمَة**’de hayır yoktur”; yani onunla birlikte fiil olmayan bir sözde hayır yoktur. Ve şarkının her bir türü bir **صوتٌ**’tur; cem‘i **الأَصْوات**’tır. Ve Aziz ve Celîl olanın sözü: “Onlardan gücünün yettiğini sesinle tahrik et”; denildi: şarkı sesleri ve mizmarlar ile.

Ve yayı **أَصاتَ** etti: onu ses çıkarır kıldı.

Ve **الصِّيتُ**: zikirdir; denilir: insanlar içinde **صِيتُه** gitti; yani zikri. Ve **الصِّيتُ** ve **الصَّاتُ**: güzel zikirdir. Cevherî: **الصِّيتُ**, insanlar içinde yayılan güzel zikirdir; çirkin olan değil. Denilir: insanlar içinde **صِيتُه** gitti; aslı vâvdandır; ancak kendinden öncekinin kesralı olmasından dolayı yâ’ya döndü; onların “**رِيحٌ**” demeleri gibi, **الرُّوحِ**’tan; sanki onu, işitilen **الصَّوتِ** ile bilinen zikri ayırmak için, fânın kesrası ile **فِعْلٍ** üzere bina ettiler; bazen “insanlar içinde **صَوتُه** yayıldı” derler, **الصِّيتِ** manasında. İbn Sîde dedi: Ve **الصَّوْتُ**, **الصِّيتِ**’te bir lugattır. Hadiste: Hiçbir kul yoktur ki gökte onun için bir **صِيتٌ** olmasın; yani bir zikir ve şöhret ve tanınmışlık; dedi: hayırda da şerde de olur.

Ve **الصِّيتَةُ**, hâ ile: **الصِّيتِ** gibidir; Lebîd dedi:
Ve nice satın alan vardır, malından güzel bir **صِيتةٍ**’yi
Babaları için, her başlangıçta ve her hazır bulunuşta
Ve iş için **انْصاتَ** etti, istikamet bulduğu zaman. Ve onların sözü: “Çağrıldı da **انْصاتَ** etti”; yani icabet etti ve yöneldi; ve o, **الصَّوْت**’tan **انْفَعلَ**’dır. Ve **المُنْصاتُ**: düzgün boylu olandır. Ve adam **انْصاتَ** etti; eğrilikten sonra boyu düzleştiği zaman; sanki gençliği karşılamıştır; Selame b. el-Hurşub el-Enbârî dedi:
Ve Nasr b. Dehmân el-Huneyde, onu yaşadı
Doksan yıl; sonra doğrultuldu da **انْصاتَا**
Ve başın karalığı, beyazlamasından sonra geri döndü,
Ve geçen gençliğin ilk çağı ona geri geldi
Ve zayıflıktan sonra bir kuvvetle bir el geri geldi,
Lâkin o, bütün bunun ardından, öldü

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص و ت * * الصَّوْتُ * معروف و * صاتَ * الشيء من باب قال و * صَوَّتَ * أيضا * تَصوِيتا * و * الصَّائِتُ * الصائح ورجل * صَيّتٌ * بتشديد الياء وكسرها و * صَاتٌ * أيضا أي شديد الصوت و * الصِّيتُ * بالكسر الذكر الجميل الذي ينتشر في الناس دون القبيح يقال ذهب صيته في الناس وربما قالوا انتشر * صَوْتُه * في الناس بمعنى صيته

##### Türkçe

* ص و ت * * **الصَّوْتُ** * bilinen (şey)dir ve şey **صاتَ** “**قال** بابı”ndandır; ve **صَوَّتَ** da (vardır), ayrıca **تَصوِيتا** (olarak). Ve **الصَّائِتُ** bağırandır; ve (bir) adam **صَيّتٌ** (yâ’nın şeddeli ve kesreli olmasıyla) ve **صَاتٌ** da; yani sesi şiddetli (olan). Ve **الصِّيتُ** (kesre ile) insanların içinde yayılan güzel anmadır; çirkin (olan) değil. Denilir: İnsanlar içinde onun **صيته** gitti. Bazen de derler: İnsanlar içinde onun **صَوْتُه** yayıldı; **صيته** anlamında.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صات يصوت، كقال يقول. صات يصات، كخاف يخاف، صوتا، فيهما، فهو صائت، أي: صائح. والصوت: الجرس، معروف، مذكر؛ وقال ابن السكيت: الصوت: صوت الإنسان وغيره. والصائت الصائح. وفي الصحاح: فأما قول رويشد بن كثير الطائي: يا أيها الراكب المزجي مطيته سائل بني أسد ما هذه الصوت فإنما أنثه، لأنه أراد الضوضاء والجلبة والاستغاثة. قال ابن منظور: قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أعني تأنيث المذكر؛ لأنه خروج عن أصل إلى فرع، وإنما المستجاز من ذلك رد التأنيث إلى التذكير؛ لأن التذكير؛ هو الأصل، بدلالة أن الشيء مذكر، وهو يقع على المذكر والمؤنث، فعلم بذلك عموم التذكير، وأنه هو الأصل. والجمع: أصوات. وصات: إذا نادى، كأصات، وصوت به تصويتا، فهو مصوت. وكذلك إذا صوت بإنسان فدعاه، وعن ابن بزرج: أصات الرجل بالرجل: إذا شهره بأمر لا يشتهيه. يقال: رجل صات، وحمار صات: صيت. أي: شديد الصوت قال ابن سيده: يجوز أن يكون صات فاعلا، ذهبت عينه، وأن يكون فعلا مكسور العين؛ قا النظار الفقعسي:

  كأنني فوق أقـب سـهـوق                      جأب إذا عشر صات الإرنان قال الجوهري: وهذا كقولهم رجل مال: كثير المال، ورجل نال: كثير النوال، وكبش صاف: كثير الصوف، ويوم طان: كثير الطين؛ وبئر ماهة، ورجل هاع لاع، ورجل خاف. وأصل هذه الأوصاف كلها فعل بكسر العين. انتهى. وفي الحديث:  كان العباس رجلا صيتا  ، أي: شديد الصوت عاليه، يقال: هو صيت وصائت، كميت ومائت، وأصله الواو، وبناؤه فيعل فقلب وأدغم. والصيت، بالكسر: الذكر، يقال: ذهب في الناس صيته، أي ذكره، وخصه بعضهم بالذكر الحسن. وفي الصحاح: الجميل الذي ينتشر في الناس دون القبيح، وأصله من الواو، وإنما انقلبت ياء، لانكسار ما قبلها، كما قالوا: ريح، من الروح، كأنهم بنوه على فعل، بكسر الفاء، للفرق بين الصوت المسموع وبين الذكر المعلوم. وفي الحديث:  ما من عبد إلا له صيت في السماء  أي ذكر وشهرة وعرفان قال: ويكون في الخير والشر كالصات والصوت، والصيتة، وربما قالوا: انتشر صوته في الناس، بمعنى الصيت. قال ابن سيده: والصوت في الصيت، لغة. وقال لبيد:
  وكم مشتر من ماله حسن صيتة                      لآبائه في كل مبدى ومحضر وفي الحديث: فصل ما بين الحلال والحرام ،الصوت، والدف  يريد إعلان النكاح، وذهاب الصوت والذكر به في الناس، يقال: له صوت وصيت، أي ذكر. الصيت: المطرقة نفسها، قيل: الصيت: الصائغ. قيل: الصيقل، نقله الصاغاني. والمصوات،بالكسر: المصوت. قولهم: دعي، فانصات: أي أجاب وأقبل. انصات الرجل: ذهب في توار، نقله الصاغاني. انصات المنحني: إذا استوى هكذا في النسخ وفي أخرى استوى قائما، وصوابه، على ما في الصحاح وغيره: استوت قامته بعد انحناء، كأنه اقتبل شبابه. والمنصات: القويم القامة، قال سلمة بن الخرشب الأنماري، وقيل للعباس بن مرداس السلمي:
  ونصر بن دهمان الهنيدة عاشها                      وتسعين حولا ثم قوم فانصاتـا
  وعاد سواد الرأس بعد ابيضاضه                      وراجعه شرخ الشباب الذي فاتا
  وراجع أيدا بعد ضعـف وقـوة                      ولكنه من بعد ذا كلـه مـاتـا انصات به الزمان انصياتا: إذا صار مشهورا. يقال: مابالدار مصوات، أي: أحد يصوت. وفي بعض النسخ: مصوت، والمعنى واحد. ومما يستدرك عليه: أصات الرجل بالرجل: إذا شهره بأمر لا يشتهيه. وفي الحديث:  أنهم كانوا يكرهون الصوت عند القتال  هو أن ينادي بعضهم بعضا، أو يفعل أحدهم فعلا له أثر، فيصيح، ويعرف بنفسه على طريق الفخر والعجب. والعرب تقول: أسمع صوتا، وأرى فوتا: أي أسمع صوتا، ولا أرى فعلا. ومثله: إذا كنت تسمع بالشيء، ثم لا ترى تحقيقا، يقال: ذكر ولا حساس. من أمثالهم في هذا المعنى: لا خير في رزمة لا درة معها، أي: لا خير في قول ولا فعل معه. وكل ضربي من الغناء، صوت؛ والجمع الأصوات. وقوله، عز وجل:  واستفزز من استطعت منهم بصوتك  قيل: بأصوات الغناء والمزامير. وأصات القوس: جعلها تصوت. وفي الأساس: ساب المخبل الزبرقان، فقال لصحبه: كيف رأيتموني? قالوا: غلبك بريق سيغ، وصوت صيت \\//فصل الضاد المعجمة مع المثناة الفوقية

##### Türkçe

**صات** **يصوت**; **كقال يقول**. **صات** **يصات**; **كخاف يخاف**; **صوتا**; ikisinde de; o hâlde o **صائت**tir; yani: **صائح**. Ve **الصوت**: çan (ses)i; bilinen; müzekker. İbn es-Sikkît dedi: **الصوت**: insanın sesi ve başkasınınki. Ve **الصائت**: **الصائح**.

Ve **الصحاح**’ta: Rüveyşid b. Kesîr et-Tâî’nin sözüne gelince:
يا أيها الراكب المزجي مطيته
سائل بني أسد ما هذه الصوت
فإنما
onu müennes kılmıştır; çünkü o, **الضوضاء** ve **الجلبة** ve **الاستغاثة**yi kastetmiştir.

İbn Manzûr dedi: İbn Sîde dedi: Bu, zaruretten olan çirkindir; yani müzekkerin te’nîsi; çünkü bu, asıldan fer‘e çıkıştır; ve ancak bunun mücaz kılınanı, te’nîsi tezkîre döndürmektir; çünkü tezkîr asıldır; şu delâletle ki şey müzekkerdir ve müzekker ve müennese vâki olur; böylece tezkîrin umûmîliği ve onun asıl olduğu bilindi.

Ve cem‘i: **أصوات**.

Ve **صات**: çağırdığı zaman; **كأصات**. Ve onunla **صوت** etti **تصويتا**; o hâlde o **مصوت**tur. Ve yine, bir insanla **صوت** ettiği zaman da; onu çağırır. İbn Bezrec’den: **أصات** adam, adamı: onu istemediği bir işle teşhir ettiği zaman. Denir: **رجل صات** ve **حمار صات**: **صيت**; yani: sesi şiddetli. İbn Sîde dedi: **صات**ın fâil olması câizdir; gözü (orta harfi) gitmiştir; ve gözün (orta harfin) kesreli olduğu fi‘l olması da; en-Nazzâr el-Fuka‘sî dedi:

كأنني فوق أقـب سـهـوق
جأب إذا عشر صات الإرنان

el-Cevherî dedi: Bu, onların “**رجل مال**: malı çok”, “**رجل نال**: nâvâli çok”, “**كبش صاف**: yünü çok”, “**يوم طان**: çamuru çok”; ve “**بئر ماهة**”, ve “**رجل هاع لاع**”, ve “**رجل خاف**” demeleri gibidir. Ve bu vasıfların hepsinin aslı, gözün (orta harfin) kesreli olduğu fi‘ldir. Bitti.

Ve hadiste: “كان العباس رجلا صيتا”; yani: sesi şiddetli, yükseği. Denir: o **صيت**tir ve **صائت**tir; **كميت** ve **مائت** gibi. Ve aslı vâvdur; ve binâsı **فيعل**dir; sonra çevrilmiş ve idğam edilmiştir.

Ve **الصيت** (kesre ile): zikir. Denir: insanların içinde **صيته** gitti; yani zikri. Bazıları onu güzel zikirle tahsis etti. Ve **الصحاح**’ta: çirkin olmaksızın insanların içinde yayılan güzel; ve aslı vâvdandır; ancak kendisinden önceki kırıldığı için yâ’ya dönmüştür; onların “**ريح**” demeleri gibi; **الروح**tan. Sanki onu **فعل** üzerine bina ettiler; fânın kesresiyle; işitilen ses ile bilinen zikir arasını ayırmak için.

Ve hadiste: “ما من عبد إلا له صيت في السماء”; yani zikir ve şöhret ve tanınmışlık. Dedi: ve hayırda ve şerde olur; **كالصات** ve **الصوت** ve **الصيتة** gibi. Ve belki derler: insanların içinde **صوته** yayıldı; **الصيت** mânâsında. İbn Sîde dedi: **الصوت**un **الصيت**te olması, bir lugattır. Lebîd dedi:

وكم مشتر من ماله حسن صيتة
لآبائه في كل مبدى ومحضر

Ve hadiste: “فصل ما بين الحلال والحرام، الصوت، والدف”; nikâhın ilânını kasteder; ve sesin ve zikrin onunla insanlar içinde gitmesini. Denir: onun **صوت**u ve **صيت**i vardır; yani zikir.

**الصيت**: bizzat çekiçtir. Denildi: **الصيت**: **الصائغ**. Denildi: **الصيقل**; es-Sâğânî nakletti.

**المصوات** (kesre ile): **المصوت**.

Onların sözü: “دعي، فانصات”: yani cevap verdi ve yöneldi. **انصات** adam: bir **توار** içinde gitti; es-Sâğânî nakletti. **انصات** eğilmiş: düzeldi; nüshalarda böyle; ve bir başkasında “dümdüz ayakta oldu”; ve doğrusu, **الصحاح** ve başkasında olana göre: eğilmeden sonra boyu doğruldu; sanki gençliğini karşıladı.

Ve **المنصات**: boyu düzgün olan. Seleme b. el-Hurşub el-Enmârî dedi; ve Sülemî el-Abbâs b. Mirdâs’a da denildi:

ونصر بن دهمان الهنيدة عاشها
وتسعين حولا ثم قوم فانصاتـا
وعاد سواد الرأس بعد ابيضاضه
وراجعه شرخ الشباب الذي فاتا
وراجع أيدا بعد ضعـف وقـوة
ولكنه من بعد ذا كلـه مـاتـا

**انصات** etti onunla zaman, **انصياتا**: meşhur olduğu zaman. Denir: evde **مصوات** yok; yani: ses çıkaran biri yok. Bazı nüshalarda: **مصوت**; mânâ birdir.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardan: **أصات** adam, adamı: onu istemediği bir işle teşhir ettiği zaman.

Ve hadiste: “أنهم كانوا يكرهون الصوت عند القتال”; o, bazılarının bazısını çağırmasıdır; yahut onlardan birinin, izi olan bir fiil yapmasıdır; sonra bağırır; ve övünme ve kendini beğenme yoluyla kendini tanıtır.

Ve Araplar der: “أسمع صوتا، وأرى فوتا”: yani bir ses işitirim, bir fiil görmem. Ve benzeri: bir şeyi işitiyor olup sonra tahkik görmediğin zaman; denir: “ذكر ولا حساس”. Onların bu mânâdaki emsallerinden: “لا خير في رزمة لا درة معها”; yani: yanında fiil olmayan sözde hayır yoktur.

Ve şarkının her vuruşu (türü) **صوت**tur; cem‘i **الأصوات**.

Ve O’nun sözü, عز وجل: “واستفزز من استطعت منهم بصوتك”; denildi: şarkı sesleri ve mizmarlar ile.

Ve **أصات** yay: onu ses çıkarır kıldı.

Ve **الأساس**’ta: el-Muhabbal ez-Zebarkân’ı sövdü; sonra arkadaşlarına dedi: “Beni nasıl gördünüz?” Dediler: “Seni bir **سيغ** parıltısı ve bir **صوت صيت** yendi.”

\\// **فصل الضاد المعجمة مع المثناة الفوقية**

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَاتَ
1 صَاتَ ذ , aor. يَصُوتُ (S, M, O, K) and يَصَاتُ, (M, O, K,) inf. n. صَوْتٌ, (S, M,) said of a thing (S, O) [and of a man and of any animal]; and ↓ صوّت, (S, M, O, K,) inf. n. تَصْوِيتٌ, said of a man (S) [and of any animal &c.]; and ↓ اصاب; (M, K;) It sounded; it, or he, made, produced, emitted, sent forth, or uttered, a sound, noise, voice, or cry; (PS and KL in explanation of the first, and MA and KL in explanation of the second;) he raised his voice, voiced, called or called out, cried or cried out, shouted, clamoured, exclaimed, or vociferated: (M, K:) صَوْتٌ signifies also the making lamentation: (KL:) and بِهِ ↓ صوّت, (M, TA,) inf. n. as above, (TA,) he called, hailed, or summoned, him; called out, cried out, or shouted, to him. (M, * TA.) It is said in a trad., كَانُوا يَكْرَهُونَ الصَّوْتَ عِنْدَ القِتَالِ [They used to dislike blustering on the occasion of combat, or fight]: meaning one's calling to another, or doing a deed to be mentioned in after times, and shouting, and making oneself known in a boasting and self-conceited manner. (TA.) [See also صَوْتٌ below.]

2 صَوَّتَ see above, in two places: -A2- and see also 4, likewise in two places.

4 أَصْوَتَ see 1. ― -b2- اصات signifies also He became possessed of صِيت [or fame, &c.; i. e. he became famous]. (O.) -A2- [It is also trans.; as in the phrase] اصات القَوْسَ He made the bow to sound [or twang]: (M, TA:) [and so is ↓ صوّت; as in the phrase] صوّت العِلْكَ [He caused the kind of resin called عِلْك to make a sound, or sounds]. (K voce أَنْقَضَ.) ― -b2- [And it is trans. by means af بِ; as in the phrase] اصات بِالرَّجُلِ [and in like manner ↓ صوّت (see جَرَّسَ)] He rendered the man notorious by a thing that he did not desire. (Ibn-Buzurj, TA.)

انصات بِهِ الزَّمَانُ
7 انصات بِهِ الزَّمَانُ ذ [The age resounded with the mention of him; meaning] he became famous, or celebrated. (K.) ― -b2- And انصات He answered, and came, (S, O, K,) being called: of the measure اِنْفَعَلَ from الصَّوْتُ. (S, O.) ― -b3- And He became straight in stature after having been bent; (S, O, K;) as though his youthful vigour returned to him; (S, O; [in one of my copies of the former of which, and in the TA, اِقْتَبَلَ شَبَابُهُ is put for أَقْبَلَ شبابه; or the right explanation is, as though he conformed with a prayer that his youthful vigour might be restored to him; for] it is said, by a poet, of Nasr Ibn-Duhmلn, after he had lived a hundred and ninety years, (S, O,) when, in answer to a prayer of his people, his youthful vigour returned to him and his hair became again black. (O.) ― -b4- Also He went away hiding himself. (K.)

صَاتٌ
صَاتٌ ذ : see صِيتٌ: ― -b2- and see also صَيِّتٌ, in two places.

صَوْتٌ
صَوْتٌ ذ [an inf. n. (see 1): and also a simple subst., signifying] A sound, (M, MA, TA, PS,) a noise, a voice, a cry, a shout, an exclamation, or a vociferation; (MA, PS;) of a human being and of other things: (ISk, TA:) conventionally, the sound of speech: (Msb:) [also a tone, considered with regard to the degree of elevation or depression of the voice:] and any sort of singing: (M, TA:) [and an air, or a song:] and it is used to signify a clamour, or confused noise, or mixture of sounds, (S,) and a cry for aid or succour: (S, M:) the pl. is أَصْوَاتٌ: (M, Msb, TA:) it is masc.: (S, * M, Msb, TA:) in the following verse, (S, M, Msb,) of Ruweyshid Ibn-Ketheer (S, M) Et-Tل-ee, (S,)
يَا أَيُّهَا الرَّاكِبُ المُزْجِى مَطِيَّتَهُ
سَايِلْ بَنِى أَسَدٍ مَا هٰذِهِ الصَّوْتُ
[O thou, the rider urging on his beast, ask the sons of Asad what is this clamour?], (S, M, Msb,) the poet has made الصوت fem. because meaning thereby. الضَّوْضَآء and الجَلَبَة and الاِسْتِغَاثَة, (S,) or he has made it fem. as meaning الصَّيْحَة, (M, Msb,) or الاِسْتِغَاثَة: (M:) the like is often done by the Arabs, when two words, masc. and fem., are syn.: thus they say, أَقْبَلَتِ العِشَآءُ, meaning العَشِيَّةُ; and هٰذَا العَشِيَّةُ, meaning العِشَآءُ: (Msb:) but the making a masc. n. fem. for this reason is bad; though the reverse is held to be allowable. (M.) The Arabs say, أَسْمَعُ صَوْتًا وَأَرَى فَوْتًا, meaning I hear a sound, or voice, but I see not a deed. (TA.) بِصَوْتِكَ in the Kur xvii. 66 is said to mean With the sounds of [thy] singing, and musical pipes. (M, TA.) ― -b2- اِسْمُ صَوْتٍ is a term applied to A noun significant of a sound: nouns of this kind being of two classes; namely, nouns applied to the purpose of addressing irrational beings, or what are virtually in the predicament of irrational beings, as young infants; and onomatopœias, or nouns imitative of sounds: the former class consists of two descriptions of words; namely, ejaculations used for the purpose of chiding, as هَلَا (to horses) and عَدَسْ (to mules) and كِخْ كِخْ (to a young infant); and ejaculations used for the purpose of calling, as جِىْء (to camels) and تُشَأْ (to an ass): of the other class are غَاقِ (imitative of the cry of the crow) and طَقْ (imitative of the sound produced by the falling of stones) and قبْ (imitative of the sound produced by the fall of a sword) &c.: nouns significant of sounds are generally indecl., because they resemble certain particles in neither governing nor being governed; but some of them are occasionally decl. [like other nouns]. (ElAshmoonee's Expos. of the Alfeeyeh of Ibn-Mلlik, section اسماء الافعال والاصوات.) ― -b3- See also the next paragraph, in four places.

صِيتٌ
صِيتٌ ذ (S, M, A, Msb, K) and ↓ صَوْتٌ (S, M, A, K) and ↓ صَاتٌ (M, K) and ↓ صِيتَةٌ (K) Fame, report, repute, or reputation, whether good or evil: (TA:) or good fame, good report, good repute or reputation, (S, M, Msb, K,) that spreads (S) among the people; (S, Msb;) so some say; (TA;) not evil: (S:) [they may often be well rendered renown:] صِيتٌ is originally صِوْتٌ; the و being changed into ى on account of the kesreh preceding it: it seems as though they made it to be of the measure فِعْلٌ to distinguish between the صَوْت that is heard and the fame &c. that is known: but sometimes they said, فِى ↓ اِنْتَشَرَ صَوْتُهُ النَّاسِ in the sense of صِيتُهُ [i. e. His fame &c., or good fame &c., spread among the people]: (S, TA:) and فِى النَّاسِ ↓ لَهُ صَوْتٌ and صِيتٌ [He has fame &c., or good fame &c., among the people]: and ذَهَبَ صِيتُهُ فِيهِمْ [His fame &c., or good fame &c., went among them]. (A.) It is said in a trad., مَا مِنْ عَبْدٍ اـِلَّا لَهُ صِيتٌ فِى السَّمَآءِ, meaning [There is no servant of God, i. e. no man, but he has] a report by which he is known [in Heaven]; and it may be in respect of good and evil. (TA.) And in another trad., فَصْلُ مَا بَيْنَ وَالدَّفٌ ↓ الحَلَالِ وَالحَرَامِ الصَّوْتُ [The distinction between the lawful (i. e. marriage) and the unlawful (i. e. fornication) is the report that is made in the case of the former, and the tambourine that is used in that case], meaning the publication of the marriage, and the going of the report thereof among the people. (TA.) -A2- صِيتٌ also signifies A blacksmith's hammer. (K, * TA.) ― -b2- And An artificer, or a handicraftsman; syn. صَانِعٌ: (K accord. to the TA:) or a goldsmith; syn. صَائِغٌ. (So in the CK and in my MS. copy of the K.)

صِيتَةٌ
صِيتَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

صَائِتٌ
صَائِتٌ ذ [Sounding; making, producing, emitting, sending forth, or uttering, a sound, noise, voice, or cry; (see its verb, صات;)] raising his voice, calling or calling out, crying or crying out, shouting, exclaiming, or vociferating; (S, Msb, TA;) as also ↓ صَيِّتٌ; the two words being like مَائِتٌ and مَيِّتٌ; the latter originally صَيْوِتٌ. (TA. [But see the next paragraph: and see also مِصْوَاتٌ.])

صَيِّتٌ
صَيِّتٌ ذ , applied to a man, (S, M, A, Msb, K,) and ↓ صَاتٌ, so applied, (S, M, K,) and the latter likewise applied to an ass, (S,) both signify the same, (K,) Vehement, strong, or loud, of voice: (S, M, Msb:) ↓ رَجُلٌ صَاتٌ is like رَجُلٌ مَالٌ “ a man having much property, ” and رَجُلٌ نَالٌ “ a man who gives much, ” and كَبْشٌ صَافٌ [“ a ram having much wool ”], &c., all of these epithets being originally of the measure فَعِلٌ: (S:) or صَاتٌ may be of the measure فَاعِلٌ from which the medial radical has gone; or it may be [originally صَوِتٌ,] of the measure فَعِلٌ. (M.) One says also صَوْتٌ صَيِّتٌ [A vehement, strong, or loud, voice]. (A.) See also صَائِتٌ.

صَوَّاتٌ
صَوَّاتٌ ذ : see مِصْوَاتٌ.

مُصَوِّتٌ
مُصَوِّتٌ ذ : see the next paragraph, in two places.

مِصْوَاتٌ
مِصْوَاتٌ ذ One who raises his voice, calls or calls out, cries or cries out, shouts, clamours, exclaims, or vociferates; i. q. ↓ مُصَوِّتٌ: (K, TA:) [or, as also ↓ صَوَّاتٌ, often occurring, who does so much, or is in the habit of doing so; each being of a measure denoting intensiveness of the signification.] ― -b2- [Hence,] one says, مَا بِالدَّارِ مِصْوَاتٌ, meaning There is not in the house any one (K, TA) that raises his voice, &c.: in some copies of the K ↓ مُصَوِّتٌ, which has the same meaning. (TA.)

مُنْصَاتٌ
مُنْصَاتٌ ذ Straight in stature. (S.)

##### Türkçe

**صَاتَ**
1 **صَاتَ** ذ, muzâri‘ı **يَصُوتُ** (S, M, O, K) ve **يَصَاتُ**, (M, O, K,) mastarı **صَوْتٌ**, (S, M,) bir şey hakkında (S, O) [ve bir adam ve her türlü hayvan hakkında]; ve ↓ **صوّت**, (S, M, O, K,) mastarı **تَصْوِيتٌ**, bir adam hakkında (S) [ve her türlü hayvan vb. hakkında]; ve ↓ **اصاب**; (M, K;) Ses verdi; o, yahut o (kimse), bir ses, gürültü, ses (voice) yahut çığlık çıkardı, üretti, yaydı, dışarı gönderdi veya telaffuz etti; (birincinin açıklamasında PS ve KL, ikincinin açıklamasında MA ve KL;) sesini yükseltti, ses verdi, çağırdı yahut seslendi, bağırdı yahut haykırdı, haykırdı, gürledi, nida etti yahut yüksek sesle bağırdı: (M, K:) **صَوْتٌ** ayrıca ağıt yakmayı da ifade eder: (KL:) ve بِهِ ↓ **صوّت**, (M, TA,) mastarı yukarıdaki gibi, (TA,) onu çağırdı, seslendi yahut onu davet etti; ona seslendi, ona bağırdı yahut ona haykırdı. (M, * TA.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: كَانُوا يَكْرَهُونَ الصَّوْتَ عِنْدَ القِتَالِ [Onlar, savaş esnasında ses yükseltmeyi hoş görmezlerdi]: bunun manası, birinin diğerine seslenmesi, yahut sonradan anılacak bir işi yapması, ve bağırması, ve böbürlenici ve kendini beğenmiş bir tarzda kendini tanıtmasıdır. (TA.) [Aşağıda **صَوْتٌ**’a da bak.]

2 **صَوَّتَ** yukarıya bak, iki yerde: -A2- ve ayrıca 4’e de bak, yine iki yerde.

4 **أَصْوَتَ** 1’e bak. ― -b2- **اصات** ayrıca **صِيت** [yahut şöhret vb.] sahibi oldu (yani meşhur oldu) anlamına gelir. (O.) -A2- [Ayrıca müteaddîdir; şu ibarede olduğu gibi] **اصات القَوْسَ** Yayı ses verir hâle getirdi [yahut tınlattı]: (M, TA:) [ve bunun gibi ↓ **صوّت** da böyledir; şu ibarede olduğu gibi] **صوّت العِلْكَ** [**عِلْك** denilen reçine türüne bir ses yahut sesler çıkarttı]. (K voce **أَنْقَضَ**.) ― -b2- [Ve بِ ile müteaddî olur; şu ibarede olduğu gibi] **اصات بِالرَّجُلِ** [ve aynı şekilde ↓ **صوّت** (bk. **جَرَّسَ**)] Adamı, istemediği bir şey sebebiyle, kötü şöhretli kıldı. (İbn-Buzurj, TA.)

**انصات بِهِ الزَّمَانُ**
7 **انصات بِهِ الزَّمَانُ** ذ [Zaman onun zikriyle çınladı; manası] meşhur oldu, yahut şöhret kazandı. (K.) ― -b2- Ve **انصات**: çağrılınca cevap verdi ve geldi, (S, O, K,) **اِنْفَعَلَ** veznindendir, **الصَّوْتُ**’tan. (S, O.) ― -b3- Ve: eğilmiş olduktan sonra boyca doğruldu; (S, O, K;) sanki gençlik kuvveti ona geri döndü; (S, O; [bunun bir nüshamda ve TA’da, **أَقْبَلَ شبابه** yerine **اِقْتَبَلَ شَبَابُهُ** konmuştur; yahut doğru açıklama şudur: sanki gençlik kuvvetinin kendisine geri verilmesi için yapılan bir duaya uydu; zira] bir şair, Nasr İbn-Duhmلn hakkında, yüz doksan yıl yaşadıktan sonra, (S, O,) kavminin duasına cevap olarak gençlik kuvveti kendisine geri dönüp saçları yeniden siyahlaşınca, (O.) söylemiştir. ― -b4- Ayrıca: gizlenerek uzaklaştı. (K.)

**صَاتٌ**
**صَاتٌ** ذ: **صِيتٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **صَيِّتٌ**’e de bak, iki yerde.

**صَوْتٌ**
**صَوْتٌ** ذ [bir mastar (bk. 1): ve ayrıca yalın bir isim olup şu manaya gelir] Bir ses, (M, MA, TA, PS,) bir gürültü, bir ses (voice), bir çığlık, bir haykırış, bir nida, yahut yüksek sesle bağırma; (MA, PS;) insanın ve diğer şeylerin sesi: (ISk, TA:) örfen, konuşmanın sesi: (Msb:) [ayrıca, sesin yükselme yahut alçalma derecesi bakımından bir ton:] ve her tür şarkı söyleme: (M, TA:) [ve bir nağme yahut bir şarkı:] ve bir velvele, yahut karışık gürültü, yahut seslerin karışımı, (S,) ve bir yardım/imdâd çığlığı manasında kullanılır: (S, M:) çoğulu **أَصْوَاتٌ**’tır: (M, Msb, TA:) müzekkerdir: (S, * M, Msb, TA:) şu beyitte, (S, M, Msb,) Ruweyşid İbn-Ketheer (S, M) Et-Tل-ee’nin (S,)
يَا أَيُّهَا الرَّاكِبُ المُزْجِى مَطِيَّتَهُ
سَايِلْ بَنِى أَسَدٍ مَا هٰذِهِ الصَّوْتُ
[Ey binitini sürüp götüren binici, Esed oğullarına sor: bu nedir, bu velvele?], (S, M, Msb,) şair **الصوت**’u müennes yapmıştır; çünkü bununla **الضَّوْضَآء** ve **الجَلَبَة** ve **الاِسْتِغَاثَة**’yi kastetmiştir, (S,) yahut onu müennes yapmıştır; çünkü **الصَّيْحَة** manasındadır, (M, Msb,) yahut **الاِسْتِغَاثَة**: (M:) bunun benzeri, Araplarca sıkça yapılır; iki kelime, biri müzekker biri müennes, eşanlamlı olunca: böylece derler ki, **أَقْبَلَتِ العِشَآءُ**, **العَشِيَّةُ** manasında; ve **هٰذَا العَشِيَّةُ**, **العِشَآءُ** manasında: (Msb:) fakat bu sebeple müzekker bir ismi müennes yapmak kötüdür; her ne kadar bunun tersi caiz görülse de. (M.) Araplar derler ki: **أَسْمَعُ صَوْتًا وَأَرَى فَوْتًا**, manası: Bir ses işitiyorum, fakat bir fiil görmüyorum. (TA.) Kur’ân xvii. 66’daki **بِصَوْتِكَ**’in, [senin] şarkı söylemenin sesleri ve mûsikî boruları ile manasına geldiği söylenmiştir. (M, TA.) ― -b2- **اِسْمُ صَوْتٍ**, bir ses ifade eden isme verilen bir terimdir: bu tür isimler iki sınıftır; yani akılsız varlıklara, yahut hükmen akılsız varlıklar durumunda olanlara, meselâ küçük bebeklere hitap maksadıyla kullanılan isimler; ve sesleri taklit eden lafızlar: birinci sınıf iki tür kelimeden oluşur; yani azarlama maksadıyla kullanılan ünlemler; **هَلَا** (atlara) ve **عَدَسْ** (katırlara) ve **كِخْ كِخْ** (küçük bebeğe) gibi; ve çağırma maksadıyla kullanılan ünlemler; **جِىْء** (develere) ve **تُشَأْ** (eşeğe) gibi: diğer sınıftan olanlar **غَاقِ** (karganın sesini taklit) ve **طَقْ** (taşların düşmesiyle çıkan sesi taklit) ve **قبْ** (kılıcın düşmesiyle çıkan sesi taklit) vb.dir: ses ifade eden isimler genellikle gayr-i munsarıftır, çünkü ne âmilliği ne de ma‘mûllüğü bakımından bazı edatlara benzerler; fakat bazısı bazen [diğer isimler gibi] i‘rablanır. (ElAshmoonee’nin, İbn-Mلlik’in Alfeeyeh’inin şerhi, **اسماء الافعال والاصوات** bölümü.) ― -b3- Ayrıca bir sonraki paragrafa da bak, dört yerde.

**صِيتٌ**
**صِيتٌ** ذ (S, M, A, Msb, K) ve ↓ **صَوْتٌ** (S, M, A, K) ve ↓ **صَاتٌ** (M, K) ve ↓ **صِيتَةٌ** (K) Şöhret, haber, itibar, yahut ün; iyi de kötü de olabilir: (TA:) yahut insanlar arasında (S) yayılan (S) iyi şöhret, iyi haber, iyi itibar yahut ün, (S, M, Msb, K,); bazıları böyle söyler; (TA;) kötü değil: (S:) [çoğu kez “nam” diye iyi çevrilebilir:] **صِيتٌ** aslında **صِوْتٌ**’tur; öncesindeki kesre sebebiyle **و** **ى**’ye çevrilmiştir: sanki işitilen **صَوْت** ile bilinen şöhret vb. arasını ayırmak için onu **فِعْلٌ** vezninde yapmışlardır: fakat bazen **فِى ↓ اِنْتَشَرَ صَوْتُهُ النَّاسِ** demişlerdir, **صِيتُهُ** manasında [yani onun şöhreti vb., yahut iyi şöhreti vb., insanlar arasında yayıldı]: (S, TA:) ve **فِى النَّاسِ ↓ لَهُ صَوْتٌ** ve **صِيتٌ** [Onun insanlar arasında şöhreti vb., yahut iyi şöhreti vb. vardır]: ve **ذَهَبَ صِيتُهُ فِيهِمْ** [Onun şöhreti vb., yahut iyi şöhreti vb., onların arasında yayıldı]. (A.) Bir rivayette şöyle denilmiştir: **مَا مِنْ عَبْدٍ اـِلَّا لَهُ صِيتٌ فِى السَّمَآءِ**, manası: [Allah’ın hiçbir kulu, yani hiçbir insan yoktur ki] onunla tanındığı bir haber olmasın [gökte]; ve bu, iyi ve kötü bakımından olabilir. (TA.) Ve başka bir rivayette: **فَصْلُ مَا بَيْنَ وَالدَّفٌ ↓ الحَلَالِ وَالحَرَامِ الصَّوْتُ** [Helâl ile haram arasındaki ayırım, birincisi hakkında yapılan ilan/duyuru ve o durumda kullanılan teftir], manası: nikâhın ilan edilmesi ve onun haberinin insanlar arasında yayılmasıdır. (TA.) -A2- **صِيتٌ** ayrıca bir demircinin çekici manasına gelir. (K, * TA.) ― -b2- Ve bir sanatkâr yahut zanaatkâr; eşanlamlısı **صَانِعٌ**: (TA’ya göre K:) yahut bir kuyumcu; eşanlamlısı **صَائِغٌ**. (CK’de ve K’nın yazma nüshamda böyle.)

**صِيتَةٌ**
**صِيتَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**صَائِتٌ**
**صَائِتٌ** ذ [Ses veren; bir ses, gürültü, ses (voice) yahut çığlık çıkaran, üreten, yayan, dışarı gönderen veya telaffuz eden; (fiiline bak: **صات**;) ] sesini yükselten, çağıran yahut seslenen, bağıran yahut haykıran, haykıran, nida eden, yahut yüksek sesle bağıran; (S, Msb, TA;) bunun gibi ↓ **صَيِّتٌ** de; iki kelime **مَائِتٌ** ve **مَيِّتٌ** gibidir; ikincisi aslında **صَيْوِتٌ**’tir. (TA. [Fakat bir sonraki paragrafa bak: ve ayrıca **مِصْوَاتٌ**’a da bak.])

**صَيِّتٌ**
**صَيِّتٌ** ذ, bir adama nispetle, (S, M, A, Msb, K,) ve ↓ **صَاتٌ**, ona nispetle, (S, M, K,) ve ikincisi ayrıca bir eşeğe de nispetle, (S,) ikisi de aynı manaya gelir, (K,) Sesi şiddetli, güçlü yahut yüksek olan: (S, M, Msb:) ↓ **رَجُلٌ صَاتٌ**, **رَجُلٌ مَالٌ** “çok malı olan adam” ve **رَجُلٌ نَالٌ** “çok veren adam” ve **كَبْشٌ صَافٌ** [“çok yünü olan koç”] vb. gibidir; bu sıfatların hepsi aslında **فَعِلٌ** veznindendir: (S:) yahut **صَاتٌ**, orta kök harfin düştüğü **فَاعِلٌ** vezninden olabilir; yahut [aslında **صَوِتٌ** olup] **فَعِلٌ** veznindendir. (M.) Ayrıca **صَوْتٌ صَيِّتٌ** [şiddetli, güçlü yahut yüksek bir ses] denir. (A.) Ayrıca **صَائِتٌ**’e de bak.

**صَوَّاتٌ**
**صَوَّاتٌ** ذ: **مِصْوَاتٌ**’a bak.

**مُصَوِّتٌ**
**مُصَوِّتٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak, iki yerde.

**مِصْوَاتٌ**
**مِصْوَاتٌ** ذ Sesini yükselten, çağıran yahut seslenen, bağıran yahut haykıran, haykıran, gürleyen, nida eden, yahut yüksek sesle bağıran; i. q. ↓ **مُصَوِّتٌ**: (K, TA:) [yahut, bunun gibi ↓ **صَوَّاتٌ** da, sıkça vâki olduğu üzere, bunu çok yapan yahut bunu âdet edinen; her biri mananın şiddetini bildiren bir vezindendir.] ― -b2- [Bundan dolayı] **مَا بِالدَّارِ مِصْوَاتٌ** denir; manası: evde sesini yükselten vb. herhangi biri yoktur: K’nın bazı nüshalarında ↓ **مُصَوِّتٌ** vardır; bunun manası da aynıdır. (TA.)

**مُنْصَاتٌ**
**مُنْصَاتٌ** ذ Boyca düzgün. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَاتَ
صَاتَ ( w )  A ,  U ( n. ac. صَوْت 1 ),
a.  Made a sound, noise; called, cried, shouted out.

صَوَّتَ
صَوَّتَ II ,
a.  see I .

b.  [ Bi ], Called, summoned, shouted to, hailed.

أَصْوَتَ
أَصْوَتَ IV ,
a.  see I .

b.  Became famous.

تَصَوَّتَ
تَصَوَّتَ V
a.  [ coll. ], Was renowned, famous, celebrated.

اِنْصَوَتَ
اِنْصَوَتَ VII ,
a.  Answered ( to a call ).

b.  see IV (b) .

صَوْت
صَوْت [ 1 ] , ( pl. أَصْوَاْت 38 ),
a.  Sound; call; voice.

b.  see 2 .

صَات
صَات [ 1A ],
a.  see 2 .

صِيْت
صِيْت [ 21 ] ,  صِيْتَة [ 2tI ] ,
a.  Reputation, renown, fame; good name.

صَيِّت
صَيِّت [ 25 ],
a.  Loud-voiced.

مُصَوَّت
مُصَوَّت [ N. P.
a.  II] [ coll. ], Renowned, famous, celebrated.

مَا بِالدَّار مِصْوَات
مَا بِالدَّار مِصْوَات
a.  There is no one at home.

##### Türkçe

صَاتَ
صَاتَ ( w ) A , U ( n. ac. **صَوْت** 1 ),
a. Bir ses, gürültü çıkardı; seslendi, çağırdı, bağırdı.

صَوَّتَ
صَوَّتَ II ,
a. I’e bak.

b. [ Bi ], Seslendi, çağırdı, kendine çağırdı, ona bağırdı, ona seslendi.

أَصْوَتَ
أَصْوَتَ IV ,
a. I’e bak.

b. Meşhur oldu.

تَصَوَّتَ
تَصَوَّتَ V
a. [ coll. ], Tanınmış, meşhur, şöhretli oldu.

اِنْصَوَتَ
اِنْصَوَتَ VII ,
a. (Bir çağrıya) cevap verdi.

b. IV (b)’ye bak.

صَوْت
صَوْت [ 1 ] , ( pl. **أَصْوَاْت** 38 ),
a. Ses; çağrı; ses (sesleniş).

b. 2’ye bak.

صَات
صَات [ 1A ],
a. 2’ye bak.

صِيْت
صِيْت [ 21 ] , **صِيْتَة** [ 2tI ] ,
a. İtibar, şöhret, ün; iyi ad.

صَيِّت
صَيِّت [ 25 ],
a. Yüksek sesli.

مُصَوَّت
مُصَوَّت [ N. P.
a. II] [ coll. ], Tanınmış, meşhur, şöhretli.

مَا بِالدَّار مِصْوَات
مَا بِالدَّار مِصْوَات
a. Evde hiç kimse yoktur.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صوت
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) - صَوْت - أَصْوَات
صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ) + الكائن: يخرج " صوتاً ": ينفخ الهواء من رئتيه عبر الحنجرة بعد أن يضيقها، محدثاً اهتزازاً حركياً بالهواء، تتلقاه أذن المتلقي وتفسره على أنه صوت: اهتزاز حركي بالهواء بطريقة محددة تميز الجسم الذي كان سبباً بها
صَوْت: على وزن " فـَعـْل" اسم فعل " صَاتً - يَصُوْتُ ": وهو كذلك ما يكون من فعل " صَاتَ - يَصُوْتُ " ما تتحسسه الأذن بتأثير الأمواج الاهتزازية الحركية الناجمة عن تحريك الهواء، بفعل عامل إصدار هذه الأمواج من حنجرة أو أجسام وترية أو صلبة أو نفخية إلخ
أَصْوَات: جمع " صَوْت "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " رفع وزيادة شدة الصوت بحسب درجة الارتفاع في شدة الصوت"، وهي:
صَوَرَ - يَصْوِرُ، صَخَّ - يَصُخُّ، مَكَا - يَمْكُوْ، صَاحَ - يَصِيْحُ، صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ)، صَلْصَلَ - يُصَلْصِلُ (صَلَّ - يَصِلُّ)
صوت - أصوات
يرفع الصوت  	﴿ياأيها الذين آمنوا لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي ولا تجهروا له بالقول كجهر بعضكم لبعض أن تحبط أعمالكم وأنتم لا تشعرون(2)﴾ الحجرات ﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم(3)﴾ الحجرات
يغض الصوت	﴿واقصد في مشيك واغضض من صوتك إن أنكر الأصوات لصوت الحمير(19)﴾ لقمان ﴿إن الذين يغضون أصواتهم عند رسول الله أولئك الذين امتحن الله قلوبهم للتقوى لهم مغفرة وأجر عظيم(3)﴾ الحجرات
يخشع الصوت	﴿يومئذ يتبعون الداعي لا عوج له وخشعت الأصوات للرحمان فلا تسمع إلا همسا(108)﴾ طه
يستفزز بالصوت	﴿واستفزز من استطعت منهم بصوتك وأجلب عليهم بخيلك ورجلك وشاركهم في الأموال والأولاد وعدهم وما يعدهم الشيطان إلا غرورا(64)﴾ الإسراء
مختار الصحاح
● [صوت] ص و ت: الصَّوْتُ معروف و صاتَ الشيء من باب قال و صَوَّتَ أيضا تَصوِيتا و الصَّائِتُ الصائح ورجل صَيّتٌ بتشديد الياء وكسرها و صَاتٌ أيضا أي شديد الصوت و الصِّيتُ بالكسر الذكر الجميل الذي ينتشر في الناس دون القبيح يقال ذهب صيته في الناس وربما قالوا انتشر صَوْتُه في الناس بمعنى صيته
الراغب
صوت
- الصوت: هو الهواء المنضغط عن قرع جسمين، وذلك ضربان: صوت مجرد عن تنفس بشيء كالصوت الممتد، وتنفس بصوت ما. والمتنفس ضربان: غير اختياري: كما يكون من الجمادات ومن الحيوانت، واختياري: كما يكون من الإنسان، وذلك ضربان: ضرب باليد كصوت العود وما يجري مجراه، وضرب بالفم. والذي بالفم ضربان: نطق وغير نطق، وغير النطق كصوت الناي، والنطق منه إما مفرد من الكلام؛ وإما مركب، كأحد الأنواع من الكلام. قال تعالى: }وخشعت الأصوات للرحمن فلا تسمع إلا همسا﴿[طه/108]، وقال:﴾إن أنكر الأصوات لصوت الحمير﴿[لقمان/19]،﴾لا ترفعوا أصواتكم فوق صوت النبي﴿[الحجرات/2]، وتخصيص الصوت بالنهي لكونه أعم من النطق والكلام، ويجوز أنه خصه لأن المكروه رفع الصوت فوقه، لا رفع الكلام، ورجل صيت: شديد الصوت، وصائت: صائح، والصيت خص بالذكر الحسن، وإن كان في الأصل انتشار الصوت. والإنصات: هو الاستماع إليه مع ترك الكلام. قال تعالى:﴾وإذا قرئ القرآن فاستمعوا له وأنصتوا{ [الأعراف/204]، وقال: يقال للإجابة إنصات، وليس ذلك بشيء، فإن الإجابة تكون بعد الإنصات، وإن استعمل فيه فذلك حث على الاستماع لتمكن الإجابة.
ملخص اللسان
1.     الصَّوتُ: الجَرْسُ،
2.     وقد صاتَ يَصُوتَ ويَصاتُ صَوتاً، وأَصاتَ، وصَوَّتَ به: كلُّه نادَى.
3.     ويقال: صَوَّتَ يُصَوِّتُ تصْويتاً، فهو مُصَوِّتٌ، وذلك إِذا صَوَّت بإِنسانٍ فدعاه.
4.     ويقال: صاتَ يَصُوتُ صَوتاً، فهو صائت، معناه صائح.
5.     أَصاتَ  الرجلُ بالرجل إِذا شَهَّره بأَمر لا يَشْتَهيه.
6.     وانْصاتَ الزمانُ به  انْصِياتاً إِذا اشْتَهر.
7.     يقال: له صَوتٌ  وصِيتٌ أَي ذِكْرٌ.
8.     وكلُّ ضَرْبٍ من الغِناء صوتٌ،
9.     وقوله عز وجل: واسْتَفْزِزْ من اسْتَطَعْتَ منهم بصَوتِك؛  قيل: بأَصوات الغِناء والمَزامير.
10.                        والصِّيتُ والصَّاتُ: الذِّكْرُ الحَسَنُ.
11.                        وانْصاتَ للأَمْر إِذا اسْتَقَامَ.
12.                        وقولُهم: دُعيَ فانْصاتَ أَي أَجابَ وأَقْبل،
13.                        والمُنْصاتُ: القَويم القامة.وقد  انْصاتَ الرجلُ إِذا اسْتَوَتْ قامَتُهُ بعد انْحنَاءٍ،
لسان العرب
● -   صوت: الصَّوتُ: الجَرْسُ، معروف، مذكر؛ فأَما قول رُوَيْشِدِ بن كَثيرٍ  الطائي:  يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،  سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟  فإِنَّما أَنثه، لأَنه أَراد به الضَّوضاءَ والجَلَبة، على معنى  الصَّيْحةِ، أَو الاستغاثة؛ قال ابن سيده: وهذا قبيح من الضرورة، أَعني تأْنيث  المذكر، لأَنه خروجٌ عن أَصلٍ إِلى فَرْعٍ، وإِنما المُسْتَجاز من ذلك  رَدُّ التأْنيث إِلى التذكير، لأَن التذكير هو الأَصْلُ، بدلالة أَن الشيء  مذكر، وهو يقع على المذكر والمؤنث، فعُلم بهذا عُمومُ التذكير، وأَنه هو  الأَصل الذي لا يُنْكَر؛ ونظير هذا في الشذوذ قوله، وهو من أَبيات  الكتاب:إِذا بَعْضُ السِّنينَ تَعَرَّقَتْنا،  كفَى الأَيتامَ فَقْدُ أَبي اليَتيم  قال: وهذا أَسهل من تأْنيثِ الصوتِ، لأَن بعضَ السنين: سنة، وهي مؤَنثة،  وهي من لفظ السنين، وليس الصوتُ بعضَ الاستغاثة، ولا مِن لفظها، والجمعُ  أَصْواتٌ.  وقد صاتَ يَصُوتَ ويَصاتُ صَوتاً، وأَصاتَ، وصَوَّتَ به: كلُّه نادَى.  ويقال: صَوَّتَ يُصَوِّتُ تصْويتاً، فهو مُصَوِّتٌ، وذلك إِذا صَوَّت  بإِنسانٍ فدعاه. ويقال: صاتَ يَصُوتُ صَوتاً، فهو صائت، معناه صائح. ابن  السكين: الصوتُ صوتُ الإِنسان وغيره. والصائتُ: الصائح. ابن بُزُرْجَ: أَصاتَ  الرجلُ بالرجل إِذا شَهَّره بأَمر لا يَشْتَهيه. وانْصاتَ الزمانُ به  انْصِياتاً إِذا اشْتَهر.  وفي الحديث: فَصْلُ ما بين الحلال والحرام الصَّوتُ والدُّفُّ؛ يريد  إِعلانَ النكاح. وذَهابَ الصَّوتِ، والذِّكرَ به في الناس؛ يقال: له صَوتٌ  وصِيتٌ أَي ذِكْرٌ.والدُّفُّ: الذي يُطََّبَلُ به، ويُفتح ويضم. وفي  الحديث: أَنهم كانوا يكرهون الصَّوتَ عند القتال؛ هو أَن يُناديَ بعضُهم  بعضاً، أَو يفعل أَحدُهم فِعْلاً له أَثر، فيَصِيحَ ويُعَرِّفَ بنفسه على طريق  الفَخْر والعُجْب.  وفي الحديث: كان العباس رجلاً صَيِّتاً أَي شديدَ الصوت، عاليه؛ يقال:  هو طيِّتٌ وصائِتٌ، كمَيِّتٍ ومائِتٍ، وأَصله الواو، وبناؤُه فَيْعِلٌ،  فقلب وأُدغم؛ ورجل صَيِّتٌّ وصاتٌ؛ وحمارٌ صاتٌ: شديدُ الصَّوتِ. قال ابن  سيده: يجوز أَن يكون صاتٌ فاعلاً ذَهَبَتْ عينه، وأَن يكون فَعِلاً مكسور  العين؛ قال النَّظَّارُ الفَقْعَسِيّ:  كأَنَّني فوقَ أَقَبّ سَهْوَقٍ  جَأْبٍ، إِذا عَشَّرَ، صاتِ الإِرْنانْ  قال الجوهري: وهذا مَثَلٌ، كقولهم رجلٌ مالٌ: كثيرُ المال، ورجلٌ نالٌ:  كثير النَّوال، وكبشٌ صافٌ، ويوم طانٌ، وبئر ماهةٌ، ورجل هاعٌ لاعٌ، ورجل  خَافٌ، قال: وأَصل هذه الأَوصافِ كلِّها فَعِل، بكسر العين.  والعرب تقول: أَسمعُ صَوتاً وأَرى فَوتاً أَي أَسْمَعُ صَوتاً ولا أَرى  فِعلاً. ومثله إِذا كنتَ تَسمعُ بالشيء ثم لا تَرى تَحْقِيقاً؛ يقال:  ذِكْرٌ ولا حِساسَ، ينصب على التبرئة، ومنهم من يقول: لا حِساسٌ، ومنهم من  يقول: لا حِساسٍ، ومنهم من يقول: ذِكْرٌ ولا حَسِيسَ، فينصب بغير نون،  ويرفع بنون. ومن أَمثالهم في هذا المعنى: لا خيرَ في رَزَمَة لا دِرَّة معها  أَي لا خير في قول ولا فِعْلَ معه. وكلُّ ضَرْبٍ من الغِناء صوتٌ،  والجمع الأَصْوات. وقوله عز وجل: واسْتَفْزِزْ من اسْتَطَعْتَ منهم بصَوتِك؛  قيل: بأَصوات الغِناء والمَزامير.  وأَصاتَ القَوسَ: جَعَلَها تُصَوِّتُ.  والصِّيتُ: الذِّكْرُ؛ يقال: ذَهَب صِيتُه في الناس أَي ذِكْرُه.  والصِّيتُ والصَّاتُ: الذِّكْرُ الحَسَنُ. الجوهري: الصِّيتُ الذِّكْر الجميلُ  الذي يَنْتَشِرُ في الناس، دون القبيح. يقال: ذهب صِيتُه في الناس،  وأَصله من الواو، وإِنما انقلبت ياء لانكسار ما قبلها، كما قالوا: رِيحٌ من  الرُّوحِ، كأَنهم بَنَوه على فِعْلٍ، بكسر الفاء، للفرق بين الصَّوتِ  المسموع، وبين الذِّكْر المعلوم، وربما قالوا: انْتَشَرَ صَوتُه في الناس،  بمعنى الصِّيتِ. قال ابن سيده: والصَّوْتُ لغةٌ في الصِّيتِ. وفي الحديث: ما  من عبدٍ إِلاّ له صِيتٌ في السماء أَي ذِكْرٌ وشُهْرة وعِرفان؛ قال:  ويكون في الخير والشر.  والصِّيتَةُ، بالهاء: مثلُ الصِّيتِ؛ قال لبيد:  وكم مُشْتَرٍ من مالهِ حُسنَ صِيتةٍ  لآبائِهِ، في كلِّ مَبْدًى ومَحْضَرِ  وانْصاتَ للأَمْر إِذا اسْتَقَامَ. وقولُهم: دُعيَ فانْصاتَ أَي أَجابَ  وأَقْبل، وهو انْفَعلَ مِن الصَّوْت. والمُنْصاتُ: القَويم القامة. وقد  انْصاتَ الرجلُ إِذا اسْتَوَتْ قامَتُهُ بعد انْحنَاءٍ، كأَنه اقْتَبَل  شَبابُهُ؛ قال سلمة بن الخُرْشُبِ الأَنْبارِيُّ:  ونَصْرُ بنُ دَهْمانَ الهُنَيْدةَ عاشَها  وتِسْعِينَ حَوْلاً، ثُمَّ قُوِّمَ فانْصاتَا  وعادَ سوادُ الرأْسِ بعد ابْيضاضِه،  وراجَعهُ شَرْخُ الشَّبابِ الذي فاتَا  وراجَعَ أَيْداً، بعد ضَعفٍ وقُوَّةٍ،  ولكنه، من بعدِ ذا كلِه، ماتَا
مقاييس اللغة:
(صوت) الصاد والواو والتاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت، وهو جنسٌ لكلِّ ما وَقَرَ في أُذنِ السَّامعِ. يقال هذا صوتُ زَيد. ورجل صيِّت، إِذا كان شديدَ الصَّوت؛ وصائتٌ إذا صاحَ. فأمَّا قولهم: [دُعيَ([8]) ] فانصات([9])، فهو من ذلك أيضاً، كأنه صُوِّتَ به فانفَعل من الصَّوت، وذلك إِذا أجاب. والصِّيت: الذِّكر الحسَن في النَّاس. يقال ذهب صِيتُهُ.
القاموس المحيط:
صاتَ يَصُوتُ ويَصاتُ نادَى، كأصاتَ وصَوَّتَ. ورجُلٌ صاتٌ صَيِّتٌ. والصِّيتُ، بالكسر الذِّكْرُ الحَسَنٌ، كالصَّاتِ والصَّوْتِ والصِّيتَةِ، والمِطْرَقَةُ، والصائِغُ، والصَّيْقَلُ.
والمِصْواتُ: المُصَوِّتُ. وانْصاتَ: أجابَ، وأقبَلَ، وذَهَبَ في تَوارٍ، والمُنْحَني: اسْتَوَى قامَتُهُ، وبه الزَّمانُ: صارَ مَشْهوراً. وما بالدَّارِ مِصْواتٌ: أحدٌ.
تاج العروس:
ص و ت
صاتَ يَصُوتُ كقالَ يُقولُ . صاتَ يَصَاتُ كخاف يَخافُ صَوْتاً فيهما فهو صائتٌ أَي : صائحٌ . والصَّوْتُ : الجَرْسُ معروفٌ مُذكَّر ؛ وقال ابْنُ السِّكِّيت : الصَّوْتُ : صَوتُ الإِنسانِ وغيرِه . والصّائتُ الصّائح . وفي الصِّحاح : فأَمّا قولُ رُوَيْشِدِ بْنِ كَثِيرٍ الطّائيّ : يا أَيُّهَا الرَاكِبُ المُزْجِي مَطِيَّتُهُ سائِلْ بَنِي أَسَدٍ ما هذِهِ الصَّوْتُ فإِنَّما أَنَّثهُ لأَنّه أَراد الضَّوْضاءَ والجَلَبَة والاستِغاثة . قال ابنُ منظور : قال ابنُ سِيدَهْ : وهذا قبيحٌ من الضَّرُورَة أَعني تأْنيث المُذكَّرِ ؛ لأَنّه خُرُوجٌ عن أَصلٍ إِلى فرْع وإِنّما المُستجازُ من ذلك رَدُّ التَّأْنِيث إِلى التَّذكير ؛ لأَنّ التَّذكير ؛ هو الأَصْل بِدَلالة أَنَّ الشَّيْءَ مُذكَّر وهو يقعُ على المُذكَّر والمُؤنَّث فعُلِم بذلك عُمُوم التَّذْكِير وأَنّه هو الأَصلُ . والجمع : أَصواتٌ . وصاتَ : إِذا نادَى كأَصَاتَ وصَوَّتَ بهِ تَصْويتاً فهو مُصَوِّتٌ . وكذلك إذا صَوَّتَ بإِنسان فدعاهُ وعن ابن بُزُرْجَ : أَصاتَ الرَّجُلُ بالرَّجُلِ : إِذا شَهَّرَه بأَمْرِ لا يَشتهِيهِ . يُقَال : رَجُلٌ صاتٌ وحمارٌ صاتٌ : صَيِّتٌ . أَي : شديدُ الصَّوتِ قال ابنُ سِيدَهْ : يجوزُ أَن يكون صاتٌ فاعِلاً ذهبتْ عَيْنُهُ وأَن يكونَ فَعِلاً مكسورَ العَيْنِ ؛ قا النَّظّارُ الفَقْعَسِيُّ :
كأَنَّني فَوْقَ أَقَبَّ سَهْوَقٍ ... جَأْبٍ إِذا عَشَّرَ صاتِ الإِرْنَانْ قال الجَوْهَرِيُّ : وهذا كقولهم رَجُلٌ مالٌ : كثيرُ المالِ ورَجُلٌ نالٌ : كثيرُ النَّوال وكَبْشٌ صافٌ : كثيرُ الصُّوف وَيَوْمٌ طانٌ : كثيرُ الطِّينِ ؛ وبئْرٌ ماهَةٌ ورجُلٌ هاعٌ لاعٌ ورجلٌ خافٌ . وأَصل هذه الأَوصافِ كلِّها فَعِلٌ بكسر العين . انتهى . وفي الحديث : " كان العَبّاسُ رَجُلاً صِيِّتاً " أَي : شديدَ الصَّوْتِ عالِيَهُ يقال : هو صَيِّتٌ وصائتٌ كمَيِّتٍ ومائتٍ وأَصلهُ الواو وبِناؤُه فَيْعِلٌ فقُلِبَ وأُدْغِمَ . والصِّيتُ بالكَسْرِ : الذِّكْرُ يقال : ذَهبّ في النّاس صِيتُه أَي ذِكْرُه وخَصَّه بعضُهم بالذِّكْرِ الحَسَنِ . وفي الصِّحاح : الجَميل الّذِي يَنتشِر في النّاس دُونَ القَبِيح وأَصلُه من الواو وإِنّما انقلبتْ ياءً لانكسارِ ما قبلَها كما قالوا : رِيحٌ من الرَّوْح كأَنّهُمْ بَنَوْهُ على فِعْلٍ بكسر الفاءِ للفَرْقِ بينَ الصَّوْتِ المسموع وبينَ الذِّكْرِ المعلوم . وفي الحديث : " ما مِنْ عَبْدٍ إِلاَّ له صِيتٌ في السَّمَاءِ " أَي ذِكْرٌ وشُهْرَةٌ وعِرْفانٌ قال : ويكونُ في الخَير والشَّرِّ كالصّاتِ والصَّوْتِ والصِّيتَةِ ورُبَّما قالوا : انتَشَر صَوتُه في النّاس بمعنى الصِّيت . قال ابنُ سِيدَهْ : والصَّوْت في الصِّيت لُغَةٌ . وقال لَبِيدٌ :
وكَمْ مُشْتَرٍ مِنْ مالِهِ حُسْنَ صِيتَةٍ ... لآبائِه في كُلِّ مَبْدًى ومَحْضَرِ وفي الحديث : فَصْلُ ما بَيْنَ الحلالِ والحرامِ الصَّوْتُ والدُّفُّ " يُرِيدُ إِعلانَ النِّكاح وذَهَابَ الصَّوْت والذِّكْرَ به في النّاس يُقال : له صَوْتٌ وصِيتٌ أَي ذِكْرٌ . الصِّيتُ : المِطْرَقَةُ نَفْسُها قيل : الصِّيتُ : الصّائِغُ . قيل : الصَيْقَلُ نقله الصّاغانِيُّ . والمِصْوَاتُ بالكسر : المُصَوِّتُ . قولُهُم : دُعِيَ فانْصاتَ : أَي أَجابَ وأَقْبَلَ . انْصاتَ الرّجلُ : ذَهَبَ في تَوَارٍ نقلَهُ الصّاغّانيّ . انْصَاتَ المُنْحَنِي : إِذا اسْتَوَى هكذا في النُّسَخِ وفي أُخْرَى اسْتَوَى قائماً وصوابُه على ما في الصِّحاح وغيرِه : استَوَتْ قَامَتُهُ بعدَ انْحناءٍ كأَنّه اقْتَبَلَ شَبَابُهُ . والمُنْصاتُ : القَوِيمُ القامَةِ قال سَلَمَةُ بْنُ الخُرْشُبِ الأَنْمَارِيّ وقيل للعَبّاس بْنِ مِرْدَاسٍ السُّلَميّ :
ونَصْرُ بْنُ دُهْمَانَ الهُنيْدَةَ عاشَها ... وتِسْعِينَ حَوْلاً ثُمَّ قُوِّمَ فانْصاتَا
وعادَ سَوادُ الرَّأْسِ بعدَ ابْيِضاضِهِ ... ورَاجَعَهُ شَرْخُ الشَّبَابِ الَّذِي فاتا
وراجَعَ أَيْدًا بَعْدَ ضَعْفِ وقُوَّةٍ ... ولكِنَّهُ من بَعْدِ ذا كُلِّهِ ماتا انْصاتَ بهِ الزَّمَانُ انْصِيَاتاً : إِذا صار مشْهُوراً . يُقالُ : مابالدَّارِ مِصْوَاتٌ أَي : أَحَدٌ يُصَوَّتُ . وفي بعض النُّسَخِ : مُصَوِّتٌ والمعنى واحد . وممّا يُسْتدْرَكُ عليه : أَصات الرجلُ بالرَّجُلِ : إِذا شَهَّرَهُ بأَمْر لا يَشتهيه . وفي الحديث : " أَنهم كانُوا يَكرهون الصَّوْتَ عندَ القِتالِ " هو أَنْ يُنادِيَ بعْضُهم بعضاً أَو يفعَلَ أَحدُهُم فعلاً له أَثرٌ فيَصِيحَ ويُعَرِّفَ بنفْسِه على طريق الفخر والعُجْبِ . والعَربُ تَقولُ : أَسْمَعُ صَوْتاً وأَرَى فَوْتاً : أَي أَسْمَعُ صَوتاً ولا أَرى فِعْلاً . ومِثلُه : إِذا كُنْت تَسْمَعُ بالشَّيْءِ ثمّ لا تَرى تحقيقاً يقالُ : ذِكْرٌ ولا حَساسِ . من أَمثالهم في هذا المعنى : لا خيْرَ في رَزَمَةٍ لا دِرَّة معها أَي : لا خَيرَ في قَولٍ ولا فِعْلَ معه . وكُلُّ ضرْبٍي من الغِناءِ صَوْتٌ ؛ والجمعُ الأَصواتُ . وقولُه عَزَّ وجَلَّ : " واسْتفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بصَوِتِك " قيل : بأَصواتِ الغِناءِ والمَزامِيرِ . وأَصَاتَ القَوْسَ : جَعلَها تُصَوِّتُ . وفي الأَساسِ : سابَّ المُخَبَّلُ الزِّبْرِقانَ فقال لصَحْبِه : كيف رَأَيْتمُوني ؟ قالوا : غَلَبَكَ بِرِيقٍ سَيِّغٍ وصَوْتٍ صَيِّتٍ

##### Türkçe

**صوت**
**صَاتَ - يَصُوْتُ** (**صَاتَ - يَصَاتُ**) - **صَوْت** - **أَصْوَات**
**صَاتَ - يَصُوْتُ** (**صَاتَ - يَصَاتُ**) + varlık: “bir **صوتاً** çıkarır”: havayı, onu daralttıktan sonra gırtlak üzerinden akciğerlerinden üfler; havada hareketî bir titreşim meydana getirir; bunu muhatabın kulağı alır ve onu bir ses olarak açıklar: belirli bir tarzda havada hareketî titreşim; bunu sebep olan cismi ayırt ettirir

**صَوْت**: “**فـَعـْل**” vezninde, **صَاتً - يَصُوْتُ** fiilinin isim-fiilidir: ve yine **صَاتَ - يَصُوْتُ** fiilinin fiilinden olan şeydir; kulağın, havayı hareket ettirmekten doğan hareketî titreşim dalgalarının etkisiyle duyumsadığı şey; bu dalgaları çıkaran etkenin gırtlağından yahut telli yahut katı yahut üflemeli cisimlerden vb.

**أَصْوَات**: **صَوْت**’un çoğuludur

Ve lafız, “sesin şiddetinin yükseltilmesi ve artırılması, ses şiddetindeki yükselme derecesine göre” lafızlar grubuna mensuptur; bunlar:
**صَوَرَ - يَصْوِرُ**، **صَخَّ - يَصُخُّ**، **مَكَا - يَمْكُوْ**، **صَاحَ - يَصِيْحُ**، **صَاتَ - يَصُوْتُ** (**صَاتَ - يَصَاتُ**)، **صَلْصَلَ - يُصَلْصِلُ** (**صَلَّ - يَصِلُّ**)

**صوت - أصوات**
sesi yükseltir  	﴿Ey iman edenler! Seslerinizi peygamberin sesinin üstüne yükseltmeyin ve birbirinize yüksek sesle konuştuğunuz gibi ona sözle yüksek sesle konuşmayın; yoksa siz farkında değilken amelleriniz boşa gider (2)﴾ **الحجرات** ﴿Şüphesiz Allah’ın Resulü yanında seslerini kısanlar; işte onlar, Allah’ın kalplerini takvâ için imtihan ettiği kimselerdir; onlar için bir bağışlanma ve büyük bir ecir vardır (3)﴾ **الحجرات**
sesi kısar	﴿Yürüyüşünde mutedil ol ve sesinden kıs; şüphesiz seslerin en çirkini eşeklerin sesidir (19)﴾ **لقمان** ﴿Şüphesiz Allah’ın Resulü yanında seslerini kısanlar; işte onlar, Allah’ın kalplerini takvâ için imtihan ettiği kimselerdir; onlar için bir bağışlanma ve büyük bir ecir vardır (3)﴾ **الحجرات**
ses huşû eder	﴿O gün, çağırana uyarlar; onun için hiçbir eğrilik yoktur; ve sesler Rahmân için huşû eder; artık fısıltıdan başka işitmezsin (108)﴾ **طه**
ses ile tahrik eder	﴿Onlardan gücünün yettiğini sesinle tahrik et; atlılarınla ve yayalarınla onların üzerine topla; mallarda ve evlatlarda onlara ortak ol; ve onlara vaad et; şeytan onlara aldatmadan başka vaad etmez (64)﴾ **الإسراء**

مختار الصحاح
● [**صوت**] ص و ت: **الصَّوْتُ** bilinen (şey)dir; ve şey **صاتَ** “**قال** babından”dır; ve **صَوَّتَ** da, **تَصوِيتا** (olarak). Ve **الصَّائِتُ**: bağıran. Ve bir adam **صَيّتٌ**, **الياء**’ın şeddelenmesi ve kesrelenmesiyle. Ve **صَاتٌ** da: yani sesi şiddetli. Ve **الصِّيتُ** kesre ile: insanların içinde yayılan güzel anma; çirkin olan değil. Denir: insanların içinde onun **صيته** gitti. Ve bazen derler: insanların içinde onun **صَوْتُه** yayıldı; **صيته** manasında.

الراغب
**صوت**
- **الصوت**: iki cismin çarpmasından doğan sıkışmış havadır; bu da iki kısımdır: bir şeyle nefes almadan (çıkan) mücerret ses; uzatılmış ses gibi; ve bir sesle nefes alma. Ve nefes alan iki kısımdır: ihtiyârî olmayan: cansızlardan ve hayvanlardan olan gibi; ve ihtiyârî: insandan olan gibi; bu da iki kısımdır: elle vurma; udun sesi ve onun benzeri olan şeyler gibi; ve ağızla vurma. Ağızla olan da iki kısımdır: **نطق** ve **غير نطق**. **غير النطق**: ney sesi gibi. **النطق** ise ondan ya sözden müfred (olan)dır; yahut mürekkebdir; sözün türlerinden biri gibi. Yüce Allah dedi: ﴿ve sesler Rahmân için huşû etti; artık fısıltıdan başka işitmezsin﴾ [**طه**/108]; ve dedi: ﴿şüphesiz seslerin en çirkini eşeklerin sesidir﴾ [**لقمان**/19]; ﴿seslerinizi peygamberin sesinin üstüne yükseltmeyin﴾ [**الحجرات**/2]. Ve sesin nehiy ile tahsisi, onun **النطق** ve **الكلام**’dan daha umumî olması sebebiyledir; ve caizdir ki onu tahsis etti; çünkü mekruh olan, sesin onun üstüne yükseltilmesidir; sözün yükseltilmesi değil. Ve bir adam **صيت**: sesi şiddetli. Ve **صائت**: bağıran. Ve **الصيت** güzel anma ile tahsis edildi; her ne kadar aslında sesin yayılması olsa da. Ve **الإنصات**: ona kulak vermek, konuşmayı terk etmekle beraberdir. Yüce Allah dedi: ﴿Kur’an okunduğu zaman onu dinleyin ve **أنصتوا**﴾ [**الأعراف**/204]. Ve dedi: cevap vermeye **إنصات** denir; ve bu bir şey değildir; çünkü cevap, **الإنصات**’tan sonra olur; ve eğer onda kullanılırsa, bu, cevabın mümkün olması için dinlemeye teşviktir.

ملخص اللسان
1. **الصَّوتُ**: çınlama,
2. ve **صاتَ** **يَصُوتَ** ve **يَصاتُ** **صَوتاً**, ve **أَصاتَ**, ve onunla **صَوَّتَ**: hepsi “seslendi”dir.
3. ve denir: **صَوَّتَ** **يُصَوِّتُ** **تصْويتاً**, o hâlde o **مُصَوِّتٌ**’tir; bu, bir insanla **صَوَّت** edip onu çağırdığı zamandır.
4. ve denir: **صاتَ** **يَصُوتُ** **صَوتاً**, o hâlde o **صائت**tir; manası: bağıran.
5. **أَصاتَ** adam, adamla: istemediği bir iş ile onu teşhir ettiği zaman.
6. ve zaman onunla **انْصاتَ** **انْصِياتاً**: meşhur olduğu zaman.
7. denir: onun için **صَوتٌ** ve **صِيتٌ**; yani anma.
8. ve şarkının her türü **صوت**tur,
9. ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿ve onlardan gücünün yettiğini sesinle tahrik et﴾; denildi: şarkıların ve mizmarların sesleriyle.
10. ve **الصِّيتُ** ve **الصَّاتُ**: güzel anma.
11. ve iş **انْصاتَ**: düzgün olduğu zaman.
12. ve onların sözü: çağrıldı da **انْصاتَ**; yani cevap verdi ve yöneldi,
13. ve **المُنْصاتُ**: boyu düzgün olan. Ve adam **انْصاتَ** etmiştir; eğrilikten sonra boyu düz olduğu zaman,

لسان العرب
● - **صوت**: **الصَّوتُ**: çınlama; bilinen (şey); müzekkerdir. Şu var ki, **رُوَيْشِدِ بن كَثيرٍ الطائي**’nin sözü:
يا أَيُّها الراكبُ المُزْجِي مَطِيَّتَه،
سائلْ بَني أَسَدٍ: ما هذه الصَّوْتُ؟
onu ancak müennes yaptı; çünkü onunla gürültüyü ve patırtıyı, çığlık manasında yahut imdat isteme manasında kastetti. İbn Sîde dedi: Bu, zaruretten çirkindir; yani müzekkerin te’nîsi; çünkü bu, asıldan fer‘e çıkıştır. Ve bundan müstecâz olan ancak te’nîsi tezkîre döndürmektir; çünkü tezkîr asıldır; delili: şey müzekkerdir ve müzekker ve müennes üzerine vâki olur; bununla tezkîrin umûmîliği ve onun inkâr edilmeyen asıl olduğu bilindi. Bunun şâzlıkta benzeri onun sözü—ki **الكتاب**’ın beyitlerindendir:
إِذا بَعْضُ السِّنينَ تَعَرَّقَتْنا،
كفَى الأَيتامَ فَقْدُ أَبي اليَتيم
Dedi: Bu, sesin te’nîsinden daha kolaydır; çünkü **بعضَ السنين**: **سنة**’dir ve o müennestir; ve o, **السنين** lafzındandır; hâlbuki ses, imdat istemenin bir parçası değildir ve onun lafzından da değildir. Çoğul: **أَصْواتٌ**. Ve **صاتَ** **يَصُوتَ** ve **يَصاتُ** **صَوتاً**, ve **أَصاتَ**, ve onunla **صَوَّتَ**: hepsi “seslendi”dir. Ve denir: **صَوَّتَ** **يُصَوِّتُ** **تصْويتاً**, o hâlde o **مُصَوِّتٌ**’tir; bu, bir insanla **صَوَّت** edip onu çağırdığı zamandır. Ve denir: **صاتَ** **يَصُوتُ** **صَوتاً**, o hâlde o **صائت**tir; manası: bağıran. İbn es-Sikkît: ses, insanın ve başkasının sesidir. Ve **الصائتُ**: bağıran. İbn Buzurc: adam, adamla **أَصاتَ** etti; istemediği bir iş ile onu teşhir ettiği zaman. Ve zaman onunla **انْصاتَ** **انْصِياتاً**; meşhur olduğu zaman. Ve hadiste: helâl ile haram arasındaki ayırıcı **الصَّوتُ** ve **الدُّفُّ**tur; nikâhın ilanını kasteder. Ve sesin gitmesi ve onunla insanlar içinde anılma; denir: onun için **صَوتٌ** ve **صِيتٌ**; yani anma. Ve **الدُّفُّ**: onunla davul çalınan şeydir; fetha ile de damme ile de (okunur). Ve hadiste: onların savaşta **الصَّوتَ**u kerih gördükleri; bu, bazılarının bazısını çağırmasıdır; yahut birinin etkisi olan bir fiil yapmasıdır da bağırır ve kendini övünme ve kendini beğenme yoluyla tanıtır. Ve hadiste: Abbas **صَيِّتاً** bir adam idi; yani sesi şiddetli, yükseği; denir: o **طيِّتٌ** ve **صائِتٌ**; **مَيِّتٍ** ve **مائِتٍ** gibi. Aslı **الواو**dur; binası **فَيْعِلٌ**’dir; çevrildi ve idğam edildi. Ve bir adam **صَيِّتٌّ** ve **صاتٌ**; ve bir eşek **صاتٌ**: sesi şiddetli. İbn Sîde dedi: **صاتٌ**’un, gözü gitmiş bir **فاعل** olması caizdir; ve göz(ü) kesreli bir **فَعِل** olması da caizdir. **النَّظَّارُ الفَقْعَسِيّ** dedi:
كأَنَّني فوقَ أَقَبّ سَهْوَقٍ
جَأْبٍ، إِذا عَشَّرَ، صاتِ الإِرْنانْ
Cevherî dedi: Bu bir meseldir; onların “adam **مالٌ**: malı çok”, “adam **نالٌ**: ihsanı çok”, “koç **صافٌ**”, “gün **طانٌ**”, “kuyu **ماهةٌ**”, “adam **هاعٌ لاعٌ**”, “adam **خَافٌ**” demeleri gibi. Dedi: bu vasıfların hepsinin aslı, gözün kesresiyle **فَعِل**’dir. Araplar der: “Bir **صَوتاً** işitiyorum ve bir **فَوتاً** görüyorum”; yani bir ses işitiyorum ve bir fiil görmüyorum. Bunun benzeri: bir şeyi işitip sonra tahkik görmediğin zaman; denir: “**ذِكْرٌ** ve **لا حِساسَ**”; teberriye üzere nasb edilir. Onlardan kimi “**لا حِساسٌ**” der; onlardan kimi “**لا حِساسٍ**” der; onlardan kimi “**ذِكْرٌ** ve **لا حَسِيسَ**” der; nun olmaksızın nasb eder, nun ile ref‘ eder. Bu manada onların darb-ı mesellerinden: “**لا خيرَ في رَزَمَة لا دِرَّة معها**”; yani beraberinde fiil olmayan sözde hayır yoktur. Ve şarkının her türü **صوت**tur; çoğul **الأَصْوات**. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: ﴿ve onlardan gücünün yettiğini sesinle tahrik et﴾; denildi: şarkıların ve mizmarların sesleriyle. Ve yayı **أَصاتَ** etti: onu **تُصَوِّتُ** eder kıldı. Ve **الصِّيتُ**: anma; denir: insanlar içinde onun **صِيتُه** gitti; yani anması. Ve **الصِّيتُ** ve **الصَّاتُ**: güzel anma. Cevherî: **الصِّيتُ**, insanların içinde yayılan güzel anmadır; çirkin olan değil. Denir: insanlar içinde onun **صِيتُه** gitti. Aslı **الواو**dandır; ancak öncesinin kesreli olması sebebiyle **ياء**’a döndü; onların “**رِيحٌ**”i “**الرُّوحِ**”tan (türetmeleri) gibi. Sanki onu, fâ’nın kesresiyle **فِعْل** üzerine bina ettiler; işitilen ses ile bilinen anma arasını ayırmak için. Ve bazen derler: insanlar içinde onun **صَوتُه** yayıldı; **الصِّيتِ** manasında. İbn Sîde dedi: **الصَّوْتُ**, **الصِّيتِ**’te bir lugattır. Ve hadiste: “Hiçbir kul yoktur ki gökte onun bir **صِيتٌ**i olmasın”; yani anma ve şöhret ve tanınma. Dedi: hayırda ve şerde olur. Ve **الصِّيتَةُ**, **الهاء** ile: **الصِّيتِ** gibidir. Lebîd dedi:
وكم مُشْتَرٍ من مالهِ حُسنَ صِيتةٍ
لآبائِهِ، في كلِّ مَبْدًى ومَحْضَرِ
Ve iş **انْصاتَ** etti; düzgün olduğu zaman. Ve onların sözü: çağrıldı da **انْصاتَ**; yani cevap verdi ve yöneldi; o, **الصَّوْت**tan **انْفَعلَ**’dir. Ve **المُنْصاتُ**: boyu düzgün olan. Ve adam **انْصاتَ** etmiştir; eğrilikten sonra boyu düz olduğu zaman; sanki gençliği karşılamıştır. **سلمة بن الخُرْشُبِ الأَنْبارِيُّ** dedi:
ونَصْرُ بنُ دَهْمانَ الهُنَيْدةَ عاشَها
وتِسْعِينَ حَوْلاً، ثُمَّ قُوِّمَ فانْصاتَا
وعادَ سوادُ الرأْسِ بعد ابْيضاضِه،
وراجَعهُ شَرْخُ الشَّبابِ الذي فاتَا
وراجَعَ أَيْداً، بعد ضَعفٍ وقُوَّةٍ،
ولكنه، من بعدِ ذا كلِه، ماتَا

مقاييس اللغة:
(**صوت**) **الصاد** ve **الواو** ve **التاء** sahih bir asıldır; o da **الصَّوت**tur; ve o, işitenin kulağına yerleşen her şey için bir cinstir. Denir: bu, Zeyd’in **صوتُ**udur. Ve bir adam **صيِّت**; sesi şiddetli olduğu zaman. Ve **صائتٌ**; bağırdığı zaman. Şu var ki onların sözü: [**دُعيَ**] **فانصات**; o da bundandır; sanki onunla **صُوِّتَ** edildi de **الصَّوت**tan **انفَعلَ** etti; bu, cevap verdiği zamandır. Ve **الصِّيت**: insanlar içinde güzel anma. Denir: onun **صِيتُهُ** gitti.

القاموس المحيط:
**صاتَ** **يَصُوتُ** ve **يَصاتُ**: seslendi; **أصاتَ** ve **صَوَّتَ** gibi. Ve bir adam **صاتٌ** **صَيِّتٌ**. Ve **الصِّيتُ**, kesre ile: güzel anma; **الصَّاتِ** ve **الصَّوْتِ** ve **الصِّيتَةِ** gibi; ve **المِطْرَقَةُ**, ve **الصائِغُ**, ve **الصَّيْقَلُ**.
Ve **المِصْواتُ**: **المُصَوِّتُ**. Ve **انْصاتَ**: cevap verdi ve yöneldi; ve gizlenerek gitti; ve eğilmiş olan: boyu düz oldu; ve zaman onunla: meşhur oldu. Ve evde bir **مِصْواتٌ** yok: hiç kimse.

تاج العروس:
ص و ت
**صاتَ** **يَصُوتُ** “**قالَ** **يُقولُ**” gibi. **صاتَ** **يَصَاتُ** “**خاف** **يَخافُ**” gibi; ikisinde de **صَوْتاً**; o hâlde o **صائتٌ**; yani: bağıran. Ve **الصَّوْتُ**: çınlama; bilinen (şey); müzekkerdir. Ve İbn es-Sikkît dedi: **الصَّوْتُ**: insanın ve başkasının sesi. Ve **الصّائتُ**: bağıran. **الصِّحاح**’ta: şu var ki **رُوَيْشِدِ بْنِ كَثِيرٍ الطّائيّ**’nin sözü:
يا أَيُّهَا الرَاكِبُ المُزْجِي مَطِيَّتُهُ سائِلْ بَنِي أَسَدٍ ما هذِهِ الصَّوْتُ
onu ancak müennes yaptı; çünkü gürültüyü ve patırtıyı ve imdat istemeyi kastetti. İbn Manzûr dedi: İbn Sîde dedi: bu, zaruretten çirkindir; yani müzekkerin te’nîsi; çünkü asıldan fer‘e çıkıştır. Ve bundan müstecâz olan ancak te’nîsi tezkîre döndürmektir; çünkü tezkîr asıldır; delili: şey müzekkerdir ve müzekker ve müennes üzerine vâki olur; bununla tezkîrin umûmîliği ve onun asıl olduğu bilindi. Çoğul: **أَصواتٌ**. Ve **صاتَ**: seslendiği zaman; **أَصَاتَ** ve onunla **صَوَّتَ** **تَصْويتاً** gibi; o hâlde o **مُصَوِّتٌ**’tir. Ve yine bir insanla **صَوَّتَ** edip onu çağırdığı zaman. Ve İbn Buzurc’dan: adam, adamla **أَصاتَ** etti: istemediği bir iş ile onu teşhir ettiği zaman. Denir: bir adam **صاتٌ** ve bir eşek **صاتٌ**: **صَيِّتٌ**; yani: sesi şiddetli. İbn Sîde dedi: **صاتٌ**’un, gözü gitmiş bir **فاعِل** olması caizdir; ve göz(ü) kesreli bir **فَعِل** olması da caizdir. **النَّظّارُ الفَقْعَسِيُّ** dedi:
كأَنَّني فَوْقَ أَقَبَّ سَهْوَقٍ ... جَأْبٍ إِذا عَشَّرَ صاتِ الإِرْنَانْ
Cevherî dedi: bu, onların “adam **مالٌ**: malı çok”, “adam **نالٌ**: ihsanı çok”, “koç **صافٌ**: yünü çok”, “gün **طانٌ**: çamuru çok”, “kuyu **ماهةٌ**”, “adam **هاعٌ لاعٌ**”, “adam **خافٌ**” demeleri gibidir. Bu vasıfların hepsinin aslı, gözün kesresiyle **فَعِلٌ**’dir. Bitti. Ve hadiste: “Abbas **صِيِّتاً** bir adam idi”; yani: sesi şiddetli, yükseği. Denir: o **صَيِّتٌ** ve **صائتٌ**; **مَيِّتٍ** ve **مائتٍ** gibi. Aslı **الواو**dur; binası **فَيْعِلٌ**’dir; çevrildi ve idğam edildi. Ve **الصِّيتُ** kesre ile: anma; denir: insanlar içinde onun **صِيتُه** gitti; yani anması. Ve bazısı onu güzel anma ile tahsis etti. **الصِّحاح**’ta: insanların içinde yayılan güzel (anma); çirkin olan değil. Aslı **الواو**dandır; ancak öncesinin kesreli olması sebebiyle **ياء**’a döndü; onların “**رِيحٌ**”i “**الرَّوْح**”tan (türetmeleri) gibi. Sanki onu, fâ’nın kesresiyle **فِعْلٍ** üzerine bina ettiler; işitilen ses ile bilinen anma arasını ayırmak için. Ve hadiste: “Hiçbir kul yoktur ki gökte onun bir **صِيتٌ**i olmasın”; yani: anma ve şöhret ve tanınma. Dedi: hayırda ve şerde olur; **الصّاتِ** ve **الصَّوْتِ** ve **الصِّيتَةِ** gibi. Ve bazen derler: insanlar içinde onun **صَوتُه** yayıldı; **الصِّيت** manasında. İbn Sîde dedi: **الصَّوْت**’un **الصِّيت**’te bir lugat olması. Lebîd dedi:
وكَمْ مُشْتَرٍ مِنْ مالِهِ حُسْنَ صِيتَةٍ ... لآبائِه في كُلِّ مَبْدًى ومَحْضَرِ
Ve hadiste: “Helâl ile haram arasındaki ayırıcı **الصَّوْتُ** ve **الدُّفُّ**tur”; nikâhın ilanını ve sesin gitmesini ve onunla insanlar içinde anılmayı kasteder. Denir: onun için **صَوْتٌ** ve **صِيتٌ**; yani anma. **الصِّيتُ**: bizzat **المِطْرَقَةُ**. Denildi: **الصِّيتُ**: **الصّائِغُ**. Denildi: **الصَيْقَلُ**; bunu **الصّاغانِيُّ** nakletti. Ve **المِصْوَاتُ** kesre ile: **المُصَوِّتُ**. Onların sözü: **دُعِيَ فانْصاتَ**: yani cevap verdi ve yöneldi. Adam **انْصاتَ** etti: gizlenerek gitti; bunu **الصّاغّانيّ** nakletti. Eğilmiş olan **انْصَاتَ** etti: düz oldu; nüshalarda böyle; başka birinde: ayakta düz oldu. Ve doğrusu, **الصِّحاح** ve başkasında olan üzere: eğrilikten sonra boyu düz oldu; sanki gençliğini karşıladı. Ve **المُنْصاتُ**: boyu düzgün olan. **سَلَمَةُ بْنُ الخُرْشُبِ الأَنْمَارِيّ** dedi; ve denildi: **العَبّاس بْنِ مِرْدَاسٍ السُّلَميّ**’ye:
ونَصْرُ بْنُ دُهْمَانَ الهُنيْدَةَ عاشَها ... وتِسْعِينَ حَوْلاً ثُمَّ قُوِّمَ فانْصاتَا
وعادَ سَوادُ الرَّأْسِ بعدَ ابْيِضاضِهِ ... ورَاجَعَهُ شَرْخُ الشَّبَابِ الَّذِي فاتا
وراجَعَ أَيْدًا بَعْدَ ضَعْفِ وقُوَّةٍ ... ولكِنَّهُ من بَعْدِ ذا كُلِّهِ ماتا
Zaman onunla **انْصاتَ** etti **انْصِيَاتاً**: meşhur olduğu zaman. Denir: evde bir **مِصْوَاتٌ** yok; yani: **أَحَدٌ يُصَوَّتُ**. Bazı nüshalarda: **مُصَوِّتٌ**; mana birdir. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: adam, adamla **أَصات** etti: istemediği bir iş ile onu teşhir ettiği zaman. Ve hadiste: “Onların savaşta **الصَّوْتَ**u kerih gördükleri”; bu, bazılarının bazısını çağırmasıdır; yahut birinin etkisi olan bir fiil yapmasıdır da bağırır ve kendini övünme ve kendini beğenme yoluyla tanıtır. Ve Araplar der: “Bir **صَوْتاً** işitiyorum ve bir **فَوْتاً** görüyorum”: yani bir ses işitiyorum ve bir fiil görmüyorum. Ve bunun benzeri: bir şeyi işitip sonra tahkik görmediğin zaman; denir: “**ذِكْرٌ** ve **لا حَساسِ**”. Bu manada onların darb-ı mesellerinden: “**لا خيْرَ في رَزَمَةٍ لا دِرَّة معها**”: yani beraberinde fiil olmayan sözde hayır yoktur. Ve şarkının her türü **صَوْتٌ**tur; çoğul **الأَصواتُ**. Ve Aziz ve Celil olanın sözü: “**واسْتفْزِزْ مَنِ اسْتَطَعْتَ مِنْهُم بصَوِتِك**”; denildi: şarkıların ve mizmarların sesleriyle. Ve yayı **أَصَاتَ** etti: onu **تُصَوِّتُ** eder kıldı. Ve **الأَساس**’ta: ahmak **المُخَبَّلُ**, **الزِّبْرِقانَ**’a sövdü de arkadaşlarına dedi: “Beni nasıl gördünüz?” Dediler: “Seni, yutulur bir tükürük ve **صَوْتٍ صَيِّتٍ** ile yendi.”
