# صور — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%B1/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%B1.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: صور

ص ر ( و ا ي )
صرى ، صار ، أصر ، ورص ، وصر ، رصا ، صور .
صرى : رُوِيَ عن النّبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( إنَّ آخِرَ مَن يَدخلُ الجنَّة رجلٌ يَمشي على الصّراط فيَنكَبُّ مرّةً ويَمشِي مَرَّةً وتَسَفُعه النار ، فإذا جَاوَزَ الصِّراط تُرفَع له شَجَرَةٌ فيقولُ : يا ربُّ أَدْنِني منها ، فيقول الله ، أي : عبْدِي ما يَصرِيك مِني ) .
قال أبو عبيد : قوله : ( مايَصْريك ) : ما يَقطع سأَلتَك منّي ، يقال : قد صَرَيْتُ الشيءَ ، أي : قطعتُه ومنعتُه ، وأنشد :
هَواهُنّ إن لم يَصْرِه اللَّهُ قاتِلُهْ
قال : وقال الأصمعي : يقال : صَرَى الله عَنْك شَرَّ فلان ، أي : دفَعَه . قال : والصَّرَى : الماءُ الّذي قد طال مَكْثُه وتَغَيَّر . وهذه نُطْفَةٌ صَراةٌ . وقد صَرَى فلانٌ الماءُ في ظهرِه زَماناً ، أي : حَبَسه . ويقال : جَمَعه . وأنشد :
رُبَّ غلامٍ قد صَرَى في فِقْرَتِهْ
ماءً الشّبابِ عُنْفُوانَ سَنْبَتِهْ
كذا رواه شمر ، وزاد : أَنعظ حتى اشتد سَمُّ سُمَتِهْ .
وفي حديث النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) ( من اشترى مُصَرّاةً فهو بآخر النَّظَريْن إنْ شاءَ رَدَّها ورَدَّ معها صاعاً من تَمْر ) .
قال أبو عُبيد : المُصَرّاة : هي النَاقة أو البقر أو الشّاة يُصرَّى اللبنُ في ضَرْعها ، أي : يُجمَع ويُحبَسُ ، يقال منه : صَرَيْتُ المَاء وصَرَّيْتُه .
وقال ابن بُزُرْج : صَرت الناقةُ تَصْرِي ، من الصَّرْي ، وهو جمع اللّبن في الضَّرْع .
وناقة صريي وجمعها صراء ، مثل : عطشى وعطاش .
الفرّاء : صَرِيَتِ الناقةُ : إذا جَفَلت واجتمعَ لبنُها ، وأَنشَد :
مَن للجَعافِرِ يا قَوْمي فَقَدْ صَرِيَتْ
وقد يُساقُ لِذاتِ الصُّرْية الحَلَبُ
وقال الآخر :
وكل ذي صَرْيةٍ لا بدّ مَحلوبُ
وقال الليث : صَرِيَ اللّبنُ يَصْرَى في الضَّرْع : إذا لم يُحلَب ففسَد طعمه ، وهو لبنٌ صَرًى . وصَرِيَ الدمعُ : إذا اجتَمع فلم يَجْر .
وقالت خَنْساء :
فلَم أَملِكْ غداةَ نَعيِّ صَخْرٍ
سوابِقَ عبْرةٍ حُلِبَتْ صَراهَا
قال : وصَرِيَ فلانٌ في يد فلانٍ : إذا بَقِيَ في يدِه رَهْناً ؛ قال رؤبة :
رَهْنَ الحَرورِيين قد صَرِيتُ
وأَخبرَني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي قال : قيل لابنة الخُسِّ أيُّ الطعام أثقَل ؟ فقالت : بَيْضُ نَعامْ ، وصِرَى عامٍ بعدَ عامٍ ، أي : ناقة تُغَرَّز عاماً بعد عام .
وحكى شمر عن ابن الأعرابي أنه قال : الصَّرَى : اللّبنُ يُترَك في ضَرع الناقة فلا يُحتلب فيصير مِلْحاً ذا رِياح .
وأَخبرني عن أبي الهَيْثم أنَّه ردّ على ابن الأعرابيّ قوله : صِرَى عام بعدَ عام ، وقال : كيف يكون هذا ؟ والناقةُ إنما تُحلَب ستَّةَ أشهر أو سبعةَ أشهر ، في كلامٍ طويل قد وَهِمَ في أكثره ، والّذي قاله ابنُ الأعرابيّ صحيح ، ورأيتُ العَرَب يَحلُبون الناقةَ من يومِ تُنْتَجُ سنةً إذا لم يَحمِلوا الفحلَ عليها كِشافاً ، يغرِّزُونها بعد تمَام السّنة ليَبقَى طِرْقُها ، وإذا غَرَّزُوها ولم يَحْتَلبوها ، وكانت السّنة مُخصِبةً تَرَادَّ اللبنُ في ضَرْعها فخَثُر وخَبُثَ طعمُه فانمَسَخَ ، ولقد حَلَبْتُ ليلةً من اللّيالي ناقةً مغرَّزَةً فلم يتهيّأ لِي شُرْبُ صَرَاها لخُبْث طعمِه ودَفْقَتِه ، وإنما أرادت ابنة الخُسِّ بقولها : صَرَى عامٍ بعد عام ، لبنَ عام استقبلتْه بعد انقضاء عامٍ نُتِجَتْ فيه ، ولم يَعرِف أبو الهيثم مُرَادَها ، ولم يَفهم منه ما فَهِمه ابن الأعرابيّ فعَلِق يَرُدّ بتطويلٍ لا معنى فيه .
أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابيّ : صَرَى يَصرِي : إذا قَطَع ، وصَرَى يَصْرِي : إذا عَطَف ، وصَرَى يَصرِي : إذا تَقدَّم ، وصَرَى يَصرِي : إذا تأخَّر ، وصَرَى يَصرِي : إذا عَلاَ ، وصَرَى يَصري : إذا سَفَل ، وصَرَى يَصرِي : إذا أَنْجَى إنساناً من هَلَكة وأغاثه وأَنشد :
بين الفَراعِلِ إنْ لم يَصْرِنِي الصّارِي
وقال آخر في صَرَى إذا سَفَل :
والناشئاتِ الماشياتِ الخَيْزَرِي
كعُنُق الآرام أَوْفَى أَوْ صَرَى
قال : أَوْفَى : عَلاَ . وصَرَى : سَفَل ، وأَنشد في عَطَف :
وصَرَيْنَ بالأعناقِ في مَجْدُولةٍ
وصَلَ الصّوانعُ نِصْفَهنَّ جَديدا
وقال ابن بزرج : صَرَتِ الناقةُ عُنُقَها : إذا رفعتْه من ثِقلَ الوِقْر ، وأَنشد :
والعِيسُ بين خاضِعٍ وصَارِي
قال : والصارِي : الحافظ ، ويقال : صَرَاه الله : حَفِظه الله .
وقال شمر : قال المنتجع : الصَّرْيانُ من الرّجال والدوابّ : الّذي قد اجتمع الماءُ في ظهرِه ، وأَنشد :
فهو مِصَكٌّ صَمَيان صرْيان
والصارِّيَّةُ من الرَّكايا : البعيدة العَهْد بالماء ، فقد أَجِنَتْ وعَرْمَضَتْ .
أبو عبيد عن الأصمعيّ : الصّارِي : المَلاّح ، وجمعه صُرَّاءٌ على غير قياس .
قال : وقال أبو عمرو : ماءٌ صِرًى وصَرًى ، وقد صَرِيَ يَصْرَى ، وقال : صَرَيْتُ ما بينهم : أصْلَحْتُ ، فأنا أَصرِي صَرْياً .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : إذا اصفرّ الحَنْظل فهو الصرَاء ممدود ، واحدته صَرايةٌ ، وجمعُها صَرايَا .
وقال ابن الأعرابي : أنشد أبو مَحْضة أبياتاً ثم قال : هذه بِصَراهُنّ وبِطَرَاهُنّ .
قال أبو تراب : وسألتُ الحُصينِيَّ عن ذلك فقال هذه الأبيات .
بَطرَاوِتِهنّ وصَرَاوتَهنّ ، أي : بِجدّتهنّ وغَضاضَتِهنَّ .
صري : أبو عبيد عن الأحمر : صُرْتُ إليَّ الشيءَ وأَصَرْته : إذا أَمَلْتَه إليك ، وأَنشد :
أَصارَ سَدِيسَها مَسَدٌ مَرِيجُ
ويقال : صاره يصوره ويصيره : إذا أماله .
وقال أبو عبيد : من قرأ : ( صُرهن ) ، معناه : أملهن . ومن قرأ : ( صِرْهن ) معناه : قَطَعهن . وأنشد للخنساء :
لظلت الشُّم منها وهْي تَنصار
يعني : الجبال تصدع وتغرق .
وقال الله جلّ وعزّ : ( فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ) ( البقرة : 260 ) .
قال الفرَّاء : ضَمت العامّة الصاد ، وكان أصحابُ عبدالله يَكسِرونها ، وهما لُغتان ، فأما الضّم فكثير ، وأما الكَسْر ففي هُذَيْل وسُلَيم ، وأَنشدني الكسائيّ فقال :
وفَرْعٌ يَصير الجِيدَ وَحْفٌ كأنهْ
على اللِّيْث قِنْوانُ الكروم الدَّوَالح
يَصيرُ : يميل وكلّهم فسَّروا : ( فُصرْهُن ) : أَمِلْهُنَّ ، وأما ( فَصُرْهنَّ ) بالكسر فإنَّه فُسِّر بمعنى قَطِّعْهن .
قال : ولم نجد قطّعهن معروفة ، وأراها إن كانت كذلك من صرَيْتُ أَصْرِي ، أي : قَطَعْتُ ، فقُدمَتْ ياؤها ، كما قالوا : عَثِيت وعِثْت .
وقال الزجّاج : قال أهل اللغة : معنى : ( صُرْهُنَّ إليك ) : أَمِلْهُن إليك واجمَعْهنَّ وأَنشد :
وجاءت خُلْعةً دُهْساً صَفايَا
يَصور عُنوقَها أَحوَى زَنيمُ
أي : يعطِفُ عُنوقَها تَيْسٌ أَحْوى .
صور : وقال الليث : الصَّوَرُ : المَيْل ، والرجلُ يَصُور عُنُقَه إلى الشيء : إذا مال نحوَه بعنُقه ، والنَّعتُ أَصْوَر ، وقد صَوِر .
وعُصفورٌ صَوّار : وهو الذي يُجيب الدّاعي .
وفي حديث ابن عمرَ : أنه دخَل صَوْرَ نَخْلٍ .
قال أبو عُبَيد : الصَّوْر : جِماع النخل ، ولا واحدَ له من لقطه ، وهذا كما يقال لجماعة البقر : صُوار .
وقال الليث : الصُّوارُ والصِّوارُ : القطيع من البقر ، والعدد أَصْوِرة ، والجميع صِيرَان . وأَصوِرَة المِسْك : نافقاتُه .
أبو عُبَيد عن الأمويّ : يقال : صرعه فتجوّرَ وتَصَوَّر : إذا سَقَطَ .
وأَخبرَني المنذريُّ عن أبي الهيثم أَنه قال في قول الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) : اعترض قوم فأنكروا أَن يكون الصُّورُ قَرْناً ، كما أَنكَروا العرشَ والمِيزان والصراط ، وادَّعَوْا أن الصُّور جمع الصورة ، كما أَن الصوف جمع الصوفة ، والثُّوم جمع الثُّومة ، ورَوَوْا ذلك عن أَبي عُبَيدة .
قال أَبو الهيثم : وهذا خطأٌ فاحش ، وتحريفٌ لكلِم الله عن مواضعها ، لأن الله جل وعز قال : ( بِنَآءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ ) ( غافر : 64 ) ، بفتح الواو ، ولا نعلَم أَحداً من القراء قرأَها : ( فأحْسَن صُورَكم ) ، وكذلك قال الله : ( وَنُفِخَ فِى الصُّورِ ) ( الكهف : 99 ) فمن قرأَها ( ونُفخ في الصُّوَر ) أو قرأ : ( فأحسن صُوْرَكم ) فقد افترَى الكَذِب وبدّل كتابَ الله ، وكان أبو عبيدة صاحبَ أخبارٍ وغريب ، ولم يكن له معرفة بالنحو .
وقال الفراء : كلُّ جمعٍ على لفظ الواحد الذكَر سبق جمعُه واحدتَه ، فواحدتُه بزيادة هاء فيه ، وذلك مثل الصوف والوَبر والشعَر والقطْن والعشب ، فكلّ واحد من هذه الأسماء اسمٌ لجميع جنسه ، فإذا أُفْرِدتْ واحدتُه زيدتْ فيها هاء ، لأن جميعَ هذا الباب سبق واحدتَه ، ولو أن الصوفةَ كانت سابقةً للصوف لقالوا : صوفَةٌ وصُوَف ، وبُسْرَةٌ وبُسَر ، كما قالوا : غُرْفة وغُرَف ، وزُلْفَة وزُلَف .
وأما الصُّورُ القَرْنُ فهو واحد لا يجوز أن يقال واحدتُه صورَة ، وإنما تُجمع صورة الإنسان صُوَراً ، لأن واحدتَه سبقتْ جَمْعَه .
فالمصوِّر من صفات الله تعالى لتصويره صوَر الخلق . ورجل مصوَّر إذا كان معتدل الصورة . ورحل صيّر : حسن الصورة والهيئة .
ورَوَى سُفْيانُ عن مُطرّف عن عطيّة عن أبي سعيد الخدرِي قال : قال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( كيف أَنْعَمُ وصاحِبُ القَرْن قد التَقَم القَرْن ، وحَتى جَبْهَته وأَصْغَى سمعه ينتظر متى يُؤمَر ) ، قالوا : فما تأمُرنا يا رسول الله ، قال : ( قولوا حسْبُنا الله ونعم الوكيل ) .
قلتُ : قد احتجَّ أبو الهَيْثم فأحسَنَ الاحتجاج ، ولا يَجوز عندي غيرُ ما ذَهَب
إليه ، وهو قولُ أهلِ السنّة والجماعة . والدّليل على صحّة ما قالوا : أن الله جلّ وعزّ ذكر تصويرَه الخَلْق في الأرحام قبل نَفْخ الرُّوح ، وكانوا قبلَ أَنْ صوَّرهم نُطَفاً ، ثم عَلقَاً ، ثم مُضَغاً ، ثم صوّرَهم تصويراً .
فأمّا البَعْث فإنّ الله جلّ وعزّ يُنشِئهم كيف شاء ، ومن ادّعى أنه يصوِّرُهم ثم ينفخ فيهم فعليه البَيَان ، ونَعوذ بالله من الخِذْلان .
ثعلب عن ابن الأعرابي قال : الصَّوْرةُ : النَّخْلة ، والصَّوْرةُ : الحِكَّة انتغاشِ الحَطى في الرأس .
وقالت امرأةٌ من العرب لابنة لها : هي تَشْفِيني من الصَّوْرة ، وتستُرني من الغَوْرَة ، وهي الشّمس . والصِّوارانِ صِماغَا الفَمِ ، والعامّة تُسمِّيهما الصَّوَّارَيْن ، وهما الصّامغانِ أيضاً .
صير : وروي عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( مَن اطَّلع من صِيرِ بابٍ فقد دَمَرَ ) ، قال أبو عُبيد : تفسيره في الحديث : إن الصِّير : الشّقُّ .
وفي حديثٍ آخَر يَروِيه سالمٌ عن أبيه : أنه مَرّ به رجُل معه صِيرٌ فذاقَ منه .
قال : وتفسيرُه في الحديث أنه الصَّحْناء . وقال أبو عُبيد : الصِّيرة : الحَظِيرة للغنم ، وجمعُها صِيَر ، قال الأَخْطَل :
واذكرْ غُدانَةَ عِدّاناً مُزَنَّمةً
من الحَبَلَّقِ تُبْنَى حولَها الصِّيَرُ
قال : ويقال : أنا على صيرِ أمرٍ ، أي : على طَرَف منه ، قال زُهَير :
وقد كنتُ من سَلْمَى سنينَ ثمانياً
على صِير أَمَرٍ ما يمرُّ وما يَحْلُو
وقال اللّيث : صِيرُ كُلَ أمرٍ مَصيرُه . والصَّيْرُورة مصدرُ صارَ يصيرُ .
قال : وصارةُ الْجبَل : رأسُه .
وقال شمر : قال ابن شميل : الصِّيرةُ على رأس القَارة مثلُ الأمَرَة ، غير أنّها طوَيْت طَيّاً ، والأَمَرَةُ أطوَلُ منها وأعظَم ، وهما مطويّتان جميعاً ، فالأَمَرَة مُصَعْلكَة طَوِيلة ، والصِّيرة مستديرةٌ عريضة ذاتُ أَرْكان ، وربّما حُفِرَتْ فوجد فيها الذّهب والفضّة ، وهي من صَنْعة عادٍ وإرَم . والصَّيِّرُ : الجماعة ، وقال طُفَيْل الغَنَويُّ :
أَمسى مُقيماً بذي العَوْصاءِ صَيِّرُهُ
بالبئر غادره الأحياءُ وابتَكَرُوا
وقال أبو عَمْرو : صَيِّرُه : قَبْرُه ، يقال : هذا صَيِّرُ فلان ، أي : قبرُه ، وقال عروة بن الوَرْد :
أحاديثُ تَبقَى والفتَى غيْر خالدٍ
إذ هوَ أمسى هامةً فوقَ صَيِّرِ
وقال أبو عَمْرو : بالهُزَر وهو موضع ألفُ صَيِّر ، يعني قُبوراً من قُبورِ أهل الجاهلية ذكَره أبو ذؤيب فقال :
كانتْ كَلْيَلةِ أَهلِ الهَزَرْ
أبو عُبيد عن أبي زيد : تصيَّرَ فلانٌ أباه وتقيَّضَه : إذا نَزَع إليه في الشَّبه . قال : ويقال : ما لَه صَيُّور ، مثال فَيْعُول ، أي : ما لَه عَقْل ونحو ذلك .
قال ابن الأعرابي : وقال أبو سَعِيد : صَيُّور الأمرِ : ما صَار إليه .
وقال أبو العَمَيْثَل : صارَ الرجلُ يَصيرُ : إذا حَضَرَ الماء فهو صائر ، والصائِرة : الحاضِرة ، وقال الأعشى :
بما قَدْ تَرَبَّعَ رَوْضَ القَطا
ورَوْضَ التَّناضُبِ حتى تَصِيرَ
أي : حتّى تحضر الماء ، ويقال : جمعتهم صائرةُ القَيظ .
وقال أبو الهيثم : الصَّيْرُ : رُجُوع المنتجِعين إلى مَحاضِرِهم ، يقال : أين الصائرة ، أي أين الحاضرة . والصِّيارُ : صَوْت الصَّنْجِ وأنشَد :
كأنّ تَراطُنَ الهاجاتِ فِيها
قُبَيْلَ الصُّبْح رَنّاتُ الصِّيَارِ
يريدُ : رَنِين الصَّنْجِ بأوْتاره .
ويقال : صِرْت إلى مَصِيري وإلى صِيرِي وصَيُّوري . وصَيرُ الأَمْرِ : مُنْتَهاه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : يقال للمنزل الطيّب مَصِيرٌ ومِرَبٌّ ومَقْمَرٌ ومَحْضَر ، يقال : أين مصيرُكم ؟ أي : أين منزلُكم .
والصائر : المُلَوِّي أعناقَ الرِّجال .
وصر : قال اللّيث : الوَصَرَّةُ معرّبة ، وهي الصَّكّ ، وهي الأَوْصَر ، وأنشَد :
وما اتَّخذْتُ صَراماً للمُكُوثِ بها
وما انْتَقَيْتُك إلا للوَصَرّاتِ
ورُوِي عن شُريح : أنّ رجلين احتَكَما إليه ، فقال أحدهما : إنّ هذا اشتَرى منّي داراً وقَبضَ منّي وِصْرَها ، فلا هُو يُعطيني الثمن ولا هُوَ يُردّ عَلَى الوِصْر . قال القتيبي : الوِصْرُ : كتاب الشّراء ، والأصلُ إصْرٌ سمِّي إصْراً لأنّ الإصْرَ العَهْدُ ، ويسمَّى كتابَ الشُّروط ، وكتابَ العُهودِ والمَواثِيق ، وجمع الوِصْر أَوْصار ، وقال عَدِيّ بنُ زَيْد :
فأيُّكُمْ لَم يَنله عُرْف نائِله
دَثْراً سَواماً وفي الأَريافِ أوصارَا
أي : أقطعَكم فكتب لكم السجلاّت في الأَرياف .
وقال أبو زيد : أخذت عليه إصْراً ، وأخذتُ منه إصْراً ، أي : مَوثقاً من الله . وقال الله جلّ وعزّ : ( رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ) ( البقرة : 286 ) ، الآية .
وقال الفراء : الإصْر : العَهْد ، وكذلك في قوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ) ( آل عمران : 81 ) ، قال : والإصْرُ ههنا إثم العَقْد والعَهْد إذا ضَيّعوه كما شُدّد على بني إسرائيل .
وروَى السُّديّ عن أبي الهزهار عن ابن عبّاس في قوله : ( وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا ( : قال : عهداً تعذِّبنا بترْكِه ونَقْضه . وقوله : ( وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى ( قال : ميثاقِي وعَهْدِي .
وقال أبو إسحاق : كُلّ عَقْد من قرابة أو عَهْد فهو إصْر . وتقول : ما تأصيرُني على فلان آصرة ، أي : ما تعطفني عليه مِنّة ولا قرابة . وقال الحُطَيْئة :
عَطَفوا عليّ بِغير آ
صِرَة فقد عَظُم الأوَاصِرْ
أي : عَطَفُوا عليَّ بغير عَهْدٍ أو قرابة .
أبو عبيد عن الأموي : أَصَرْتُ الشيءَ آصِرُه أصْراً : كسَرْتُه . والمآصِرُ يقال : هو مأخوذٌ من آصِرَة العَهْد ، إنما هو عقْدٌ ليُحبَس به . ويقال للشيء الذي تُعقَد به الأشياءُ : الإصار من هذا .
وقال الزجاج : المعنى : لا تَحْمل علينا إصْراً يثْقُلُ علينا كما حملته على الذين من قَبْلنا نحوَ ما أمِر به بنو إسرائيل من قَتْل أنفسِهم ، أي : لا تَمتحِنّا بما يثقُل علينا أيضاً .
وقال الليث : المأْصِرُ : حَبْلٌ يُمدُّ على نَهْر أو طريقٍ تُحبَس السُّفُن والسابلة لتؤخذ منهم العُشور . وكلأٌ آصِرٌ : يَحبِس من يَنتهي إليه لكثرته .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الإصارُ : الطُّنُبُ وجمعُه أُصُرٌ . والأيْصَر : الْحَشيش المجتمِع ، وجمعُه أياصر .
وقال الأصمعيّ : الإصار : وَتِدٌ قَصِير ، وجمعُه أُصُر .
وقال الليث : الأيْصَر : حُبَيْل قَصير يُشَدّ في أسفل الخِباء إلى وَتِد ، وفيه لغةٌ : أَصارٌ .
أبو عبيد عن الأحمر : هو جارِي مُكاسِري ومُؤاصِرِي ، أي : كِسْر بيتِه إلى جَنْب كِسْر بَيتي ، وإصارُ بيتي إلى جَنْب إصَارِ بيتِه ، وهو الطُّنُب .
وقال الكسائيُّ : أصَرَني الشيءُ يَأْصِرني ، أي : حَبَسني .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الإصْرانِ : ثَقْبَا الأُذَنين ، وأَنشَد :
إنّ الأُحَيمِرَ حين أرجُو رِفْدَه
غَمْراً لأَقطَعُ سيّىءُ الإصْرانِ
قال : والأقطع الأصمّ والإصْران : جمعُ إصْرٍ .
وفي حديث ابن عُمر : ( مَن حَلَف على يمينٍ فيها إصرُ فلا كفّارَة لها ) ، يقال : إنّ الإصْرَ أنْ تَحلِف بطَلاقٍ أو عِتْق أو نَذْرٍ . وأَصْلُ الإصْر الثِّقْلُ والشدَّة ، لأنَّها أثقَل الأيْمان وأَضْيَقُها مَخْرَجاً . والعَهْدُ يقال له : إصْرٌ .
ورص : سَلَمة عن الفرّاء : وَرَّصَ الشَّيخُ
وأَوْرَصَ : إذا استرخَى حِتارُ خَوْرانِه فَأَبْدى . وامرأةٌ مِيراصٌ : تُحدِث إذا أُتِيَتْ .
رصى : أبو العباس عن ابن الأعرابيّ : رصَاه : إِذا أَحْكمه .
قال : وراصَ الرجُل : إذا عَقَل بعد رُعُونة ، ورساه : إذا نَوَاه للصَّوْم .

### Türkçe

ص ر ( و ا ي )
**صرى** ، **صار** ، **أصر** ، **ورص** ، **وصر** ، **رصا** ، **صور** .

**صرى** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: (Şüphesiz cennete girecek en son kimse, sırat üzerinde yürüyen bir adamdır; bir kere sendeleyip düşer, bir kere yürür; ateş onu yakar. Sıratı geçince ona bir ağaç yükseltilir de şöyle der: Ey Rabbim, beni ona yaklaştır. Allah da (yani): Ey kulum, benden seni ne **يَصرِيك** eder? der).

Ebû Ubeyd dedi: Onun sözü: (**مايَصْريك**) : benden istediğini senden kesen nedir? demektir. Denir ki: **صَرَيْتُ** şeyi; yani: onu kestim ve engelledim. Ve şu beyit okundu:
Havaları, eğer Allah onu **يَصْرِه** etmezse, öldürücüdür.

Dedi: Ve Asmaî dedi: Denir ki: Allah senden falanın şerrini **صَرَى** etti; yani: onu defetti. Dedi: Ve **الصَّرَى**: uzun süre kalmış ve değişmiş sudur. Ve bu, **نُطْفَةٌ صَراةٌ**’dır. Ve falan, sırtında suyu bir zaman **صَرَى** etti; yani: onu hapsetti. Ve denir: onu topladı. Ve şu beyit okundu:
Nice delikanlı vardır ki, omurgasında **صَرَى** etti
gençliğin suyunu, başaklanmasının coşkunluğunda.

Şöyle rivayet etti Şemmer; ve ekledi: “**أَنعظ** ta ki **سَمُّ سُمَتِهْ** şiddetlendi.”

Nebî’nin ( صلى الله عليه وسلم ) hadisinde: (Kim **مُصَرّاةً** satın alırsa, iki bakışın sonuncusuyla (yani iki tercihten biriyle) olur: isterse onu geri verir ve onunla birlikte bir **صاع** hurma da geri verir.)

Ebû Ubeyd dedi: **المُصَرّاة**: o, deve yahut sığır yahut koyundur; süt, memesinin içinde **يُصرَّى** edilir; yani: toplanır ve hapsedilir. Ondan denir: **صَرَيْتُ** suyu ve **صَرَّيْتُه**.

İbn Büzurc dedi: Deve **صَرت**; **تَصْرِي**; **الصَّرْي**’den; o da sütün memede toplanmasıdır.

Ve **ناقة صريي**; çoğulu **صراء**; tıpkı: **عطشى** ve **عطاش** gibi.

Ferrâ: Devenin **صَرِيَت** olması: ürküp sıçradığı ve sütü toplandığı zaman. Ve şu beyiti okudu:
Ca‘âfirler için kim var, ey kavmim; çünkü o **صَرِيَتْ**
ve **ذاتِ الصُّرْية** için sağım sevk olunur.

Ve bir başkası dedi:
Her **ذي صَرْيةٍ** mutlaka sağılandır.

Leys dedi: Süt **صَرِيَ** olur; memede **يَصْرَى**: sağılmayıp tadı bozulduğu zaman; o, **لبنٌ صَرًى**’dır. Ve gözyaşı **صَرِيَ** olur: toplandığı ve akmadığı zaman.

Hansa dedi:
Sahr’ın ölüm haberinin sabahında sahip olamadım
**سوابِقَ عبْرةٍ**’ye; **حُلِبَتْ صَراهَا**.

Dedi: Ve falan, falanın elinde **صَرِيَ** olur: onun elinde rehin olarak kaldığı zaman; Ru’be dedi:
Harûrîlerin rehni; ben **صَرِيتُ**.

Münzirî bana, Sa‘leb’den, İbnü’l-A‘râbî’den haber verdi; dedi ki: Hüss’ün kızına “Hangi yemek daha ağırdır?” denildi; o da dedi ki: Devekuşu yumurtası; ve **صِرَى عامٍ بعدَ عامٍ**; yani: yıl yıl **تُغَرَّز** edilen bir deve.

Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: dedi ki: **الصَّرَى**: deve memesindeki süt bırakılır da sağılmaz; böylece rüzgârları olan tuzlu bir şeye dönüşür.

Ebû’l-Heysem’den bana haber verdi ki, İbnü’l-A‘râbî’nin “**صِرَى عام بعدَ عام**” sözünü reddetti ve dedi ki: Bu nasıl olur? Deve ancak altı ay yahut yedi ay sağılır; uzun bir söz içinde, çoğunda yanılmıştır. İbnü’l-A‘râbî’nin söylediği ise doğrudur. Arapları gördüm: deve, doğurduğu günden itibaren bir yıl sağılır; eğer aygırı onun üzerine **كِشافاً** bindirmezlerse. Bir yıl tamamlandıktan sonra onu **يغرِّزُونها**; ki onun **طِرْقُها** kalsın. Onu **غَرَّزُوها** da sağmazlarsa ve yıl bereketli olursa, süt memesinin içinde gidip gelir; böylece koyulaşır ve tadı kötüleşir; derken bozulur. Nice gecelerden bir gece, **مغرَّزَةً** bir deveyi sağdım da, tadının kötülüğü ve akışı sebebiyle onun **صَرَاها**’sını içmek bana mümkün olmadı. Hüss’ün kızı, “**صَرَى عامٍ بعد عام**” sözüyle, içinde doğurduğu bir yılın geçmesinden sonra karşılayıp elde ettiği bir yılın sütünü kastetmişti. Ebû’l-Heysem onun muradını bilmedi ve İbnü’l-A‘râbî’nin anladığını ondan anlamadı; böylece, içinde anlam olmayan bir uzatmayla reddetmeye takıldı.

Ahmed b. Yahyâ, İbnü’l-A‘râbî’den: **صَرَى يَصرِي**: kestiği zaman; **صَرَى يَصْرِي**: eğdiği zaman; **صَرَى يَصرِي**: öne geçtiği zaman; **صَرَى يَصرِي**: geri kaldığı zaman; **صَرَى يَصرِي**: yükseldiği zaman; **صَرَى يَصري**: alçaldığı zaman; **صَرَى يَصرِي**: bir insanı helakten kurtardığı, ona yardım ettiği ve imdada yetiştiği zaman. Ve şu beyiti okudu:
Fera‘iller arasında; eğer beni **يَصْرِنِي** etmezse **الصّارِي**.

Ve bir başkası, alçaldığı zaman **صَرَى** hakkında dedi:
Ve yükselenler, yürüyenler, **الخَيْزَرِي**
yaban öküzlerinin boynu gibi; ya **أَوْفَى** ya **صَرَى**.

Dedi: **أَوْفَى**: yükseldi. **صَرَى**: alçaldı. Ve eğme hakkında şu beyiti okudu:
Ve boyunlarla, örülmüş bir (şey) içinde **صَرَيْنَ**
**الصّوانعُ** onların yarısını yeni olarak ulaştırdı.

İbn Büzurc dedi: Deve boynunu **صَرَت**: yükün ağırlığından onu kaldırdığı zaman. Ve şu beyiti okudu:
Ve **العِيسُ**; boyun eğen ile **صَارِي** arasında.

Dedi: Ve **الصارِي**: koruyandır. Ve denir: Allah onu **صَرَاه** etti: Allah onu korudu.

Şemmer dedi: **المنتجع** dedi: İnsanlardan ve bineklerden **الصَّرْيانُ**: sırtında su toplanmış olandır. Ve şu beyiti okudu:
O, **مِصَكٌّ صَمَيان صرْيان**’dır.

Ve kuyulardan **الصارِّيَّةُ**: suya uzak zamandır; artık kokmuştur ve bulanıklaşmıştır.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الصّارِي**: gemicidir; çoğulu **صُرَّاءٌ**; kıyasa göre olmayan (bir çoğul).

Dedi: Ve Ebû Amr dedi: **ماءٌ صِرًى وصَرًى**; ve **صَرِيَ يَصْرَى** olmuştur. Ve dedi: Aralarındakini **صَرَيْتُ**: ıslah ettim; ben **أَصرِي** ederim, **صَرْياً**.

Ebû Ubeyd, Asmaî’den: **الحَنْظل** sarardığı zaman o, uzatmalı **الصرَاء**’dır; tekili **صَرايةٌ**; çoğulu **صَرايَا**.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ebû Mahda beyitler okudu, sonra dedi: Bu, onların **بِصَراهُنّ**’u ve onların **بِطَرَاهُنّ**’udur.

Ebû Turâb dedi: Bunun hakkında Husaynî’ye sordum; o da dedi: Bu beyitlerdir:
**بَطرَاوِتِهنّ** ve **صَرَاوتَهنّ**; yani: onların yeniliği ve tazeliği ile.

**صري** : Ebû Ubeyd, Ahmer’den: Şeyi bana doğru **صُرْتُ** ve onu **أَصَرْته**: onu kendine doğru eğdiğin zaman. Ve şu beyiti okudu:
Onun altıncısını, karışık bir ip **أَصارَ** etti.

Ve denir: Onu **صاره**; **يصوره** ve **يصيره**: onu eğdiği zaman.

Ebû Ubeyd dedi: Kim (**صُرهن**) okursa, manası: onları eğ. Kim (**صِرْهن**) okursa, manası: onları kes. Ve Hansa’ya ait şu beyiti okudu:
Onlardan, **الشُّم** (dağlar) **تَنصار** hâlinde kalırdı.

Yani: dağlar yarılır ve batar.

Allah, aziz ve celil, dedi: ( **فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ** ) (البقرة: 260).

Ferrâ dedi: Halk **الصاد**’ı dammeledi; Abdullah’ın ashabı ise onu kesrelerdi; ikisi de iki lehçedir. Dammeli olan çoktur; kesreli olan ise Hüzeyl ve Süleym’dedir. Kisâî bana okuttu; dedi ki:
Ve bir saç; boynu **يَصير** eder; gür; sanki o
aslanın üzerinde, sarkan asma salkımlarıdır.

**يَصيرُ**: eğilir. Hepsi (**فُصرْهُن**)’ü: onları eğ, diye tefsir ettiler. Ama (**فَصُرْهنَّ**) kesre ile olursa, “onları parçala” manasıyla tefsir edilmiştir.

Dedi: “Onları parçala”yı bilinen (bir kullanım) olarak bulmadık. Eğer öyle ise, onu **صرَيْتُ أَصْرِي**’den görüyorum; yani: kestim; onun **ياء**’sı öne alınmıştır; tıpkı “**عَثِيت** ve **عِثْت**” dedikleri gibi.

Zeccâc dedi: Dil ehli dedi ki: (**صُرْهُنَّ إليك**) manası: onları kendine doğru eğ ve onları topla. Ve şu beyiti okudu:
Ve geldi; bir **خُلْعةً** olarak; **دُهْساً صَفايَا**
onun boyunlarını, kara bir teke **يَصور** eder.

Yani: **أَحوَى** bir teke onun boyunlarını eğer.

**صور** : Leys dedi: **الصَّوَرُ**: eğilmedir. Adam, boynunu şeye doğru **يَصُور** eder: boynuyla ona doğru eğildiği zaman. Sıfat: **أَصْوَر**; ve **صَوِر** olmuştur.

Ve **عُصفورٌ صَوّار**: o, çağıranın çağrısına cevap verendir.

İbn Ömer’in hadisinde: o, hurmalık bir **صَوْرَ**’a girdi.

Ebû Ubeyd dedi: **الصَّوْر**: hurmaların topluluğudur; onun, toplananından tekili yoktur. Bu, sığır topluluğuna **صُوار** denmesi gibidir.

Leys dedi: **الصُّوارُ** ve **الصِّوارُ**: sığır sürüsüdür. Sayı: **أَصْوِرة**; hepsi: **صِيرَان**. Ve miskin **أَصوِرَة**’si: keseleridir.

Ebû Ubeyd, Ümeyyî’den: Denir: onu devirdi de yan yattı ve **تَصَوَّر** etti: düştüğü zaman.

Münzirî bana, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: Allah’ın sözü hakkında: ( **وَنُفِخَ فِى الصُّورِ** ) (الكهف: 99): Bir kavim itiraz etti de **الصُّور**’un bir boynuz olmasını inkâr ettiler; tıpkı arşı, mizanı ve sıratı inkâr ettikleri gibi. Ve **الصُّور**’un **الصورة**’nin çoğulu olduğunu iddia ettiler; tıpkı **الصوف**’un **الصوفة**’nin çoğulu olması gibi; ve **الثُّوم**’un **الثُّومة**’nin çoğulu olması gibi. Bunu Ebû Ubeyde’den rivayet ettiler.

Ebû’l-Heysem dedi: Bu, apaçık bir hatadır ve Allah’ın kelimelerini yerlerinden tahriftir. Çünkü Allah, aziz ve celil, dedi: ( **بِنَآءً وَصَوَّرَكُمْ فَأَحْسَنَ** ) (غافر: 64); **الواو**’yu fetha ile. Okuyuculardan hiç kimsenin onu (**فأحْسَن صُورَكم**) diye okuduğunu bilmiyoruz. Yine Allah dedi: ( **وَنُفِخَ فِى الصُّورِ** ) (الكهف: 99). Kim onu (**ونُفخ في الصُّوَر**) okursa yahut (**فأحسن صُوْرَكم**) okursa, yalan uydurmuş ve Allah’ın kitabını değiştirmiş olur. Ebû Ubeyde haber ve garîb sahibiydi; nahiv bilgisi yoktu.

Ferrâ dedi: Lafzı tekil erkek lafzı üzere olan her çoğulda, onun çoğulu tekilinden önce gelmiştir; tekili, içinde **هاء** artırmakladır. Bu, **الصوف** ve **الوَبر** ve **الشعَر** ve **القطْن** ve **العشب** gibidir. Bu isimlerin her biri, cinsinin tümüne isimdir. Tekili ayrılınca ona **هاء** eklenir; çünkü bu babın tümü tekilinden önce gelmiştir. Eğer **الصوفة** **الصوف**’tan önce olsaydı, “**صوفَةٌ** ve **صُوَف**” derlerdi; “**بُسْرَةٌ** ve **بُسَر**” gibi; tıpkı “**غُرْفة** ve **غُرَف**” ve “**زُلْفَة** ve **زُلَف**” dedikleri gibi.

Ama boynuz olan **الصُّور** tek bir şeydir; onun tekiline **صورَة** denmesi caiz değildir. Ancak insanın **صورة**’si **صُوَراً** diye çoğul yapılır; çünkü onun tekili çoğulundan önce gelmiştir.

Öyleyse **المصوِّر** Allah تعالى’nın sıfatlarındandır; mahlûkatın suretlerini tasvir etmesinden dolayı. Ve **رجل مصوَّر**: sureti düzgün olduğu zaman. Ve **رحل صيّر**: sureti ve heyeti güzel.

Süfyân, Mutarrif’ten, Atiyye’den, Ebû Saîd el-Hudrî’den rivayet etti; dedi ki: Resûlullah ( صلى الله عليه وسلم ) dedi: (Boynuzun sahibi boynuzu yutmuş, alnını eğmiş ve kulağını dinlemeye vermiş; ne zaman emrolunacağını beklerken ben nasıl rahat edeyim?) Dediler: Ey Allah’ın Resûlü, bize ne emredersin? Dedi: (Şöyle deyin: **حسْبُنا الله ونعم الوكيل**.)

Ben dedim: Ebû’l-Heysem delil getirdi de delili güzel yaptı; benim yanımda onun gittiğinden başkası caiz değildir; o da ehl-i sünnet ve cemaatin sözüdür. Onların söylediklerinin doğruluğuna delil: Allah, aziz ve celil, ruh üflenmeden önce rahimlerde yaratmayı tasvir etti; onlar, tasvir edilmeden önce **نُطَفاً** idiler; sonra **عَلقَاً**; sonra **مُضَغاً**; sonra onları bir tasvirle tasvir etti.

Ama diriltmeye gelince, Allah, aziz ve celil, onları dilediği gibi inşa eder. Kim “onları tasvir eder, sonra onlara üfler” iddia ederse, ona beyan gerekir. Ve biz Allah’a sığınırız, hüsrandan.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصَّوْرةُ**: hurma ağacıdır. Ve **الصَّوْرةُ**: başta **الحَطى**’nın kaşınma kaşınmasıdır.

Araplardan bir kadın, kızına dedi ki: O, beni **الصَّوْرة**’den iyileştirir ve beni **الغَوْرَة**’den örter; o da güneştir. Ve **الصِّوارانِ**: ağzın iki **صِماغ**’ıdır. Halk onlara **الصَّوَّارَيْن** der; ikisi de **الصّامغانِ**’dır.

**صير** : Nebî’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olundu: (Kim bir kapının **صِير**’inden bakarsa, helâk olmuştur.) Ebû Ubeyd dedi: Hadisteki tefsiri: **الصِّير** yarıktır.

Başka bir hadiste, Sâlim’in babasından rivayet ettiği: Yanından bir adam geçti; yanında **صِيرٌ** vardı; ondan tattı.

Dedi: Hadisteki tefsiri: onun **الصَّحْناء** olmasıdır. Ebû Ubeyd dedi: **الصِّيرة**: koyunlar için ağıl; çoğulu **صِيَر**. Ahtal dedi:
Ve an; **غُدانَة**’yi; damgalı sürüler olarak hatırla
**الحَبَلَّق**’tan; etrafına **الصِّيَرُ** inşa edilir.

Dedi: Ve denir: Ben bir işin **صيرِ**’i üzerindeyim; yani: onun kenarı üzerindeyim. Züheyr dedi:
Ve Selmâ’dan sekiz yıl idim
bir işin **صِير**’i üzerinde; ne geçer ne tatlı olur.

Leys dedi: Her işin **صِيرُ**’i onun **مَصيرُه**’udur. Ve **الصَّيْرُورة**: **صارَ يصيرُ**’un masdarıdır.

Dedi: Ve dağın **وصارةُ**’sı: onun başıdır.

Şemmer dedi: İbn Şümeyl dedi: **الصِّيرة** kayalığın başı üzerindedir; **الأَمَرَة** gibi; ancak o, dürülmüş bir dürülüşle dürülmüştür. **الأَمَرَة** ondan daha uzundur ve daha büyüktür; ikisi de dürülüdür. **الأَمَرَة** uzun, ince; **الصِّيرة** yuvarlak, geniş, köşeleri olan; bazen kazılır da içinde altın ve gümüş bulunur; o, Âd ve İrem’in sanatındandır. Ve **الصَّيِّرُ**: topluluktur. Tufeyl el-Ganevî dedi:
**صَيِّرُهُ** Zü’l-Avsâ’da akşamladı; ikamet edici olarak
kuyuda; diriler onu bırakıp erkenden gittiler.

Ebû Amr dedi: **صَيِّرُه**: kabri. Denir: Bu, falanın **صَيِّرُ**’idir; yani: onun kabri. Urve b. el-Verd dedi:
Hikâyeler kalır; yiğit ise kalıcı değildir
o, bir **هامةً** olarak **صَيِّرِ**’in üstünde akşamladığında.

Ebû Amr dedi: **الهُزَر**’de—o bir yerdir—bin **صَيِّر** vardır; yani cahiliye ehlinin kabirlerinden kabirler. Ebû Züeyb onu zikretti; dedi ki:
**الهَزَر** ehlinin gecesi gibi idi.

Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den: Falan, babasını **تَصيَّرَ** etti ve onu **تقيَّضَه** etti: benzerlikte ona çektiği zaman. Dedi: Ve denir: Onun **صَيُّور**’u yoktur; **فَيْعُول** vezninde; yani: onun aklı yoktur ve bunun benzeri.

İbnü’l-A‘râbî dedi: Ve Ebû Saîd dedi: İşin **صَيُّور**’u: ona varılan şeydir.

Ebû’l-Ameysel dedi: Adam **صارَ يَصيرُ**: suya geldiği zaman; o, **صائر**’dir. Ve **الصائِرة**: hazır olandır. A‘şâ dedi:
**رَوْضَ القَطا**’yı ve
**رَوْضَ التَّناضُب**’i, ta ki **تَصِيرَ** edinceye dek, dörtlediği şeyle.

Yani: ta ki suya hazır oluncaya dek. Ve denir: Onları yazın **صائرةُ**’si topladı.

Ebû’l-Heysem dedi: **الصَّيْرُ**: otlak arayanların konaklarına dönüşüdür. Denir: **أين الصائرة**; yani: nerede hazır olan? Ve **الصِّيارُ**: **الصَّنْج**’in sesidir. Ve şu beyiti okudu:
Sanki içindeki **تَراطُنَ**’ları, sabahın öncesinde
**رَنّاتُ الصِّيَارِ**’dır.

İster: telleriyle **الصَّنْج**’in çınlaması.

Ve denir: **صِرْت** kendi **مَصِيري**’me ve kendi **صِيرِي**’me ve kendi **صَيُّوري**’me. Ve işin **صَيرُ**’i: onun sonudur.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Güzel menzile **مَصِيرٌ** ve **مِرَبٌّ** ve **مَقْمَرٌ** ve **مَحْضَر** denir. Denir: Sizin **مصيرُكم** neresi? yani: menziliniz neresi?

Ve **الصائر**: erkeklerin boyunlarını büken kimsedir.

**وصر** : Leys dedi: **الوَصَرَّةُ** Arapçalaştırılmıştır; o, senettir; o da **الأَوْصَر**’dır. Ve şu beyiti okudu:
Orada kalmak için bir **صَراماً** edinmedim
ve seni ancak **للوَصَرّاتِ** için seçtim.

Şüreyh’ten rivayet olundu: İki adam onun huzurunda davalaştı; ikisinden biri dedi ki: Şu, benden bir ev satın aldı ve benden onun **وِصْرَ**’ını teslim aldı; ne bana bedeli veriyor ne de **الوِصْر**’a geri dönüyor. Kuteybî dedi: **الوِصْر**: satın alma yazısıdır. Aslı **إصْرٌ**’dur; **إصْرٌ** diye adlandırıldı; çünkü **الإصْرَ** ahittir. Şartlar kitabına, ahitler ve misaklar kitabına da denir. **الوِصْر**’un çoğulu **أَوْصار**’dır. Adiyy b. Zeyd dedi:
Hanginiz, ihsan edenin iyiliğine erişmedi
**دَثْراً سَواماً** olarak; ve kırsallarda **أَوْصارَا** olarak?

Yani: sizi ayırdı da kırsallarda size siciller yazdı.

Ebû Zeyd dedi: Ona bir **إصْراً** aldım; ondan bir **إصْراً** aldım; yani: Allah’tan bir bağlayıcı söz. Allah, aziz ve celil, dedi: ( **رَبَّنَا وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا** ) (البقرة: 286), âyet.

Ferrâ dedi: **الإصْر**: ahittir. Yine onun sözü: ( **وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى** ) (آل عمران: 81) hakkında da böyledir. Dedi: Buradaki **الإصْرُ**, akdin ve ahdin günahıdır; onu zayi ettikleri zaman; İsrailoğullarına ağırlaştırıldığı gibi.

Süddî, Ebû’l-Hezhâr’dan, İbn Abbâs’tan rivayet etti; onun sözü hakkında: ( **وَلاَ تَحْمِلْ عَلَيْنَآ إِصْرًا** ): dedi ki: onu terk etmek ve bozmakla bizi azaplandıracağın bir ahit. Ve onun sözü: ( **وَأَخَذْتُمْ عَلَى ذالِكُمْ إِصْرِى** ): dedi ki: benim misakım ve ahdim.

Ebû İshâk dedi: Akrabalıktan yahut ahitten her akit **إصْر**’dır. Ve dersin: Beni falana karşı bir **آصرة** ile ne **تأصيرُني** eder? yani: beni ona karşı ne bir minnet ne de bir akrabalık eğdirir. Hutay’e dedi:
Bana, bir **آصِرَة** olmaksızın eğildiler
öyle ki **الأوَاصِرْ** büyüdü.

Yani: bir ahit yahut akrabalık olmaksızın bana eğildiler.

Ebû Ubeyd, Ümeyyî’den: Şeyi **أَصَرْتُ**; onu **آصِرُه**; **أصْراً**: onu kırdım. Ve **المآصِرُ** denir: o, **آصِرَة العَهْد**’den alınmıştır; o ancak, onunla hapsedilsin diye bir akittir. Ve şeylerin bağlandığı şeye: bundan **الإصار** denir.

Zeccâc dedi: Mana: Bizden öncekilere yüklediğin gibi, bize ağır gelecek bir **إصْر** yükleme; İsrailoğullarına kendilerini öldürme emri gibi. Yani: bize de ağır gelecek şeyle bizi imtihan etme.

Leys dedi: **المأْصِرُ**: bir nehir yahut yol üzerine gerilen iptir; gemiler ve gelip geçenler tutulur da onlardan öşürler alınır. Ve **كلأٌ آصِرٌ**: çokluğundan dolayı ona varanı hapseder.

Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الإصارُ**: çadır ipidir; çoğulu **أُصُرٌ**. Ve **الأيْصَر**: toplanmış ot; çoğulu **أياصر**.

Asmaî dedi: **الإصار**: kısa kazıktır; çoğulu **أُصُر**.

Leys dedi: **الأيْصَر**: kısa bir ipçiktir; çadırın alt tarafında bir kazığa bağlanır. Ve onda bir lehçe: **أَصارٌ**.

Ebû Ubeyd, Ahmer’den: O, benim evimin kırığını onun evinin kırığına bitiştiren, ve benim evimin **إصار**’ını onun evinin **إصار**’ına bitiştiren komşudur; o da çadır ipidir.

Kisâî dedi: Şey beni **أصَرَني**; **يَأْصِرني**: yani: beni hapsetti.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الإصْرانِ**: iki kulağın iki deliğidir. Ve şu beyiti okudu:
Ben onun ihsanını umduğumda, şüphesiz **الأُحَيمِرَ**
**غَمْراً**dır; elbette **سيّىءُ الإصْرانِ**’ı keserim.

Dedi: Ve **الأقطع**: sağırdır. Ve **الإصْران**: **إصْرٍ**’ün çoğuludur.

İbn Ömer’in hadisinde: (Kim içinde **إصرُ** bulunan bir yemin üzerine yemin ederse, onun için kefaret yoktur.) Denir: **الإصْر**; boşama yahut azat yahut adak üzerine yemin etmendir. **الإصْر**’ün aslı ağırlık ve şiddettir; çünkü onlar yeminlerin en ağırıdır ve çıkışı en dardır. Ve ahde de **إصْرٌ** denir.

**ورص** : Seleme, Ferrâ’dan: İhtiyar **وَرَّصَ** etti
ve **أَوْرَصَ**: onun **خَوْرانِه**’inin **حِتارُ**’ı gevşeyip açığa çıkardığı zaman. Ve **امرأةٌ مِيراصٌ**: kendisine gelindiğinde hades çıkarır.

**رصى** : Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den: Onu **رصَاه** etti: onu sağlamlaştırdığı zaman.

Dedi: Ve adam **راصَ** etti: kabalıktan sonra aklettiği zaman. Ve onu **رساه** etti: orucu kastettiği zaman.
