# صوغ (ص-و-غ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%BA

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ص - و - غ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 11 sözlük

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الغين والصاد
غ وص، ص ي غ، ص غ ي، ص و غ مستعملات غوص: الغَوْصُ: الدخول تحت الماء.
والغَوْصُ: موضع يخرج منه اللؤلؤ، ويقال: هو المَغاصُ، والغَاصَةُ مستخرجوه.
والهاجم على الشيء غائصٌ.
صيغ: الصِّياغَةُ: حرفة الصّائِغ، وصَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً، والشيء مَصُوغٌ.
والصِّيغةُ: سِهامٌ من صَنعةِ رجلٍ.
صوغ: وهذا صَوْغُ هذا أي على قدره.
صغو:
والصَّغَا: ميل في الحنك وفي إحدى الشفتين، ورجل أَصْغَى وامرأة صَغْواءُ.
وقد صَغِيَ يَصْغَى صَغاً.
وصَغَا يَصْغُو فؤاده إلى كذا أي مال.
وصَغْوُكَ إليه أي ميلك.
وأَصْغَيْتُ إليه: استمعت.
والإصغاءُ: الإمالة، وصَغَتِ النُّجومُ: مالت للغروبِ، قال:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

##### Türkçe

باب **الغين** و**الصاد**
**غ وص**، **ص ي غ**، **ص غ ي**، **ص و غ** kullanımdadır. **غوص**: **الغَوْصُ**: suyun altına girme.
Ve **الغَوْصُ**: incinin çıktığı yer; ve denilir ki: o **المَغاصُ**tur; **الغَاصَةُ** ise onu çıkaranlardır.
Ve bir şeye saldıran **غائصٌ**tur.
**صيغ**: **الصِّياغَةُ**: **الصّائِغ**ın zanaatı; ve **صَاغَ يَصُوغُ صَوْغاً**; ve şey **مَصُوغٌ**dur.
Ve **الصِّيغةُ**: bir adamın yapımından oklar.
**صوغ**: Ve bu, bunun **صَوْغُ**udur; yani onun ölçüsünce.
**صغو**:
Ve **الصَّغَا**: damakta ve dudaklardan birinde bir eğrilik; ve erkek **أَصْغَى**, kadın **صَغْواءُ**dur.
Ve muhakkak **صَغِيَ يَصْغَى صَغاً**.
Ve **صَغَا يَصْغُو**; kalbi şuna buna **إلى كذا**; yani meyletti.
Ve **صَغْوُكَ** ona; yani senin ona meylin.
Ve **أَصْغَيْتُ** ona: dinledim.
Ve **الإصغاءُ**: eğme; ve **صَغَتِ النُّجومُ**: batışa meyletti; dedi ki:
قِراعٌ تَكْلَحُ الرُّوقاءُ منه		ويعْتَدِلُ الصِّغَا منه سَوِيّا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صُغْتُ الشيءَ أصوغُهُ صَوْغاً. ورجلٌ صائغٌ، وصَوَّاغٌ، وصَيَّاغٌ أيضاً في لغة أهل الحجاز، وعملُهُ الصِيَاغَةُ. وصاغَهُ الله صِيغَةً حسنةً، أي خَلَقه. وسهامٌ صيغَةٌ، أي من عملِ رجلٍ واحد. وهو من الواو إلاّ أنّها انقلبت ياءً لكسرة ما قبلها. وهذا صَوْغُ هذا، إذا كان على قدره. وهما صَوْغانِ، أي سِيّانِ. وربَّما قالوا فلان يَصوغُ الكذب، وهو استعارة. وفي الحديث: "كَذِبَةٌ كَذَبَها الصَوَّاغونَ".

##### Türkçe

**صُغْتُ** **الشيءَ** **أصوغُهُ** **صَوْغاً**. Ve bir adam **صائغٌ**’dir, ve **صَوَّاغٌ**’dır, ve Hicaz ehlinin dilinde ayrıca **صَيَّاغٌ**’dır; onun işi **الصِيَاغَةُ**’dır. Ve Allah onu **صِيغَةً** güzel **صاغَهُ**; yani onu yarattı. Ve oklar **صيغَةٌ**’dir; yani tek bir adamın işindendir. Ve o **الواو**’dandır; ancak kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياءً**’ya dönmüştür. Ve bu, bunun **صَوْغُ**’udur; eğer onun ölçüsü üzere ise. Ve ikisi **صَوْغانِ**’dır; yani eşittirler. Ve bazen “falanca yalanı **يَصوغُ**” derler; ve o bir istiaredir. Ve hadiste: “**كَذِبَةٌ** **كَذَبَها** **الصَوَّاغونَ**.”

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الغين والصاد
غوص ، صوغ ، صغا ، صغي .
غوص : قال الليث : الغَوْصُ : الدخول تحت الماء ، والغَوْصُ : موضع يخرج منه اللُّؤلؤُ ، والغاصَةُ : مُستخرجُوه ، والهاجم على الشيء : غائصٌ .
قلت : ويقال للذي يغوصُ على الأصداف في البحر فيستخرجها : غائصٌ وغَوَّاصٌ ، وقد غاصَ يغوصُ غوصاً ، وذلك المكان يقال له : المَغَاصُ ، والغَوْصُ : فِعْلُ الغائصِ ، ولم أسمع الغوصَ بمعنى المَغاصِ غير ما قاله الليث .
صوغ : ابن شميل : صاغ الأدمُ في الطعام يصوغُ أي : رسبَ ، وصاغَ الماء في
الأرض : أي : رسبَ فيها ، وصَيَّغَ فلانٌ طعامنا : أي أنقعهُ في الأُدم حتى تريَّغَ وقد روَّغه بالسَّمن وريَّغهُ وصيَّغه بمعنى واحد .
وقال الليث : الصَّوْغُ : مصدر صاغَ يصوغُ والصِّياغةُ : الحرفةُ ، والشيء مَصوغٌ .
أبو عبيد عن أبي عمرو : الصِّيغَةُ : السِّهام من عمل رجلٍ واحدٍ .
وقال العجاج :
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا
قال : وقال أبو عمرو : هذا صَوْغُ هذا : إذا كان على قدره ، وهذا سَوْغُ هذا : إذا وُلِدَ على أثره .
وقال ابن بُزرج : هو سَوْغُ أخيه : ولد في أثره ، وصَوْغُهُ من فوقه ، وصَوْغُهُ من تحته ، كلٌّ يقال .
وقال آخر : هو صَوْغُ أخيه : طريده وُلِدِ في إثره مثل سَوْغِهِ .
وقال غيره : هذا شيءٌ حسن الصِّيغَةِ : أي : حسن العمل ، وفلان حسن الصِّيغَةِ : أي حسن الخِلْقَةِ ، والقَدِّ ، وصاغَ الله الخلْق يَصُوغُهم ، وصاغَ فلانٌ زُوراً وكذباً : إذا اختلَقهُ .
وفي الحديث : ( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون ) أي : اختلَقها الكذَّابون .
صغا : الليث : الصَّغا : مَيْلٌ في الْحَنَكِ أو إحدى الشَّفتين ، ورجلٌ أصْغَى ، وامرأة صَغْواءُ ، وقد صَغِيَ يَصْغَى ، وأنشد :
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا
أبو عبيد عن الكسائي : صَغَوْتُ وصَغَيْتُ .
وقال شمر : صَغوتُ وصَغَيتُ وصَغِيتُ وأكثره صَغِيت .
وقال ابن السكيت : صَغَيْتُ إلى الشيء أصغى صُغِيّاً إذا مِلْتَ ، وصغوتُ أصغو صُغُوّاً .
قال : وقال الله : ( وَلِتَصْغَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ ) ( الأنعام : 113 ) ، أي : ولِتَمِيلَ ، وأصْغَيْتُ الإناء : إذا أمَلْتُهُ ، وأنشد :
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ
ويقال : فلانٌ يُكْرِمُ فلاناً في صاغِيَتِهِ ، وهم الذين يميلُون إليه ويَغْشَوْنَهُ .
قال : والصَّغا : كتابتهُ بالألِفِ ، وأصغى رأْسَهُ ، ورأيت الشَّمس صَغْواء ، يريد حين مالت ، وأنشد :
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ
وقال الأعشى يصف ناقةً :
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما
وقال الليث : صَغا إلى كذا يصغا : إذا مال ، وأصغيتُ إليه سَمْعي ، والإصغاءُ : الاستماع ، وصَغَتِ النُّجوم : إذا مالت للغروب .
وقال الأصمعي : صَغَا يَصْغُو صَغْواً وصغاً .
وسمع أبو نصر : صَغِيَ يَصْغَى : إذا مال ، وأصْغَى إليه رأسهُ وسمعهُ : أماله إليه ، ويقال للناقة : قد أصْغَتْ تُصْغِي ، وذلك إذا أمالت رأسها إلى الرَّجل كأنها تستمع شيئاً حين يَشُدُّ عليها الرحْلَ .
قال ذو الرُّمة يصف ناقته :
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ
ويقال : صِغْوُ فلانٍ مع فلانٍ ، أي : ميله معه .
وأما أبو زيد فيقول : صَغْوُه وصَغاهُ وصِغْوُهُ معه ، ويقال : أصْغَى فلانٌ إناءَ فلان : إذا أماله ونقصه من حظِّه ، وكذلك أصْغَى حظَّه : إذا نقصه ، وصِغْوُ المِغْرَفَةِ : جوفُها ، وصِغْوُ البئر : ناحيتها ، وصِغْوُ الدَّلو ما تثنَّى من جوانبها .
قال ذو الرُّمة :
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ
وقال ابن الأعرابي :
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ
قال : الأصيغُ : الماء العام الكثير .
وقال غيره : الأصْيَغُ : واد ، ويقال : نهرٌ .

##### Türkçe

باب **الغين** والصاد
**غوص** ، **صوغ** ، **صغا** ، **صغي** .

**غوص** : Leys dedi: **الغَوْصُ**: suyun altına girmek; **الغَوْصُ**: incinin çıktığı yer; **والغاصَةُ**: onu çıkaranlar; ve bir şeye saldıran: **غائصٌ**’tır.
Ben dedim: Denizde midyelerin üzerine dalıp onları çıkarana: **غائصٌ** ve **غَوَّاصٌ** denir; ve gerçekten **غاصَ** **يغوصُ** **غوصاً**; ve o yere **المَغَاصُ** denir; ve **الغَوْصُ**: dalanın fiilidir; Leys’in söylediği dışında **الغوصَ**’u **المَغاصِ** manasında işitmedim.

**صوغ** : İbn Şümeyl: **صاغ** katık yemekte **يصوغُ**; yani: çöktü. Ve **صاغَ** su yerde; yani: onda çöktü. Ve falan bizim yemeğimizi **صَيَّغَ**; yani onu katıkta ıslattı, ta ki yumuşayıp sulansın; ve onu içyağıyla **روَّغه** ve onu **ريَّغهُ** ve onu **صيَّغه**; manası bir tek manadır.
Leys dedi: **الصَّوْغُ**: **صاغَ** **يصوغُ**’un mastarıdır; ve **الصِّياغةُ**: meslektir; ve şey **مَصوغٌ**’dur.
Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **الصِّيغَةُ**: tek bir adamın işinden olan oklar.
A‘câc dedi:
بِصِيغةٍ قد راشَها وركَّبا
Dedi: Ebû Amr dedi: “Bu, bunun **صَوْغُ**’udur”: eğer onun ölçüsünce ise. Ve “Bu, bunun **سَوْغُ**’udur”: eğer onun ardından doğmuş ise.
İbn Büzurc dedi: O, kardeşinin **سَوْغُ**’udur: onun ardından doğdu; ve onun **صَوْغُهُ** üstündendir; ve onun **صَوْغُهُ** altındandır; hepsi söylenir.
Bir başkası dedi: O, kardeşinin **صَوْغُ**’udur: onun peşinden doğmuş kovalananı; onun **سَوْغِهِ** gibi.
Bir başkası dedi: Bu, güzel **الصِّيغَةِ** olan bir şeydir; yani: güzel işçilik. Ve falan güzel **الصِّيغَةِ**’dir; yani güzel yaratılışlı ve boy-posludur. Ve Allah yaratılmışı **صاغَ**; onları **يَصُوغُ**. Ve falan **زُوراً** ve yalan **صاغَ**: onu uydurduğu zaman.
Hadiste: ( هذه كَذبة صاغَها الصَّوَّاغُون ) yani: onu yalancılar uydurdu.

**صغا** : Leys: **الصَّغا**: damakta yahut iki dudaktan birinde bir eğriliktir. Ve adam **أصْغَى**; ve kadın **صَغْواءُ**; ve gerçekten **صَغِيَ** **يَصْغَى**. Ve inşad etti:
قِرَاعٌ تَكْلَحُ الرَّوقاءُ منه
ويعتدلُ الصَّغا منه سَوِيَّا
Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **صَغَوْتُ** ve **صَغَيْتُ**.
Şemr dedi: **صَغوتُ** ve **صَغَيتُ** ve **صَغِيتُ**; ve çoğu **صَغِيت**’tir.
İbn Sikkît dedi: Şeye **صَغَيْتُ**; **أصغى** **صُغِيّاً**: eğer meylettiysen. Ve **صغوتُ**; **أصغو** **صُغُوّاً**.
Dedi: Ve Allah dedi: ( وَلِتَصْغَى ( صلى الله عليه وسلم )
1764 إِلَيْهِ أَفْئِدَةُ الَّذِينَ ) ( الأنعام : 113 ) yani: ve meyletsin diye. Ve kabı **أصْغَيْتُ**: eğer onu eğdiysem. Ve inşad etti:
فإنَّ ابنَ أُخْتِ القومِ مُصَغًى إناؤُهُ
إذا لم يُمارس خالَهُ بأَبٍ جَلْدِ
Ve denir: Falan, falanı onun **صاغِيَتِهِ**’nde ikram eder; ve onlar, ona meyleden ve ona gelen kimselerdir.
Dedi: Ve **الصَّغا**: onun elif ile yazılmasıdır. Ve başını **أصغى**. Ve güneşi **صَغْواء** gördüm; yani meylettiği vakit. Ve inşad etti:
صَغْواءُ قد مالت ولما تفعلِ
A‘şâ bir deveyi vasfederek dedi:
ترى عينَها صَغْواءَ في جَنْبِ مُوقِهَا
تُراقِبُ كَفِّي والقطيع المُحرَّما
Leys dedi: **صَغا** şuna **يصغا**: eğer meyletti. Ve işitmemi ona **أصغيتُ**. Ve **الإصغاءُ**: dinlemedir. Ve yıldızlar **صَغَتِ**: batmaya meylettikleri zaman.
Asma‘î dedi: **صَغَا** **يَصْغُو** **صَغْواً** ve **صغاً**.
Ebû Nasr işitti: **صَغِيَ** **يَصْغَى**: eğer meyletti. Ve başını ve işitmesini ona **أصْغَى**: onu ona eğdi. Ve deveye denir: gerçekten **أصْغَتْ** **تُصْغِي**; ve bu, başını adama eğdiği zamandır; sanki bir şey dinliyormuş gibi, üzerine semeri bağladığı vakit.
Zü’r-Rumme devesini vasfederek dedi:
تُصْغِي إذا شدَّها بالكَوْرِ جانِحةً
حتى إذا ما استوى في غَرْزِها تَثِبُ
Ve denir: Falanın falanla **صِغْوُ**’u; yani: onunla beraber meyli.
Ama Ebû Zeyd şöyle der: onun **صَغْوُه**’u ve **صَغاهُ**’ı ve onunla beraber **صِغْوُهُ**. Ve denir: Falan, falanın kabını **أصْغَى**: eğer onu eğdi ve onun payından eksiltti. Ve yine onun payını **أصْغَى**: eğer onu eksiltti. Ve kepçenin **صِغْوُ**’u: onun iç boşluğudur. Ve kuyunun **صِغْوُ**’u: onun yanıdır. Ve kovanın **صِغْوُ**’u: yanlarından bükülen şeydir.
Zü’r-Rumme dedi:
فجاءت بِمُدَ نصفهُ الدِّمْنُ آجن
كَماءِ السَّلَى في صِغْوِها يترقرقُ
İbnü’l-A‘râbî dedi:
يُعطين من فضل الإله الأسْبَغِ
آذِيَّ دُفّاعٍ كَسَيْلِ الأصْيَغِ
Dedi: **الأصيغُ**: çok, bol genel sudur.
Bir başkası dedi: **الأصْيَغُ**: bir vadidir; ve denir: bir nehirdir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والواو وما يثلثهما)
(صوي) الصاد والواو والياء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على شدّةٍ وصَلابة ويُبْس. عن ابن دريد([1]): "صَوَى الشَّيء، إذا يَبِس، فهو صاوٍ. ويقال صوِيَ يَصوَى". والصَّوَّانُ: حجارةٌ فيها صلابة. وربَّما استُعِير من هذا وحُمِلَ عليه فقيل صَوَّيْت لإِبلي فَحْلاً، إذا اخترتَه لها. ولا يكون الاختيارُ وحدَه تصويَةً، لكن يُصنَع لذلك حتَّى يقوَى ويصلُب. قال:
* صَوَّى لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
وهذا مشتقٌّ من التَّصوية في الشتاء، وذلك أن يُيَبَّس أخلافُ الشَّاة ليكون أسمَنَ لها. يقال صَوَّاها أصحابُها.
ومن الباب الصُّوَى، وهي الأعلام من الحجارة. وقول من قال إنّها مُخْتَلَف الرِّياح فالأعلام لا تكون إلاّ كذا. قال:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ الصُّوى([3]) *
(صوب) الصاد والواو والباء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على نزولِ شيءٍ واستقرارِهِ قَرَارَه. من ذلك الصَّوَابُ في القول والفعل، كأنَّه أمرٌ نازلٌ مستقِرٌّ قرارَه. وهو خلاف الخطأ. ومنه الصَّوْب، وهو نزول المطر. والنازل صَوبٌ أيضاً. والدّليلُ على صحّة هذا القياس تسميتُهم للصَّواب صَوْباً. قال الشاعر([4]):
ذَرِيني إِنَّما خطئي وصَوبِي *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])ويقال الصَّيِّب السّحاب ذو الصَّوْب. قال الله تعالى: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. والصَّوْب: النُّزول. قال:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])ويقال للأمر إذا استقرَّ قرارَه على الكلام الجارِي مَجْرى الأمثال: "قد صابت بِقُرّ". قال طرَفة:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد صابَت بِقُرّْ([7])والتَّصويب:  حَدَب في حَدور، لا يكون إلاَّ كذا. فأمَّا الصُّيَّابة فالخِيار من كلِّ شيء، كأنَّه من الصَّوب، وهو خالصُ ماءِ السَّحاب، فكأنَّها مُشْتقّةٌ من ذلك.
(صوت) الصاد والواو والتاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت، وهو جنسٌ لكلِّ ما وَقَرَ في أُذنِ السَّامعِ. يقال هذا صوتُ زَيد. ورجل صيِّت، إِذا كان شديدَ الصَّوت؛ وصائتٌ إذا صاحَ. فأمَّا قولهم: [دُعيَ([8]) ] فانصات([9])، فهو من ذلك أيضاً، كأنه صُوِّتَ به فانفَعل من الصَّوت، وذلك إِذا أجاب. والصِّيت: الذِّكر الحسَن في النَّاس. يقال ذهب صِيتُهُ.
(صوح) الصاد والواو والحاء أُصَيْلٌ يدلُّ على انتشارٍ في شيء بعد يُبْس. من ذلك تصوَّحَ البقلُ، وذلك إِذا هاجَ وانتثرَ بعد هَيجه. وصوَّحتْه الرِّيح، إذا أيبسَتْه وشقَّقته ونثَرتْه. قال ذو الرمة:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])ومن الباب أنَّهم يسمُّون عَرَق الخيل الصُّوَاح. فإن كان صحيحاً فلا يكون إلاَّ إذا يَبِس، ويُسمُّونه اليبيس يبيس الماء. قال الشاعر في الصُّواح:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها الصُّواحُ([11])ثم يقال تصوَّح الشعَر، إذا تشقَّقَ وتناثر.
ومما يجوز أن يُحمَل على هذا القياس الصُّوح: حائط الوادي، وله صُوحانِ. وإِنّما سُمِّيَ صُوحاً لأنَّه طينٌ يتناثر حتّى يصير ذلك كالحائط.
(صور) الصاد والواو والراء كلماتٌ كثيرةٌ متباينة الأصول. وليس هذا الباب ببابِ قياسٍ ولا اشتقاق. وقد مضى فيما كتبناه مثله([12]).
ومما ينقاس منه قولُهم صوِرَ يَصْوَر، إذا مال. وصُرْت الشَّيءَ أُصُورُهُ، وأَصَرْتُه، إِذا أَمَلته إليك. ويجيء قياسُه تَصَوَّر، لِمَا ضُرِب، كأنًّه مال وسَقط. فهذا هو المنقاس، وسِوى ذلك فكلُّ كلمةٍ منفردةٌ بنفسها.
من ذلك الصُّورة صُورة كلِّ مخلوق، والجمع صُوَر، وهي هيئةُ خِلْقته. والله تعالى البارئ المُصَوِّر. ويقال: رجلٌ صَيِّرٌ إذا كان جميل الصورة. ومن ذلك الصَّور: جماعةُ النَّخْل، وهو الحائش. ولا واحدَ للصَّوْر من لفظه. ومن ذلك الصُِّوار، وهو القَطيع من البقر، والجمع صِيران. قال:
فَظَلَّ لصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])ومن ذلك الصُِّوار، صُِوار المِسْك، وقال قوم: هو ريحُهُ، وقال قوم: هو وعاؤه. ويُنشِدون بيتاً وأخلِقْ به أن يكون مصنوعاً، والكلمتان صحيحتان:
إِذا لاح الصُِِّوار ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ الصِّوارُ([14])ومن ذلك قولهم: أَجِدُ في رأسي صَوْرة، أي حِكَّة. ومن ذلك شيءٌ حكاه الخليل، قال : عصفور صَوَّار، وهو الذي إِذا دُعِيَ أجابَ. وهذا لا أحسبه عربيَّاً، ويمكن إنْ صحّ أن يكون من الباب الذي ذكرناه أوّلاً؛ لأنه يميل إلى داعِيه. فأمَّا شَعَر النّاصية من الفَرَس فإنه يسمى صَوْراً. وهذا يمكن أن يكون على معنى التشبيه بصَوْر النَّخل، وقد ذُكِرَ. قال:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من صَوْرهِ([15]) *
ويقال: الصَّارَةُ: أرض ذات شَجَر.
(صوع) الصاد والواو والعين أصلٌ صحيح، وله بابان: أحدهما يدلُّ على تفرُّقٍ وتصدُّع، والآخر إناء.
فالأوَّل قولُهم: تصوَّعُوا، إِذا تفرَّقوا. قال ذو الرُّمَّة:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي تَصَوَّعُ([16]) *
ويقال : تصوّع شَعَره، إذا تشقق. كذا قال الخليل. وقال أيضاً: تصوَّعَ النَّبْت: هاج. ويقال انصاع القوم سِراعاً: مَرُّوا.
فأمَّا الإناء فالصَّاع والصُّوَاع، وهو إناءٌ يشرب به. وقد يكون مكيالٌ من المكاييل صاعاً، وهو من ذات الواو، وسمِّيَ صاعاً لأنَّه يدور بالمَكِيل.
ويقال إنَّ الكَمِيَّ يَصُوع بأقرانه صَوْعاً، إِذا أتاهم من نَواحيهم. والرَّجلَ يَصُوع الإبل.
ومن الباب: الصَّاع، وهو بطنٌ من الأرض، في قوله:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في صاعِ([17]) *
ومنه صاعُ جؤجُؤِ* النَّعامة، وهو موضعُ صَدْرِها إِذا وضعَتْهُ بالأرض.
(صوغ) الصاد والواو والغين أصلٌ صحيح، وهو تهيئة على شيءٍ على مثالٍ مستقيم. من ذلك قولهم: صاغ الَحَلْيَ يصوغُهُ صَوغاً. وهما صَوْغان، إِذا كان كلُّ واحدٍ منهما على هيئة الآخَر. ويقال للكذَّابِ: صاغ الكذبَ صَوغاً، إِذا اختلقَه. وعلى هذا تفسير الحديث: "كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون"، أراد الذين يصُوغُون الأحاديثَ ويَختلقونها.
(صوف) الصاد والواو والفاء أصلٌ واحد صحيح، وهو الصُّوف المعروف. والباب كله يَرجِع إليه. يقال كبش أَصْوَفُ وصَوِفٌ وصائفٌ وصَافٌ، كلُّ هذا أن يكونَ كثيرَ الصُّوف. ويقولون: أخذ بصُوفَةِِ قَفاه، إذا أَخَذَ بالشَّعَر السائِل في نُقْرته. وصُوفةُ: قومٌ كانوا في الجاهليّة، كَانوا يَخْدُمون الكعبة، ويُجِيزون الحاجَّ. وحُكي عن أبي عُبيدةَ أنَّهم أفناء القبائل تجمَّعُوا فتشبَّكُوا كما يتشبَّك الصُّوف. قال:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانا([18])فأمَّا قولهم: صاف عن الشَّرِّ([19])، إذا عَدَل، فهو من باب الإبدال، يقال صَابَ([20]) إذا مال. وقد ذُكِر في بابه.
(صول) الصاد والواو واللام أصلٌ صحيحٌ، يدلُّ على قَهْرٍ وعُلُوّ. يقال: صال عليه يَصُول صَولةً، إذا استطال. وصال العَيْر، إِذا حَمَلَ على العانة يَصُول صَوْلاً وصِيالاً. وحُكِيَ عن أبي زيد شيءٌ إن صحَّ فهو شاذٌّ. قال: المِصْول: هو الذي يُنقَع فيه الحنظلُ لتَذهب مرارتُه.
(صوك) الصاد والواو والكاف كلمةٌ واحدةٌ. يقال لقيتُه أوَّل صَوْكٍ، أي أوّلَ وَهْلة.
(صوم) الصاد والواو والميم أصلٌ يدلُّ على إِمساكٍ وركودٍ في مكان. من ذلك صَوم الصَّائم، هو إمساكُهُ عن مَطعَمه ومَشربه وسائرِ ما مُنِعَهُ. ويكون الإمساك عن الكلام صوماً، قالوا في قوله تعالى: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ صَوْماً﴾ [مريم 26]، إنَّه الإمساكُ عن الكلامِ والصَّمتُ. وأمَّا الرُّكود فيقال للقائم صائم، قال النابغة:
خيلٌ صيامٌ وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])والصَّوم: رُكود الرِّيح. والصَّوم: استواء الشَّمس انتصافَ النَّهار، كأنَّها ركدت عند تدويمها([22]). وكذا يقال صامَ النَّهارُ. قال امرؤ القيس:
* إذا صامَ النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
ومَصَامُ الفَرَسِ: موقِفه، وكذلك مَصَامَتُه. قال الشَّماخ:
* إذا ما استافَ منها مَصَامَةً([24]) *
(صون) الصاد والواو والنون أصلٌ واحدٌ، وهن كَنٌّ وحفْظ. من ذلك صُنتُ الشّيءَ أصونُه صوناً وصِيانة. والصُِّوان: صُِوان الثَّوب، وهو ما يُصان فيه. فأمَّا قولهم للفرس القائم صائن. فلَعلَّه أن يكون من الإِبدال، كأنّه أريد به الصَّائم، ثمّ أبدلت الميم نوناً. قال النابغة:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** يَصونُ الوَردُ فيها والكُميتُ([25])وممّا شذَّ عن الباب الصَّوَّان، وهي ضربٌ من الحجارة، الواحدةُ صَوَّانة.
---------------------
([1]) الجمهرة (3: 91).
([2]) الكدنة، بضم الكاف وكسرها. والبيت للفقعسي، كما في اللسان (صوي). وأنشده في (جلذ)، بدون  نسبة.
([3]) لامرئ القيس. وعجزه في الديوان 54 واللسان (صوي):
* صبا وشمال في منازل قفال  *.
([4]) هو أوس بن غلفاء، كما في اللسان (صوب).
([5]) كذا ورد إنشاده. وصوابه: "وإن ما أهلكت  مال"، بالقافية المرفوعة الروي. وقبله كما في اللسان:
ألا قالت أمامة  يوم غول *** تقطع بابن غلفاء الحبال
([6]) قال ابن بري: "البيت لرجل من عبد القيس يمدح النعمان. وقيل هو لأبي وجزة يمدح عبد الله بن الزبير، وقيل هو لعلقمة بن عبدة".
([7]) ديوان طرفة 75.
([8]) التكملة من المجمل.
([9]) في الأصل: "وانصاتا"، صوابه من المجمل.
([10]) ديوان ذي الرمة 11 واللسان (صوح).
([11]) أنشده في اللسان (صوح) بدون نسبة.
([12]) أي في تباين أصوله.
([13]) البيت لامرئ القيس في ديوانه 87 واللسان (علب) بدون نسبة.
([14]) وكذا أنشده في المجمل واللسان بدون نسبة.
([15]) في اللسان (صور):
كأن جذعاً خارجاً من صوره *** ما بين أذنيه إلى سنوره
([16]) صدره في الديوان 346:  *عسفت اعتساف الصدع كل مهيبة*
    وفي اللسان (صوع): *عسفت اعتسافاً دونها كل مجهل *.
([17]) البيت للمسيب بن علس من قصيدة في المفضليات: (1: 60). وهو بتمامه:
مرحت يداها للنجاء كأنما  *** تكرو بكفي لاعب في صاع
 ([18]) البيت لأوس بن مغراء السعدي، كما في اللسان (صوف).
([19]) في الأصل: "الشعر"، وفي اللسان:"صاف عني شر فلان، وأصاف الله عني شره".
([20]) في الأصل: "صاف".
([21]) البيت في اللسان (صوم) وليس في قصيدته التي على هذا الروي في ديوانه 65 . وسيأتي في (علك).
([22]) في الأصل: "نديمها"، تحريف. وتدويمها: دورانها.
([23]) قطعة من بيت لامرئ القيس في ديوانه 97  واللسان (صوم). وهو بتمامه:
فدعها وسل الهم عنك بجسرة *** ذمول إذا صام النهار وهجرا
([24]) قطعة من بيت للشماخ في ديوانه 67. وهو بتمامه.
كروف إذا ما استاف منها مصامة  *** له من ثرى أبوالهن نشوق.
([25]) البيت في اللسان (صون)، وليس في ديوان النابغة.

ـ

##### Türkçe

(**باب الصاد والواو وما يثلثهما**)

(**صوي**) **الصاد** ve **الواو** ve **الياء** sahih bir asıldır; bir şiddete, katılığa ve kuruluğa delâlet eder. İbn Düreyd’den([1]): “**صَوَى** şeyi, kuruduğu zaman; o hâlde o **صاوٍ**’dir. Ve **صوِيَ يَصوَى** denir.” Ve **الصَّوَّانُ**: içinde katılık bulunan taşlardır. Ve belki bu (asıl)dan ödünç alınmış ve onun üzerine taşınmış da, “**صَوَّيْت** develerime bir erkek (damızlık) seçtim” denmiştir; onu onlar için seçtiğin zaman. Ve seçim tek başına **تصويَة** olmaz; fakat bunun için yapılır; tâ ki kuvvetlensin ve katılaşsın. Dedi ki:
* **صَوَّى** لها ذا كِـَدْنَةٍ جُلْذيَّا([2]) *
Ve bu, kışın **التَّصوية**’sinden türetilmiştir; o da şudur: koyunun memeleri kurutulur; tâ ki onun için daha semiz olsun. “Sahipleri onu **صَوَّاها**” denir.

Ve babdan **الصُّوَى** vardır; o, taşlardan alâmetlerdir. Ve “onlar rüzgârların farklılaştığı yerdir” diyenin sözüne gelince; alâmetler ancak böyle olur. Dedi ki:
* وَهَبَّتْ له ريحٌ بمختلَفِ **الصُّوى**([3]) *

(**صوب**) **الصاد** ve **الواو** ve **الباء** sahih bir asıldır; bir şeyin inişine ve kararını bulup yerleşmesine delâlet eder. Bundan, sözde ve fiilde **الصَّوَابُ** vardır; sanki o, inmiş, kararını bulup yerleşmiş bir iştir. Ve o, hatânın zıddıdır. Ve ondan **الصَّوْب** vardır; o, yağmurun inişidir. Ve inen (şey) de **صَوبٌ**dur. Bu kıyasın sıhhatine delil, onların **الصَّواب**’ı **صَوْباً** diye adlandırmalarıdır. Şair([4]) dedi:
ذَرِيني إِنَّما خطئي و**صَوبِي** *** عليَّ وإِنَّما أَنفقتُ مالِي([5])
Ve **الصَّيِّب** denir: **الصَّوْب** sahibi bulut. Allah Teâlâ dedi: ﴿أَوْ كَصَيِّبٍ مِنَ السَّمَاءِ﴾ [البقرة 19]. Ve **الصَّوْب**: iniştir. Dedi ki:
فَلَسْتَ لأنسيٍّ ولكن لملأَكٍ *** تَنَزَّلَ من جوِّ السَّماءِ يَصوبُ([6])
Ve iş, atasözleri yürüyüşünde cereyan eden söz üzerine kararını bulup yerleştiği zaman, “**قد صابت بِقُرّ**” denir. Tarafe dedi:
سادراً * أحسَبُ غَيِّي رشَداً *** فتناهيتُ وقد **صابَت بِقُرّْ**([7])
Ve **التَّصويب**: bir inişte bir kamburluktur; ancak böyle olur. **الصُّيَّابة**’ya gelince: her şeyin seçkini (hıyârı)dır; sanki **الصَّوب**’dandır; o da bulut suyunun hâlisidir; sanki o, bundan türetilmiştir.

(**صوت**) **الصاد** ve **الواو** ve **التاء** sahih bir asıldır; o da **الصَّوت**tur; o, işitenin kulağına yerleşen her şey için bir cinstir. “Bu, Zeyd’in sesi” denir. Ve **صيِّت** adam: sesi şiddetli olduğu zaman; ve **صائتٌ**: bağırdığı zaman. Onların “[**دُعيَ**([8]) ] **فانصات**([9])” sözlerine gelince; o da bundandır; sanki onunla **صُوِّتَ** de, sesten dolayı infiâl etti; bu, cevap verdiği zamandır. Ve **الصِّيت**: insanlar içinde güzel anılıştır. “Onun **صِيتُهُ** gitti” denir.

(**صوح**) **الصاد** ve **الواو** ve **الحاء** küçük bir asıldır; bir şeyde kuruluk sonrası yayılmaya delâlet eder. Bundan **تصوَّحَ** ot vardır; bu, coşup (kuruyup) yayıldığı ve coşmasından sonra dağıldığı zamandır. Ve rüzgâr onu **صوَّحتْه**: onu kuruttuğu, çatlatıp dağıttığı zaman. Zû’r-Rumme dedi:
وصَوّح البَقْلَ نَآّجٌ تجيءُ به *** هَيْفٌ يمانيةٌ في مرّها نَكبُ([10])
Ve babdandır: onların atların terine **الصُّوَاح** adını vermeleri. Eğer sahih ise, ancak kuruduğu zaman olur; ve kurumuşa, suyun kurumuşu diye adlandırırlar. Şair **الصُّواح** hakkında dedi:
جَلَبْنا الخيل دامِيةً كُلاَها *** يُسَنُّ على سنابكها **الصُّواحُ**([11])
Sonra “saç **تصوَّح** etti” denir; çatlayıp dağıldığı zaman.

Ve bu kıyas üzerine taşınması câiz olan şeylerdendir: **الصُّوح**; vadi duvarıdır; ve onun iki **صُوحانِ**’ı vardır. Ancak ona **صُوحاً** adı verilmiştir; çünkü o, çamurdur; dağılıp saçılır; tâ ki bu, duvar gibi olsun.

(**صور**) **الصاد** ve **الواو** ve **الراء** çok kelimelerdir; asılları birbirinden ayrıdır. Ve bu bab, kıyas ve اشتقاق babı değildir. Yazdıklarımızda bunun benzeri geçti([12]).

Ve ondan kıyaslanan şeylerdendir: “**صوِرَ يَصْوَر**” sözleri; meylettiği zaman. Ve “**صُرْت** şeyi **أُصُورُهُ** ve **أَصَرْتُه**” (denir); onu kendine doğru eğdiğin zaman. Ve kıyası **تَصَوَّر** gelir; vurulana (darb edilene) göre; sanki o meyletti ve düştü. İşte bu, kıyaslanandır; bunun dışındaysa her kelime kendi başına münferittir.

Bundan **الصُّورة** vardır: her yaratılmışın sûreti; çoğulu **صُوَر**; o, yaratılışının heyetidir. Ve Allah Teâlâ **المُصَوِّر** olan **البارئ**’dir. Ve “adam **صَيِّرٌ**” denir; sûreti güzel olduğu zaman. Ve bundan **الصَّور** vardır: hurma topluluğu; o, çitliktir. Ve **الصَّوْر**’un lafzından bir tekili yoktur. Ve bundan **الصُِّوار** vardır; o, sığır sürüsüdür; çoğulu **صِيران**. Dedi ki:
فَظَلَّ لِصيران الصَّريم غَماغِمٌ *** يُدَاعِسُها بالسَّمْهرِيِّ المعلَّبِ([13])
Ve bundan **الصُِّوار** vardır: miskin **صُِوار**’ı. Bir kavim dedi: o, onun kokusudur; bir kavim dedi: o, onun kabıdır. Ve bir beyit okurlar; ve onun uydurma olması pek yakışır; iki kelime de sahihtir:
إِذا لاح **الصُِِّوار** ذكرتُ ليلَى *** وأذكرُها إِذا نَفَحَ **الصِّوارُ**([14])
Ve bundan onların sözüdür: “Başımda **صَوْرة** buluyorum”; yani kaşıntı. Ve bundan Halîl’in rivayet ettiği bir şey vardır; dedi ki: **عصفور صَوَّار**; o, çağrıldığı zaman cevap verendir. Bunu Arapça saymıyorum; sahih olursa, zikrettiğimiz ilk babdan olması mümkündür; çünkü çağırana meyleder. Atın perçem saçına gelince; ona **صَوْراً** denir. Bu, hurma **صَوْر**’una benzetme mânâsı üzere olabilir; ve zikredilmiştir. Dedi ki:
* كأنَّ عِرقاً مائلاً من **صَوْرهِ**([15]) *
Ve “**الصَّارَةُ**: ağaçlı arazi” denir.

(**صوع**) **الصاد** ve **الواو** ve **العين** sahih bir asıldır; ve onun iki babı vardır: birisi dağılmaya ve çatlayıp yarılmaya delâlet eder; diğeri kap (inâ).

Birincisi onların sözüdür: “**تصوَّعُوا**”; dağıldıkları zaman. Zû’r-Rumme dedi:
* تظَلُّ بها الآجالُ عَنِّي **تَصَوَّعُ**([16]) *
Ve “saçı **تصوّع** etti” denir; çatladığı zaman. Halîl böyle dedi. Ve yine dedi: “Bitki **تصوَّعَ** etti”: coştu. Ve “kavim **انصاع** etti süratle”: geçip gittiler, denir.

Kaba gelince: **الصَّاع** ve **الصُّوَاع**; o, onunla içilen bir kaptır. Ve ölçülerden bir ölçü de **صاعاً** olabilir; o, vâvlı (ذات الواو) olandır; ve ona **صاعاً** adı verilmiştir; çünkü o, ölçülenle döner.

Ve denir ki: yiğit, akranlarına **يَصُوع** eder **صَوْعاً**; onlara yanlarından geldiği zaman. Ve adam, develeri **يَصُوع** eder.

Ve babdandır: **الصَّاع**; o, yerin bir karnıdır; şu sözde:
* بكَفَّيْ ماقِطٍ في **صاعِ**([17]) *
Ve ondan: devekuşunun göğüs kemiğinin **صاعُ جؤجُؤِ**’ü; o, göğsünü yere koyduğu zaman göğsünün yeridir.

(**صوغ**) **الصاد** ve **الواو** ve **الغين** sahih bir asıldır; o, düzgün bir örnek üzere bir şey üzerinde hazırlamadır. Bundan onların sözüdür: “Süsü **صاغ** eder; onu **يصوغُهُ صَوغاً**.” Ve ikisi **صَوْغان**’dır; her biri ötekinin heyeti üzere olduğu zaman. Ve yalancıya: “Yalanı **صاغ** etti **صَوغاً**” denir; onu uydurduğu zaman. Ve bunun üzerine hadisin tefsiri: “**كِذْبة كذَبَتْها الصَّوَّاغُون**”; hadisleri **يصُوغُون** ve uyduranları kastetti.

(**صوف**) **الصاد** ve **الواو** ve **الفاء** tek bir sahih asıldır; o da bilinen **الصُّوف**tur. Ve babın hepsi ona döner. “Koç **أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** ve **صائفٌ** ve **صَافٌ**” denir; bütün bunlar, yününün çok olmasıdır. Ve “Ensesinin **صُوفَةِِ**’sinden tuttu” derler; ensesindeki çukurda sarkan saçı tuttuğu zaman. Ve **صُوفةُ**: câhiliyede bir kavimdi; Kâbe’ye hizmet ederlerdi ve hacıyı geçirirlerdi. Ebû Ubeyde’den rivayet edildiğine göre: onlar, kabilelerin artıklarıydı; toplanıp birbirine kenetlendiler; tıpkı yünün kenetlenmesi gibi. Dedi ki:
وَلاَ يَرِيمُون في التَّعريفِ مَوقِفَهم ***  حتَّى يقالَ أَجِيزُوا آلَ **صُوفانا**([18])
Onların “**صاف** عن الشَّرِّ([19])” sözlerine gelince; saptığı zaman; bu, ibdâl babındandır. “**صَابَ**([20])” denir; meylettiği zaman. Babında zikredilmiştir.

(**صول**) **الصاد** ve **الواو** ve **اللام** sahih bir asıldır; kahra ve üstün gelmeye delâlet eder. “Ona karşı **صال** etti; **يَصُول صَولةً**”; uzayıp büyüklendiği zaman. Ve yaban eşeği **صال** etti; sürüye حمل ettiği zaman; **يَصُول صَوْلاً** ve **صِيالاً**. Ebû Zeyd’den bir şey rivayet edildi; sahihse şâzdır. Dedi ki: **المِصْول**: acı karpuzun acılığı gitsin diye içinde ıslatıldığı şeydir.

(**صوك**) **الصاد** ve **الواو** ve **الكاف** tek bir kelimedir. “Onunla ilk **صَوْكٍ**’ta karşılaştım” denir; yani ilk bakışta.

(**صوم**) **الصاد** ve **الواو** ve **الميم** bir asıldır; bir yerde tutma ve durgunluğa delâlet eder. Bundan, oruçlunun **صَوم**’u vardır; o, yemeğinden, içeceğinden ve kendisine yasaklanan diğer şeylerden kendini tutmasıdır. Ve konuşmadan tutma da **صوماً** olur. Allah Teâlâ’nın şu sözü hakkında: ﴿إِنِّي نَذَرْتُ لِلرَّحمنِ **صَوْماً**﴾ [مريم 26]; onun, konuşmadan tutma ve susma olduğu söylenmiştir. Durgunluğa gelince; ayakta durana **صائم** denir. Nâbiga dedi:
خيلٌ **صيامٌ** وخيلٌ غيرُ صائمةٍ *** تحتَ العَجَاجِ وخيلٌ تَعلُك اللُّجُما([21])
Ve **الصَّوم**: rüzgârın durgunluğudur. Ve **الصَّوم**: güneşin gün ortasında eşitlenmesidir; sanki dönüp durmasında([22]) durgunlaştı. Ve böylece “gündüz **صامَ** etti” denir. İmru’ul-Kays dedi:
* إذا **صامَ** النَّهارُ وهَجَّرَا([23]) *
Ve atın **مَصَامُ**’u: durduğu yerdir; aynı şekilde **مَصَامَتُه**. Şemmâh dedi:
* إذا ما استافَ منها **مَصَامَةً**([24]) *

(**صون**) **الصاد** ve **الواو** ve **النون** tek bir asıldır; o da örtme ve korumadır. Bundan “Şeyi **صُنتُ**; onu **أصونُه صوناً** ve **صِيانة** (ile)” vardır. Ve **الصُِّوان**: elbisenin **صُِوان**’ı; o, içinde korunan şeydir. At için ayakta dururken “**صائن**” demelerine gelince; belki ibdâlden olabilir; sanki onunla **الصَّائم** kastedildi; sonra **الميم** **نوناً**a çevrildi. Nâbiga dedi:
وما حاولتُما بِقِيادِ خيلِ *** **يَصونُ** الوَردُ فيها والكُميتُ([25])
Babdan şâz olan şeylerdendir: **الصَّوَّان**; o, taşlardan bir türdür; tekili **صَوَّانة**’dır.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قرئ: (صوغ الملك) (وهي قراءة شاذة) يذهب به إلى أنه كان مصوغا من الذهب.

##### Türkçe

- Okundu: (**صوغ الملك**) (ve o şâz bir kıraattir); onunla, onun altından mamul kılınmış olduğu görüşüne gidilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص و غ
هو يحسن الصوغ والصياغة ولفلانة صوغ من الذهب والفضة‏.‏
قال ابن مقبل‏:‏ تباهي بصوغ من كروم وفضة معطفة يكسونها قصباً خدلاً ومن المجاز‏:‏ فلان حسن الصيغة وهي الخلقة وصاغه الله تعالى صيغة حسنة‏.‏
وفلان من صيغة كريمة‏:‏ من أصل كريم‏:‏ وصاغ فلان الكلام‏:‏ حبره وهو من صاغه الكلام‏.‏
وصاغ كذباً وزوراً وهو يصوغ الأحاديث‏:‏ يخلقها‏.‏
وقيل لأبي هريرة رضي الله تعالى عنه‏:‏ خرج الدجال فقال‏:‏ كذبة كذبها الصواغوان‏.‏
وعنده صيغة من السهام‏.‏
ورميتهم بستين سهماً صيغة أي من صنعة رجل واحد‏.‏
قال‏:‏ وصيغة قد راشها وركباً وهما صوغان‏:‏ سيان‏.‏
وهو صوغه وهي صوغه وصوغته‏:‏ مثله في الميلاد‏.‏
وهذا صوغ هذا إذا كان على قدره‏.‏

##### Türkçe

ص و غ
O, **الصوغ** ve **الصياغة**yi güzel yapar; falancanın da altın ve gümüşten **صوغ**u vardır.‏
İbn Mukbil dedi ki:
“Üzüm salkımlarından ve gümüşten bir **صوغ** ile övünür; bükülmüş (bir halde) ona, sarkık kamışlar giydirirler.”
Mecazdandır: Falanca **حسن الصيغة**dir; bu da yaratılıştır. Allah Teâlâ onu güzel bir **صيغة** üzere **صاغ** etti.‏
Ve falanca **من صيغة كريمة**dendir: soylu bir asıldandır. Ve falanca sözü **صاغ** etti: onu süsledi; o, sözü **صاغ** edenlerdendir.‏
Ve o, yalan ve iftira **صاغ** etti; o, hadisleri **يصوغ** eder: onları uydurur.‏
Ebû Hureyre’ye (Allah Teâlâ ondan razı olsun) denildi: “Deccâl çıktı.” O dedi ki: “**كذبة**; onu iki **الصواغوان** yalanladı.”‏
Onun yanında oklardan bir **صيغة** vardır.‏
Onlara altmış okla, **صيغة** (olarak) attım; yani tek bir adamın sanatından.‏
Dedi ki: “Ve bir **صيغة**; onu tüylemiş ve takmış; ikisi de iki **صوغان**dır: eşittirler.”‏
O, onun **صوغه**dur; ve onun **صوغه**dur; ve onun **صوغته**dir: doğumda onun gibidir.‏
Ve bu, şu **صوغ**dur; eğer onun ölçüsünce ise.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّوْغُ: مصدر صاغَ الشيءَ يَصُوغُه صَوْغاً وصِياغةً وصُغْتُه أَصوغُه صِياغةً وصِيغةً وصَيْغُوغةً؛ الأَخيرة عن اللحياني: سَبكَهُ ومثله كان كَيْنُونةً ودام دَيْمُومةً وساد سَيْدُودةً. قال: وقال الكسائي كان أَصلُه كَوْنُونةً وسَوْدُودةً ودَوْمُومةً فقُلبت الواوُ ياء طلبَ الخِفَّةِ، وكل ذلك عند سيبويه فَعْلُولةً، كانت من ذوات الياء أَو من ذوات الواو.
ورجل صائِغٌ وصَوَّاغٌ وصَيَّاغٌ مُعاقِبةٌ في لغة أَهل الحجاز. وفي حديث علي: واعَدْتُ صَوَّاغاً من بني قَيْنُقاعَ؛ هو صَوَّاغُ الحَلْي، قال ابن جني: إنما قال بعضهم صَيّاغٌ لأَنهم كرهوا التقاء الواوين لا سَّيما فيما كثر استعماله، فأَبدلوا الأُولى من العينين ياء كما قالوا في أَمَّا أَيْما ونحو ذلك فصار تقديره الصَّيْواغُ، فلما التقت الواو والياء على هذا أَبدلوا الواو للياء قبلها فقالوا الصيَّاغ، فإبدالهم العين الأُولى من الصوَّاغِ دليل على أَنها هي الزائدة لأَن الإِعْلال بالزائد أَولى منه بالأصل؛ قال ابن سيده: فإِن قلت فقد قلبْتَ العين الثانية أَيضاً فقلتَ صَيَّاغ، فلسنا نراك إلا وقد أَعللت العينين جميعاً، فمن جعلك بأَن تجعل الأُولى هي الزائدة دون الأَخيرة وقد انقلبتا جميعاً؟ قيل: قلب الثانية لا يستنكر لأَنه عن وجوب وذلك لوقوع الياء ساكنة قبلها، فهذا غير تَعَدٍّ ولا يُعْتَذَر منه، لكن قلبُ الأُولى وليس هناك علة يُضْطَر إلى إبدالها أَكثر من الاستخفاف مجرداً هو التَّعَدِّي المستنكر ولكنه المعوّل عليه المحتج به، فلذلك اعتمدناه، وعَملُه الصِّياغةُ، والشيءُ مَصُوغٌ. والصَّوْغُ: ما صِيغَ، وقد قرئ: قالوا نَفْقِدُ صَوْغَ الملك. ورجل صَوَّاغٌ: يَصُوغُ الكلامَ ويُزَوِّرُهُ، وربما قالوا: فلان يَصوغُ الكذب، وهو استعارة. وصاغَ فلان زُوراً وكذباً إِذا اختلقه. وهذا شيء حسَنُ الصِّيغةِ أَي حسَنُ العَملِ. وفي الحديث أَكْذَبُ الناس الصَّبَّاغُون والصَّوَّاغُون؛ هم صَبَّاغُو الثيابِ وصاغةُ الحُلِيّ لأَنهم يَمْطُلُونَ بالمواعِيدِ الكاذبة، وقيل: أَراد الذين يرتِّبُون الحديث: ويَصُوغُون الكذب. يقال: صاغ شعراً وكلاماً أَي وضعه ورتَّبَه، ويروى الصيَّاغون، بالياء، وروي عن أَبي رافع الصائغ قال: كان عمر يُمازِحُني يقول أَكْذَبُ الناس الصَّوَّاغُ، يقول اليوم وغَداً، وقيل: أَراد الذين يَصْبُغون الكلام ويَصُوغُونه أَي يُغَيِّرُونه ويَخْرُصُونه؛ وأَصل الصَّبْغِ التغْيير. وفي حديث أَبي هريرة: رأَى قوماً يَتَعادَوْنَ فقال:ما لهم؟ فقالوا: خرج الدَّجَّالُ فقال: كَذِبَةٌ كَذَبَها الصيَّاغون؛ وروي الصوَّاغون، أَي اخْتلقها الكذابون.
وهذا صَوْغُ هذا أَي على قدره. وغُلامانِ صَوْغانِ: على لِدةٍ واحدةٍ. وهما صَوْغانِ أَي سِيَّانِ. قال ابن بزرج: هو سَوْغُ أَخيه طَرِيدُه وُلِدَ في إِثره.قال الفراء: بنو سُليم وهَوازِنُ وأَهلُ العالِيةِ وهُذَيْلٌ يقولون هو أَخوه صَوْغُه، بالصاد، قال: وأَكثر الكلام بالسين سوغُه. وفلان حسَنُ الصِّيغةِ أَي حسَنُ الخِلْقةِ والقَدِّ. وصاغَه اللهُ صِيغةً حَسَنةً أَي خَلَقَه، وصِيغَ على صِيغَتِه أَي خُلِقَ خِلْقَتَه، وصاغَ اللهُ الخلقَ يَصُوغُها. ابن شميل: صاغَ الأُدْمُ في الطعام يَصُوغُ أَي رَسَبَ، وصاغَ الماءُ في الأَرض رَسَبَ فيها. وفي حديث بكير (* قوله
«بكير» كذا في الأصل، والذي في النهاية: بكر.) المزني في الطعام: يدخل صَوْغاً ويخرج سُرُحاً أَي الأَطْعِمةُ المَصُوغةُ أَلواناً المهيأَة بعضها إِلى بعض. والصِّيغةُ: السِّهامُ التي من عمل رجل واحد وهو من ذلك؛ قال العجاج:
وصِيغة قَدْ راشَها ورَكَّبا
وسِهامٌ صِيغةٌ من ذلك أَي من عَمَلِ رجُل واحدٍ، وهو من الواوِ إِلا أَنها انقلبت ياء لكسرة ما قبلها؛ قال ابن بري: شاهده قول حميد الأَرقط: شَرْيانة تمنع بَعْدَ اللِّينِ ،
وصِيغة ضُرِّجْنَ بالبَشْنِينِ

##### Türkçe

**الصَّوْغُ**: **صاغَ**’ın masdarıdır; “şeyi **يَصُوغُه** **صَوْغاً** ve **صِياغةً** olarak **صاغَ**” (demektir); “onu **صُغْتُه**; onu **أَصوغُه** **صِياغةً** ve **صِيغةً** ve **صَيْغُوغةً** olarak (yaptım)” (denir); sonuncusu **اللحياني**’den: “onu döktü (kalıba döktü)”; bunun benzeri: “**كان** **كَيْنُونةً** olarak (oldu)” ve “**دام** **دَيْمُومةً** olarak (devam etti)” ve “**ساد** **سَيْدُودةً** olarak (efendi oldu)”. Dedi ki: ve **الكسائي** dedi: “onun aslı **كَوْنُونةً** ve **سَوْدُودةً** ve **دَوْمُومةً** idi; hafiflik istemek için **الواو** **ياء**’a çevrildi.” Bütün bunlar **سيبويه** katında **فَعْلُولةً**’dır; **الياء** sahiplerinden de olsa **الواو** sahiplerinden de olsa.

Ve bir adam **صائِغٌ** ve **صَوَّاغٌ** ve **صَيَّاغٌ**: Hicaz ehlinin dilinde birbirinin yerine geçen (lafızlar)dır. Ve Ali’nin hadisinde: “Ben, Benî **قَيْنُقاعَ**’dan bir **صَوَّاغاً** ile sözleştim”; o, **الحَلْي**’nin **صَوَّاغُ**’udur. **ابن جني** dedi: “Onlardan bazısı ancak **صَيّاغٌ** dedi; çünkü iki **الواو**’nun birleşmesini—özellikle kullanımı çok olan şeyde—çirkin gördüler; böylece iki **العين**’den birincisini **ياء** yaptılar; nitekim **أَمَّا**’da **أَيْما** ve bunun benzerinde dedikleri gibi; böylece takdiri **الصَّيْواغُ** oldu. Sonra bu üzere **الواو** ile **الياء** karşılaşınca, önündeki **الياء** sebebiyle **الواو**’yu **ياء**’a çevirdiler; böylece **الصيَّاغ** dediler. **الصوَّاغِ**’dan birinci **العين**’i değiştirmeleri, onun ziyade (harf) olduğuna delildir; çünkü ziyadede **الإِعْلال** asılda olmasından daha evlâdır.” **ابن سيده** dedi: “Eğer ‘ikinci **العين**’i de çevirdin ve **صَيَّاغ** dedin; biz seni ancak iki **العين**’i de illetlendirmiş görüyoruz; ikisi de birlikte dönmüşken, birincisini ziyade, sonuncusunu değil diye yapmana seni kim sevk etti?’ dersen; denir ki: ‘İkincinin çevrilmesi yadırganmaz; çünkü bu, zorunluluktandır; o da öncesinde sâkin bir **الياء**’ın bulunması sebebiyledir; bu, taşkınlık değildir ve ondan özür dilenmez. Fakat birincinin çevrilmesi—onu değiştirmeye mecbur eden bir illet yokken—sırf hafifletme olarak, yadırganan taşkınlıktır; fakat dayanak alınan ve onunla delil getirilen odur; bu yüzden ona dayandık.’” Ve onun işi **الصِّياغةُ**’dır; ve şey **مَصُوغٌ**’dur.

Ve **الصَّوْغُ**: “dökülen/biçimlendirilen şey”dir; ve şu okunmuştur: “Dediler ki: Biz, melikin **صَوْغَ**’unu kaybediyoruz.” Ve bir adam **صَوَّاغٌ**: sözü **يَصُوغُ** eder ve onu **يُزَوِّرُهُ** (uydurur/tezvir eder); bazen derler ki: “Falan, yalanı **يَصوغُ** eder”; bu bir istiaredir. Ve falan **زُوراً** ve yalan **صاغَ** ettiğinde: onu uydurmuş olur. Ve bu, **حسَنُ الصِّيغةِ** bir şeydir; yani güzel işçilikli. Ve hadiste: “İnsanların en yalancısı **الصَّبَّاغُون** ve **الصَّوَّاغُون**’dur”; onlar, elbise **صَبَّاغُو**’ları ve **الحُلِيّ** **صاغةُ**’larıdır; çünkü yalan vaatlerle oyalayıp geciktirirler; ve denildi ki: hadis tertip edenleri kastetti: ve yalanı **يَصُوغُون** ederler. Denir ki: “Şiir ve söz **صاغَ** etti”; yani onu koydu ve tertip etti. Ve **الصيَّاغون** (şeklinde), **الياء** ile rivayet olunur; ve **أَبي رافع الصائغ**’den rivayet olundu: “Ömer benimle şakalaşırdı; derdi ki: ‘İnsanların en yalancısı **الصَّوَّاغُ**’dır; bugün der, yarın (der).’” Ve denildi ki: sözü **يَصْبُغون** ve onu **يَصُوغُونه** edenleri kastetti; yani onu değiştirirler ve onu tahminle uydururlar; **الصَّبْغِ**’in aslı değiştirmedir. Ve **أَبي هريرة**’nin hadisinde: bir kavmi birbirleriyle koşuşur hâlde gördü; dedi ki: “Onlara ne oluyor?” Dediler ki: “**الدَّجَّالُ** çıktı.” Dedi ki: “Bir **كَذِبَةٌ**; onu **الصيَّاغون** yalanladı (uydurdu)”; ve **الصوَّاغون** diye rivayet olundu; yani onu yalancılar uydurdu.

Ve bu, bunun **صَوْغُ**’udur; yani onun ölçüsünce. Ve iki oğlan **صَوْغانِ**: tek bir **لِدةٍ** üzere (aynı doğumda). Ve ikisi **صَوْغانِ**’dır; yani eşittirler. **ابن بزرج** dedi: “O, kardeşinin **سَوْغُ**’udur; onun ardılıdır; onun peşinden doğmuştur.” **الفراء** dedi: “Benî Süleym ve Hevâzin ve **العالِيةِ** ehli ve Hüzeyl, ‘o, onun kardeşi **صَوْغُه**’ derler; **الصاد** ile.” Dedi ki: “Sözün çoğu **السين** ile: **سوغُه**.”

Ve falan **حسَنُ الصِّيغةِ**’dir; yani yaratılışı ve boyu güzeldir. Ve Allah onu **صِيغةً حَسَنةً** olarak **صاغَه** etti; yani onu yarattı. Ve onun **صِيغَتِه** üzere **صِيغَ** edildi; yani onun yaratılışı üzere yaratıldı. Ve Allah mahlûku **يَصُوغُها** olarak **صاغَ** eder. **ابن شميل**: “**الأُدْمُ** yemekte **صاغَ** eder, **يَصُوغُ**; yani çöker (dibe çöker). Ve su, yerde **صاغَ** eder: onda çöker.” Ve yiyecekte **بكير** (* “بكير” lafzı asılda böyledir; **النهاية**’de olan: **بكر**.) **المزني** hadîsinde: “**صَوْغاً** olarak girer ve **سُرُحاً** olarak çıkar”; yani renkler hâlinde **المَصُوغةُ** yiyecekler; birbirine hazırlanmış (çeşitler).

Ve **الصِّيغةُ**: tek bir adamın işinden olan oklardır; ve o, bundandır. **العجاج** dedi:
وصِيغة قَدْ راشَها ورَكَّبا

Ve “**صِيغةٌ** oklar” bundandır; yani tek bir adamın işindendir. Ve o, **الواو**’dandır; ancak öncesindeki kesre sebebiyle **ياء**’a dönmüştür. **ابن بري** dedi: onun şahidi, **حميد الأَرقط**’un sözü:
شَرْيانة تمنع بَعْدَ اللِّينِ ،
وصِيغة ضُرِّجْنَ بالبَشْنِينِ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص و غ * * صَاغَ * الشيء من باب قال فهو * صائِغٌ * و * صَوَّاغٌ * و * صَيَّاغٌ * أيضا في لغة أهل الحجاز وعمله * الصِّيَاغَةُ * وفلان * يَصُوغُ * الكذب وهو استعارة وفي الحديث ﴿كذبة كذبها * الصَّوَّاغُون *﴾

##### Türkçe

* ص و غ * * **صَاغَ** * şeyi **قال** babından; o hâlde o **صائِغٌ** ve **صَوَّاغٌ** ve ayrıca Hicaz ehlinin dilinde **صَيَّاغٌ**dır. Onun işi **الصِّيَاغَةُ**dır. Ve falan kimse yalanı **يَصُوغُ**; bu bir استعارةdır. Ve hadiste: ﴿**كذبة** **كذبها** **الصَّوَّاغُون**﴾

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صاغ الماء يصوغ صوغا: رسب في الأرض، وكذلك صاغ الأدم في الطعام: إذا رسب فيه، قاله ابن شميل.
 ومن المجاز: صاغ الله تعالى فلانا صيغة حسنة، أي: خلقه خلقة حسنة، وهو حسن الصيغة، أي: حسن العمل، وقيل: حسن الخلقة والقد، وصيغ على صيغته، أي: خلق خلقته.
 وصاغ الشيء: يصوغه صوغا: هيأه على مثال مستقيم وسبكه عليه فانصاغ.
 وهو صواغ، وصائغ، وصياغ معاقبة في لغة أهل الحجاز، وفي حديث علي رضي الله عنه: واعدت صواغا من بني قينقاع وهو صواغ الحلي، قال ابن جني: إنما قال بعضهم صياغ، لأنهم كرهثوا التقاء الواوين، لا سيما من العينين ياء، كما قالوا في أما أيما، ونحو ذلك فصار تقديره: الصيواغ، فلما التقت الواو والياء على هذا أبدلوا الواو للياء قبلها، فقالوا: الصياغ، فإبدالهم العين الأولى من الصواغ دليل على أنها هي الزائدة، لأن الإعلال بالزائد أولى منه بالأصل.
 والصياغة بالكسر: حرفته وعمله.
 ويقال: سهام صيغة، بالكسر، أي: مستوية من عمل رجل واحد، وأصلها الواو، انقلبت ياء لكسرة ما قبلها، قال العجاج:
  وصيغة قد راشها وركبـا
  وفارجا من قضب ما تقضبا وقال أبو حزام العكلي:

  ومعي صيغة وجشـاء فـيهـا                      شرعة حشرها حري أن يكيسا وهو مجاز.
 ويقال: هو من صيغة كريمة أي: من أصل كريم وهو مجاز، نقله الزمخشري وابن عباد.
 وهما صوغان أي: سيان، أو هما على لدة واحدة، عن ابن دريد.
 وقال ابن بزرج، وأبو عمرو هو صوغ أخيه، مثل: سوغه بالسين، أي: طريده، ولد في أثره، قال الفراء: بنو سليم، وهوازن، وأهل العالية، وهذيل، يقولون: هو أخوه صوغه، بالصاد، قال: وأكثر الكلام بالسين: سوغه.
 ويقال أيضا: هو صوغة أخيه مثل سوغة أخيه، وقال ابن عباد: هي أختك صوغك وصوغتك وصاغ له الشراب: لغة في ساغ بالسين.
 والصيغ، كسيد: الكذاب المزخرف حديثه وأصله صيوغ، وقد تقدم قريبا وبه فسر الصاغاني قول رؤبة السابق في ص-ن-غ.
 والصيغة بهاء: الثريدة، نقله الفراء.
 والأصيغ: اسم واد، ويقال نهر، قال الصاغاني في التكملة: وهو غير الأصبغ. قلت: وفيه نظر والصحيح أنه تصحيف عنه، وبعضهم فسر به قول رؤبة السابق في صبغ:
  آذي دفاع كسيل الأصيغ وصيغ: ناحية بخراسان، وقد ذكرها المصنف في س-ي-غ ونسب إليها صاحب المهذب في اللغة، وقد ترجمه المصنف أيضا في طبقات اللغويين من مصنفاته، والصاد أشهر.
 وقرئ: نفقد صوغ الملك وهو مصدر بمعنى المصوغ سمي به كقولك: هذا درهم ضرب الأمير، أي مضروبه، وقال الراغب: يذهب إلى أنه كان مصوغا من الذهب قلت: وهي قراءة يحيى بن يعمر، والعطاردي وابن عمير، وقرئ أيضا صواغ الملك كغراب، وهي قراءة سعيد بن جبير، وقتادة والحسن البصري، كأنه مصدر صاغ، كالبوال والقوام، يقال: به بوال، من بال وبالدابة قوام، من قام.
 ومما يستدرك عليه: الصياغة والصيغة: بكسرهما، والصيغوغة، وهذه عن اللحياني: التسبيك، وقد صغته أصوغه، وكذلك الصواغ بالضم وقد ذكره المصنف استطرادا.
 وجمع الصائغ: صاغة، وصواغ، وصياغ، بالضم فيهما مع التشديد، وروي عن أبي رافع الصائغ: كان عمر يمازحني يقول: أكذب الناس الصواغ، يقول: اليوم وغدا.
 والصواغ أيضا: الذين يصوغون الكلام، أي: يغيرونه ويخرصونه.
 والصواغ، كشداد: من يصوغ الكلام ويزوره وربما قالوا: فلان يصوغ الكذب، وهو مجاز، ومنه: صاغ فلان زورا وكذبا: إذا اختلقه.
 والمصوغ، كمقول: ما صيغ، كالمصاغ كمقام.
 والمصاغ بالفتح: الحلي المصوغة.
 ويجمع الصيغ على صاغة، كسيد وسادة.
 وصاغ شعرا أو كلاما: وضعه ورتبه، وهو مجاز.
 ويقال: هذا صوغ هذا، أي على قدره.
 ويقال: صيغة الأمر كذا وكذا، بالكسر، أي: هيئته التي بني عليها.
 وابن الصائغ: نحوي مشهور، وهو موفق أبو البقاء، يعيش بن علي بن يعيش، الأسدي الموصلي الحلبي، شرح المفصل وتصريف الملوكي لابن جني، ولد بحلب سنة 553 وتوفي بها سنة 643.
 والأصيغ: الماء العام الكثير، وبه فسر قول رؤبة السابق، عن ابن الأعرابي.
 وابن الصائغ المكتب، هو عبد الرحمن بن يوسف القاهري، ولد سنة 769 وسمع الثاني من

  أمالي أبي الحصين على الجمال المحلاوي بقراءة الحافظ بن حجر بقصر بشتال، في سنة 799، وكتب الخط المنسوب، عن الوسيمي والزفتاوي، ومات سنة 845.

##### Türkçe

**صاغ** suyu, **يصوغ** **صوغا**: yere çöktü (sızıp dibe indi); aynı şekilde **صاغ** deriyi yiyeceğin içinde: eğer onun içinde çökerse; bunu İbn Şümeyl söylemiştir.
Ve mecazdan: Allah Teâlâ falanı **صيغة** güzel bir **صيغة** ile **صاغ** etti; yani onu güzel bir yaratılışla yarattı; ve o **حسن الصيغة**dir; yani güzel amellidir; ve denildi: güzel yaratılış ve boy-pos; ve **صيغ** onun **صيغته**si üzere; yani onun yaratılışını yarattı.
Ve **صاغ** şeyi: **يصوغه صوغا**: onu düzgün bir örnek üzere hazırladı ve onu onun üzerine döktü; böylece **انصاغ** etti.
Ve o **صواغ**dır, ve **صائغ**dir, ve **صياغ**dır; Hicaz ehlinin dilinde birbirinin yerine geçen (lafızlar)dır; ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: Ben Benî Kaynukâ‘dan bir **صواغ** ile sözleştim; o, süs eşyasının **صواغ**ıdır; İbn Cinnî dedi ki: Bazıları ancak **صياغ** dedi; çünkü iki **واو**nun buluşmasını çirkin gördüler; özellikle iki gözden (harften) **ياء** olmasıyla; nitekim **أما** hakkında **أيما** dedikleri gibi ve bunun benzeri; böylece onun takdiri: **الصيواغ** oldu; sonra bu üzere **واو** ile **ياء** buluşunca, önündeki **ياء** sebebiyle **واو**yu **ياء**ya çevirdiler; böylece **الصياغ** dediler; onların **الصواغ**dan birinci **عين**i değiştirmeleri, onun ziyade (harf) olduğuna delildir; çünkü i‘lâlın ziyade olana yapılması, asla yapılmasından daha evlâdır.
Ve **الصياغة** (kesre ile): onun zanaatı ve işi.
Ve denilir: **سهام صيغة** (kesre ile); yani tek bir adamın işinden (çıkmış) düzgün (oklar); ve aslı **واو**dur; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء**ya döndü; el-‘Accâc dedi ki:
  **وصيغة قد راشها وركبـا**
  **وفارجا من قضب ما تقضبا**
Ve Ebû Hizâm el-‘Aklî dedi ki:

  **ومعي صيغة وجشـاء فـيهـا                      شرعة حشرها حري أن يكيسا**
Ve bu mecazdır.
Ve denilir: o, **صيغة** kerîmeden; yani kerîm bir asıldandır; ve bu mecazdır; bunu Zemahşerî ve İbn ‘Abbâd nakletti.
Ve ikisi **صوغان**dır; yani eşittirler; yahut ikisi tek bir **لدة** üzeredir; İbn Düreyd’den.
Ve İbn Büzerc ve Ebû ‘Amr dedi ki: o, kardeşinin **صوغ**udur; tıpkı **سوغه** ( **سين** ile) gibi; yani onun ardılıdır; onun ardından doğmuştur; Ferrâ dedi ki: Benû Süleym, Hevâzin, el-‘Âliye ehli ve Hüzeyl: “o, kardeşinin **صوغه**udur” derler; **صاد** ile; dedi ki: sözün çoğu **سين** iledir: **سوغه**.
Ve ayrıca denilir: o, kardeşinin **صوغة**sıdır; kardeşinin **سوغة**sı gibi; ve İbn ‘Abbâd dedi ki: o, senin kız kardeşin **صوغك**tır ve **صوغتك**tır; ve **صاغ** ona içeceği: **ساغ** ( **سين** ile) hakkında bir dildir.
Ve **الصيغ** ( **سيد** gibi): hadisini süsleyip bezeyen yalancı; ve aslı **صيوغ**dur; ve az önce geçti; ve bununla, Sâğânî, Rü’be’nin **ص-ن-غ** maddesindeki önceki sözünü tefsir etti.
Ve **الصيغة** ( **هاء** ile): **الثريدة**; Ferrâ nakletti.
Ve **الأصيغ**: bir vadi adıdır; ve denilir: nehir; Sâğânî et-Tekmile’de dedi ki: o, **الأصبغ**dan başkadır. Dedim: bunda nazar vardır; doğru olan, onun hakkında bir tashîf olduğudur; ve bazıları, Rü’be’nin **صبغ** maddesindeki önceki sözünü bununla tefsir etti:
  **آذي دفاع كسيل الأصيغ**
Ve **صيغ**: Horasan’da bir nahiyedir; musannif onu **س-ي-غ**da zikretti ve ona, lugatta **المهذب** sahibini nisbet etti; ve musannif onu, teliflerinden **طبقات اللغويين**de de tercüme etti; ve **صاد** daha meşhurdur.
Ve şöyle okunmuştur: **نفقد صوغ الملك**; ve o, **المصوغ** manasında bir masdardır; onunla isimlendirilmiştir; senin “bu, emîrin darpı olan dirhemdir” demen gibi; yani onun darbedilmişi; ve Râgıb dedi ki: onun altından **مصوغا** olduğuna gider. Dedim: bu, Yahyâ b. Ya‘mer’in, el-‘Attâridî’nin ve İbn ‘Umeyr’in kıraatidir. Ve ayrıca **صواغ الملك** ( **غراب** gibi) okunmuştur; bu, Sa‘îd b. Cübeyr’in, Katâde’nin ve Hasan el-Basrî’nin kıraatidir; sanki **صاغ**ın masdarıdır; **البوال** ve **القوام** gibi; denilir: onda **بوال** vardır; **بال**dan; ve binek hayvanda **قوام** vardır; **قام**dan.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الصياغة** ve **الصيغة**: ikisi de kesre ile; ve **الصيغوغة**; bu, Lihyânî’dendir: döküm (kalıba dökme); ve ben onu **صغته أصوغه** (diye) yaptım; ve aynı şekilde **الصواغ** (zamme ile); musannif onu istitrâden zikretmiştir.
Ve **الصائغ**ın cemi: **صاغة** ve **صواغ** ve **صياغ**; ikisinde de zamme ile, şeddeli olarak; ve Ebû Râfi‘ **الصائغ**dan rivayet edildi: Ömer benimle şakalaşırdı, derdi ki: insanların en yalancısı **الصواغ**dır; “bugün ve yarın” der.
Ve **الصواغ** ayrıca: sözü **يصوغون** edenlerdir; yani onu değiştirirler ve tahminle söylerler.
Ve **الصواغ** ( **شداد** gibi): sözü **يصوغ** eden ve onu uyduran; ve bazen derler: falan **يصوغ** yalanı; ve bu mecazdır; ve ondandır: falan **صاغ** zor ve yalan (uydurdu): eğer onu uydurursa.
Ve **المصوغ** ( **مقول** gibi): **صيغ** edilen; **المصاغ** ( **مقام** gibi) gibi.
Ve **المصاغ** (fetha ile): dökülmüş süs eşyası.
Ve **الصيغ** cemi **صاغة** üzerine getirilir; **سيد** ve **سادة** gibi.
Ve **صاغ** şiir yahut söz: onu koydu ve tertip etti; ve bu mecazdır.
Ve denilir: bu, bunun **صوغ**udur; yani onun ölçüsünce.
Ve denilir: **صيغة الأمر** şöyledir böyledir; kesre ile; yani üzerine bina edildiği heyeti.
Ve **ابن الصائغ**: meşhur bir nahivcidir; o, Muvaffak Ebû’l-Bekâ, Ya‘îş b. Ali b. Ya‘îş, el-Esedî, el-Mevsılî, el-Halebî’dir; İbn Cinnî’nin **المفصل**ini ve **تصريف الملوكي**sini şerh etti; Halep’te 553 yılında doğdu ve orada 643 yılında vefat etti.
Ve **الأصيغ**: çok olan umûmî sudur; ve bununla, Rü’be’nin önceki sözü tefsir edildi; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **ابن الصائغ** el-mekteb: o, Abdurrahman b. Yusuf el-Kâhirî’dir; 769 yılında doğdu; ve 799 yılında, Biştâl’da kasr ile, Hâfız İbn Hacer’in kıraatiyle, Cemâl el-Muhallâvî üzerinde Ebû’l-Husayn’ın **أمالي**sinden ikincisini işitti; ve Vesîmî ve Zeftâvî’den **الخط المنسوب**u yazdı; ve 845 yılında öldü.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَاغَهُ
1 صَاغَهُ ذ , (S, MA, O, Msb, K,) aor. يَصُوغُ, (S, O, Msb,) inf. n. صَوْغٌ (S, MA, O, Msb) and صُوَاغٌ (TA) and صِيَاغَةٌ, (MA,) [or the last is a simple subst.,] He melted it, and poured it forth into a mould; (TA;) he cast it, molten, in a mould: (PS:) he made, formed, fashioned, or moulded, it, by the goldsmith's art; namely, an ornament [and the like]: (MA: [this last is the most usual meaning:]) or he prepared it, (K, TA,) and cast it, (TA,) namely, a thing, after the pattern of a right model. (K, TA.) One says of a man, صَاغَ الذَّهَبَ حُلِيًّا [He cast the gold so as to make of it ornaments; or he made, formed, fashioned, or moulded, the gold into ornaments]. (Msb.) ― -b2- [Hence,] صَاغَهُ اللّٰهُ صِيغَةً حَسَنَةً (tropical:) God created him (S, O, K, TA) in a goodly mode, or manner, of creation. (O, TA.) And صِيغَ عَلَى صِيغَتِهِ (tropical:) He was created after his [i. e. another's] mode, or manner, of creation. (TA.) ― -b3- And صاغ, or كَلَامًا, (tropical:) He composed, and adjusted, poetry, or speech, discourse, or language. (TA.) ― -b4- And يَصُوغُونَ الكَلَامَ (tropical:) They alter speech, [embellish it with lies,] and falsify it, or forge it. (TA.) And فُلَانٌ يَصُوغُ الكَذِبَ, (S O, Msb, * TA,) inf. n. صَوْغٌ, (Msb,) (tropical:) Such a one forges, or fabricates, that which is false, or untrue: (O, Msb: *) a metaphorical phrase. (S.) And صاغ فُلَانٌ زُورًا and كَذِبًا (tropical:) Such a one forged, or fabricated, a lie, a falsehood, or an untruth. (TA.) And صَوْغُ اللِّسَانِ means (assumed tropical:) The lying of the tongue. (Har p. 605.) -A2- صاغ, aor. يَصُوغُ, (O, K,) inf. n. صَوْغٌ, (O,) also signifies It sank into the ground, said of water; and into the food, said of sauce, or seasoning: (O, K:) so says ISh. (TA.) ― -b2- And صاغ لَهُ الشَّرَابُ The beverage, or wine, was easy and agreeable to him to swallow; i. q. ساغ, (Ibn- ' Abbلd, O, K,) as a dial. var. (Ibn-' Abbلd, O.)

تصوّغ
5 تصوّغ ذ : see what next follows.

انصاغ
7 انصاغ ذ quasi-pass. of صَاغَهُ [in all its senses, proper and tropical: meaning It was, or became, melted, and poured forth into a mould; &c.: and in like manner Freytag explains ↓ تصوّغ as used in the book entitled “ Les oiseaux et les fleurs, ” p. 7, meaning “ formatus, fictus fuit; ” but this is app. post classical]. (O, K.)

صَوْغٌ
صَوْغٌ ذ inf. n. of صَاغَهُ [q. v.]. (S &c.) ― -b2- [In the Kur xii. 72,] some read نَفْقِدُ صَوْغَ المَلِكِ [meaning We miss, or see not, or find not, the King's molten vessel, or vessel made of melted metal]: in this instance, صَوْغ is an inf. n. (O, K, TA) used as a subst., (O, TA,) in the sense of ↓ المَصُوغ, which means مَاصِيغَ [i. e. the thing that has been melted, and poured forth into a mould; &c.]; like ↓ المُصَاغُ [a pass. part. n. of a verb which is not mentioned]: (TA:) it is like ضَرْب in the phrase هٰذَا دِرْهَمٌ ضَرْبُ الأَمِيرِ, (O, K, * TA,) meaning مَضْرُوبُهُ: (O, TA:) and Er-Rلghib says that it [i. e. the vessel thus termed] is held to have been made of molten gold: (TA:) some read [in the Kur xii. 72] ↓ صُوَاغ, as though this also were [originally] an inf. n. (O, K, TA) from صَاغَ, (O, TA,) like بُوَالٌ and قُوَامٌ (O, K, TA) from بَالَ and قَامَ. (O, TA.) [See also صَاعٌ, with the unpointed ع.] ― -b3- One says also, هٰذَا صَوْغُ هٰذَا This is of the measure of this; or is the like in measure of this: [as though of the make, form, fashion, mould, or cast, of this: (see also صِيغَةٌ:)] (S, O, Msb:) and هٰذَا المَآءُ صَوْغُ الاـِنَآءِ This water is of the measure of the vessel; or is the like in measure of the vessel: and everything that is the like in measure of another thing is said to be صَوْغُهُ. (O.) ― -b4- And هُمَا صَوْغَانِ They two are likes: (S, O, K:) or they two are coëtaneans; syn. لِدَةٌ [which is properly a sing., though here used as a dual]. (IDrd, O, K.) ― -b5- And هُوَ صَوْغُ أَخِيهِ (AA, O, K) He is he who was born immediately after his brother; and [in like manner, before him, for] he may be above him and he may be below him, (O,) like سَوْغُهُ; as also أَخِيهِ ↓ صَوْغَةُ, (K, TA, [in the CK, erroneously, اُخْتِهِ,]) like سَوْغَةُ أَخِيهِ: (TA:) and هِىَ أُخْتُكَ صَوْغُكَ and ↓ صَوْغَتُكَ [She is thy sister who was born immediately after thee; or before thee]: (O, TA:) the pl. is أَصْوَاغٌ. (TA voce سَوْغٌ.)

صَوْغَةٌ
صَوْغَةٌ ذ : see the last sentence here preceding, in two places.

صِيغَةٌ
صِيغَةٌ ذ is originally صِوْغَةٌ, (S, O, Msb,) the و being changed into ى because of the kesreh before it: (S O:) it is like قِيمَةٌ. (Msb.) [Its primary signification is A mode, or manner, of صَوْغ i. e. melting, and pouring forth into a mould; &c.: and hence it signifies a make, form, fashion, mould, or cast:] and it is syn. with صِيَاغَةٌ, q. v.: (TA:) and signifies the making [a thing]; and making according to a certain measure or proportion [and the like]. (Msb.) One says سِهَامٌ صِيغَةٌ (S, O, K) Arrows [one in make;] uniform; (TA;) of the make of one man. (S, O, K, * TA.) And صِيغَةُ اللّٰهِ, meaning (assumed tropical:) The creation of God. (Msb.) And هُوَ حَسَنُ الصِّيغَةِ (tropical:) He is goodly in respect of make and of stature: or this means هُوَ حَسَنُ العَمَلِ [which may in this case be correctly rendered he is goodly in respect of make: and also he is good in respect of work]. (TA.) And هُوَ مِنْ صِيغَةٍ كَرِيمَةٍ (tropical:) He is of a generous origin. (Ibn-' Abbلd, Z, O, K, TA.) And صِيغَةُ القَوْلِ كَذَا (tropical:) The mode, manner, fashion, or form, of the saying is thus. (Msb.) And صِيغَةُ الأَمْرِ كَذَا وَكَذَا (assumed tropical:) The shape of the affair, or case, is thus and thus. (TA.)

صَيْغُوغَةٌ
صَيْغُوغَةٌ ذ : see صِيَاغَةٌ.

صُوَاغٌ
صُوَاغٌ ذ : see صَوْغٌ, second sentence.

صِيَاغَةٌ
صِيَاغَةٌ ذ The craft, or art, (K, TA,) or work, or operation, (S, O, Msb, * TA,) of the صَائِغ [q. v.]; (S, O, Msb, K, TA;) [generally meaning the craft or art, or the work or operation, of the goldsmith;] the act of melting [gold &c.], and pouring [it] forth into a mould; [&c.; (see 1, first sentence;)] as also ↓ صِيغَةٌ and ↓ صَيْغُوغَةٌ, this last mentioned by Lh. (TA.)

صَوَّاغٌ
صَوَّاغٌ ذ : see the next paragraph, in five places.

صَائِغٌ
صَائِغٌ ذ and ↓ صَوَّاغٌ (S, MA, O, Msb, K, KL) and ↓ صَيَّاغٌ, (S, O, K, KL,) the last of the dial. of El- Hijلz, (S, O,) originally صَيْوَاغٌ, (IJ, O, TA,) thus altered by some, from صَيْوَاغٌ to صَيَّاغٌ, because of their disliking the double و, (IJ, TA,) One who practises, or performs, the craft, art, work, or operation, termed صِيَاغَة [or melting gold &c., and pouring it forth into a mould; &c.; as expl. in the first sentence of this art.]; (S, O, Msb, K, TA;) [generally meaning] a goldsmith, or worker in gold: (MA, KL:) the pl. of صَائِغٌ is صَاغَةٌ [originally صَوَغَةٌ] and صُوَّاغٌ and صُيَّاغٌ. (TA.) One says, الحُلِىِّ ↓ هُوَ صَوَّاغُ [and صَائِغُهَا i. e. He is the moulder of ornaments, or of women's ornaments, of gold or of silver &c.]. (TA.) [And hence مِلْحُ الصَّاغَةِ lit. Goldsmiths' salt; meaning chrysocolla, i. e. borax: thus termed in the language of the present day.] Aboo-Rلfi' the صَائِغ is related to have said, كَانَ عُمَرُ يُمَازِحُنِى يَقُولُ يَقُولُ اليَوْمَ وَغَدًا ↓ أَكْذَبُ النَّاسِ الصَّوَّاغُ [' Omar used to jest with me, saying, The most lying of men is the goldsmith, who says, To-day, and Tomorrow]. (TA.) And ↓ كَذِبَةٌ كَذَبَهَا الصَّوَّاغُونَ [lit. A lie which the goldsmiths have told] is a saying (of Aboo-Hureyreh, O) occurring in a trad. (S, O.) ― -b2- [Hence,] the pl. صُوَّاغٌ means (tropical:) Persons who alter speech, [embellish it with lies,] and falsify it, or forge it: and ↓ صَوَّاغٌ, (tropical:) one who moulds speech, and falsifies it, or embellishes it with lies: (TA:) and [in like manner] ↓ صَيِّغٌ, (O, K, TA,) originally صَيْوِغٌ, (TA,) (tropical:) one who lies much, and embellishes his speech [with lies]: (K, O, TA:) the pl. of this last is صَاغَةٌ, like سَادَةٌ pl. of سَيِّدٌ. (TA.) [See also صَبَّاغٌ.]

صَيِّغٌ
صَيِّغٌ ذ , originally صَيْوِغٌ: see the next preceding paragraph, last explanation.

صَيِّغَةٌ
صَيِّغَةٌ ذ i. q. ثَرِيدَةٌ [A mess of crumbled bread moistened with broth and piled up in the middle of a bowl]. (Fr, O, K.)

صَيَّاغٌ
صَيَّاغٌ ذ , originally صَيْوَاغٌ: see صَائِغٌ.

أَصْيَغُ
أَصْيَغُ ذ [as though originally أَصْوَغُ, being mentioned in this art.,] Water such as is common (عَامّ [app. meaning to all who desire to take of it]), and much in quantity. (IAar, TA,)

مَصَاغٌ
مَصَاغٌ ذ , [as a coll. gen. n.,] with fet-h, Moulded ornaments or women's ornaments, of gold or the like; syn. حُلِىٌّ مَصُوغَةٌ. (TA.)

مُصَاغٌ
مُصَاغٌ ذ : see صَوْغٌ, second sentence.

مَصُوغٌ
مَصُوغٌ ذ : see صَوْغٌ, second sentence.

##### Türkçe

**صَاغَهُ**
1 **صَاغَهُ** ذ , (S, MA, O, Msb, K,) muzâri‘ı **يَصُوغُ**, (S, O, Msb,) mastarı **صَوْغٌ** (S, MA, O, Msb) ve **صُوَاغٌ** (TA) ve **صِيَاغَةٌ**’dır, (MA,) [yahut sonuncusu basit bir isimdir,] onu eritti ve bir kalıba döktü; (TA;) onu, erimiş hâlde, bir kalıba döktü: (PS:) kuyumculuk sanatıyla onu yaptı, şekillendirdi, biçimlendirdi yahut kalıpladı; yani bir süs [ve benzeri]: (MA: [bu sonuncusu en yaygın mânadır:]) yahut onu hazırladı, (K, TA,) ve onu döktü, (TA,) yani bir şeyi, doğru bir örneğin kalıbına göre. (K, TA.) Bir adam hakkında şöyle denir: **صَاغَ الذَّهَبَ حُلِيًّا** [Altını, ondan süsler yapmak üzere döktü; yahut altını süslere yaptı, şekillendirdi, biçimlendirdi yahut kalıpladı]. (Msb.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **صَاغَهُ اللّٰهُ صِيغَةً حَسَنَةً** (mecaz:) Allah onu (S, O, K, TA) güzel bir yaratılış tarzı yahut biçimi üzere yarattı. (O, TA.) Ve **صِيغَ عَلَى صِيغَتِهِ** (mecaz:) O, onun [yani başkasının] yaratılış tarzı yahut biçimi üzere yaratıldı. (TA.) ― -b3- Ve **صاغ**, yahut **كَلَامًا**, (mecaz:) şiiri yahut sözü, hitabı yahut dili tertip etti ve ayarladı. (TA.) ― -b4- Ve **يَصُوغُونَ الكَلَامَ** (mecaz:) sözü değiştirirler, [onu yalanlarla süslerler,] ve onu tahrif ederler yahut uydururlar. (TA.) Ve **فُلَانٌ يَصُوغُ الكَذِبَ**, (S O, Msb, * TA,) mastarı **صَوْغٌ**’dur, (Msb,) (mecaz:) böyle biri yalan olanı uydurur yahut imal eder: (O, Msb: *) mecazî bir ibaredir. (S.) Ve **صاغ فُلَانٌ زُورًا** ve **كَذِبًا** (mecaz:) böyle biri bir yalanı, bir iftirayı yahut bir asılsızı uydurdu yahut imal etti. (TA.) Ve **صَوْغُ اللِّسَانِ** şu mânaya gelir (mecaz kabul edilerek:) dilin yalan söylemesi. (Har s. 605.) -A2- **صاغ**, muzâri‘ı **يَصُوغُ**, (O, K,) mastarı **صَوْغٌ**’dur, (O,) ayrıca şu mânaya gelir: su hakkında denildiğinde yere battı; ve sos yahut çeşni hakkında denildiğinde yemeğin içine işledi: (O, K:) İSh böyle der. (TA.) ― -b2- Ve **صاغ لَهُ الشَّرَابُ**: içecek yahut şarap ona yutması kolay ve hoş oldu; **ساغ** ile aynı mânadadır, (Ibn- ' Abbلd, O, K,) lehçe varyantı olarak. (Ibn-' Abbلd, O.)

**تصوّغ**
5 **تصوّغ** ذ : hemen ardından gelen şeye bak.

**انصاغ**
7 **انصاغ** ذ , **صَاغَهُ**’nun [bütün hakikî ve mecazî mânalarında: mânası, erimiş oldu yahut eridi, ve bir kalıba döküldü; vb.: ve aynı şekilde Freytag, “Les oiseaux et les fleurs” adlı kitapta, s. 7’de kullanılan ↓ **تصوّغ**’u “formatus, fictus fuit” mânasında açıklar; fakat bu görünüşe göre klasik sonrası (post classical)’dır] quasi-meçhûlüdür. (O, K.)

**صَوْغٌ**
**صَوْغٌ** ذ , **صَاغَهُ**’nun mastarıdır [bk.]. (S vb.) ― -b2- [Kur’ân xii. 72’de,] bazıları **نَفْقِدُ صَوْغَ المَلِكِ** okur [mânası: Kralın dökme kabını yahut erimiş metalden yapılmış kabını kaybettik, yahut görmüyoruz, yahut bulamıyoruz]: bu örnekte **صَوْغ**, (O, K, TA) isim yerine kullanılan, (O, TA,) ↓ **المَصُوغ** mânasında bir mastardır; **المَصُوغ** ise **مَاصِيغَ** [yani eritilmiş ve bir kalıba dökülmüş şey; vb.] demektir; ↓ **المُصَاغُ** gibi [zikredilmeyen bir fiilin meçhûl ism-i mef‘ûlü]: (TA:) bu, **هٰذَا دِرْهَمٌ ضَرْبُ الأَمِيرِ** ibaresindeki **ضَرْب** gibidir, (O, K, * TA,) mânası **مَضْرُوبُهُ**’dur: (O, TA:) ve Er-Râghib, onun [yani bu şekilde adlandırılan kabın] erimiş altından yapılmış sayıldığını söyler: (TA:) bazıları [Kur’ân xii. 72’de] ↓ **صُوَاغ** okur; sanki bu da [aslında] bir mastar imiş gibi. (O, K, TA) **صَاغَ**’dan, (O, TA,) **بُوَالٌ** ve **قُوَامٌ**’ın (O, K, TA) **بَالَ** ve **قَامَ**’dan olması gibi. (O, TA.) [Ayrıca noktasız **ع** ile **صَاعٌ**’a da bak.] ― -b3- Şöyle de denir: **هٰذَا صَوْغُ هٰذَا**: bu, bunun ölçüsündedir; yahut ölçü bakımından bunun benzeridir: [sanki bunun yapısı, şekli, biçimi, kalıbı yahut dökümü gibi: (ayrıca **صِيغَةٌ**’a da bak:)] (S, O, Msb:) ve **هٰذَا المَآءُ صَوْغُ الاـِنَآءِ**: bu su, kabın ölçüsündedir; yahut ölçü bakımından kabın benzeridir: ve ölçü bakımından başka bir şeyin benzeri olan her şeye onun **صَوْغُهُ** denir. (O.) ― -b4- Ve **هُمَا صَوْغَانِ**: ikisi birbirinin benzeridir: (S, O, K:) yahut ikisi yaşıttır; eş anlamlısı **لِدَةٌ**’dir [aslında tekil olduğu hâlde burada ikil olarak kullanılmıştır]. (IDrd, O, K.) ― -b5- Ve **هُوَ صَوْغُ أَخِيهِ** (AA, O, K): o, kardeşinden hemen sonra doğan kimsedir; ve [aynı şekilde, ondan önce de, zira] onun üstünde de olabilir, altında da olabilir, (O,) **سَوْغُهُ** gibi; bunun gibi **أَخِيهِ** ↓ **صَوْغَةُ** da vardır, (K, TA, [CK’de yanlışlıkla **اُخْتِهِ**]) **سَوْغَةُ أَخِيهِ** gibi: (TA:) ve **هِىَ أُخْتُكَ صَوْغُكَ** ve ↓ **صَوْغَتُكَ**: [o, senden hemen sonra doğan yahut senden önce doğan kız kardeşindir]: (O, TA:) çoğulu **أَصْوَاغٌ**’dır. (TA, **سَوْغٌ** maddesinde.)

**صَوْغَةٌ**
**صَوْغَةٌ** ذ : burada önceki son cümleye, iki yerde, bak.

**صِيغَةٌ**
**صِيغَةٌ** ذ aslen **صِوْغَةٌ**’dir, (S, O, Msb,) önündeki kesre sebebiyle **و**’nun **ى**’ya çevrilmesiyle: (S O:) **قِيمَةٌ** gibidir. (Msb.) [Aslî mânası **صَوْغ**’un, yani eritmenin ve bir kalıba dökmenin; vb. bir tarzı yahut biçimidir: buradan da bir yapım, şekil, biçim, kalıp yahut döküm mânasına gelir:] ve **صِيَاغَةٌ** ile eş anlamlıdır, bk.: (TA:) ve [bir şeyi] yapma mânasına gelir; ve belli bir ölçü yahut orana göre yapma [ve benzeri]. (Msb.) Şöyle denir: **سِهَامٌ صِيغَةٌ** (S, O, K): oklar [yapımca bir;] yeknesak; (TA;) bir adamın yapımı üzere. (S, O, K, * TA.) Ve **صِيغَةُ اللّٰهِ**, (mecaz kabul edilerek:) Allah’ın yaratması mânasındadır. (Msb.) Ve **هُوَ حَسَنُ الصِّيغَةِ** (mecaz:) yapım ve boy bakımından güzeldir: yahut bunun mânası **هُوَ حَسَنُ العَمَلِ**’dir [bu durumda doğru olarak “yapım bakımından güzeldir” diye çevrilebilir: ve ayrıca “iş bakımından iyidir”]. (TA.) Ve **هُوَ مِنْ صِيغَةٍ كَرِيمَةٍ** (mecaz:) o, soylu bir asıldandır. (Ibn-' Abbلd, Z, O, K, TA.) Ve **صِيغَةُ القَوْلِ كَذَا** (mecaz:) sözün tarzı, biçimi, şekli yahut formu böyledir. (Msb.) Ve **صِيغَةُ الأَمْرِ كَذَا وَكَذَا** (mecaz kabul edilerek:) işin yahut hâlin şekli şöyledir şöyledir. (TA.)

**صَيْغُوغَةٌ**
**صَيْغُوغَةٌ** ذ : **صِيَاغَةٌ**’ya bak.

**صُوَاغٌ**
**صُوَاغٌ** ذ : **صَوْغٌ**’a, ikinci cümleye bak.

**صِيَاغَةٌ**
**صِيَاغَةٌ** ذ **صَائِغ**’in [bk.] sanatı yahut zanaatı, (K, TA,) yahut işi yahut ameliyesi, (S, O, Msb, * TA,) (S, O, Msb, K, TA;) [genellikle kuyumcunun sanatı yahut zanaatı, yahut işi yahut ameliyesi mânasındadır;] [altın vb.] eritme fiili ve [onu] bir kalıba dökme; [&c.; (1’in ilk cümlesine bak;)] ayrıca ↓ **صِيغَةٌ** ve ↓ **صَيْغُوغَةٌ**; bu sonuncuyu Lh zikretmiştir. (TA.)

**صَوَّاغٌ**
**صَوَّاغٌ** ذ : beş yerde, bir sonraki paragrafa bak.

**صَائِغٌ**
**صَائِغٌ** ذ ve ↓ **صَوَّاغٌ** (S, MA, O, Msb, K, KL) ve ↓ **صَيَّاغٌ**, (S, O, K, KL,) bu sonuncusu Hicaz lehçesindendir, (S, O,) aslen **صَيْوَاغٌ**’dır, (IJ, O, TA,) bazılarınca **صَيْوَاغٌ**’dan **صَيَّاغٌ**’a böyle çevrilmiştir; çift **و**’yu hoş görmemelerinden dolayı, (IJ, TA,) **صِيَاغَة** diye adlandırılan sanatı, zanaatı, işi yahut ameliyeyi icra eden kimse [yahut altın vb. eritip onu bir kalıba dökme; vb.; bu maddenin ilk cümlesinde açıklandığı üzere]; (S, O, Msb, K, TA;) [genellikle] kuyumcu, yahut altın işçisi: (MA, KL:) **صَائِغٌ**’in çoğulu **صَاغَةٌ**’dır [aslında **صَوَغَةٌ**] ve **صُوَّاغٌ** ve **صُيَّاغٌ**. (TA.) Şöyle denir: **هُوَ صَوَّاغُ** ↓ **الحُلِىِّ** [ve **صَائِغُهَا** yani o, altın yahut gümüş vb.den süslerin yahut kadın süslerinin kalıplayıcısıdır]. (TA.) [Ve bundan dolayı **مِلْحُ الصَّاغَةِ** lafzen “kuyumcuların tuzu”; mânası chrysocolla, yani boraks: günümüz dilinde böyle adlandırılır.] **صَائِغ** olan Aboo-Râfi‘’in şöyle dediği rivayet edilir: **كَانَ عُمَرُ يُمَازِحُنِى يَقُولُ يَقُولُ اليَوْمَ وَغَدًا** ↓ **أَكْذَبُ النَّاسِ الصَّوَّاغُ** [‘Ömer benimle şakalaşırdı, derdi ki: İnsanların en yalancısı kuyumcudur; “Bugün” ve “Yarın” der]. (TA.) Ve ↓ **كَذِبَةٌ كَذَبَهَا الصَّوَّاغُونَ** [lafzen “kuyumcuların söylediği bir yalan”] bir sözdür (Aboo-Hureyreh’ten, O) bir hadiste geçer. (S, O.) ― -b2- [Bundan dolayı,] çoğul **صُوَّاغٌ** (mecaz:) sözü değiştiren, [onu yalanlarla süsleyen,] ve onu tahrif eden yahut uyduran kimseler mânasına gelir: ve ↓ **صَوَّاغٌ**, (mecaz:) sözü kalıplayan ve onu tahrif eden yahut onu yalanlarla süsleyen kimse: (TA:) ve [aynı şekilde] ↓ **صَيِّغٌ**, (O, K, TA,) aslen **صَيْوِغٌ**, (TA,) (mecaz:) çok yalan söyleyen ve sözünü [yalanlarla] süsleyen kimse: (K, O, TA:) bunun sonuncusunun çoğulu **صَاغَةٌ**’dır; **سَيِّدٌ**’ün çoğulu **سَادَةٌ** gibi. (TA.) [Ayrıca **صَبَّاغٌ**’a da bak.]

**صَيِّغٌ**
**صَيِّغٌ** ذ , aslen **صَيْوِغٌ**: bir önceki paragrafın son açıklamasına bak.

**صَيِّغَةٌ**
**صَيِّغَةٌ** ذ **ثَرِيدَةٌ** ile aynı mânadadır [et suyuyla ıslatılmış ufalanmış ekmek yemeği ve bir çanağın ortasında yığılmış]. (Fr, O, K.)

**صَيَّاغٌ**
**صَيَّاغٌ** ذ , aslen **صَيْوَاغٌ**: **صَائِغٌ**’e bak.

**أَصْيَغُ**
**أَصْيَغُ** ذ [sanki aslen **أَصْوَغُ** imiş gibi, bu maddede zikredilmiştir,] (IAar, TA,) herkesçe ortak ( **عَامّ** [görünüşe göre ondan almak isteyenlerin hepsine]) ve miktarca çok olan su. (IAar, TA,)

**مَصَاغٌ**
**مَصَاغٌ** ذ , [cins isim olarak,] fetḥa ile: altın yahut benzeri şeyden dökülmüş süsler yahut kadın süsleri; eş anlamlısı **حُلِىٌّ مَصُوغَةٌ**. (TA.)

**مُصَاغٌ**
**مُصَاغٌ** ذ : **صَوْغٌ**’a, ikinci cümleye bak.

**مَصُوغٌ**
**مَصُوغٌ** ذ : **صَوْغٌ**’a, ikinci cümleye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَاغَ
صَاغَ ( w )  U ( n. ac. صَوْغ 1 ),
a.  Moulded, cast; modelled; formed, fashioned, shaped; created.

b.  Forged, fabricated ( lie ).

تَصَوَّغَ
تَصَوَّغَ V ,  اِنْصَوَغَ VII ,
a.  Was moulded &c.

صَوْغ
صَوْغ [ 1 ],
a.  Form, shape; mould; model.

b.  Kind.

c.  Like; fellow, match, counterpart.

صَاغ
صَاغ [ 1A ]
a.  [ coll. ], Pure; unmixed; unalloyed, genuine.

b.  Sound, healthy.

c.  Upright, honest; sincere; leal.

صِيْغَة
صِيْغَة [ 2tI ] , ( pl. صِيَغ [ 7I ] ),
a.  see 1 (a) .

b.  [ coll. ], Jewel, jewelry; trinket.

مَصَاغ
مَصَاغ [ 17A ] , ( pl. مَصَاغَات )
a.  [ coll. ],  see 2t (b) .

صَائِغ
صَائِغ [ 21 ] , ( pl. صَاغَة [ 1tA ] ,

صُوَّاغ
صُوَّاغ [ 29 ] ,  صُيَّاغ [ 29I ] ),
a.  Goldsmith, jeweller.

صِيَاغَة
صِيَاغَة [ 23tI ],
a.  Goldsmith's art, craft, trade.

صَوَّاغ
صَوَّاغ [ 28 ],
a.  see 21 .

b.  Liar.

##### Türkçe

**صَاغَ**
**صَاغَ** ( w ) U ( n. ac. **صَوْغ** 1 ),
a. Kalıba döktü, döküm yaptı; modelledi; oluşturdu, biçimlendirdi, şekillendirdi; yarattı.

b. Uydurdu, imal etti (yalan).

**تَصَوَّغَ**
**تَصَوَّغَ** V , **اِنْصَوَغَ** VII ,
a. Kalıba döküldü vb.

**صَوْغ**
**صَوْغ** [ 1 ],
a. Biçim, şekil; kalıp; model.

b. Tür.

c. Gibi; benzer, denk, karşılık.

**صَاغ**
**صَاغ** [ 1A ]
a. [ topl. ], Saf; karışık olmayan; alaşımsız, halis.

b. Sağlam, sağlıklı.

c. Doğru, dürüst; içten; sadık.

**صِيْغَة**
**صِيْغَة** [ 2tI ] , ( pl. **صِيَغ** [ 7I ] ),
a. 1 (a)’ya bak.

b. [ topl. ], Mücevher, mücevherat; süs eşyası.

**مَصَاغ**
**مَصَاغ** [ 17A ] , ( pl. **مَصَاغَات** )
a. [ topl. ], 2t (b)’ye bak.

**صَائِغ**
**صَائِغ** [ 21 ] , ( pl. **صَاغَة** [ 1tA ] ,

**صُوَّاغ**
**صُوَّاغ** [ 29 ] , **صُيَّاغ** [ 29I ] ),
a. Kuyumcu, mücevherci.

**صِيَاغَة**
**صِيَاغَة** [ 23tI ],
a. Kuyumculuk sanatı, zanaatı, mesleği.

**صَوَّاغ**
**صَوَّاغ** [ 28 ],
a. 21’e bak.

b. Yalancı.
