# صوغ — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%BA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صوغ

الصَّوْغُ: مصدر صاغَ الشيءَ يَصُوغُه صَوْغاً وصِياغةً وصُغْتُه أَصوغُه صِياغةً وصِيغةً وصَيْغُوغةً؛ الأَخيرة عن اللحياني: سَبكَهُ ومثله كان كَيْنُونةً ودام دَيْمُومةً وساد سَيْدُودةً. قال: وقال الكسائي كان أَصلُه كَوْنُونةً وسَوْدُودةً ودَوْمُومةً فقُلبت الواوُ ياء طلبَ الخِفَّةِ، وكل ذلك عند سيبويه فَعْلُولةً، كانت من ذوات الياء أَو من ذوات الواو.
ورجل صائِغٌ وصَوَّاغٌ وصَيَّاغٌ مُعاقِبةٌ في لغة أَهل الحجاز. وفي حديث علي: واعَدْتُ صَوَّاغاً من بني قَيْنُقاعَ؛ هو صَوَّاغُ الحَلْي، قال ابن جني: إنما قال بعضهم صَيّاغٌ لأَنهم كرهوا التقاء الواوين لا سَّيما فيما كثر استعماله، فأَبدلوا الأُولى من العينين ياء كما قالوا في أَمَّا أَيْما ونحو ذلك فصار تقديره الصَّيْواغُ، فلما التقت الواو والياء على هذا أَبدلوا الواو للياء قبلها فقالوا الصيَّاغ، فإبدالهم العين الأُولى من الصوَّاغِ دليل على أَنها هي الزائدة لأَن الإِعْلال بالزائد أَولى منه بالأصل؛ قال ابن سيده: فإِن قلت فقد قلبْتَ العين الثانية أَيضاً فقلتَ صَيَّاغ، فلسنا نراك إلا وقد أَعللت العينين جميعاً، فمن جعلك بأَن تجعل الأُولى هي الزائدة دون الأَخيرة وقد انقلبتا جميعاً؟ قيل: قلب الثانية لا يستنكر لأَنه عن وجوب وذلك لوقوع الياء ساكنة قبلها، فهذا غير تَعَدٍّ ولا يُعْتَذَر منه، لكن قلبُ الأُولى وليس هناك علة يُضْطَر إلى إبدالها أَكثر من الاستخفاف مجرداً هو التَّعَدِّي المستنكر ولكنه المعوّل عليه المحتج به، فلذلك اعتمدناه، وعَملُه الصِّياغةُ، والشيءُ مَصُوغٌ. والصَّوْغُ: ما صِيغَ، وقد قرئ: قالوا نَفْقِدُ صَوْغَ الملك. ورجل صَوَّاغٌ: يَصُوغُ الكلامَ ويُزَوِّرُهُ، وربما قالوا: فلان يَصوغُ الكذب، وهو استعارة. وصاغَ فلان زُوراً وكذباً إِذا اختلقه. وهذا شيء حسَنُ الصِّيغةِ أَي حسَنُ العَملِ. وفي الحديث أَكْذَبُ الناس الصَّبَّاغُون والصَّوَّاغُون؛ هم صَبَّاغُو الثيابِ وصاغةُ الحُلِيّ لأَنهم يَمْطُلُونَ بالمواعِيدِ الكاذبة، وقيل: أَراد الذين يرتِّبُون الحديث: ويَصُوغُون الكذب. يقال: صاغ شعراً وكلاماً أَي وضعه ورتَّبَه، ويروى الصيَّاغون، بالياء، وروي عن أَبي رافع الصائغ قال: كان عمر يُمازِحُني يقول أَكْذَبُ الناس الصَّوَّاغُ، يقول اليوم وغَداً، وقيل: أَراد الذين يَصْبُغون الكلام ويَصُوغُونه أَي يُغَيِّرُونه ويَخْرُصُونه؛ وأَصل الصَّبْغِ التغْيير. وفي حديث أَبي هريرة: رأَى قوماً يَتَعادَوْنَ فقال:ما لهم؟ فقالوا: خرج الدَّجَّالُ فقال: كَذِبَةٌ كَذَبَها الصيَّاغون؛ وروي الصوَّاغون، أَي اخْتلقها الكذابون.
وهذا صَوْغُ هذا أَي على قدره. وغُلامانِ صَوْغانِ: على لِدةٍ واحدةٍ. وهما صَوْغانِ أَي سِيَّانِ. قال ابن بزرج: هو سَوْغُ أَخيه طَرِيدُه وُلِدَ في إِثره.قال الفراء: بنو سُليم وهَوازِنُ وأَهلُ العالِيةِ وهُذَيْلٌ يقولون هو أَخوه صَوْغُه، بالصاد، قال: وأَكثر الكلام بالسين سوغُه. وفلان حسَنُ الصِّيغةِ أَي حسَنُ الخِلْقةِ والقَدِّ. وصاغَه اللهُ صِيغةً حَسَنةً أَي خَلَقَه، وصِيغَ على صِيغَتِه أَي خُلِقَ خِلْقَتَه، وصاغَ اللهُ الخلقَ يَصُوغُها. ابن شميل: صاغَ الأُدْمُ في الطعام يَصُوغُ أَي رَسَبَ، وصاغَ الماءُ في الأَرض رَسَبَ فيها. وفي حديث بكير (* قوله
«بكير» كذا في الأصل، والذي في النهاية: بكر.) المزني في الطعام: يدخل صَوْغاً ويخرج سُرُحاً أَي الأَطْعِمةُ المَصُوغةُ أَلواناً المهيأَة بعضها إِلى بعض. والصِّيغةُ: السِّهامُ التي من عمل رجل واحد وهو من ذلك؛ قال العجاج:
وصِيغة قَدْ راشَها ورَكَّبا
وسِهامٌ صِيغةٌ من ذلك أَي من عَمَلِ رجُل واحدٍ، وهو من الواوِ إِلا أَنها انقلبت ياء لكسرة ما قبلها؛ قال ابن بري: شاهده قول حميد الأَرقط: شَرْيانة تمنع بَعْدَ اللِّينِ ،
وصِيغة ضُرِّجْنَ بالبَشْنِينِ

### Türkçe

**الصَّوْغُ**: **صاغَ**’ın masdarıdır; “şeyi **يَصُوغُه** **صَوْغاً** ve **صِياغةً** olarak **صاغَ**” (demektir); “onu **صُغْتُه**; onu **أَصوغُه** **صِياغةً** ve **صِيغةً** ve **صَيْغُوغةً** olarak (yaptım)” (denir); sonuncusu **اللحياني**’den: “onu döktü (kalıba döktü)”; bunun benzeri: “**كان** **كَيْنُونةً** olarak (oldu)” ve “**دام** **دَيْمُومةً** olarak (devam etti)” ve “**ساد** **سَيْدُودةً** olarak (efendi oldu)”. Dedi ki: ve **الكسائي** dedi: “onun aslı **كَوْنُونةً** ve **سَوْدُودةً** ve **دَوْمُومةً** idi; hafiflik istemek için **الواو** **ياء**’a çevrildi.” Bütün bunlar **سيبويه** katında **فَعْلُولةً**’dır; **الياء** sahiplerinden de olsa **الواو** sahiplerinden de olsa.

Ve bir adam **صائِغٌ** ve **صَوَّاغٌ** ve **صَيَّاغٌ**: Hicaz ehlinin dilinde birbirinin yerine geçen (lafızlar)dır. Ve Ali’nin hadisinde: “Ben, Benî **قَيْنُقاعَ**’dan bir **صَوَّاغاً** ile sözleştim”; o, **الحَلْي**’nin **صَوَّاغُ**’udur. **ابن جني** dedi: “Onlardan bazısı ancak **صَيّاغٌ** dedi; çünkü iki **الواو**’nun birleşmesini—özellikle kullanımı çok olan şeyde—çirkin gördüler; böylece iki **العين**’den birincisini **ياء** yaptılar; nitekim **أَمَّا**’da **أَيْما** ve bunun benzerinde dedikleri gibi; böylece takdiri **الصَّيْواغُ** oldu. Sonra bu üzere **الواو** ile **الياء** karşılaşınca, önündeki **الياء** sebebiyle **الواو**’yu **ياء**’a çevirdiler; böylece **الصيَّاغ** dediler. **الصوَّاغِ**’dan birinci **العين**’i değiştirmeleri, onun ziyade (harf) olduğuna delildir; çünkü ziyadede **الإِعْلال** asılda olmasından daha evlâdır.” **ابن سيده** dedi: “Eğer ‘ikinci **العين**’i de çevirdin ve **صَيَّاغ** dedin; biz seni ancak iki **العين**’i de illetlendirmiş görüyoruz; ikisi de birlikte dönmüşken, birincisini ziyade, sonuncusunu değil diye yapmana seni kim sevk etti?’ dersen; denir ki: ‘İkincinin çevrilmesi yadırganmaz; çünkü bu, zorunluluktandır; o da öncesinde sâkin bir **الياء**’ın bulunması sebebiyledir; bu, taşkınlık değildir ve ondan özür dilenmez. Fakat birincinin çevrilmesi—onu değiştirmeye mecbur eden bir illet yokken—sırf hafifletme olarak, yadırganan taşkınlıktır; fakat dayanak alınan ve onunla delil getirilen odur; bu yüzden ona dayandık.’” Ve onun işi **الصِّياغةُ**’dır; ve şey **مَصُوغٌ**’dur.

Ve **الصَّوْغُ**: “dökülen/biçimlendirilen şey”dir; ve şu okunmuştur: “Dediler ki: Biz, melikin **صَوْغَ**’unu kaybediyoruz.” Ve bir adam **صَوَّاغٌ**: sözü **يَصُوغُ** eder ve onu **يُزَوِّرُهُ** (uydurur/tezvir eder); bazen derler ki: “Falan, yalanı **يَصوغُ** eder”; bu bir istiaredir. Ve falan **زُوراً** ve yalan **صاغَ** ettiğinde: onu uydurmuş olur. Ve bu, **حسَنُ الصِّيغةِ** bir şeydir; yani güzel işçilikli. Ve hadiste: “İnsanların en yalancısı **الصَّبَّاغُون** ve **الصَّوَّاغُون**’dur”; onlar, elbise **صَبَّاغُو**’ları ve **الحُلِيّ** **صاغةُ**’larıdır; çünkü yalan vaatlerle oyalayıp geciktirirler; ve denildi ki: hadis tertip edenleri kastetti: ve yalanı **يَصُوغُون** ederler. Denir ki: “Şiir ve söz **صاغَ** etti”; yani onu koydu ve tertip etti. Ve **الصيَّاغون** (şeklinde), **الياء** ile rivayet olunur; ve **أَبي رافع الصائغ**’den rivayet olundu: “Ömer benimle şakalaşırdı; derdi ki: ‘İnsanların en yalancısı **الصَّوَّاغُ**’dır; bugün der, yarın (der).’” Ve denildi ki: sözü **يَصْبُغون** ve onu **يَصُوغُونه** edenleri kastetti; yani onu değiştirirler ve onu tahminle uydururlar; **الصَّبْغِ**’in aslı değiştirmedir. Ve **أَبي هريرة**’nin hadisinde: bir kavmi birbirleriyle koşuşur hâlde gördü; dedi ki: “Onlara ne oluyor?” Dediler ki: “**الدَّجَّالُ** çıktı.” Dedi ki: “Bir **كَذِبَةٌ**; onu **الصيَّاغون** yalanladı (uydurdu)”; ve **الصوَّاغون** diye rivayet olundu; yani onu yalancılar uydurdu.

Ve bu, bunun **صَوْغُ**’udur; yani onun ölçüsünce. Ve iki oğlan **صَوْغانِ**: tek bir **لِدةٍ** üzere (aynı doğumda). Ve ikisi **صَوْغانِ**’dır; yani eşittirler. **ابن بزرج** dedi: “O, kardeşinin **سَوْغُ**’udur; onun ardılıdır; onun peşinden doğmuştur.” **الفراء** dedi: “Benî Süleym ve Hevâzin ve **العالِيةِ** ehli ve Hüzeyl, ‘o, onun kardeşi **صَوْغُه**’ derler; **الصاد** ile.” Dedi ki: “Sözün çoğu **السين** ile: **سوغُه**.”

Ve falan **حسَنُ الصِّيغةِ**’dir; yani yaratılışı ve boyu güzeldir. Ve Allah onu **صِيغةً حَسَنةً** olarak **صاغَه** etti; yani onu yarattı. Ve onun **صِيغَتِه** üzere **صِيغَ** edildi; yani onun yaratılışı üzere yaratıldı. Ve Allah mahlûku **يَصُوغُها** olarak **صاغَ** eder. **ابن شميل**: “**الأُدْمُ** yemekte **صاغَ** eder, **يَصُوغُ**; yani çöker (dibe çöker). Ve su, yerde **صاغَ** eder: onda çöker.” Ve yiyecekte **بكير** (* “بكير” lafzı asılda böyledir; **النهاية**’de olan: **بكر**.) **المزني** hadîsinde: “**صَوْغاً** olarak girer ve **سُرُحاً** olarak çıkar”; yani renkler hâlinde **المَصُوغةُ** yiyecekler; birbirine hazırlanmış (çeşitler).

Ve **الصِّيغةُ**: tek bir adamın işinden olan oklardır; ve o, bundandır. **العجاج** dedi:
وصِيغة قَدْ راشَها ورَكَّبا

Ve “**صِيغةٌ** oklar” bundandır; yani tek bir adamın işindendir. Ve o, **الواو**’dandır; ancak öncesindeki kesre sebebiyle **ياء**’a dönmüştür. **ابن بري** dedi: onun şahidi, **حميد الأَرقط**’un sözü:
شَرْيانة تمنع بَعْدَ اللِّينِ ،
وصِيغة ضُرِّجْنَ بالبَشْنِينِ
