# صوغ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D8%BA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صوغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%BA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صوغ

صاغ الماء يصوغ صوغا: رسب في الأرض، وكذلك صاغ الأدم في الطعام: إذا رسب فيه، قاله ابن شميل.
 ومن المجاز: صاغ الله تعالى فلانا صيغة حسنة، أي: خلقه خلقة حسنة، وهو حسن الصيغة، أي: حسن العمل، وقيل: حسن الخلقة والقد، وصيغ على صيغته، أي: خلق خلقته.
 وصاغ الشيء: يصوغه صوغا: هيأه على مثال مستقيم وسبكه عليه فانصاغ.
 وهو صواغ، وصائغ، وصياغ معاقبة في لغة أهل الحجاز، وفي حديث علي رضي الله عنه: واعدت صواغا من بني قينقاع وهو صواغ الحلي، قال ابن جني: إنما قال بعضهم صياغ، لأنهم كرهثوا التقاء الواوين، لا سيما من العينين ياء، كما قالوا في أما أيما، ونحو ذلك فصار تقديره: الصيواغ، فلما التقت الواو والياء على هذا أبدلوا الواو للياء قبلها، فقالوا: الصياغ، فإبدالهم العين الأولى من الصواغ دليل على أنها هي الزائدة، لأن الإعلال بالزائد أولى منه بالأصل.
 والصياغة بالكسر: حرفته وعمله.
 ويقال: سهام صيغة، بالكسر، أي: مستوية من عمل رجل واحد، وأصلها الواو، انقلبت ياء لكسرة ما قبلها، قال العجاج:
  وصيغة قد راشها وركبـا
  وفارجا من قضب ما تقضبا وقال أبو حزام العكلي:

  ومعي صيغة وجشـاء فـيهـا                      شرعة حشرها حري أن يكيسا وهو مجاز.
 ويقال: هو من صيغة كريمة أي: من أصل كريم وهو مجاز، نقله الزمخشري وابن عباد.
 وهما صوغان أي: سيان، أو هما على لدة واحدة، عن ابن دريد.
 وقال ابن بزرج، وأبو عمرو هو صوغ أخيه، مثل: سوغه بالسين، أي: طريده، ولد في أثره، قال الفراء: بنو سليم، وهوازن، وأهل العالية، وهذيل، يقولون: هو أخوه صوغه، بالصاد، قال: وأكثر الكلام بالسين: سوغه.
 ويقال أيضا: هو صوغة أخيه مثل سوغة أخيه، وقال ابن عباد: هي أختك صوغك وصوغتك وصاغ له الشراب: لغة في ساغ بالسين.
 والصيغ، كسيد: الكذاب المزخرف حديثه وأصله صيوغ، وقد تقدم قريبا وبه فسر الصاغاني قول رؤبة السابق في ص-ن-غ.
 والصيغة بهاء: الثريدة، نقله الفراء.
 والأصيغ: اسم واد، ويقال نهر، قال الصاغاني في التكملة: وهو غير الأصبغ. قلت: وفيه نظر والصحيح أنه تصحيف عنه، وبعضهم فسر به قول رؤبة السابق في صبغ:
  آذي دفاع كسيل الأصيغ وصيغ: ناحية بخراسان، وقد ذكرها المصنف في س-ي-غ ونسب إليها صاحب المهذب في اللغة، وقد ترجمه المصنف أيضا في طبقات اللغويين من مصنفاته، والصاد أشهر.
 وقرئ: نفقد صوغ الملك وهو مصدر بمعنى المصوغ سمي به كقولك: هذا درهم ضرب الأمير، أي مضروبه، وقال الراغب: يذهب إلى أنه كان مصوغا من الذهب قلت: وهي قراءة يحيى بن يعمر، والعطاردي وابن عمير، وقرئ أيضا صواغ الملك كغراب، وهي قراءة سعيد بن جبير، وقتادة والحسن البصري، كأنه مصدر صاغ، كالبوال والقوام، يقال: به بوال، من بال وبالدابة قوام، من قام.
 ومما يستدرك عليه: الصياغة والصيغة: بكسرهما، والصيغوغة، وهذه عن اللحياني: التسبيك، وقد صغته أصوغه، وكذلك الصواغ بالضم وقد ذكره المصنف استطرادا.
 وجمع الصائغ: صاغة، وصواغ، وصياغ، بالضم فيهما مع التشديد، وروي عن أبي رافع الصائغ: كان عمر يمازحني يقول: أكذب الناس الصواغ، يقول: اليوم وغدا.
 والصواغ أيضا: الذين يصوغون الكلام، أي: يغيرونه ويخرصونه.
 والصواغ، كشداد: من يصوغ الكلام ويزوره وربما قالوا: فلان يصوغ الكذب، وهو مجاز، ومنه: صاغ فلان زورا وكذبا: إذا اختلقه.
 والمصوغ، كمقول: ما صيغ، كالمصاغ كمقام.
 والمصاغ بالفتح: الحلي المصوغة.
 ويجمع الصيغ على صاغة، كسيد وسادة.
 وصاغ شعرا أو كلاما: وضعه ورتبه، وهو مجاز.
 ويقال: هذا صوغ هذا، أي على قدره.
 ويقال: صيغة الأمر كذا وكذا، بالكسر، أي: هيئته التي بني عليها.
 وابن الصائغ: نحوي مشهور، وهو موفق أبو البقاء، يعيش بن علي بن يعيش، الأسدي الموصلي الحلبي، شرح المفصل وتصريف الملوكي لابن جني، ولد بحلب سنة 553 وتوفي بها سنة 643.
 والأصيغ: الماء العام الكثير، وبه فسر قول رؤبة السابق، عن ابن الأعرابي.
 وابن الصائغ المكتب، هو عبد الرحمن بن يوسف القاهري، ولد سنة 769 وسمع الثاني من

  أمالي أبي الحصين على الجمال المحلاوي بقراءة الحافظ بن حجر بقصر بشتال، في سنة 799، وكتب الخط المنسوب، عن الوسيمي والزفتاوي، ومات سنة 845.

### Türkçe

**صاغ** suyu, **يصوغ** **صوغا**: yere çöktü (sızıp dibe indi); aynı şekilde **صاغ** deriyi yiyeceğin içinde: eğer onun içinde çökerse; bunu İbn Şümeyl söylemiştir.
Ve mecazdan: Allah Teâlâ falanı **صيغة** güzel bir **صيغة** ile **صاغ** etti; yani onu güzel bir yaratılışla yarattı; ve o **حسن الصيغة**dir; yani güzel amellidir; ve denildi: güzel yaratılış ve boy-pos; ve **صيغ** onun **صيغته**si üzere; yani onun yaratılışını yarattı.
Ve **صاغ** şeyi: **يصوغه صوغا**: onu düzgün bir örnek üzere hazırladı ve onu onun üzerine döktü; böylece **انصاغ** etti.
Ve o **صواغ**dır, ve **صائغ**dir, ve **صياغ**dır; Hicaz ehlinin dilinde birbirinin yerine geçen (lafızlar)dır; ve Ali رضى الله عنه hadîsinde: Ben Benî Kaynukâ‘dan bir **صواغ** ile sözleştim; o, süs eşyasının **صواغ**ıdır; İbn Cinnî dedi ki: Bazıları ancak **صياغ** dedi; çünkü iki **واو**nun buluşmasını çirkin gördüler; özellikle iki gözden (harften) **ياء** olmasıyla; nitekim **أما** hakkında **أيما** dedikleri gibi ve bunun benzeri; böylece onun takdiri: **الصيواغ** oldu; sonra bu üzere **واو** ile **ياء** buluşunca, önündeki **ياء** sebebiyle **واو**yu **ياء**ya çevirdiler; böylece **الصياغ** dediler; onların **الصواغ**dan birinci **عين**i değiştirmeleri, onun ziyade (harf) olduğuna delildir; çünkü i‘lâlın ziyade olana yapılması, asla yapılmasından daha evlâdır.
Ve **الصياغة** (kesre ile): onun zanaatı ve işi.
Ve denilir: **سهام صيغة** (kesre ile); yani tek bir adamın işinden (çıkmış) düzgün (oklar); ve aslı **واو**dur; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **ياء**ya döndü; el-‘Accâc dedi ki:
  **وصيغة قد راشها وركبـا**
  **وفارجا من قضب ما تقضبا**
Ve Ebû Hizâm el-‘Aklî dedi ki:

  **ومعي صيغة وجشـاء فـيهـا                      شرعة حشرها حري أن يكيسا**
Ve bu mecazdır.
Ve denilir: o, **صيغة** kerîmeden; yani kerîm bir asıldandır; ve bu mecazdır; bunu Zemahşerî ve İbn ‘Abbâd nakletti.
Ve ikisi **صوغان**dır; yani eşittirler; yahut ikisi tek bir **لدة** üzeredir; İbn Düreyd’den.
Ve İbn Büzerc ve Ebû ‘Amr dedi ki: o, kardeşinin **صوغ**udur; tıpkı **سوغه** ( **سين** ile) gibi; yani onun ardılıdır; onun ardından doğmuştur; Ferrâ dedi ki: Benû Süleym, Hevâzin, el-‘Âliye ehli ve Hüzeyl: “o, kardeşinin **صوغه**udur” derler; **صاد** ile; dedi ki: sözün çoğu **سين** iledir: **سوغه**.
Ve ayrıca denilir: o, kardeşinin **صوغة**sıdır; kardeşinin **سوغة**sı gibi; ve İbn ‘Abbâd dedi ki: o, senin kız kardeşin **صوغك**tır ve **صوغتك**tır; ve **صاغ** ona içeceği: **ساغ** ( **سين** ile) hakkında bir dildir.
Ve **الصيغ** ( **سيد** gibi): hadisini süsleyip bezeyen yalancı; ve aslı **صيوغ**dur; ve az önce geçti; ve bununla, Sâğânî, Rü’be’nin **ص-ن-غ** maddesindeki önceki sözünü tefsir etti.
Ve **الصيغة** ( **هاء** ile): **الثريدة**; Ferrâ nakletti.
Ve **الأصيغ**: bir vadi adıdır; ve denilir: nehir; Sâğânî et-Tekmile’de dedi ki: o, **الأصبغ**dan başkadır. Dedim: bunda nazar vardır; doğru olan, onun hakkında bir tashîf olduğudur; ve bazıları, Rü’be’nin **صبغ** maddesindeki önceki sözünü bununla tefsir etti:
  **آذي دفاع كسيل الأصيغ**
Ve **صيغ**: Horasan’da bir nahiyedir; musannif onu **س-ي-غ**da zikretti ve ona, lugatta **المهذب** sahibini nisbet etti; ve musannif onu, teliflerinden **طبقات اللغويين**de de tercüme etti; ve **صاد** daha meşhurdur.
Ve şöyle okunmuştur: **نفقد صوغ الملك**; ve o, **المصوغ** manasında bir masdardır; onunla isimlendirilmiştir; senin “bu, emîrin darpı olan dirhemdir” demen gibi; yani onun darbedilmişi; ve Râgıb dedi ki: onun altından **مصوغا** olduğuna gider. Dedim: bu, Yahyâ b. Ya‘mer’in, el-‘Attâridî’nin ve İbn ‘Umeyr’in kıraatidir. Ve ayrıca **صواغ الملك** ( **غراب** gibi) okunmuştur; bu, Sa‘îd b. Cübeyr’in, Katâde’nin ve Hasan el-Basrî’nin kıraatidir; sanki **صاغ**ın masdarıdır; **البوال** ve **القوام** gibi; denilir: onda **بوال** vardır; **بال**dan; ve binek hayvanda **قوام** vardır; **قام**dan.
Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الصياغة** ve **الصيغة**: ikisi de kesre ile; ve **الصيغوغة**; bu, Lihyânî’dendir: döküm (kalıba dökme); ve ben onu **صغته أصوغه** (diye) yaptım; ve aynı şekilde **الصواغ** (zamme ile); musannif onu istitrâden zikretmiştir.
Ve **الصائغ**ın cemi: **صاغة** ve **صواغ** ve **صياغ**; ikisinde de zamme ile, şeddeli olarak; ve Ebû Râfi‘ **الصائغ**dan rivayet edildi: Ömer benimle şakalaşırdı, derdi ki: insanların en yalancısı **الصواغ**dır; “bugün ve yarın” der.
Ve **الصواغ** ayrıca: sözü **يصوغون** edenlerdir; yani onu değiştirirler ve tahminle söylerler.
Ve **الصواغ** ( **شداد** gibi): sözü **يصوغ** eden ve onu uyduran; ve bazen derler: falan **يصوغ** yalanı; ve bu mecazdır; ve ondandır: falan **صاغ** zor ve yalan (uydurdu): eğer onu uydurursa.
Ve **المصوغ** ( **مقول** gibi): **صيغ** edilen; **المصاغ** ( **مقام** gibi) gibi.
Ve **المصاغ** (fetha ile): dökülmüş süs eşyası.
Ve **الصيغ** cemi **صاغة** üzerine getirilir; **سيد** ve **سادة** gibi.
Ve **صاغ** şiir yahut söz: onu koydu ve tertip etti; ve bu mecazdır.
Ve denilir: bu, bunun **صوغ**udur; yani onun ölçüsünce.
Ve denilir: **صيغة الأمر** şöyledir böyledir; kesre ile; yani üzerine bina edildiği heyeti.
Ve **ابن الصائغ**: meşhur bir nahivcidir; o, Muvaffak Ebû’l-Bekâ, Ya‘îş b. Ali b. Ya‘îş, el-Esedî, el-Mevsılî, el-Halebî’dir; İbn Cinnî’nin **المفصل**ini ve **تصريف الملوكي**sini şerh etti; Halep’te 553 yılında doğdu ve orada 643 yılında vefat etti.
Ve **الأصيغ**: çok olan umûmî sudur; ve bununla, Rü’be’nin önceki sözü tefsir edildi; İbnü’l-A‘râbî’den.
Ve **ابن الصائغ** el-mekteb: o, Abdurrahman b. Yusuf el-Kâhirî’dir; 769 yılında doğdu; ve 799 yılında, Biştâl’da kasr ile, Hâfız İbn Hacer’in kıraatiyle, Cemâl el-Muhallâvî üzerinde Ebû’l-Husayn’ın **أمالي**sinden ikincisini işitti; ve Vesîmî ve Zeftâvî’den **الخط المنسوب**u yazdı; ve 845 yılında öldü.
