# صوف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صوف

الصُّوفُ للضأْن وما أَشبهه؛ الجوهري: الصوف للشاة والصُّوفةُ أَخص منه. ابن سيده: الصوفُ للغنم كالشَّعَر للمَعَزِ والوَبَرِ للإبل، والجمع أَصوافٌ، وقد يقال الصوف للواحدة على تسمية الطائفة باسم الجميع؛ حكاه سيبويه؛ وقوله:
حَلْبانَةٍ رَكْبانةٍ صَفُوفِ،
تَخْلِطُ بين وبَرٍ وصُوفِ
قال ثعلب: قال ابن الأَعرابي معنى قوله تخلط بين وبر وصوف أَنها تباع فيشترى بها غنم وإبل، وقال الأصمعي: يقول تُسْرِعُ في مِشْيَتِها، شبّه رَجْع يديها بقَوْسِ الندَّافِ الذي يَخْلِط بين الوبر والصوف، ويقال لواحدة الصوف صُوفةٌ، ويصغر صُوَيْفة.
وكبش أَصْوَفُ وصَوِفٌ على مثال فَعِل، وصائفٌ وصافٌ وصافٍ، الأَخيرة مقلوبة، وصوفانيٌّ، كل ذلك: كثير الصوف، تقول منه: صافَ الكَبْشُ بعدما زَمِرَ يَصُوفُ صَوْفاً، قال: وكذلك صوِف الكَبْشُ، بالكسر، فهو كبش صَوِفٌ بَيِّنُ الصَّوَفِ؛ حكاه أَبو عبيد عن الكسائي، والأُنثى صافةٌ وصُوفانةٌ. ولِيّةٌ صافةٌ: يُشْبِه شعرُها الصوفَ؛ قال تأَبط شرّاً: إذا أَفْزَعُوا أُمَّ الصَّبِيَّينِ، نَفَّضُوا
غَفارِيَّ شُعْثاً، صافَةً لم تُرَجَّلِ
أَبو الهيثم: يقال كبش صُوفانٌ ونعجة صوفانة. الأَصمعي: من أَمثالهم في المال يملكه من لا يسأْهِلُه: خَرْقاءُ وجدت صُوفاً؛ يضرب للأحمق يصيب مالاً فيُضَيِّعُه في غير موضعه. وصُوفُ البحر: شيء على شكل هذا الصُّوفِ الحيواني، واحدته صُوفةٌ. ومن الأَبَدِيَّات قولهم: لا آتيك ما بَلَّ بَحْرٌ صُوفةً، وحكى اللحياني: ما بَلَّ البحرُ صُوفةً.
والصُّوفانَةُ: بقلة معروفة وهي زغْباء قصيرة؛ قال أَبو حنيفة: ذكر أَبو نصر أَنه من الأَحْرار ولم يُحلِّه، وأَخَذَ بصُوفَةِ رَقَبَتِه وصُوفِها وصافِها: وهي زَغَبات فيها، وقيل: هي ما سال في نُقْرَتِها، التهذيب: وتسمى زَغَباتُ القَفا صوفةَ القَفا. ابن الأَعرابي: خُذْ بصوفةِ قفاه وبصُوف قفاه وبقَرْدَتِه وبكَرْدَتِه. ويقال: أَخذه بصُوفِ رقَبَتِه وبطُوف رَقَبَتِه وبطافِ رَقَبَتِه وبظُوفِ رَقَبَتِه وبظافِ رقبتِه وبقُوفِ رقبته وبقافِ رقبته أَي بجلد رقبته؛ وقال أَبو السَّميدع: وذلك إذا تبعه وظن أَن لن يدركه فلَحِقَه، أَخذ برقبته أَم لم يأْخذ؛ وقال ابن دريد أَي بشعره المتدَلي في نُقْرةِ قفاه؛ وقال الفراء إذا أَخذه بقفاه جمعاء، وقال أَبو الغوث أَي أَخذه قهراً، قال: ويقال أَيضاً أَعطاه بصوف رقبته كما يقال أَعطاه برُمَّته. وقال أَبو عبيد: أَعْطاه مَجّاناً ولم يأْخذ ثمناً.وصَوَّفَ الكرْمُ: بدت نوامِيه بعد الصِّرام.
والصوفةُ: كل من ولي شيئاً من عمل البيت، وهم الصُّوفان. الجوهري: وصُوفةُ أَبو حَيّ من مُضَرَ وهو الغوث بن مُرّ بن أُدِّ بن طابخةَ بن إلياسَ بن مُضَرَ، كانوا يَخْدُِمُون الكعبة في الجاهلية ويجيزون الحاجَّ أَي يُفِيضون بهم. ابن سيده: وصُوفةُ حَيٌّ من تميم وكانوا يُجِيزون الحاجّ في الجاهلية من مِنًى، فيكونون أَوّل من يدفع. يقال في الحج: أَجِيزي صُوفةُ، فإذا أَجازت قيل: أَجِيزي خِنْدِفُ، فإذا أَجازت أُذِنَ للناس كلهم في الإجازة، وهي الإفاضة؛ وفيهم يقول أَوْسُ بن مَغْراء السعدي: ولا يَريمُونَ في التعريف مَوْقِفَهُمْ
حتى يقالَ: أَجِيزُوا آل صُوفانا
قال ابن بري: وكانت الإجازة بالحج إليهم في الجاهلية، وكانت العرب إذا حجت وحضرت عرفةَ لا تدفع منها حتى يدفع بها صوفُة، وكذلك لا يَنْفِرُون من مِنًى حتى تَنْفِرَ صُوفةُ، فإذا أَبطأَتْ بهم قالوا: أَجيزي صوفةُ؛ وقيل: صوفة قبيلة اجتمعت من أَفْناء قبائل.
وصافَ عني شَرُّه يصُوفُ صَوْفاً: عَدَلَ. وصافَ السهْمُ عن الهَدَفِ يَصُوفُ ويَصِيفُ: عدل عنه، وهو مذكور في الياء أَيضاً لأَنها كلمة واوية ويائية؛ ومنه قولهم: صافَ عني شرُّ فلان، وأَصافَ اللّه عني شَرَّه.

### Türkçe

**الصُّوفُ** koyun ve ona benzeyen(ler) içindir; el-Cevherî: **الصوف** koyun içindir, **الصُّوفةُ** ise ondan daha özeldir. İbn Sîde: **الصوفُ** koyunlar içindir; tıpkı keçiler için **الشَّعَر** ve develer için **الوَبَرِ** gibi; çoğulu **أَصوافٌ**’dır; ve bazen bir tekil için **الصوف** denir, topluluğun adını bütünün adıyla adlandırma yoluyla; bunu Sîbeveyh nakletmiştir; ve onun sözü:
حَلْبانَةٍ رَكْبانةٍ صَفُوفِ،
تَخْلِطُ بين وبَرٍ وصُوفِ
Sa‘leb dedi: İbnü’l-A‘râbî dedi ki: “**تخلط بين وبر وصوف**” sözünün mânası, onun satılmasıdır; onunla koyun ve deve satın alınır. El-Asma‘î dedi: “Yürüyüşünde hızlanır” demektir; onun iki elinin geri dönüşünü, **الوبر** ile **الصوف** arasında karıştıran **الندَّافِ**’ın yayıyla benzetti. Ve **الصوف**’un bir tekiline **صُوفةٌ** denir; küçültmesi **صُوَيْفة** yapılır.

Ve **أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** (fa‘il vezni üzere) koç; ve **صائفٌ** ve **صافٌ** ve **صافٍ**; sonuncusu ters çevrilmiştir; ve **صوفانيٌّ**; bunların hepsi: çok **الصوف** sahibi (demektir). Ondan şöyle dersin: koç, **زَمِرَ**’den sonra **صافَ** etti; **يَصُوفُ صَوْفاً**. Dedi ki: koç **صوِف** de olur; kesre ile; o hâlde o, **صَوِفٌ** koçtur, **بَيِّنُ الصَّوَفِ**; bunu Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den nakletmiştir. Dişisi **صافةٌ** ve **صُوفانةٌ**’dır. **ولِيّةٌ صافةٌ**: onun kılı **الصوف**’a benzer; Tee’bbata Şerran dedi:
إذا أَفْزَعُوا أُمَّ الصَّبِيَّينِ، نَفَّضُوا
غَفارِيَّ شُعْثاً، صافَةً لم تُرَجَّلِ
Ebû’l-Heysem: **كبش صُوفانٌ** ve **نعجة صوفانة** denir. El-Asma‘î: mallar hakkında, onu hak etmeyen kimsenin sahip olduğu şeye dair atasözlerindendir: **خَرْقاءُ وجدت صُوفاً**; mal elde edip onu yerinde olmayan yerde zayi eden ahmak için darb-ı mesel yapılır. Ve **صُوفُ البحر**: bu hayvanî **الصُّوفِ** şekli üzere bir şeydir; onun bir tekili **صُوفةٌ**’dir. Ve ebedî sözlerden: **لا آتيك ما بَلَّ بَحْرٌ صُوفةً**. El-Lihyânî nakletti: **ما بَلَّ البحرُ صُوفةً**.

Ve **الصُّوفانَةُ**: bilinen bir ottur; o, kısa **زغْباء**’dır; Ebû Hanîfe dedi: Ebû Nasr zikretti ki o, **الأَحْرار**’dandır ve onu tatlılaştırmadı; ve onun boynunun **صُوفَةِ**’sinden, ve onun **صُوفِ**’undan ve **صافِ**’ından tuttu: onda bulunan **زَغَبات**’tır; ve denildi ki: onun çukurunda akan şeydir. **التهذيب**: ve ense **زَغَباتُ**’ına **صوفةَ القَفا** adı verilir. İbnü’l-A‘râbî: “Onun ensesinin **صوفةِ**’sinden, ve ensesinin **صُوف**’undan, ve **قَرْدَتِه**’sinden, ve **كَرْدَتِه**’sinden tut.” Ve denir: onun boynunun **صُوفِ**’undan, ve boynunun **طُوف**’undan, ve boynunun **طافِ**’ından, ve boynunun **ظُوفِ**’undan, ve boynunun **ظافِ**’ından, ve boynunun **قُوفِ**’undan, ve boynunun **قافِ**’ından aldı; yani boynunun derisinden. Ebû’s-Semîda‘ dedi: bu, onu takip edip de ona yetişemeyeceğini zannettiği zaman; sonra ona yetiştiğinde; boynundan tuttu yahut tutmadı (fark etmez). İbn Düreyd dedi: yani ensesinin çukurunda sarkan kılından. El-Ferrâ dedi: onu ensesinin tamamından tuttuğu zaman. Ebû’l-Gavs dedi: yani onu zorla aldı. Dedi: ve ayrıca “ona boynunun **صوف**’unu verdi” denir; tıpkı “ona **رُمَّته**’sini verdi” denildiği gibi. Ebû Ubeyd dedi: onu karşılıksız verdi ve bir bedel almadı. Ve **وصَوَّفَ الكرْمُ**: **الصِّرام**’dan sonra sürgünleri göründü.

Ve **الصوفةُ**: evin işinden bir şeyin işini üstlenen herkes; onlar **الصُّوفان**’dır. El-Cevherî: ve **وصُوفةُ** Mudar’dan bir kabilenin babasıdır; o, İlyâs b. Mudar b. Tâbıha b. İlyâs b. Mudar b. Udd b. Murr b. el-Gavs’tur; câhiliyede Kâbe’ye hizmet ederlerdi ve hacıyı geçirirlerdi; yani onları sevk ederlerdi. İbn Sîde: ve **وصُوفةُ** Temîm’den bir kabiledir; câhiliyede hacıyı Minâ’dan geçirirlerdi; böylece ilk hareket eden onlar olurdu. Hacda şöyle denir: **أَجِيزي صُوفةُ**; o geçirince: **أَجِيزي خِنْدِفُ** denirdi; o geçirince, insanların hepsine geçiş için izin verilirdi; o da **الإفاضة**’dır. Onlar hakkında Evs b. Magrâ es-Sa‘dî şöyle der:
ولا يَريمُونَ في التعريف مَوْقِفَهُمْ
حتى يقالَ: أَجِيزُوا آل صُوفانا
İbn Berrî dedi: câhiliyede hacdaki geçiş onlara aitti; Araplar haccedip Arafat’a geldiklerinde, **صوفُة** onunla hareket edinceye kadar oradan hareket etmezlerdi; aynı şekilde Minâ’dan da **صُوفةُ** hareket edinceye kadar ayrılmazlardı; geciktirdiğinde onlara: **أَجيزي صوفةُ** derlerdi. Ve denildi ki: **صوفة** çeşitli kabilelerin kollarından toplanmış bir kabiledir.

**وصافَ** benden onun şerri; **يصُوفُ صَوْفاً**: saptı. Ve ok hedefden **صافَ** etti; **يَصُوفُ** ve **يَصِيفُ**: ondan saptı; o, **الياء** maddesinde de zikredilmiştir; çünkü o, vâvlı ve yâlı bir kelimedir. Ondandır: “Falanın şerri benden **صافَ** etti” ve “Allah onun şerrini benden **أَصافَ** etti” sözleri.
