# صول — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صول

صالَ على قِرْنِه صَوْلاً وصِيالاً وصُؤُولاً وصَوَلاناً وصالاً ومَصالةً: سَطا؛ قال:
ولم يَخْشَوْا مَصالَتَهُ عليهم،
وتَحْتَ الرَّغْوَةِ اللَّبَنُ الصَّريحُ
والصَّؤُول من الرجال: الذي يَضْرب الناسَ ويَتَطاول عليهم؛ قال الأَزهري: الأَصل فيه ترك الهمز وكأَنه هُمِز لانضمام الواو، وقد هَمَزَ بعض القُرَّاء: وإِن تَلْؤُوا، بالهمز، أَو تُعْرِضوا لانضمام الواو. وصالَ عليه إِذا اسْتطال. وصالَ عليه: وَثَبَ صَوْلاً وصَوْلةً، يقال: رُبَّ قَوْلٍ أَشَدّ من صَوْل.
والمُصاوَلَةُ: المُواثَبة، وكذلك الصِّيالُ والصِّيالة. والفَحْلان يَتَصاولانِ أَي يَتَواثَبانِ.
الليث: صالَ الجَمَلُ يَصُولُ صِيالاً وصُوالاً وهو جَمَلٌ صَؤولٌ، وهو الذي يأْكل راعَيه ويُواثِبُ الناسَ فيأْكلهم. وفي حديث الدعاء: بك أَصُول، وفي رواية: أُصاوِل أَي أَسْطُو وأَقْهَر. والصَّولة: الوَثْبة. وصالَ الفَحْلُ على الإِبل صَوْلاً، فهو صَؤُول: قاتَلَها وقَدَّمَها. أَبو زيد: صَؤُل البعير يَصْؤُل، بالهمز، صآلةً إِذا صار يَشُلُّ الناس ويَعْدُو عليهم، فهو صَؤول.
وصِيلَ لهم كذا أَي أُتِيح لهم؛ قال خُفاف بن نُدْبَة:
فَصِيلَ لهُم قَرْمٌ كأَنَّ بكَفِّه
شِهاباً، بدا في ظُلْمة اللَّيل يَلْمَع
وصالَ العَيْرُ على العانةِ: شَلَّها وحَمَلَ عليها. وفي الحديث: إِنَّ هؤلاء الحَيَّيْنِ من الأَوْس والخَزْرج كانا يتصاوَلانِ مع رسول الله، صلى الله عليه وسلم، تَصاوُلَ الفَحْلين أَي لا يفعل أَحدُهما معه شيئاً إِلا فعل الآخر مثله. وفي حديث عثمان: فَصامِتٌ صَمْتُه أَنْفَذُ من صَوْلِ غيره أَي إِمْساكُه أَشَدُّ من تَطاوُل غيره؛ وقوله أَنشده ابن الأَعرابي:
لا خَيْرَ فيه غَيْر أَن لا يَهْتَدي،
وأَنَّه ذُو صَوْلَةٍ في المِزْوَدِ،
وأَنَّه غيرُ ثَقِيل في اليَدِ
قوله ذُو صَوْلة في المِزْوَد، يقول: إِنه ذو صَوْلةٍ على الطعام يأْكله ويَنْهَكه ويُبالِغ فيه، فكأَنه إِنما يَصُولُ على حَيَوان مَّا، أَو يَصُول على أَكِيله لذَوْدِه إِيَّاهم ومُدافَعَته لهم؛ وقوله وأَنه غير ثقيلٍ في اليد، يقول: إِذا بَلِلْتَ به لم يَصِرْ في يدك منه خَيْر تَثْقُل به يَدُك لأَنه لا خير عنده.
ابن الأَعرابي: المِصْوَلة المِكْنَسة التي يُكْنَس بها نواحي البَيْدَر. أَبو زيد: المِصْوَل شيء يُنْقَع فيه الحَنْظَل لتَذْهَب مَرارتُه، والصِّيلة، بالكسر: عُقْدة العَذَبة. وصُولٌ: اسم موضع؛ قال حُنْدُج ابن حُنْدُج المُرِّي:
في لَيْلِ صُولٍ تَناهى العَرْضُ والطُّولُ،
كأَنما لَيْلُه باللَّيل مَوْصولُ
لِساهِرٍ طالَ في صُولٍ تَمَلْمُلُه،
كأَنه حَيَّة بالسَّوْط مَقْتولُ

### Türkçe

**صالَ** onun boynuzuna karşı **صَوْلاً** ve **صِيالاً** ve **صُؤُولاً** ve **صَوَلاناً** ve **صالاً**
ve **مَصالةً**: saldırdı; dedi ki:
“Ve onların üzerine onun **مَصالَتَهُ**’sinden korkmadılar,
ve köpüğün altında saf süt vardır.”

Ve erkeklerden **الصَّؤُول**: insanlara vuran ve onların üzerine uzanan (üstünlük taslayan) kimsedir; dedi
el-Ezherî: aslı onda hemzeyi terk etmektir ve sanki vâvın dammeli oluşundan dolayı hemzelenmiş gibidir; ve bazı
kurrâ hemzeledi: **وإِن تَلْؤُوا**’yu hemze ile; yahut **تُعْرِضوا** (diye okudu), vâvın dammeli oluşundan dolayı. Ve **صالَ عليه**
uzun boylu/üstün olmaya kalkıştığı zaman (denir). Ve **صالَ عليه**: **صَوْلاً** ve **صَوْلةً** sıçradı; denir ki: nice söz
vardır ki **صَوْل**’dan daha şiddetlidir.

Ve **المُصاوَلَةُ**: karşılıklı sıçrayış; ve yine bunun gibi **الصِّيالُ** ve **الصِّيالة**. Ve iki **الفَحْلان**
**يَتَصاولانِ** yani **يَتَواثَبانِ** (karşılıklı sıçrarlar).

el-Leys: **صالَ** deve **يَصُولُ** **صِيالاً** ve **صُوالاً**; ve o **جَمَلٌ صَؤولٌ**’dür; ve o,
çobanını yiyen ve insanlara karşı sıçrayıp onları yiyendir. Ve dua hadîsinde: “Seninle
**أَصُول**”; ve bir rivayette: **أُصاوِل** yani saldırırım ve kahrederim. Ve **الصَّولة**: sıçrayıştır. Ve **صالَ**
damızlık erkek deve dişi develerin üzerine **صَوْلاً**; o hâlde o **صَؤُول**’dür: onlarla dövüştü ve onları öne sürdü. Ebû
Zeyd: **صَؤُل** deve **يَصْؤُل** (hemze ile) **صآلةً**, insanları felç eder (iş göremez kılar) ve onların üzerine koşar hâle geldiği zaman; o hâlde o **صَؤول**’dür.

Ve **صِيلَ** onlara şöyle şöyle, yani onlara imkân verildi; dedi Hufâf b. Nudbe:
“Onlara bir **قَرْمٌ** verildi; sanki onun avucunda
bir alev (şihâb) var; gecenin karanlığında belirdi, parıldıyor.”

Ve **صالَ** yaban eşeği sürünün üzerine: onu felç etti ve onun üzerine yüklendi. Ve hadîste: “Şüphesiz
Evs ve Hazrec’den bu iki kabile, Allah’ın Elçisi ile **يتصاوَلانِ** idi,
sanki iki **الفَحْلين**’in **تَصاوُلَ**’ü gibi”; yani ikisinden biri onunla bir şey yapmaz ki
öteki de onun benzerini yapmış olmasın. Ve Osman hadîsinde: “Nice susan vardır ki onun susması,
başkasının **صَوْلِ**’ünden daha nüfuz edicidir”; yani onun tutması, başkasının uzanıp taşmasından daha şiddetlidir; ve onun sözü; İbn
el-A‘râbî şöyle inşâd etti:
“Hayır yoktur onda, şu hariç ki doğru yolu bulmaz,
ve şüphesiz o **ذُو صَوْلَةٍ**’dir **في المِزْوَدِ**,
ve şüphesiz o elde ağır değildir.”

Onun sözü **ذُو صَوْلة في المِزْوَد**: diyor ki: şüphesiz o yemeğe karşı **صَوْلة** sahibidir; onu yer
ve onu tüketir ve onda aşırı gider; sanki o ancak bir hayvanın üzerine saldırıyor gibidir; yahut
yoldaşlarının üzerine saldırır; onları uzaklaştırmak ve onlara karşı savunmak için; ve onun sözü “ve şüphesiz o elde
ağır değildir”: diyor ki: onunla ıslandığın zaman, elinde ondan bir hayır kalmaz ki elin onunla ağırlaşsın;
çünkü onun yanında hayır yoktur.

İbn el-A‘râbî: **المِصْوَلة** harmanın kenarlarının süpürüldüğü süpürgedir. Ebû Zeyd: **المِصْوَل** içine **الحَنْظَل**’ın ıslatıldığı bir şeydir ki acılığı gitsin; ve **الصِّيلة** (kesre ile): saç püskülünün düğümüdür. Ve **صُولٌ**: bir yer adıdır; dedi Hunduc b. Hunduc el-Murrî:
“**صُولٍ** gecesinde en ve boy nihayete vardı,
sanki onun gecesi gece ile birleştirilmiş.
Uykusuz için; **صُولٍ**’da onun kıpırdanışı uzadı,
sanki o, kamçı ile öldürülmüş bir yılandır.”
