# صول — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صول](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صول

صال على قرنه، يصول عليه، صولا، وصيالا، ككتاب، وصؤولا، كقعود، وصولانا، محركة، وصالا، ومصالة: سطا، وحمل عليه، قال:
  ولم يخشوا مصالته علـيهـم                      وتحت الرغوة اللبن الصريح ويقال: رب قول أشد من صول، وقال عمرو بن مسعود بن عبد مراد:
  فإن تغمز مفاصلنا تجـدنـا                      غلاظا في أنامل من يصول وفي حديث الدعاء: بك أصول أي أسطو وأقهر. ومن المجاز: صال فلان على فلان. إذا استطال عليه، وقهره. وصال الفحل على الإبل، صولا، فهو صؤول: قاتلها، وقدمها. وصال العير على العانة: شلها، وحمل عليها، يكدمها ويرمحها. وصال عليه صولا، وصولة: وثب، والصولة: الوثبة. وصيل لهم كذا، بالكسر: أي أتح، قال خفاف بن ندبة:
  فصيل لهم قرم كأن بكـفـه                      شهابا بدا في ظلمة الليل يلمع

  والمصول، كمنبر: شيء ينقع فيه الحنظل لتذهب مرارته، عن أبي زيد. والمصولة، بهاء: المكنسة التي يكنس بها نواحي البيدر، عن ابن الأعرابي. والصيلة، بالكسر: عقدة العذبة، نقله الصاغاني في ص ي ل. وصول، بالفتح: ة، بصعيد مصر الأدنى، شرقي النيل، تذكر مع برنيل، منها أبو عبد الله محمد بن جعفر بن أحمد بن علي بن فطر الأنصاري الصولي، الفقيه المالكي، كان زاهدا، متعففا، كتب عنه الرشيد العطار في معجمه، وما سنة 638، هكذا في التبصير للحافظ، قال: لم يذكر هذه الترجمة العسكري، ولا الدارقطني، ولا عبد الغني، ولا ابن الدباغ، ولا السلفي، ولا ابن ماكولا، ولا بن نقطة، ولا ابن سليم، ولا الصابوني، ولا الفرضي، ولا الذهبي، ولا مغلطاي، فسبحان الرزاق. وصول، بالضم: رجل من الأتراك، كان هو وأخوه فيروز ملكي جرجان، ، تمجسا وتشبها بالفرس، وقال ابن الأثير: أسلم صول على يد يزيد بن المهلب، ولم يزل معه حتى قتل يزيد، وإليه ينسب أبو بكر محمد بن يحيى بن عبد الله بن العباس ابن محمد بن صول الصولي، نديم الراضي بالله، وكان دينا فاضلا، وله تصانيف حسنة مشهورة، روى عن أبي داود، والمبرد، وثعلب، وعنه الدارقطني، وابن حيويه، مات بالبصرة سنة 336، وكذا ابن عمه إبراهيم بن العباس بن عبد الله بن العباس. وصول: ع، قال حندج بن حندج المري:
  في ليل صول تناهى العرض والطول                      كأنما ليلـه بـالـلـيل مـوصـول
  لساهر طال في صول تمـلـمـلـه                      كأنه حية بـالـسـوط مـقـتـول
  ما أقدر الله أن يدني علـى شـحـط                      من داره الحزن ممـن داره صـول

  وتكر هذا الاسم في هذه القطعة. والتصويل: إخراجك الشيء بالماء، كإخراج الحصاة من الرز، وأيضا: كنس نواحي البيدر، والتشديد للمبالغة،ولو قال: كسح البيدر، كان أخصر، ومنه قولهم: حنطة مصولة، وقد صولناها، ويقال: صولة من حنطة، بالضم، وصول، كسورة وسور. والجراد يصول في مشواه تصويلا: أي يساط، كما في العباب. وصاوله، مصاولة، وصيالا، وصيالة، بكسرهما: واثبه، ومنه الحديث: بك أصاول، في رواية. وصولة، كخولة: اسم رجل. ومما يستدرك عليه: الصؤول من الرجال: الذي يضرب الناس، ويتطاول عليهم، قال الأزهري: الأصل فيه ترك الهمز، وكأنه همز لانضمام الواو، وقد همز بعض القراء:  وإن تلؤوا  ، بالهمز  أو تعرضوا  لانضمام الواو. والفحلان يتصاولان، أي يتواثبان، وقال الليث: جمل صؤول: يأكل راعيه، ويواثب الناس فيأكلهم. ويقال: أصول من جمل. وقال حمزة الأصبهاني، في أمثاله: صال الجمل، إذا عض. وقد تفرد به حمزة. وقال ابن عباد: المصول، بالكسر: ما يكسح به السنبل من العيدان والأقمشة، يقال: صال البر صولا. وأبو نصر إبراهيم ن الحسين بن حاتم البغدادي، يعرف بابن صولة، بالفتح: محدث. وصول، بالضم: مدينة في بلاد الخزر. وصوليان: بلاد سواحل بحر الهند. ولقيته أول صولة، أي أول وهلة، كما في الأساس. وهو ذو صولة في المزود، إذا كان يأكل الطعام، وينهكه، ويبالغ فيه.

### Türkçe

**صال** على قرنه، **يصول** عليه، **صولا**، و**صيالا**، ككتاب، و**صؤولا**، كقعود، و**صولانا**، محركة، و**صالا**، و**مصالة**: saldırdı; üzerine yürüdü. Dedi ki:
  Ve onların üzerine **مصالته**’nden korkmadılar                      ve köpüğün altında saf süt vardır
Ve denilir: “Nice söz vardır ki **صول**’dan daha şiddetlidir.” Ve Amr b. Mes‘ûd b. Abd Murâd dedi ki:
  Eğer eklemlerimizi sıkarsan mutlaka bizi bulursun                      **يصول** edenin parmak uçlarında kalın (sert) kimseler
Ve dua hadîsinde: “Seninle **أصول**” yani saldırırım ve kahrederim. Mecazdan: “Falanca falancaya **صال**.” Yani ona karşı uzadı (üstünlük tasladı) ve onu kahretti. Ve aygırın develere **صال** etmesi, **صولا**; o da **صؤول**’dür: onlarla dövüştü ve onları öne sürdü. Ve yaban eşeğinin sürüye **صال** etmesi: onu felç etti; üzerine yürüdü; onu ısırır ve tekmeler. Ve ona **صال** etmesi, **صولا** ve **صولة**: sıçradı; ve **الصولة**: sıçrayıştır. Ve onlar için şöyle **وصيل** oldu, kesre ile: yani kolaylaştırıldı. Haffâf b. Nudbe dedi ki:
  Onlar için bir koç kolaylaştırıldı; sanki avucunda                      gecenin karanlığında beliren ve parlayan bir şihâb vardır

Ve **المصول**, minber gibi: içine **الحنظل**’ın konulduğu bir şeydir ki acılığı gitsin; Ebû Zeyd’den. Ve **المصولة**, هاء ile: harmanın kenarlarını süpürmekle süpürülen süpürgedir; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **الصيلة**, kesre ile: saç püskülünün düğümüdür; Sâğânî bunu ص ي ل’de nakletti. **وصول**، fetḥa ile: Aşağı Mısır Saîd’inde, Nil’in doğusunda bir yer; **برنيل** ile birlikte anılır. Ondan Ebû Abdillâh Muhammed b. Ca‘fer b. Ahmed b. Alî b. Fiṭr el-Ensârî el-**الصولي** (gelir); Mâlikî fakih; zâhid, iffetli idi; Reşîd el-‘Aṭṭâr ondan Mu‘cem’inde yazdı; vefatı 638 senesi. Hâfız’ın **التبصير**’inde böyledir. Dedi ki: Askerî, ne Dâraḳuṭnî, ne Abdülganî, ne İbnü’d-Debbâğ, ne Selefî, ne İbn Mâkûlâ, ne İbn Nuḳṭa, ne İbn Selîm, ne Ṣâbûnî, ne Ferḍî, ne Zehebî, ne Muġlaṭây bu tercümeyi zikretmedi; artık rızık verene tesbih olsun. **وصول**، ḍamma ile: Türklerden bir adam; o ve kardeşi Fîrûz Cürcân’ın iki meliki idiler; Mecûsîleştiler ve Farslara benzediler. İbnü’l-Esîr dedi ki: **صول** Yezîd b. el-Mühelleb’in eliyle Müslüman oldu; Yezîd öldürülünceye kadar onunla beraber olmaktan geri kalmadı. Ona nisbet edilir: Ebû Bekr Muhammed b. Yaḥyâ b. Abdillâh b. el-‘Abbâs b. Muhammed b. **صول** el-**الصولي**; er-Râḍî billâh’ın nedîmi; dindar, faziletli idi; güzel, meşhur telifleri vardır. Ebû Dâvûd’dan, el-Müberred’den, Sa‘leb’den rivayet etti; ondan Dâraḳuṭnî ve İbn Ḥayûye rivayet etti. Basra’da 336 senesinde öldü; aynı şekilde amcaoğlu İbrâhîm b. el-‘Abbâs b. Abdillâh b. el-‘Abbâs da. **وصول**: bir topluluk; Ḥندج b. Ḥندج el-Murrî dedi ki:
  **صول** gecesinde en ve boy nihayete vardı                      sanki onun gecesi geceye bitiştirilmiş
  Uykusuz için; **صول**’da onun huzursuzluğu uzadı                      sanki o, kamçıyla öldürülmüş bir yılandır
  Allah ne kadirdir ki uzak üzerine yaklaştırsın                      evi hüzün olanı, evi **صول** olan kimseden

Ve bu isim bu parçada tekrar etti. Ve **التصويل**: senin bir şeyi su ile çıkarman; çakıl taşını pirinçten çıkarmak gibi. Ayrıca: harmanın kenarlarını süpürmek; şeddeli söyleyiş mübalağa içindir; eğer “**كسح** harmanı” deseydi daha kısa olurdu. Ondandır onların sözü: **حنطة مصولة**; ve biz onu **صولناها**. Ve denilir: **صولة** buğdaydan, ḍamma ile; **وصول**; **سورة** ve **سور** gibi. Ve çekirge, kızartmasında **يصول** eder, **تصويلا**: yani karıştırılır; **العباب**’da olduğu gibi. Ve onunla **صاوله**; **مصاولة** ve **صيالا** ve **صيالة** (ikisi de kesre ile): onunla karşılıklı sıçrayıştı. Ondan hadîs: “Seninle **أصاول**” başka bir rivayette. Ve **صولة**, **خولة** gibi: bir adam adıdır. Ve ona ilâve olarak: erkeklerden **الصؤول**: insanları döven ve onlara karşı uzayan (üstünlük taslayan) kimsedir. Ezherî dedi ki: Aslı onda hemzeyi terk etmektir; sanki vâv’ın ḍammalı oluşundan dolayı hemzelendi. Bazı kurrâ hemzeledi: **وإن تلؤوا**; hemze ile; **أو تعرضوا** (da) vâv’ın ḍammalı oluşundan dolayı. Ve iki aygır **يتصاولان**: yani karşılıklı sıçrayışırlar. Leys dedi ki: **جمل صؤول**: çobanını yer; insanlarla karşılıklı sıçrayışır da onları yer. Ve denilir: “Deveden **أصول**.” Ve Ḥamza el-İṣbahânî, Emsâl’inde dedi ki: “Deve **صال** etti” yani ısırdı. Bununla Ḥamza tek kalmıştır. İbn ‘Abbâd dedi ki: **المصول**, kesre ile: başakları çubuklardan ve kumaşlardan süpürmekle süpürülen şeydir. Denilir: ekin **صال** etti, **صولا**. Ve Ebû Naṣr İbrâhîm n el-Ḥüseyn b. Ḥâtim el-Bağdâdî, İbn **صولة** diye bilinir, fetḥa ile: muhaddis. **وصول**، ḍamma ile: Hazar ülkesinde bir şehir. **وصوليان**: Hint denizi sahilleri ülkeleri. Ve ona **أول صولة**’de rastladım; yani ilk bakışta; **الأساس**’ta olduğu gibi. Ve o, azık torbasında **ذو صولة**’dir; eğer yemeği yiyorsa, onu tüketiyor ve onda aşırı gidiyorsa.
