# صون — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D9%86/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%86.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: صون

الصَّوْنُ: أَن تَقِيَ شيئاً أَو ثوباً، وصانَ الشيءَ صَوْناً وصِيانَةً وصِيَاناً واصْطانه؛ قال أُمية ابن أَبي عائذ الهذلي: أَبْلِغْ إِياساً أَنَّ عِرْضَ ابنِ أُخْتِكُمْ
رِداؤُكَ، فاصْطَنْ حُسْنَه أَو تَبَذَّلِ
أَراد: فاصْطَنْ حَسَنه، فوضع المصدر موضع الصفة. ويقال: صُنْتُ الشيءَ أَصُونه، ولا تقل أَصَنْتُه، فهو مَصُون، ولا تقل مُصانٌ. وقال الشافعي، رضي الله عنه: بِذْلَةُ كلامِنا صَوْنُ غَيْرِنا. وجعلتُ الثَّوْبَ في صُوَانه وصِوَانه، بالضم والكسر، وصِيَانه أَيضاً: وهو وعاؤه الذي يُصان فيه. ابن الأَعرابي: الصَّوْنَةُ العَتِيدَة. وثوب مَصُونٌ، على النقص، ومَصْـوُون، على التمام؛ الأَخيرة نادرة، وهي تميمية، وصَوْنٌ وَصْفٌ بالمصدر. والصِّوَانُ والصُّوانُ: ما صُنْتَ به الشيء. والصِّينَةُ: الصَّوْنُ، يقال: هذه ثياب الصِّينَةِ أَي الصَّوْنِ. وصَانَ عِرْضَه صِيَانة وصَوْناً، على المَثل؛ قال أَوْس بن حَجَر:
فإِنا رَأَيْنَا العِرْضَ أَحْوَجَ، ساعةً،
إلى الصَّوْنِ من رَيْطٍ يَمانٍ مُسَهَّمِ
وقد تَصَاوَنَ الرجلُ وتَصَوَّنَ؛ الأَخيرة عن ابن جني، والحُرُّ يَصُونُ عِرْضَه كما يَصُونُ الإِنسان ثوبه. وصَانَ الفرسُ عَدْوَه وجَرْيَه صَوْناً: ذَخَرَ منه ذَخيرة لأَوانِ الحاجةِ إليه؛ قال لبيد: يُراوِحُ بين صَوْنٍ وابْتذالِ
أَي يَصُونُ جَرْيه مرة فيُبْقِي منه، ويَبْتَذِلُه مرة فيَجْتهدُ فيه. وصَانَ صَوْناً: ظَلَعَ ظَلْعاً شديداً؛ قال النابغة:
فأَوْرَدَهُنَّ بَطْنَ الأَتْم شُعْثاً،
يَصُنَّ المَشْيَ كالحِدَإ التُّؤَامِ
وقال الجوهري في هذا البيت: لم يعرفه الأَصمعي، وقال غيره: يُبْقِين بعضَ المَشْيِ، وقال: يَتَوَجيْنَ من حَفاً. وذكر ابن بري: صانَ الفَرَسُ يَصُونُ صَوْناً إذا ظَلَعَ ظَلْعاً خفيفاً، فمعنى يَصُنَّ المَشْي أَي يَظْلَعْنَ وَيَتَوَجَّيْنَ من التعب. وصانَ الفرسُ يَصُونُ صَوْناً: صَفَّ بين رجليه، وقيل: قام على طرف حافره؛ قال النابغة:
وما حاوَلْتُما بقيادِ خَيْل،
يَصُونُ الوَرْدُ فيها والكُمَيْتُ
أَبو عبيد: الصائن من الخيل القائم على طرف حافره من الحَفَا أَو الوَجَى، وأَما الصائم فهو القائم على قوائمه الأَربع من غير حَفاً. والصَّوَّانُ، بالتشديد: حجارة يُقْدَحُ بها، وقيل: هي حجارة سُود ليست بصلبة، واحدتها صَوَّانة. الأَزهري: الصَّوَّان حجارة صُلْبة إذا مسته النار فَقَّع تَفْقِيعاً وتشقق، وربما كان قَدَّاحاً تُقْتَدَحُ به النار، ولا يصلح للنُّورَةِ ولا للرِّضافِ؛ قال النابغة:
بَرَى وَقَعُ الصَّوّانِ حَدَّ نُسُورِها،
فهُنَّ لِطافٌ كالصِّعَادِ الذَّوابِلِ.

### Türkçe

**الصَّوْنُ**: bir şeyi yahut bir elbiseyi koruman; ve **صانَ** şeyi **صَوْناً** ve **صِيانَةً** ve **صِيَاناً** ve **اصْطانه** (diye) korudu; Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî dedi ki:
İyâs’a ulaştır: sizin kızkardeşinizin oğlunun ırzı
senin ridân(=örtün)dür; öyleyse onun güzelliğini **اصْطَنْ** yahut yıprat.

İstedi ki: “öyleyse onun güzelliğini **اصْطَنْ**”; böylece masdarı sıfatın yerine koydu. Ve denir: “Şeyi **صُنْتُ**; onu **أَصُونه**”; “onu **أَصَنْتُه**” deme; o hâlde o **مَصُون**dur; “**مُصانٌ**” deme. Şâfiî, Allah ondan razı olsun, dedi ki: “Bizim sözümüzün bayağılaştırılması, başkasını korumaktır.” Ve elbiseyi onun **صُوَانه**’ına ve **صِوَانه**’ına koydum; zamme ve kesre ile; ve **صِيَانه** da (vardır): yani, içinde korunduğu kabıdır. İbnü’l-A‘râbî: **الصَّوْنَةُ** hazır (olan)dır. Ve “**ثوب مَصُونٌ**”, eksiklik üzere; ve “**مَصْـوُون**”, tamlık üzere; sonuncusu nadirdir ve Temîm lehçesidir; ve **صَوْنٌ** masdar ile vasıftır. Ve **الصِّوَانُ** ve **الصُّوانُ**: şey ile onu koruduğun şeydir. Ve **الصِّينَةُ**: **الصَّوْنُ**dur; denir: “bunlar **ثياب الصِّينَةِ**” yani **الصَّوْنِ**. Ve ırzını **صَانَ**; **صِيَانة** ve **صَوْناً**, mesel üzere; Evs b. Hacer dedi ki:
Şüphesiz biz ırzı gördük, bir saat,
Yemenî çizgili bir rıyt’tan daha çok **الصَّوْنِ**a muhtaç.

Ve adam **تَصَاوَنَ** ve **تَصَوَّنَ**; sonuncusu İbn Cinnî’den (naklen). Ve hür, ırzını korur; insanın elbisesini koruduğu gibi. Ve at, koşusunu ve süratini **صَانَ**; **صَوْناً**: ondan, ihtiyaç vaktine (saklamak) için bir azık sakladı; Lebîd dedi ki:
**صَوْنٍ** ile yıpratma arasında gidip gelir.

Yani bir defa koşusunu korur da ondan (bir kısmını) bırakır; bir defa da onu yıpratır da onda gayret eder. Ve **صانَ**; **صَوْناً**: şiddetli bir topallıkla topalladı; Nâbiga dedi ki:
Onları, karın-ı etm’e, dağınık (hâlde) getirdi;
İkiz çaylak gibi yürüyüşü **يَصُنَّ** ederler.

Cevherî bu beyitte dedi ki: Asmaî onu bilmedi; başkası dedi ki: yürüyüşün bir kısmını bırakırlar; ve dedi ki: çıplak ayaktan (doğan) acıdan sakınırlar. İbn Berrî zikretti: at **صانَ**; **يَصُونُ**; **صَوْناً**: hafif bir topallıkla topalladığı zaman; öyleyse “yürüyüşü **يَصُنَّ**”un manası: yani yorulmadan dolayı topallarlar ve sakınırlar. Ve at **صانَ**; **يَصُونُ**; **صَوْناً**: iki bacağı arasını sıraladı; ve denildi: toynağının ucunda durdu; Nâbiga dedi ki:
Ben ikiniz, atların yularıyla, denemediniz;
Onun içinde al at da doru da durur, **يَصُونُ** eder.

Ebû Ubeyd: atlardan **الصائن**, çıplak ayaktan yahut ağrıdan dolayı toynağının ucunda duran (attır); ama **الصائم** ise, çıplak ayak olmaksızın dört ayağı üzerinde duran (attır). Ve **الصَّوَّانُ**, şeddeli olarak: kendisiyle kıvılcım çıkarılan taşlardır; ve denildi: sert olmayan siyah taşlardır; tekili **صَوَّانة**dır. Ezherî: **الصَّوَّان** sert taşlardır; ateş ona dokunduğu zaman patır patır patlar ve çatlar; bazen de kendisiyle ateş çıkarılan bir çakmak taşı olur; ve **النُّورَةِ** için de **الرِّضافِ** için de elverişli olmaz; Nâbiga dedi ki:
**الصَّوّانِ**ın vuruşu, akbabalarının keskinliğini bileyledi;
Böylece onlar, sarkık mızraklar gibi, ince (olurlar).
