# صوي — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%8A/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%88%D9%8A/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%8A.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: صوي

: ( ى ( *!الصَّاوِي : اليابِسُ ) من العَطَشِ ، أَو مِن الهُزالِ .
يقالُ : ( *!صَوَتِ النّخْلَةُ *!تَصْوِي ) ، من حَدِّ رَمَى ، ( *!صُويّاً ) ، كعُتِيَ ؛ نقلَهُ الأزْهري وهو قولُ اللَّيْث .
( و ) قالَ الأزْهريُّ : اللُّغَةُ الجيِّدَةُ : ( *!صَوِيَت ) النَّخْلَةُ ، كرَضِيَ ، *!صوىً ، مَقْصوراً ، إذا عَطِشَتْ وضَمَرَتْ .
وجَمَعَ ابنُ سِيدَه بينَ القَوْلَيْن وتَبِعَه المصنِّفُ .
( فهي *!صاوِيَةٌ *!وصَوِيَةٌ ) ، كفَرِحَةٍ ؛ كذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ المُحْكم ؛ قالَ : وقد يكونُ ذلكَ في غيرِها من الشَّجَرِ ، وقد يكونُ في الحيوانِ ؛ قالَ ساعِدَةُ يَصِفُ بَقَرَ وَحْش :
قد أُوتِيَتْ كُلَّ ماءٍ فَهْي *!صاوِيَةٌ
مَهْمَا تُصِبْ أُفُقاً مِنْ بارِقٍ تَشِمِ ( *!وأَصْوَتْ *!وصَوَّتْ ) ، كِلاهُما بمعْنَى يَبِسَتْ .
( *!والتَّصْوِيَةُ في الإناثِ : أنْ لا تُحْلَبَ لتَسْمَنَ ) ولا تَضْعَفَ ؛ ويقالُ : هو مِثْل التَّصْرِيَة ؛ ومنه الحديثُ : ( *!التَّصْوِيَةُ خِلابَةٌ )

وقد *!صَوَّى النَّاقَةَ إذا حَفَّلَها لتَسْمَنَ ؛ وقيلَ : أَيْبَسَ لَبَنَها ؛ قالَ الشاعرُ :
إذا الدِّعْرِمُ الدِّقْناسُ *!صَوَّى لِقاحَه
فإنَّ لنا ذَوْداً عَظِيمَ المَحالِبِوهذا هو الأَصْلُ ، أَي اسْتِعْمال *!التَّصْوِيَة في الإناثِ . ( و ) قد يُسْتَعْملُ ( في الفَحْلِ ) مِن الإِبِلِ وهو ( أنْ لا يُحْمَلَ عليه ولا يُعْقَدَ فيه حَبْلٌ ) والأَوْلى ولا يُشَدّ بحَبْلٍ و ( ليكونَ أَنْشَطَ وأَقْوَى للضِّرابِ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ عن العَدَبَّس الكَناني ، أَي تُرِكَ من العَمَلِ وعُلِفَ حتى رَجِعَتْ نَفْسُه إليه وسَمِنَ .
( *!وصَوِيَ ، كرَضِيَ ) : أَي ( قَوِيَ ) ، فهو *!صَاوٍ ؛ وأَنْشَدَ الجوهريُّ لأبي ذُؤَيْب :
مُتَفَلِّق أَنْساؤُها عن قانِىءٍ
كالقُرْطِ صَاوٍ غُبْرُه لا يُرْضَعُ وممَّا يُسْتدركُ عليه :
*!الصَّوَى : السُّنْبُلُ الفارِغُ ، والقُنْبُعُ خِلافُه ؛ نقلَهُ الأزْهريُّ .
*!وصَوَّى لإبِلِه قَحْلاً : إذا اخْتارَهُ ورَبَّاهُ للفِحْلةِ ؛ قال الفَقْعسيُّ يصِفُ الرَّاعي والإِبِلَ :
*!صوَّى لها ذَا كِدْنةٍ جُلْذِيَّا
أَخْيَفَ كانَتْ أُمُّه صَفِيَّا *!وصَوَتِ الشاةُ صويّاً : سَمِنَتْ .
*!والصَّوَى : أن يَتْركَ الناقَةَ أَو الشاةَ لا يَحْلُبها ، وهو اسْمٌ مِن *!التَّصْوِيَةِ ؛ ومنه قولُ الراجزِ :
يَجْمع للرِّعاءِ في ثَلاثٍ
طُولَ *!الصَّوَى وقِلَّةَ الإرْغاث *!ِوأَصْوَى القوْمُ : هَزلَتْ ماشِيَتُهم ، مثْلُ أَضْوَوا ؛ عن ابنِ القطَّاع .

وصا : مدينَةٌ أَزَليَّة من أَعْمالِ مِصْرَ بالغَرْبيةِ ، والنِّسّبَةُ إليها *!الصَّاوِيُّ .
ومحلُّهُ *!صا : قَرْيةٌ أُخْرى .

### Türkçe

: (**الصَّاوِي**: susuzluktan yahut zayıflıktan dolayı kuru olan.)
Denilir: (**صَوَتِ النّخْلَةُ** **تَصْوِي**), **رَمَى**’nın şiddetinden; (**صُويّاً**), **عُتِيَ** gibi; bunu el-Ezherî nakletmiştir ve bu, el-Leys’in sözüdür.
(ve) el-Ezherî dedi: iyi dil: (**صَوِيَت**) hurma ağacı, **رَضِيَ** gibi, **صوىً**, maksûr olarak; susadığında ve zayıflayıp inceldiğinde.
İbn Sîde iki sözü birleştirdi ve musannif de ona tâbi oldu.
(Artık o **صاوِيَةٌ** ve **صَوِيَةٌ**’dir), **فَرِحَةٍ** gibi; bu, el-Muḥkem nüshalarında böyle ضبط edilmiştir; dedi: bu, onun dışındaki ağaçta da olabilir; hayvanda da olabilir; Sâ‘ide, vahşi sığırı vasfederek dedi:
قد أُوتِيَتْ كُلَّ ماءٍ فَهْي **صاوِيَةٌ**
مَهْمَا تُصِبْ أُفُقاً مِنْ بارِقٍ تَشِمِ
(**وأَصْوَتْ** **وصَوَّتْ**), ikisi de “kurudu” mânâsındadır.
(**والتَّصْوِيَةُ** dişilerde: semirsin diye sağılmamasıdır) ve zayıflamasın diye; denilir: o, **التَّصْرِيَة** gibidir; ondan hadis: (**التَّصْوِيَةُ خِلابَةٌ**)

Ve **صَوَّى** deveyi: semirsin diye onu sütle doldurup biriktirdiğinde; ve denildi: sütünü kuruttu; şair dedi:
إذا الدِّعْرِمُ الدِّقْناسُ **صَوَّى لِقاحَه**
فإنَّ لنا ذَوْداً عَظِيمَ المَحالِبِ
Ve bu asıldır; yani dişilerde **التَّصْوِيَة**’nin kullanımı. (ve) (erkek devede) de kullanılabilir; o da (ona yük bindirilmemesi ve ona bir ip bağlanmamasıdır); daha evlâsı: bir iple bağlanmaması; (ve çiftleşmeye daha canlı ve daha güçlü olması içindir); bunu el-Cevherî, el-‘Adabbes el-Kenânî’den nakletmiştir; yani işten bırakıldı ve kendine nefsi geri dönünceye ve semirinceye kadar yemlendi.
(**وصَوِيَ** , **رَضِيَ** gibi): yani (güçlendi), artık o **صَاوٍ**’dır; el-Cevherî, Ebû Züeyb’den şu beyti rivayet etti:
مُتَفَلِّق أَنْساؤُها عن قانِىءٍ
كالقُرْطِ صَاوٍ غُبْرُه لا يُرْضَعُ
Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir:
**الصَّوَى**: boş başak; **القُنْبُعُ** onun zıddıdır; bunu el-Ezherî nakletmiştir.
**وصَوَّى** develeri için bir **قَحْلاً**: onu seçip erkeklik için yetiştirdiğinde; el-Fak‘asî, çobanı ve develeri vasfederek dedi:
**صوَّى** لها ذَا كِدْنةٍ جُلْذِيَّا
أَخْيَفَ كانَتْ أُمُّه صَفِيَّا
**وصَوَتِ** koyun **صويّاً**: semirdi.
**والصَّوَى**: deveyi yahut koyunu sağmadan bırakmaktır; o, **التَّصْوِيَة**’den bir isimdir; ondan recez şairinin sözü:
يَجْمع للرِّعاءِ في ثَلاثٍ
طُولَ **الصَّوَى** وقِلَّةَ الإرْغاثِ
**وأَصْوَى** kavim: hayvanları zayıfladı; **أَضْوَوا** gibi; İbnü’l-Kattâ‘dan.

وصا: Mısır’ın Garbiyye’sinde bulunan, Mısır’ın amellerinden ezelî bir şehir; ona nisbet **الصَّاوِيُّ**’dir.
Ve onun mahalli **صا**’dır: başka bir köy.
