# صيح (ص-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman sesin uzaklara kadar yayılmışına sayha(sad,ha) denir

- Harfler: ص - ي - ح
- Kur'an'da: 13 geçiş · 13 ayet · 4 sîga
- 10 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الصَّيْحَةُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A9%D9%8F.md) | الْفَعْلَةُ | Çığlık | 6 | 6 | [11:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/11:67.md) |
| [صَيْحَةً](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A9%D9%8B.md) | فَعْلَةً | Çığlık | 5 | 5 | [36:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/36:29.md) |
| [الصَّيْحَةَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A9%D9%8E.md) | الْفَعْلَةَ | Çığlık | 1 | 1 | [50:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/50:42.md) |
| [صَيْحَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AD%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَعْلَةٍ | Çığlık | 1 | 1 | [63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/63:4.md) |

## Mücavir kökler — 47 mücavir (68 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 7 ortak ayet · G² 28 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
2. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 21 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
3. [جثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AB%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 18 · Ceseye diz çökmek, ceseme çökmüş olarak hareketsizce durmak…
4. [صبح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%A8%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 16 · Tan demektir
5. [خشب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B4%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Haşeb (hı) : “Hatab” odun demektir
6. [سند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · “Sindiyan” palamut, pelit, meşe ağacı demektir
7. [جسم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Cesese yere uzanmş ağaç kütüğü demektir
8. [حظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B8%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hazir dikenli çalı demektir
9. [خمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Hamud üzeri külle kapatılmış kor demektir
10. [غثث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%AB%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Süprüntü
11. [هشم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B4%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Kuru ot demektir
12. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 9 · Zalimler
13. [دور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 8 · Dar : Etrafı çevrili yer demektir
14. [حصب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hasb (sad) : Çakıl demektir
15. [خسف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B3%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Hesf : Derin sulu çukurdur
16. [شعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ağacın dalı demektir
17. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Korkuluk demektir
18. [خصم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B5%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hasim (hı,sad) : Çantanın kenarına bağlanan iki kulpdan…
19. [شرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Güneşin doğduğu yerdir
20. [حذر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B0%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hızr (ha, zal) : Savaşta kullanılan savunma aleti, zırh gibi
21. [لدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Onların yanı
22. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
23. [عجب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AC%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Acem” yabancı, dil bilmeyen demektir
24. [حضر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B6%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hadre inşaat için kullanılan taş tuğla demektir
25. [سمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%85%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · İşiten
26. [أفك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fek alt veya üst çene demektir
27. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Zenb : Kuyruk demektir
28. [فوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Üst
29. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
30. [نجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AC%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Özel konuşmak
31. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
32. [حسب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hisbe okun nişangah kısmına denir
33. [قتل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AA%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Kıtl”, çatışmada ilk karşılaştırılan kişilerden birine…
34. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Yumruk demektir
35. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 1 · Kevn, tepe demektir
36. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 1 · Saçak demektir
37. [خرج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Huruc : Harc duvarın dışına sürülen harçtır
38. [مع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Beraber
39. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Baid uzak demektir
40. [أمر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Murar acı bir ağacın adıdır
41. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
42. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
43. [رأي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A3%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Raye bir yere konmuş, oranın özelliğini gösteren işaret…
44. [جعل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B9%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ceal sıcak tencerinin tutulması için kullanılan bez…
45. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
46. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · “Yemm” durgun akan su demektir
47. [أرض](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B1%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Hayvanların sırtına sema, alt tarafına ard denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيح |
| Yapı | Üçlü kök |
| Özel Durum | Ecvef (orta harfi illetli / yâ'î) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md), [صوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md), [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md), [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) |
| Zıt Kök | [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir varlığın çatlayıp yarılmasıyla dışarı fırlayan yüksek, keskin ve tahrip edici ses |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi helak aracı veya diriliş çağrısı olarak varlığı sarsan, dirençleri kıran ani kozmik ses dalgası |
| Çekirdek Özet 3 | Fiziksel ve ontolojik bütünlüğü altüst eden, iç dengeleri patlatarak teslim alan nihai uyarı ve infaz darbesi |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca sıradan bir bağırma, basit bir gürültü veya insan çığlığına indirgeyerek Kur'an'daki ontolojik parçalayıcı, biyolojik yıkıcı ve diriltici sayha mekanizmasını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Dar bir odaktan basınçla dışa fışkırma, sert bir doğrultuda hedefe yönelme ve sınırları zorlayarak ortaya çıkma hareketidir; [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) (hedefe kilitlenip avın peşine düşme), [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) (bir durumdan diğerine kesin geçiş yapıp sonuca varma), [صيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5.md) (sertleşip sivrilme, sığınak oluşturma) ve [صيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81.md) (hararetin ve enerjinin zirveye ulaşıp dışa vurduğu mevsim) köklerinde bu odaklanmış sert dışa vurum esastır. | ح | Boğazın ortasından çıkan sürtünmeli ve keskin ح harfinin eklenmesiyle bu basınçlı dışa vurum, havanın ve ses tellerinin yarılmasına, odunun veya nesnelerin çatlayıp انفلاق ve انشقاق ile ses çıkarmasına, nihayetinde işitme organını ve maddesel yapıyı tahrip eden yırtıcı bir çığlığa dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | İçeride biriken basıncın veya gerilimin dar bir kanalda tutulması, hedefe kilitlenme ve sınırların zorlanması hareketidir. |
| ي | El ve kol; iş, yapma, uzanma | Biriken bu enerjinin aktif olarak işe dönüşmesi, ileriye doğru uzanarak eyleme geçmesi ve tesir alanını genişletmesidir. |
| ح | Çit, duvar; çevirme, koruma, ayırma | Dış sınırın veya muhafaza eden duvarın yarılması, sınırın şiddetli bir sürtünme ve çatlama ile aşılmasıdır. |
| صيح | Gerilimin duvarı yırtarak patlaması | İçeride sıkışıp yoğunlaşan bir kuvvetin, kendisini kuşatan sınırı ve çiti şiddetle yararak yüksek bir frekans ve çatlama sesiyle dışarıya boşalması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Ağacın veya odunun kuruyup çatlaması (تَصَيُّح الخشب), şimşeğin gökyüzünü yırtarak parlaması (انصياح البرق) ve bu çatlama ve yarılma esnasında çıkan şiddetli, yırtıcı ses; canlının ciğerlerinden azami güçle fırlayan patlayıcı haykırış. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | İmruü’l-Kays’a ait divanda, baskına uğrayan veya yağmalanan kabilenin etrafında kopan dehşet ve feryat nidası bağlamında yer alır: دَعْ عنكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَراتِهِ |
| Erken Arapça kullanım | Ani bir tehlike anında kabilenin toplanması için atılan imdat çığlığı (صيحة الغارة), yas tutan kadının feryadı (الصائحة) ve ekinlerin boy atıp göze çarpacak şekilde yükselmesi (صاحت الشجرة). |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn (Halîl b. Ahmed), Maqāyīs al-Lugha (İbn Fâris), Lisān al-ʿArab (İbn Manzûr).

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinde صيح kökü, kök harfleri arasındaki yarı ünlü sesin (vav/yâ) alternasyonuyla birlikte gürültülü bağırma, feryat etme, infilak etme ve yüksek ses dalgası yayma semantik matrisine bağlıdır. İbranicede צווח / צוח (ṣāwaḥ / ṣāḥ) kökü şiddetle haykırmak, imdat istemek veya zafer çığlığı atmak anlamlarını taşır. Süryanicede ܨܘܚ (ṣwaḥ) fiili aynı şekilde bağırmak, çığlık atmak ve gürültü koparmak manasındadır. Arapçada bu kök, केवल akustik bir ses olmanın ötesinde, sesin çıktığı kaynağın çatlaması ve yarılması (تَصَيُّح، تَصَدُّع) fizikselliği ile birleşerek özgünleşmiştir. Erken Sami katmanında ses dalgasının katı bir engeli aşarken veya yırtarken ürettiği gürültü ile birleşen bu kök, Arapçada özellikle ansızın gelen felaketlerin, baskınların ve ilahi helak darbelerinin taşıyıcısı olan dehşet verici frekansı adlandırmıştır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon; Payne Smith Syriac Dictionary; Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | [صوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AD.md) ile dönüşümlülük | Ağacın, otun ve elbisenin yarılıp çatlaması manasındaki صوح kökünden yâ'lı forma geçiş; ses ile nesnel yarılma arasındaki doğrudan bağ. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ṣ-w-ḥ, Süryanice ṣ-w-ḥ | Haykırmak, feryat etmek, ses ile sarsmak manasında ortak Batı Sami kök sürekliliği. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik ailenin diğer kollarında doğrudan ve düzenli fonetik denklik gösteren güvenilir bir veri tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha; Gesenius Hebrew Lexicon; David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيح | Anlamlı | Yüksek ve keskin ses çıkarmak | Yarılma ve çatlama ile birlikte gelen şiddetli çığlık ve helak edici ses dalgası. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [صحي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D9%8A.md) | Anlamlı | Açılmak, aydınlanmak, ayılmak | Havanın buluttan sıyrılıp açılması, sarhoşun ayılması ve aklın berraklaşması. | Ters yönde açılma ve aydınlanma; Kur'an'da geçmez. |
| يصح | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. |
| يحص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilim mühmel kabul edilmiştir. |
| [حصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B5%D9%8A.md) | Anlamlı | Saymak, kuşatmak, çakıl | Çakıl taşlarıyla tek tek tespit edip sınırlandırmak, tam olarak zabt ve idrak etmek. | Dağıtıcı sese karşı sınırlandırıcı ve toplayıcı yön; Kur'an'da geçer. |
| [حيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%B5.md) | Anlamlı | Kaçmak, sapmak, meyledip kurtulmak | Tehlikeden veya baskıdan kurtulmak için yön değiştirip savuşmak. | Sayhanın yarattığı dehşetten kaçış yönü; Kur'an'da geçer. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيح | Merkez | Yırtıcı ve helak edici ses | Sesin nesneyi parçalayacak şiddette, aniden ve yüksek frekansla patlamasıdır. | Bir şok dalgası gibi fiziksel ve biyolojik yapıyı parçalayan ses. |
| [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md) | Komşu | Yardım ve imdat feryadı | Bir felaket veya acı karşısında çaresizce dışa vurulan, yardım çağıran insan sesidir. | صيح kökündeki tahrip edici güç yerine [صرخ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B1%D8%AE.md) kökünde yardım arayışı esastır. |
| [صوت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%AA.md) | Komşu | Genel ses olgusu | Her türlü gürültü, fısıltı ve tonlamayı kapsayan yalın, nötr işitsel dalgadır. | صيح gibi mutlaka şiddet, çatlama ve helak edici boyut içermez. |
| [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Ürküp kaçışma sesi ve hareketi | Bir tehlike karşısında topluluğun dehşetle dağılmasını ve fırlamasını ifade eder. | صيح sebep, [نفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B1.md) ise bu sesin doğurduğu kaçış ve dağılma sonucudur. |
| [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) | Komşu | Yıldırımla bayıltma veya öldürme | Gök gürültüsü ve elektrik yüküyle canlının şuurunu veya hayatını aniden sonlandırmasıdır. | [صعق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%B9%D9%82.md) elektrik/ateş ve şok boyutunu, صيح ise yırtıcı ses dalgasını öne çıkarır. |
| [صمت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%85%D8%AA.md) | Zıt | Tam sessizlik ve sükût | Bütün seslerin kesilmesi, hiçbir işitsel dalganın ve tepkinin kalmaması durumudur. | صيح kökünün temsil ettiği yıkıcı akustik patlamanın mutlak zıddıdır. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيح | Çığlık, yırtıcı ses, helak edici ses dalgası | Ses tellerinin veya nesnenin çatlamasıyla yayılan, tahrip edici yüksek ses. | Kesin |
| Latince | Clamor, fragor | Şiddetli bağırış, çatlama ve kırılma gürültüsü | Fragor nesnelerin kırılma gürültüsünü, clamor ise dehşet çığlığını karşılar; ilahi infaz boyutunu kapsamaz. | Güçlü |
| İngilizce | Cry, blast, sonic shockwave | Çığlık, şiddetli patlama dalgası, ses şoku | Cry insan çığlığını, blast ise tahrip edici ses dalgasını karşılar; kökün çatlama ve helak bütünlüğünü tek kelime veremez. | Güçlü |
| Almanca | Schrei, Donnerschlag, Druckwelle | Çığlık, yıldırım gürültüsü, basınç dalgası | Donnerschlag ani sarsıcı sesi, Schrei haykırışı ifade eder; kökün biyolojik yıkım nüansı dışarıda kalır. | Güçlü |
| Fransızca | Cri, fracas, onde de choc | Çığlık, şiddetli kırılma gürültüsü, şok dalgası | Fracas parçalanma gürültüsünü verir; Kur'an'daki diriltici sur boyutu eksik kalır. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary; Lewis & Short; Duden Deutsches Universalwörterbuch; Le Grand Robert.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الصَّيْحَةُ / صَيْحَةً | İlahi helak ve imha darbesi (Tarihsel kavimler) | Semûd, Medyen, Ashâbü'l-Hicr ve benzeri azgın kavimlerin biyolojik ve fiziki olarak tek bir ses dalgasıyla yok edilmesi bağlamı (Hûd [11:67](https://lisan.digital/tr/ayet/11:67.md), Hicr [15:73](https://lisan.digital/tr/ayet/15:73.md), Mü'minûn [23:41](https://lisan.digital/tr/ayet/23:41.md), Yâsîn [36:29](https://lisan.digital/tr/ayet/36:29.md)). |
| صَيْحَةً | Kıyametin kopuş anı (Kozmik infaz) | Dünya düzeninin ve hayatın ansızın, tartışma ve kaçışa fırsat kalmaksızın tek bir kozmik darbeyle durdurulması bağlamı (Yâsîn [36:49](https://lisan.digital/tr/ayet/36:49.md), Sâd [38:15](https://lisan.digital/tr/ayet/38:15.md)). |
| الصَّيْحَةُ / صَيْحَةً | Yeniden diriliş ve mahşere sevk çağrısı | Kabirlerdekilerin ve dağılmış zerrelerin tek bir emir ve titreşimle ayağa fırlatılması, toplanma alanına sevki bağlamı (Yâsîn [36:53](https://lisan.digital/tr/ayet/36:53.md), Kâf [50:42](https://lisan.digital/tr/ayet/50:42.md)). |
| صَيْحَةٍ | Tehdit ve panik psikolojisi | Münafıkların içsel suçluluk ve korkuları sebebiyle işittikleri her yüksek sesi, her alarmı aleyhlerine kopan bir baskın sanmaları bağlamı (Münâfikûn [63:4](https://lisan.digital/tr/ayet/63:4.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kıyamet ahvali ve ilahi kudret | Helakin ve dirilişin maddi sebepler dairesinde ses frekansı ve basınç dalgasıyla mı yoksa sebepsiz doğrudan kudretle mi gerçekleştiği meselesi; Sûr'a üflenmenin sayha ile özdeşliği. | Sayha, ilahi iradenin madde üzerinde anında hüküm icra eden en kestirme ve direnç tanımaz vasıtası olarak kavranır. |
| Fıkıh | Sayha ile korkutarak zarara yol açma | Bir kimsenin diğerini aniden yüksek sesle bağırarak (sayha ile) korkutması sonucu ölümüne, aklını yitirmesine veya düşüğe sebep olması durumunda diyet ve tazmin yükümlülüğü. | Ses dalgasının bedensel ve psikolojik bütünlüğe doğrudan kasteden fiili bir darbe (cinayet veya cinayet şüphesi) sayılması. |
| Tefsir | Helak edilen kavimlerin akıbeti | Cebrail'in çığlığı, gökten inen akustik darbe veya yerin altından gelen patlama sesinin kalpleri patlatıp ciğerleri parçalaması tasviri. | Sayha, dışarıdan hiçbir kılıç veya taş darbesi olmaksızın canlının iç basıncını patlatan görünmez ilahi mermi olarak açıklanır. |
| Hadis | Kıyamet alametleri ve baskın tehlikesi | Gece yarısı veya sabah vakti kopacak dehşetli sesler, ansızın vuku bulacak baskınlar ve Sûr'un nefhaları arasındaki sayha anlatımları. | Beklenmedik anda gelen, tüm savunma sistemlerini felç eden mutlak dehşet ve toplanma nidası. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | İlahi adalet ve kozmik hesaplaşma | Nihai infaz ve uyandırma vasıtası | Şirkin ve azgınlığın fiziksel varlığını sıfırlama, dirilişi başlatma | Sayha, insanın inşa ettiği sahte güvenlik duvarlarını tek bir frekansla yıkan mutlak ilahi müdahaledir. | Kesin |
| İlmi | Akustik ve rezonans kanunları | Yüksek genlikli şok ve rezonans dalgası | Maddenin iç bağlarını çözme ve hücresel yapıyı parçalama | Doğal frekansı yakalanan bir yapının aşırı akustik enerji karşısında dağılması ilkesinin ontolojik boyutudur. | Güçlü |
| Siyasi | Ani meşruiyet çöküşü ve kriz alarmı | Sistemin çözülüşünü ilan eden nihai kırılma | Kurulu düzenin direncini tek hamlede kırma ve panik dalgası oluşturma | Zulüm düzeninin dışarıdan sağlam görünürken tek bir ifşa veya kriz dalgasıyla yerle bir olmasıdır. | Muhtemel |
| İktisadi | Ani piyasa çöküşü ve finansal panik | Spekülatif balonların patlaması ve piyasa şoku | Sahte ve temelsiz zenginliklerin anında buharlaşması | Sanal dengelerin, aniden duyulan bir panik sinyaliyle (sayha) yıkılıp reel iflasa sürüklenmesidir. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Süpersonik şok dalgası ve akustik rezonans yıkımı (Acoustic resonance catastrophe) | Bir ortamda ses hızını aşan veya cismin öz frekansıyla tam rezonansa giren şiddetli bir basınç dalgasının, ortamın elastik sınırlarını aniden aşarak moleküler ve yapısal bütünlüğü patlatıp parçalaması modelidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Kolektif panik eşiği ve ani psikolojik çöküş (Catastrophic social panic) | Birey veya toplulukların bastırdıkları suçluluk ve güvensizlik duygularının, harici tek bir kritik uyaran (alarm/çığlık) ile tetiklenerek bütün rasyonel savunma mekanizmalarını felç etmesi ve teslim alması durumudur. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Sayhayı yalnızca insanların birbirine öfkeyle bağırması, sıradan bir çığlık veya masalsı bir gürültü olarak algılayıp, onun fiziksel ve biyolojik tahribat gücünü göz ardı etmek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da sayha, Semûd ve Medyen gibi medeniyetleri iç organlarını parçalayarak kurutulmuş çalı çırpıya çeviren (ke-heşîmi'l-muhtezır), kıyameti başlatan ve mahşerde kemikleri dirilten kozmik ve ontolojik bir rezonans darbesidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Helak ayetlerindeki azabın mekanizmasını kavrayamamak; ayetleri mitolojik bir anlatı sanıp, ses ve frekansın madde ve biyoloji üzerindeki gerçek ve bilimsel yıkıcı kudretini fark edememek. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Çünkü Kur'an, helak süreçlerinin ve kıyamet hadisesinin en dehşetli fiziksel boyutunu bu kökle ifade eder. Kök, ilahi iradenin hiçbir orduya veya silaha ihtiyaç duymaksızın, sadece ses dalgası ve rezonans ile en muhkem şehirleri ve insan bedenlerini nasıl anında dize getirdiğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Semûd kavmi, Medyen halkı, Ashâbü'l-Karye kıssalarında; kıyametin ani kopuşunu ve Sûr'a üflenişle dirilişi haber veren Yâsîn, Kâf, Sâd ve Hûd surelerindeki ceza ve mahşer sahnelerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Azabın ve helakin yalnızca gökten taş yağması, sel basması gibi ağır kütlesel hareketlerle sınırlı olduğu yanılgısını düzeltir; en hafif ve görünmez dalga olan sesin (akustiğin), ilahi kudret emriyle en yıkıcı askeri güce dönüşebileceğini ortaya koyar. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Ağacın veya nesnenin kuruyup basınçla çatlaması, bu yarılma esnasında çıkan keskin, yırtıcı ve yüksek frekanslı patlama sesi.
- Soyut anlam: Biriken ilahi gazabın veya kozmik vaktin tek bir ani dalga halinde boşalarak bütün varlıksal dirençleri bir anda sıfırlaması, dağıtması veya diriltmesi.
- Sistematik karşılık: Sistemin kritik eşiği aşıldığında, harici ve görünmez bir rezonans darbesiyle bütün yapısal bağların anında kopması ve sistemin çö çöp haline gelerek teslim olması.
- LaTeX modeli: $$S = \lim_{\Delta t \to 0} \left( \frac{\nabla \cdot P(t)}{\Delta t} \right) \cdot \delta(f - f_0) \implies \Psi \to 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $S$ sayha etkisini; $P$ ortamda biriken basınç ve enerji yoğunluğunu; $\Delta t \to 0$ uyarının aniliğini ve şok niteliğini; $\nabla \cdot P$ enerjinin dışa doğru fışkırma ve çatlama gradyanını; $\delta(f - f_0)$ Dirac delta fonksiyonu uyarınca ses dalgasının hedef sistemin öz frekansı ($f_0$) ile tam rezonansa girmesini; $\Psi$ ise hedefin yapısal, biyolojik ve ontolojik bütünlüğünü temsil eder. Model, kritik anda gelen rezonans darbesinin sistemin direncini anında sıfıra ($\Psi \to 0$) indirdiğini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (13 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/occurrences?meal=IK

### [Hud 11:67](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/11:67.md) — الصَّيْحَةُ

وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

Meal (IK): Zulmedenleri bir çığlık tuttu. Oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

### [Hud 11:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/11:94.md) — الصَّيْحَةُ

وَلَمَّا جَاءَ أَمْرُنَا نَجَّيْنَا شُعَيْبًا وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَأَخَذَتِ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دِيَارِهِمْ جَاثِمِينَ

Meal (IK): Emrimiz gelince; Şuayb’ı ve beraberindeki inananları, katımızdan bir rahmet ile kurtardık. Zulmedenleri de korkunç bir ses yakaladı ve oldukları yerde diz üstü çöküverdiler.

### [Hicr 15:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/15:73.md) — الصَّيْحَةُ

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُشْرِقِينَ

Meal (IK): Tan yeri ağarırken çığlık onları yakalayıverdi.

### [Hicr 15:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/15:83.md) — الصَّيْحَةُ

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ مُصْبِحِينَ

Meal (IK): Sabaha karşı çığlık onları da yakalayıverdi.

### [Müminun 23:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/23:41.md) — الصَّيْحَةُ

فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَاهُمْ غُثَاءً فَبُعْدًا لِلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Gerçekten onları müthiş bir çığlık yakaladı. Ve onları bir süprüntü yığını haline getirdik. Zulmeden kavim uzak olsun.

### [Ankebut 29:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/29:40.md) — الصَّيْحَةُ

فَكُلًّا أَخَذْنَا بِذَنْبِهِ فَمِنْهُمْ مَنْ أَرْسَلْنَا عَلَيْهِ حَاصِبًا وَمِنْهُمْ مَنْ أَخَذَتْهُ الصَّيْحَةُ وَمِنْهُمْ مَنْ خَسَفْنَا بِهِ الْأَرْضَ وَمِنْهُمْ مَنْ أَغْرَقْنَا وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيَظْلِمَهُمْ وَلَكِنْ كَانُوا أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Her birini suçüstü yakaladık. Kimine taşlar savuran kasırga gönderdik, kimini bir çığlık tuttu, kimini yerin dibine geçirdik, kimini de suda boğduk. Allah; onlara zulmetmiyordu, ama onlar, kendi kendilerine zulmediyorlardı.

### [Yasin 36:29](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/36:29.md) — صَيْحَةً

إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ خَامِدُونَ

Meal (IK): Sadece, bir tek çığlık oldu. Ve onlar hemen sönüp gittiler.

### [Yasin 36:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/36:49.md) — صَيْحَةً

مَا يَنْظُرُونَ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً تَأْخُذُهُمْ وَهُمْ يَخِصِّمُونَ

Meal (IK): Onlar; sadece bir tek çığlığı beklerler ki çekişip dururlarken o, ansızın kendilerini yakalayıverir.

### [Yasin 36:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/36:53.md) — صَيْحَةً

إِنْ كَانَتْ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً فَإِذَا هُمْ جَمِيعٌ لَدَيْنَا مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Sadece bir tek çığlık olmuştur. Ve bir de bakarsınız ki; onların hepsi birden huzurumuza getirilmişlerdir.

### [Sad 38:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/38:15.md) — صَيْحَةً

وَمَا يَنْظُرُ هَؤُلَاءِ إِلَّا صَيْحَةً وَاحِدَةً مَا لَهَا مِنْ فَوَاقٍ

Meal (IK): Bunlar, bir tek çığlık beklemektedirler ki, onun bir an bile gecikmesi yoktur.

### [Kaf 50:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/50:42.md) — الصَّيْحَةَ

يَوْمَ يَسْمَعُونَ الصَّيْحَةَ بِالْحَقِّ ذَلِكَ يَوْمُ الْخُرُوجِ

Meal (IK): O gün; bu sayhayı gerçekten işiteceklerdir. İşte bu, çıkış günüdür.

### [Kamer 54:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/54:31.md) — صَيْحَةً

إِنَّا أَرْسَلْنَا عَلَيْهِمْ صَيْحَةً وَاحِدَةً فَكَانُوا كَهَشِيمِ الْمُحْتَظِرِ

Meal (IK): Nitekim üzerlerine bir tek çığlık gönderdik de ağılcıların kullandığı kurumuş ot gibi oldular.

### [Münafikun 63:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/ayet/63:4.md) — صَيْحَةٍ

وَإِذَا رَأَيْتَهُمْ تُعْجِبُكَ أَجْسَامُهُمْ وَإِنْ يَقُولُوا تَسْمَعْ لِقَوْلِهِمْ كَأَنَّهُمْ خُشُبٌ مُسَنَّدَةٌ يَحْسَبُونَ كُلَّ صَيْحَةٍ عَلَيْهِمْ هُمُ الْعَدُوُّ فَاحْذَرْهُمْ قَاتَلَهُمُ اللَّهُ أَنَّى يُؤْفَكُونَ

Meal (IK): Onlara baktığında; gövdeleri hoşuna gider, konuşurlarsa; sözlerini dinlersin. Onlar giydirilmiş odunlar gibidir. Her gürültüyü kendi aleyhlerinde sanırlar. Düşman onlardır, sakın onlardan. Allah, canlarını alsın. Nasıl olup da döndürülüyorlar.

## Sözlükler (10)

### ★ Akevler Sözlüğü

Sayha(sin) düzlüğe akıp yayılan sudur, bağırdığı zaman sesin uzaklara kadar yayılmışına sayha(sad,ha) denir. Gürültü anlamına da gelir.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والصاد و واي معهما

ح ص ى، ص ح و، ح و ص، ح ي ص، ص و ح، ص ي ح مستعملات
حصى:
الحَصَى: صغارُ الحجارة، وثلاث حَصَياتٍ، والواحدة: حَصاةٌ.
والحَصَى: العددُ الكثير شُبِه بحَصَى الحَجارة لِكَثْرتها. قال الأعشى:
فلَسْتَ بالأكْثَرِ منهم حَصًى		وإنِّا العِزّةُ لـلـكـاثِـرِ
وحصاة الرّجلِ: رزانُته، وحصاةُ اللسان: ذرابته. قال:
وإنّ لسانَ المرءِ ما لم يكنْ له		حصاةٌ، على عَوْراتِه لَدلـيلُ
ويقال: حصاةُ العقلِ، لأن المرء يُحصي بها على نفسه، فيعلم ما يأتي وما يَذَر، وناسٌ يقولون: أصاة. وفي الحديث: وهل يُكَبُّ الناس على مناخرهم في جهنَّمَ إلاّ حصا ألسنتهم ويقال: حصائد. ويقال لكلّ قطعة من المسك: حصاة.
والحَصاةُ: داءٌ يقعُ في المثانة، يَخْثُرُ البَوْل فيشتَدُّ حتّى يصيرَ كالحصاة. حُصِيَ الرّجلُ فهو مَحْصِيٌّ.
والإِحصاء: إحاطة العلم باستقصاء العدد.
صحو:
الصَّحْوُ: ذَهاب الغَيْم، تقول: السّماء صحوٌ، واليوم يومٌ صحوٌ، وأَصْحَتِ السّماء فهي مُصْحيةٌ ويومٌ مُصْحٍ.
والصْحوُ: ذَهابُ السُّكْر وترك الصِبّاَ والباطل، صحا الرَّجُلُ، وصحا قلبُهُ يَصْحُو. قال:
صحا القلبُ عن سَلْمَى وأقصر باطله		وعُرِيَ أفراس الصّبا ورواحـلـه
والمِصْحاةُ: جامٌ يُشْرَب فيه بوزن مِفْعَلة. قال:
إذا صُبّ في المِصحاة خالط بقّما
حوص:
الحَوَص: ضيِقٌ في إحدى العينين دون الأخرى. ورجلٌ أحوصُ، وامرأة حَوْصاءُ.
حيص:
الحَيْصُ: الحَيْدُ عن الشّيء، والمَحِيص: المَحيِد. يقال: هو يَحيص عنّي، أي: يحيد وهو يُحايصني، ومالك من هذا الأمر مَحِيص، أي: مَحِيد. قال:
حاصوا بها عن قصدهم مَحاصا
أي: مَحادا.
وحَيْصَ بَيْصَ: يُنصبان، يُتكلَّم به عند اختلاط الأمر تقول: لا تزال تأتينا بَحْيصَ بَيْصَ.
قال الشاعر:
قد كنتُ قـبـلَ الـيومِ فـي راحةٍ		واليوم قد أصبحت في حَيْصَ بَيْصْ
أي: فيما لا أقدر على الخروج منه، أي: في ضيق، وأصل الحيص: الضيّق.
صوح:
التصوُّح: تَشَقُّقُ الشَّعر وتناثره، وربّما صَوَّحَهُ الجُفوف.
وصَوَّحتِ الرّيحُ البَقْل فتصوّح إذا أصابته عاهة فَيَبِس.
والصُّوّاحَة، على فُعّالة من تشقّق الصوف إذا تَصَوّح. وانصاح الثّوب: تَشَقَّق من قِبَلِ نَفْسِه.
صيح:
تَصَيَّح الخشب ونحوه إذا تصدّع، قال:
ويومٍ من الجَوْزاء مُوتَقِد الحَصَى		تكادُ صيَاصِي العِينِ منه تَصَيَّحُ
أي: تَشَقَّقُ.. والصيَّحْة: العذاب. وصَيْحةُ الغارة، صيحة الحيّ إذا فوجئوا بها.
والصائحة: صيحةُ المَناحَةِ، ويقال: ما ينتظرون إلاّ مثل صَيْحَةِ الحُبْلَى، أي: سُوءاً يعاجلهم. والصّياح، الصّوتُ الشّديد. صاح صَيْحةً وصياحاً.
والصَّيْحانيُّ: ضَرْبٌ من التَّمْرِ أَسْودُ، صُلْبُ المَمْضَغَة، شديدُ الحَلاوة.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ص ى**، **ص ح و**، **ح و ص**، **ح ي ص**، **ص و ح**، **ص ي ح** kullanımdadırlar.
**حصى**:
**الحَصَى**: küçük taşlar; ve üç **حَصَياتٍ**; ve bir tanesi: **حَصاةٌ**.
Ve **الحَصَى**: çok sayı; çoklukları sebebiyle taşların **حَصَى**’sına benzetildi. el-A‘şâ dedi ki:
Ben onlardan **حَصًى** bakımından daha çok değilim		ve şüphesiz biz izzetiz, çok olana (ait)
Ve erkeğin **حصاة**’si: onun ağırbaşlılığı; ve dilin **حصاة**’si: onun keskinliği. Dedi ki:
Şüphesiz kişinin dili, kendisi için bir **حصاةٌ** olmadıkça		ayıplarına elbette bir delildir
Ve denilir: aklın **حصاةُ**’si; çünkü kişi onunla kendi aleyhine sayar; böylece neyi getireceğini ve neyi bırakacağını bilir; ve insanlar derler ki: **أصاة**. Ve hadiste: İnsanlar cehennemde burunları üzerine ancak dillerinin **حصا**’sı sebebiyle mi yüzüstü atılırlar? ve denilir: **حصائد**. Ve miskten her bir parçaya denilir: **حصاة**.
Ve **الحَصاةُ**: mesanede vuku bulan bir hastalık; idrar pıhtılaşır da şiddetlenir, nihayet **الحصاة** gibi olur. Erkek **حُصِيَ** olur; o da **مَحْصِيٌّ**’dir.
Ve **الإِحصاء**: sayıyı sonuna kadar araştırmakla bilginin kuşatmasıdır.

**صحو**:
**الصَّحْوُ**: bulutun gitmesi; dersin ki: gök **صحوٌ**’dur; ve gün, **صحوٌ** bir gündür. Ve gök **أَصْحَتِ**; o da **مُصْحيةٌ**’dir; ve gün **مُصْحٍ**’dır.
Ve **الصْحوُ**: sarhoşluğun gitmesi ve çocukluğu ve bâtılı terk etmek; erkek **صحا**; ve kalbi **صحا**; **يَصْحُو**. Dedi ki:
Kalp Selmâ’dan **صحا** etti ve bâtılı kısalttı		ve çocukluğun atları ve binekleri soyuldu
Ve **المِصْحاةُ**: içinde içilen bir kâse; **مِفْعَلة** vezninde. Dedi ki:
**المِصحاة**’ye döküldüğünde, onunla karıştı, (bakkam ile)

**حوص**:
**الحَوَص**: iki gözden birinde ötekine göre darlıktır. Ve bir erkek **أحوصُ**; ve bir kadın **حَوْصاءُ**.

**حيص**:
**الحَيْصُ**: şeyden sapmadır; ve **المَحِيص**: sapan. Denilir: o benden **يَحيص** eder; yani: sapar; ve o beni **يُحايصني** eder; ve bu işten senin için **مَحِيص** yoktur; yani: sapma yeri. Dedi ki:
Onunla maksatlarından **مَحاصا** olarak saptılar
yani: **مَحادا**.
Ve **حَيْصَ بَيْصَ**: nasb edilirler; işin karışması sırasında onunla konuşulur; dersin ki: bize **بَحْيصَ بَيْصَ** getirmeyi sürdürüyorsun.
Şair dedi ki:
Bugünden önce bir rahatlık içindeydim		ve bugün **حَيْصَ بَيْصْ** içinde sabahladım
yani: ondan çıkmaya güç yetiremediğim şeyin içinde; yani: darlık içinde. Ve **الحيص**’in aslı: darlıktır.

**صوح**:
**التصوُّح**: saçın çatlaması ve dökülmesi; ve bazen kuruluk onu **صَوَّحَهُ** eder.
Ve rüzgâr yeşilliği **صَوَّحتِ** eder; böylece bir âfet ona isabet ettiğinde **فتصوّح** eder; sonra kurur.
Ve **الصُّوّاحَة**: yünün çatlamasından, **فُعّالة** üzere; **تَصَوّح** ettiğinde. Ve elbise **انصاح** etti: kendi tarafından çatladı.

**صيح**:
Odun ve benzeri **تَصَيَّح** ettiğinde, çatlayıp yarılır. Dedi ki:
Ve **الجَوْزاء**’dan bir gün; çakılın alevli (olduğu)		ondan gözün boynuzları neredeyse **تَصَيَّحُ** eder
yani: çatlar.. ve **الصيَّحْة**: azaptır. Ve baskının **صَيْحةُ**’si; ve ansızın ona uğratıldıklarında mahallenin **صيحة**’si.
Ve **الصائحة**: ağıtın çığlığıdır. Ve denilir: onlar ancak **صَيْحَةِ الحُبْلَى** gibi bir şeyi beklerler; yani: kendilerine acele eden bir kötülüğü. Ve **الصّياح**: şiddetli sestir. **صاح** bir **صَيْحةً** ve **صياحاً** (ile).
Ve **الصَّيْحانيُّ**: hurmadan bir türdür; siyah, çiğnemesi sert, tatlılığı şiddetli.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح الذي يدلُّ على الصَّائح. وأمَّا التصيُّح، وهو تشقُّق الخشَب، فالأصل فيه الواو، وهو التصوُّح، وقد مضى. ومنه انصاحَ البَرق انصياحاً، إذا تصدَّعَ وانشقَّ. قال:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *
(صيخ) الصاد والياء والخاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال أصاخَ يُصيخ، إذا استمع. قال:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *
(صيد) الصاد والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو ركوبُ الشَّيء رأسَه ومُضِيُّه غيرَ ملتفتٍ ولا مائل.  من ذلك الصَّيَدُ، وهو أن يكون الإنسانُ ناظراً أمامَه. قال أهلُ اللُّغة: الأَصْيَد: المَلِك، وجمعه الصِّيد. قالوا: وسمِّيَ بذلك لقلَّة التفاتِه. ومن الناس مَنْ يكونُ أصيَدَ خِلقةً. واشتقاق الصَّيْد من هذا، وذلك أنَّه يمرُّ مرَّاً لا يعرِّج، فإذا أُخِذَ قيل قد صِيد. فاشتُقَّ ذلك من اسمه. كما يقال رأَسْت الرّجُلَ، إِذا ضَربتَ رأسَه؛ وبطَنْتُهُ، إذا ضربتَ بطنَه. كذلك إذا وقَعْتَ بالصَّيد فأخذتَه قلتَ صِدتُه. وممّا يدلُّ على صِحّة هذا القياس قولُ ابن السّكّيت إن الصَّيْدانةَ من النِّساء: السيِّئة الخُلُق. وسمِّيت بذلك لقلّة التفاتِها. ومن الباب: الصَّيدانة: الغُول.
(صير) الصاد والياء والراء أصلٌ صحيح، وهو المآلُ والمرجِع. من ذلك صار يصير صَيْراً وصَيرورة. ويقال: أنا على صِيرِ أمرٍ، أي إشرافٍ من قضائه، وذلك هو الذي يُصار إليه. فأمَّا قولُ زهير:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])فإنّ صِير الأمر مَصِيرُهُ وعاقبتُهُ. والصِّير([4]) كالحظائر يُتخذ للبقر، والواحدة صيرة، وسمِّيت بذلك لأنَّها تصير إليه. وصَيُّور الأمرِ: آخِره، وسمِّيَ بذلك لأنّه يُصار إليه. ويقال: لا رأْيَ لفلانٍ ولا صَيُّورَ، أي لا شيء يَصِيرُ إليه من حزمٍ ولا غيرِهِ. وتصَّيرَ فلانٌ أباه: إِذا نَزَعَ إليه في الشَّبه. وسمِّي كذا كأنه صار إلى أبيه.
ومما شذَّ عن الباب الصِّير، وهو الشَّقّ. وفي الحديث: "مَنْ نَظَرَ في صِيرِ بابٍ بغير إذْنٍ فعينُهُ هَدَر". فأمَّا الصِّير، وهو شيءٌ يقال لـه الصِّحْناة، فلا أحسبه عربيّاً، ولا أحسب العربَ عرفَتْهُ. وقد ذكرهُ أهلُ اللُّغة، ولا معنى له.
(صيف) الصاد والياء والفاء أصلان: أحدهما يدلُّ على زمانٍ، والآخر يدلُّ على مَيْلٍ وعُدول.
فالأوَّل الصَّيف، وهو الزَّمانُ بعد الرَّبيع الآخِر. ويقال للمطر الذي يأتي فيه: الصَّيِّف. وهذا يومٌ صائف، وليلةٌ صائفة. وعاملته مُصايفةً، أي زمانَ الصَّيف، كما يقال مُشَاهَرَة. والصَّيفيُّون: أولاد الرَّجُل بعد كِبَرهِ. وَوَلَدُ فلانٍ صيفيُّون. قال:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])وأمَّا الآخَر فصاف عن الشيء، إذا عَدَلَ عنه. [وَصَافَ السَّهْمُ عن الهدفِ([6])] يَصِيفُ صَيْفاً، إذا مال، قال أبو زُبَيْد:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])فأمَّا صائف، في قول أوس:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
فاسمُ موضع.
(صيق) الصاد والياء والقاف. يقال فيه إنَّ الصَّيْق الغُبار، وقد فتح رؤبةُ ياءَه فقال: "الصَّيَقْ([9])". ويقال إنَّ الصِّيق الرِّيحُ المنتنة من الدَّوابّ.
(صيك) الصاد والياء والكاف، يقال صاكَ يَصِيكُ، إِذا لَزِمَ ولصِق. قال الأعشى:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])وقال الخليل: أراد صَئِكَ فليَّن الهمزة. ويقال صَئِكَ الدّمُ، إِذا جَمَد.
واعلم أنَّ الألِف في هذا الباب مُبدَلةٌ؛ فالصَّاب : شجر مُرٌّ، محتملٌ أن يكون من الواو. قال:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])والصَّادُ : قدور النُّحاس، والألف مُبدَلة. قال حسان:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
 ---------------------
([1]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 77 واللسان (صيح). وصدره:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) للمثقب العبدي، كما في البيان والتبيين (2: 288)، وحواشي الجمهرة (2: 270). وصدره:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) ديوان زهير 96، واللسان (صير).
([4]) يقال صير، بالكسر، وبكسر ففتح.
([5]) الرجز لأكثم بن صيفي، أو سعد بن مالك بن ضبيعة. اللسان (صيف).
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) سبق البيت وتخريجه في (رشق).
([8])  مطلع قصيدة له في ديوانه 14. وعجزه: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) يعني قوله في ديوانه 106 واللسان (صيق): * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) وكذا في المجمل مادة (صاك). وفي مادة (صيك) "بأجلادها"، كما جاء في اللسان (صيك). ورواية الديوان 51 تطابق رواية المقاييس.
([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 104 واللسان (صوب، ذبح، شجر)، وقد سبق في (شجر).
([12]) عجزه في الديوان 370 واللسان (صيد):
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

ـ

##### Türkçe

(صاد, **ياء** ve **همزة** bâbı ve onların üçüncül kılındıkları)
(**صيأ**) **الصاد** ve **الياء** ve **الهمزة**. Denilir: Başımı **صيَّأت** onu **تصييئاً**, onu ıslattığın zaman.

(**صيح**) **الصاد** ve **الياء** ve **الحاء** sahih bir asıldır; o, yüksek sestir. Ondan **الصِّياح**; onun bir tanesi **صَيْحة**’dır. Denilir: “Falanla her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce karşılaştım.” Artık **الصَّيْح**: **الصِّياح**’tır. Ve **النَّفْر**: ayrılıp dağılmadır. Ve bundan ödünçlenen şeylerdendir onların sözü: “Ağaç **صاحت**; bitki **صاح**,” uzadığı zaman; sanki o uzayıp yükselince, onun uzunluğu, bağıranın bağırmasına delâlet eden **الصِّياح** gibi kılınmıştır. Amma **التصيُّح**’a gelince—ki o, odunun çatlamasıdır—aslında onda **الواو** vardır; o, **التصوُّح**’tur; ve geçmiştir. Ondandır: Şimşek **انصاحَ** onu **انصياحاً**, yarılıp çatladığı zaman. Dedi ki:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *

(**صيخ**) **الصاد** ve **الياء** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denilir: **أصاخَ** **يُصيخ**; kulak verdiği zaman. Dedi ki:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *

(**صيد**) **الصاد** ve **الياء** ve **الدال** sahih bir asıldır; tek bir mânaya delâlet eder; o da, şeyin başına binmek ve ona, dönüp bakmaksızın ve eğilmeksizin yürüyüp gitmektir. Bundan **الصَّيَد** vardır; o, insanın önüne bakar olmasıdır. Dil ehli dedi: **الأَصْيَد**: hükümdardır; onun çoğulu **الصِّيد**’dir. Dediler: Ve ona, dönüp bakmasının azlığından dolayı bu ad verilmiştir. İnsanlardan, yaratılışça daha **أصيَد** olan vardır. Ve **الصَّيْد**’in iştikakı bundandır; çünkü o, sapmadan bir geçişle geçer; artık alındığı zaman “**صِيد** olundu” denilir. Böylece bu, onun isminden türetilmiştir. Nitekim denilir: “Adamı **رأَسْت**,” başını vurduğun zaman; ve “Onu **بطَنْتُهُ**,” karnını vurduğun zaman. Aynı şekilde, av üzerine düştüğün ve onu aldığın zaman “Onu **صِدتُه**” dersin. Bu kıyasın sıhhatine delâlet eden şeylerdendir: İbnü’s-Sikkît’in sözü: kadınlardan **الصَّيْدانة**: kötü huyludur. Ve ona, dönüp bakmasının azlığından dolayı bu ad verilmiştir. Bâbdandır: **الصَّيدانة**: gûl.

(**صير**) **الصاد** ve **الياء** ve **الراء** sahih bir asıldır; o, varılacak yer ve dönüş yeridir. Bundan: **صار** **يصير** **صَيْراً** ve **صَيرورة**. Ve denilir: “Ben bir işin **صِير**’i üzerindeyim,” yani onun hükmünün bir gözetimi üzerindeyim; ve o, kendisine varılan şeydir. Amma Züheyr’in sözü:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])
Artık **صِير** iş: onun **مَصِير**’i ve âkıbetidir. Ve **الصِّير**([4]) sığırlar için yapılan ağıl gibi çitlerdir; onun bir tanesi **صيرة**’dir; ve ona bu ad verilmiştir; çünkü o, ona varılır. Ve **صَيُّور** işin: onun sonudur; ve ona bu ad verilmiştir; çünkü ona varılır. Ve denilir: “Falanın ne görüşü vardır ne de **صَيُّور**’u,” yani ona, tedbirden ve başkasından varacağı hiçbir şey yoktur. Ve “Falan, babasını **تصَّيرَ** etti,” benzerlikte ona çektiği zaman. Ve böyle adlandırıldı; sanki babasına varmış oldu.

Ve bâbdan şâz olan şeylerdendir **الصِّير**; o, yarıktır. Ve hadiste: “Kim izinsiz bir kapının **صِير**’ine bakarsa gözü hederdir.” Amma **الصِّير**—ki ona **الصِّحْناة** denilen bir şeydir—onu Arapça saymıyorum; Arapların onu bildiğini de saymıyorum. Dil ehli onu zikretmiştir; ve onun bir mânası yoktur.

(**صيف**) **الصاد** ve **الياء** ve **الفاء** iki asıldır: birisi bir zamana delâlet eder; diğeri bir meyil ve sapmaya delâlet eder.
Birincisi **الصَّيف**’tir; o, son bahardan sonraki zamandır. Ve onda gelen yağmura **الصَّيِّف** denilir. Ve bu, **صائف** bir gündür; ve **صائفة** bir gecedir. Ve onunla **مُصايفةً** muamele ettim; yani yaz zamanı; nitekim **مُشَاهَرَة** denilir. Ve **الصَّيفيُّون**: adamın, yaşlılığından sonra olan çocuklarıdır. Ve falanın çocuğu **صيفيُّون**’dur. Dedi ki:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])
Amma diğeri: şeyden **صاف** etti; ondan saptığı zaman. [Ve ok hedefinden **صَافَ** etti([6])] **يَصِيفُ** **صَيْفاً**, meylettiği zaman. Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])
Amma **صائف**; Evs’in sözünde:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
O, bir yer adıdır.

(**صيق**) **الصاد** ve **الياء** ve **القاف**. Hakkında denilir ki **الصَّيْق** tozdur; ve Ru’be onun **ياء**’sını fetha ile açtı da şöyle dedi: “**الصَّيَقْ**([9])”. Ve denilir ki **الصِّيق**, hayvanlardan gelen pis kokulu rüzgârdır.

(**صيك**) **الصاد** ve **الياء** ve **الكاف**; denilir: **صاكَ** **يَصِيكُ**, yapışıp ayrılmadığı ve yapıştığı zaman. A‘şâ dedi:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])
Halîl dedi: **صَئِكَ**’i kastetti; hemzeyi yumuşattı. Ve denilir: Kan **صَئِكَ** etti; donduğu zaman.

Ve bil ki bu bâbda **الألِف** bedeldir; artık **الصَّاب**: acı bir ağaçtır; **الواو**’dan olması muhtemeldir. Dedi ki:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])
Ve **الصَّادُ**: bakır kazanlardır; ve **الألف** bedeldir. Hassân dedi:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
---------------------
([1]) Ubeyd b. el-Ebras’a; divanında 77 ve Lisân (**صيح**). Ve onun sadrı:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) el-Müsekkab el-‘Abdî’ye; el-Beyân ve’t-Tebyîn (2: 288) ve Havâşî’l-Cumhara (2: 270)’da olduğu üzere. Ve onun sadrı:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) Züheyr divanı 96 ve Lisân (**صير**).
([4]) **صير** denilir; kesre ile; ve kesre ile sonra fetha ile.
([5]) Recez; Eksem b. Sayfî’ye; yahut Sa‘d b. Mâlik b. Dubay‘a’ya. Lisân (**صيف**).
([6]) Tekmile, el-Mucmel’dendir.
([7]) Beyit ve tahrici (**رشق**)’ta geçti.
([8]) Divanında 14’te bir kasidenin matla‘ı. Ve onun ‘aczü: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) Yani divanında 106 ve Lisân (**صيق**)’ta olan sözü: * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) el-Mucmel’de de madde (**صاك**) böyledir. Madde (**صيك**)’te “**بأجلادها**”dır; Lisân (**صيك**)’te geldiği üzere. Divan rivayeti 51, Mekâyîs rivayetine uygundur.
([11]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’ye; divanında 104 ve Lisân (**صوب**، **ذبح**، **شجر**); ve (**شجر**)’de geçmişti.
([12]) Onun ‘aczü divanda 370 ve Lisân (**صيد**)’de:
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ي ح
صاح صيحة شديدة وصاح به وصيح به وصايحه‏:‏ ناداه وضح لي بفلان‏:‏ ادعه لي وتصايحا‏:‏ صاحوا وتصايحوا‏:‏ تداعوا‏.‏
وتمر صيحاني ونخلة صيحانية قالوا‏:‏ شد إلى نخلة كبش اسمه صيحان فنسبت إليه‏.‏
وانصاح الثوب‏.‏
وانصاحت العصا وتصيحت‏:‏ تشققت‏.‏
ومن المجاز‏:‏ أتيته قبل كل صيح ونفر‏:‏ قبل كل شيء‏.‏
وغصب من غير صيح ونفر‏:‏ من غير شيء‏.‏
قال‏:‏ كذوب محول يجعل الله عرضة لأيمانه من غير صيح ولا نفر وصاحت الشجرة‏:‏ طالت وبأرض بني فلان شجر قد صاح‏.‏
وصاح الكافور إذا ظهر الطلع ونحوه كالكرم إذا نادى من الكافور‏.‏
وقال الفرزدق‏:‏ والشيب ينهض في الشباب كأنه ليل يصيح بجانبيه نهار وقال الشماخ‏:‏ فلاقت بصحراء البسيطة ساطعاً من الصبح لما صاح بالليل نفراً وانصاح الفجر والبرق‏.‏
وتصايح جفن السيف كما تقول‏:‏ تداعى البنيان‏.‏
قال الراعي‏:‏ أقر به جأشي تأول آية وماضي الحسام غمده متصايح وغسلت رأسها بالصياح وهي غسل من الملاب والخلوق ونحوه قولهم‏:‏ عجت له رائحة‏.‏

##### Türkçe

ص ي ح
**صاح** şiddetli bir **صيحة** ile bağırdı; ve onunla **صاح**; ve onunla **صيح**; ve ona **صايحه**: ona seslendi. “Bana falanı **ضح** et”: onu bana çağır. Ve ikisi **تصايحا**: bağırdılar. Ve **تصايحوا**: birbirlerini çağırdılar.

Ve **تمر صيحاني** ve **نخلة صيحانية**: dediler ki: adı **صيحان** olan bir koç bir hurma ağacına bağlandı da ona nispet edildi.

Ve elbise **انصاح** etti.

Ve değnek **انصاحت** ve **تصيحت**: çatladı.

Mecazdan: “Her **صيح** ve **نفر**’den önce ona geldim”: her şeyden önce.

Ve “**صيح** ve **نفر** olmaksızın gasp etti”: bir şey olmaksızın.

Dedi ki: “Yalancı, dönek; Allah’ı yeminlerine hedef kılar; ne **صيح** ne de **نفر** olmaksızın.” Ve ağaç **صاحت**: uzadı. Ve falan oğullarının toprağında **صاح** etmiş ağaç vardır.

Ve kâfur **صاح** eder, tomurcuk ve benzeri göründüğünde; asma gibi: kâfurdan “**نادى**” ettiğinde.

Ve el-Ferazdak dedi:
“Ve ak saç gençlikte kalkar, sanki
Bir gece, iki yanında bir gündüz ile **يصيح** eder.”

Ve eş-Şemmâh dedi:
“Ve düzlüğün çölünde parlak bir (şey) ile karşılaştı,
Sabahdan; geceye bir **نفراً** ile **صاح** ettiğinde.”

Ve şafak ve şimşek **انصاح** etti.

Ve kılıcın kabzası **تصايح** etti; senin “bina **تداعى** etti” demen gibi.

Er-Râʿî dedi:
“Onunla gönlüm karar kıldı; bir âyeti te’vil etti;
Ve keskin kılıcın kını **متصايح**.”

Ve başını **بالصياح** ile yıkadı; o, **الملاب** ve **الخلوق** ile yıkamadır. Ve onların sözü bunun benzeridir: “Ona bir koku **عجت** etti.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصِّياحُ: الصوتُ؛ وفي التهذيب: صوتُ كل شيء إِذا اشتدّ. صاحَ يَصِيحُ صَيْحة وصِياحاً وصُياحاً، بالضم، وصَيْحاً وصَيَحاناً، بالتحريك، وصَيَّحَ: صَوَّتَ بأَقصى طاقته، يكون ذلك في الناس وغيرهم؛ قال:وصاحَ غُرابُ البَيْنِ، وانْشَقَّتِ العَصا،
كما ناشَدَ الذَّمَّ الكَفِيلُ المُعاهِدُ
والمُصايَحَةُ والتصايُحُ: أَن يَصِيحَ القومُ بعضهم ببعض. والصَّيْحَةُ: العذابُ، وأَصله من الأَوّل؛ قال الله عز وجل: فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ؛ يعني به العذاب؛ ويقال: صِيحَ في آلِ فلان إِذا هَلَكُوا. فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ أَي أَهلكتهم. والصَّيحةُ: الغارةُ إِذا فُوجِئَ الحيُّ بها. والصائِحةُ: صَيْحَةُ المَناحةِ؛ يقال: ما ينتظرون إِلاَّ مثلَ صَيْحةِ الحُبْلى أَي شَرًّا سَيعاجِلُهم؛ قال الله عز وجل: وأَخَذَ الذين ظَلَموا الصيحةُ؛ فذكر الفعل لأَن الصيحة مصدر أُريد به الصِّياحُ، ولو قيل: أَخذت الذين ظلموا الصيحةُ بالتأْنيث، كان جائزاً يذهب به إِلى لفظ الصَّيْحة؛ وقال امرؤ القيس:
دَعْ عنكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَراتِهِ،
ولكنْ حَديثاً، ما حديثُ الرَّواحِلِ؟
ولقيته قبل كل صَيْح ونَفْرٍ؛ الصَّيْحُ: الصِّياحُ، والنفر: التفرق؛ وكذلك إِذا لقيته قبل طلوع الفجر. وغَضِبَ من غير صَيْحٍ ولا نَفْر أَي من غير شيء صِيحَ به؛ قال:
كذوبٌ مَحولٌ، يجعلُ اللهَ جُنَّةً
لأَيْمانِه، من غير صَيْحٍ ولا نَفْرِ
أَي من غير قليل ولا كثير. وصاحَ العُنقُودُ يَصِيح إِذا اسْتَتَمَّ خروجُه من أَكِمَّته وطال، وهو في ذلك غَضٌّ؛ وقول رؤبة:
كالكَرْم إِذ نادَى من الكافُورِ
إِنما أَراد صاحَ فيما زعم أَبو حنيفة فلم يستقم له، فإِن كان إِنما فرَّ إِلى نادَى من صاحَ لأَنه لو قال صاحَ من الكافور لكان الجُزْءُ مَطْوِيّاً، فأَراد رؤبة أَن يسلمه من الطَيِّ فقال نادَى، فتم الجزء. وتَصَيَّحَ البقلُ والخَشَبُ والشَّعَرُ ونحو ذلك: لغة في تَصَوَّحَ تَشَقَّق ويَبِسَ.
وصَيَّحَتْه الريحُ والحرّ والشمس: مثل صَوَّحَته؛ وأَنشد أَعرابي لذي الرمة:
ويمو من الجَوْزاءِ مُوتَقِدُ الحَصَى،
تَكادُ صَياحِي العينِ منه تَصَيَّحُ
(* قوله «صياحي العين» هكذا في الأصل.)
وتَصَيَّحَ الشيءُ: تكسر وتشقق، وصَيَّحْتُه أَنا. وانْصاحَ الثوبُ: تشقق من قِبَلِ نفسه. وانْصاحَت الأَرض: تَغَطَّى بعضُها بالنبات وبقي بعضها فكانت كالثوب المُنْشَقِّ؛ قال عبيد:
وأَمْسَتِ الأَرضُ والقِيعانُ مُثْرِيَةً،
من بَينِ مُرْتَتِقٍ منها ومُنْصاحِ
وقد تقجم هذا البيت في صوح أَيضاً.
والصَّيْحانيُّ: ضَرْبٌ من تمر المدينة؛ قال الأَزهري: الصَّيْحانيُّ ضرب من التمر أَسود صُلْبُ المَمْضَغَة، وسمي صَيْحانِيّاً لأَن صَيْحانَ اسم كبش كان ربط إِلى نخلة بالمدينة، فأَثمرت تمراً صَيْحانِيّاً (* قوله
«فأثمرت تمراً صيحانياً» كذا بالأصل ولفظ صيحانياً هنا لا حاجة إليه.) فَنُسِبَ إِلى صَيْحانَ.

##### Türkçe

**الصِّياحُ**: ses; ve **التهذيب**’de: her şeyin sesi, şiddetlendiği zaman.

**صاحَ يَصِيحُ** **صَيْحة** ve **صِياحاً** ve **صُياحاً** (ضم ile), ve **صَيْحاً** ve **صَيَحاناً** (harekeleme ile), ve **صَيَّحَ**: en son gücüyle ses çıkardı; bu, insanlarda ve başkalarında olur; dedi:
وصاحَ غُرابُ البَيْنِ، وانْشَقَّتِ العَصا،
كما ناشَدَ الذَّمَّ الكَفِيلُ المُعاهِدُ

Ve **المُصايَحَةُ** ve **التصايُحُ**: kavmin birbirlerine bağırmasıdır.

Ve **الصَّيْحَةُ**: azap; aslı birincidendir; Aziz ve Celil Allah dedi:
فأَخَذَتْهم **الصَّيْحةُ**؛ yani onunla azabı kasteder; ve denir: **صِيحَ** في آلِ فلان, helâk oldukları zaman.

فأَخَذَتْهم **الصَّيْحةُ** yani onları helâk etti. Ve **الصَّيحةُ**: baskın, mahalle ona ansızın uğratıldığı zaman. Ve **الصائِحةُ**: ağıt yakmanın çığlığı; denir: ما ينتظرون إِلاَّ مثلَ **صَيْحةِ الحُبْلى** yani onlara çabucak gelecek bir şer; Aziz ve Celil Allah dedi: وأَخَذَ الذين ظَلَموا **الصيحةُ**؛ fiili müzekker zikretti, çünkü **الصيحة** bir masdardır, onunla **الصِّياحُ** kastedildi; eğer “أَخذت الذين ظلموا **الصيحةُ**” diye müennes olarak söylenseydi, caiz olurdu; onu **الصَّيْحة** lafzına götürür; ve İmru’ul-Kays dedi:
دَعْ عنكَ نَهْباً **صِيحَ** في حَجَراتِهِ،
ولكنْ حَديثاً، ما حديثُ الرَّواحِلِ؟

Ve onu her **صَيْح** ve **نَفْرٍ**’den önce karşıladım; **الصَّيْحُ**: **الصِّياحُ**; ve **النفر**: dağılma; ve aynı şekilde, onu fecrin doğuşundan önce karşıladığın zaman. Ve **صَيْحٍ** ve **نَفْر** olmaksızın öfkelendi, yani onunla bağırılmış bir şey olmaksızın; dedi:
كذوبٌ مَحولٌ، يجعلُ اللهَ جُنَّةً
لأَيْمانِه، من غير **صَيْحٍ** ولا **نَفْرِ**

Yani azdan da çoktan da olmaksızın. Ve **صاحَ العُنقُودُ يَصِيح**: kılıflarından çıkışı tamamlandığı ve uzadığı zaman; ve o, bu hâlde tazedir; ve Ru’be’nin sözü:
كالكَرْم إِذ نادَى من الكافُورِ

Ancak, Ebû Hanîfe’nin zannettiği üzere **صاحَ**’ı kastetti; fakat ona düzgün olmadı; eğer ancak **صاحَ**’dan **نادَى**’ya kaçtıysa, çünkü “صاحَ من الكافور” deseydi, cüz’ dürülmüş olurdu; Ru’be onu dürülmeden selâmete çıkarmak istedi de “نادَى” dedi; böylece cüz’ tamam oldu.

Ve **تَصَيَّحَ** bakla ve odun ve saç ve bunun benzeri: **تَصَوَّحَ**’da bir dildir; çatladı ve kurudu.

Ve rüzgâr ve sıcak ve güneş onu **صَيَّحَتْ**: **صَوَّحَته** gibidir; ve bir bedevî, Zü’r-Rumme için inşad etti:
ويمو من الجَوْزاءِ مُوتَقِدُ الحَصَى،
تَكادُ **صَياحِي العينِ** منه تَصَيَّحُ
(* “صياحي العين” sözü: asılda böyledir.)

Ve **تَصَيَّحَ** şey: kırıldı ve çatladı; ve ben onu **صَيَّحْتُ**. Ve **انْصاحَ** elbise: kendi tarafından çatladı. Ve **انْصاحَت** yer: bir kısmı bitkiyle örtüldü ve bir kısmı kaldı; böylece yırtılmış elbise gibi oldu; Ubeyd dedi:
وأَمْسَتِ الأَرضُ والقِيعانُ مُثْرِيَةً،
من بَينِ مُرْتَتِقٍ منها ومُنْصاحِ

Ve bu beyit, **صوح**’ta da daha önce geçti.

Ve **الصَّيْحانيُّ**: Medine hurmasından bir tür; el-Ezherî dedi: **الصَّيْحانيُّ** hurmadan bir türdür; siyah, çiğnemesi serttir; ve **صَيْحانَ**’a nispetle **صَيْحانِيّاً** diye adlandırıldı; **صَيْحانَ**, Medine’de bir hurma ağacına bağlanmış bir koçun adıdır; böylece **تمراً صَيْحانِيّاً** meyve verdi.
(* “فأثمرت تمراً صيحانياً” sözü: asılda böyledir; ve buradaki “صيحانياً” lafzına ihtiyaç yoktur.)

Böylece **صَيْحانَ**’a nispet edildi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ي ح * * الصِّيَاحُ * الصوت وقد * صَاحَ * يصيح * صَيْحاً * و * صَيْحةً * و * صُياحا * بكسر الصاد وضمها و * صَيَحَانا * بفتح الياء و * المُصايَحةُ * و * التَّصَايُح * أن يصيح القوم بعضهم ببعض و * الصَّيْحَةُ * العذاب و * الصَّيْحانِيُّ * بفتح الصاد وتشديد الياء ضرب من تمر المدينة

##### Türkçe

* ص ي ح * * **الصِّيَاحُ** * sestir; ve **صَاحَ** seslenir, **يصيح** seslenir; **صَيْحاً** (diye), **صَيْحةً** (diye) ve **صُياحا** (diye); **الصاد**’ın kesresiyle ve onun dammesiyle; ve **صَيَحَانا** (diye) **الياء**’ın fethasıyla; ve **المُصايَحةُ** ve **التَّصَايُح**: kavmin birbirine seslenmesi; ve **الصَّيْحَةُ**: azaptır; ve **الصَّيْحانِيُّ**: **الصاد**’ın fethasıyla ve **الياء**’ın şeddelenmesiyle; Medine hurmasından bir türdür.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصيح، والصيحة، والصياح، بالكسر والضم، والصيحان، محركة: الصوت  . وفي التهذيب: صوت كل شيء إذا اشتد. وقد صاح يصيح وصيح: صوت  بأقصى الطاقة  ، يكون ذلك في الناس وغيرهم. قال
  وصاح غراب البين وانشقت العصا                       ببين كما شق الأديم الصـوانـع وقال الهذلي:
  يصيح بالأسحار في كل صارة                       كما ناشد الذم الكفيل المعاهـد  والمصايحة والتصايح: أن يصيح القوم بعضهم ببعض  . وقد صايحه وصايح به: ناداه. وصح لي بفلان: ادعه لي. من المجاز:  صاحت النخلة: طالت  . ويقال: بأرض فلان شجر صاح. من المجاز: صاح  العنقود  يصيح: إذا  استتم خروجه من كمته  -وفي بعض النسخ أكمته، وهي الأكمام-  وطال، وهو  في ذلك  غض  . وقول رؤبة:
  كالكرم إذ نادى من الكافور إنما أراد صاح؛ فيما زعم أبو حنيفة.  وصيح بهم  ، إذا  فزعوا. و  صيح:  فيهم  إذا  هلكوا  . وقال امرؤ القيس:
  دع عنك نهبا صيح في حجراته                      ولكن حديث ما حديث الرواحل قول الله عز وجل  فأخذتهم  الصيحة   يعني  العذاب  . والصيحة أيضا: الغارة إذا فوجئ الحي بها.  والصائحة: صيحة المناحة  ، يقال: ما ينتظرون إلا مثل صيحة الحبلى، أي شرا سيعاجلهم. من المجاز: عن ابن السكيت: يقال:  غضب من غير صيح ولا نفر  ، بفتح فسكون فيهما، أي من غير شيء صيح به، قال:
  كذوب محول يجعل الله جـنة                      لأيمانه من غير صيح ولا نفر  أي  من غير  قليل ولا كثير  . ويقال أيضا: لقيته قبل كل صيح ونفر. الصيح: الصياح. والنفر: التفرق، وذلك إذا لقيته قبل طلوع الفجر؛ كذا في أمثال الميداني.  وتصيح  الشيء: تكسر، و  البقل  ، مثل  تصوح  ، قد تقدم.  وصيحته الشمس  و  صوحته  ولوحته: إذا أذوته وآذته، كما في النوادر. من المجاز:  تصايح غمد السيف  ، إذا  تشقق  ، كما تقول: تداعى البنيان. من المجاز: غسلت رأسها بالصياح.  الصياح، ككتان: عطر أو غسل  ، بالكسر، من الخلوق ونحوه، كقولهم: عجت له ريحة. الصياح:  علم. وبهاء نخل باليمامة  .  والصيحاني  : ضرب  من تمر المدينة  ، على ساكنها أفضل الصلاة والسلام. قال الأزهري: هو أسود صلب الممضغة،  نسب إلى صيحان  ، اسم  لكبش كان يربط إليها  ، أي إلى تلك النخلة، فأثمرت تمرا صيحانيا فنسب إلى صيحان؛  أو اسم الكبش الصياح  ، ككتان،  وهو من تغييرات النسب كصنعاني  في صنعاء.

##### Türkçe

**الصيح** ve **الصيحة** ve **الصياح**, kesre ve damme ile; ve **الصيحان**, harekeli: ses.

Ve **التهذيب**’de: Her şeyin sesi, şiddetlendiği zaman.

Ve (kişi) **صاح يصيح وصيح**: en son güçle ses çıkardı; bu, insanlarda ve başkalarında olur.

Dedi ki:
  Ve ayrılığın kargası öttü ve değnek yarıldı                       bir ayrılıkla; nitekim deriyi ustalar yarar gibi sert taş (yarar)

Ve Hüzeylî dedi ki:
  Seherlerde her bir çukurda bağırır                       nitekim kınamayı, kefil olan ahitleşmişe çağırdı

Ve **المصايحة** ve **التصايح**: kavmin birbirlerine (karşılıklı) bağırmalarıdır.

Ve gerçekten ona **صايحه** ve onunla **صايح به**: ona seslendi.

Ve “Bana falanla **صح**”: onu bana çağır.

Mecazdan: **صاحت النخلة**: uzadı.

Ve denilir: Falanın arazisinde **شجر صاح** (vardır).

Mecazdan: **صاح العنقود يصيح**: kılıfından çıkışı tamamlandığı zaman —ve bazı nüshalarda **أكمته**; o da **الأكمام**’dır— ve uzadı; ve o, bu hâlde tazedir.

Ve Rü’be’nin sözü:
  Asma gibi; kâfurdan (biri) seslendiğinde; ancak o, **صاح**’ı kastetti; Ebû Hanîfe’nin zannettiğine göre.

Ve “Onlarla **صيح**”: korktukları zaman.

Ve **صيح**: içlerinde; helâk oldukları zaman.

Ve İmru’ül-Kays dedi ki:
  Bırak elinden; odalarında **صيح** edilmiş bir yağmayı                      fakat (asıl) söz, bineklerin sözü nedir?

Aziz ve celil Allah’ın sözü: “Onları **الصيحة** aldı”; yani azap.

Ve **الصيحة** ayrıca: mahalle ansızın onunla karşılaştığı zaman baskındır.

Ve **الصائحة**: ağıt çığlığıdır; denilir: “Onlar, ancak gebe kadının çığlığı gibi bir şeyi beklerler”; yani onlara çabucak gelecek bir şer.

Mecazdan: İbnü’s-Sikkît’ten: denilir: “**غضب من غير صيح ولا نفر**”, ikisinde de fetha sonra sükûn ile; yani kendisiyle bağırılmış bir şey olmaksızın. Dedi ki:
  Çok yemin eden yalancı; Allah’ı bir kalkan yapar                      yeminleri için; **من غير صيح ولا نفر**

Yani: az olmaksızın ve çok olmaksızın.

Ve ayrıca denilir: “Onu, her **صيح** ve **نفر**’den önce gördüm.”

**الصيح**: **الصياح**’tır.

Ve **النفر**: dağılmadır; bu, onu fecrin doğuşundan önce gördüğün zamandır; Meydânî’nin emsâlinde böyledir.

Ve **تَصِيح** şey: kırıldı; ve **البقل** (de); **تصوح** gibi; daha önce geçti.

Ve güneş onu **صيحته** ve **صوحته** ve **لوحته**: onu incittiği ve ona eziyet ettiği zaman; **النوادر**’de olduğu gibi.

Mecazdan: **تصايح غمد السيف**: yarıldığı zaman; nitekim “bina çöktü” dersin.

Mecazdan: Başını **بالصياح** ile yıkadı.

**الصياح**, **كتان** gibi: bir koku yahut bir yıkamadır; kesre ile; **الخلوق** ve benzeri türdendir; “Ona bir koku geldi” demeleri gibi.

**الصياح**: bir addır.

Ve Yemâme’de bir hurmalığın güzelliğidir.

Ve **الصيحاني**: Medine hurmasından bir türdür; sakinlerine en faziletli salât ve selâm olsun.

Ezherî dedi ki: O, siyah, çiğnemesi serttir; **صيحان**’a nispet edilmiştir; bir koçun adıdır; ona, yani o hurma ağacına bağlanırdı; derken **صيحانيا** hurması verdi de **صيحان**’a nispet edildi; yahut **الصياح** koçunun adıdır; **كتان** gibi; ve bu, nispet değişikliklerindendir; San‘â’da **صنعاني** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَاحَ
1 صَاحَ ذ , (S, A, O, Msb, &c.,) aor. يَصِيحُ, (S, O, Msb,) inf. n. صِيَاحٌ and صَيْحَةٌ (S, A, * O, Msb, K *) and صَيْحٌ and صُيَاحٌ and صَيَحَانٌ, (S, O, K, *) He raised his voice, voiced, called or called out, cried or cried out: (S, A, O, Msb, K:) or did so vehemently, cried aloud, uttered a loud cry or crying, shouted, exclaimed, or vociferated: (T, S, * A, * O, * Msb, * TA:) or did so with his utmost force or power; (K, TA;) as also ↓ صيّح: (A, * TA:) it is said of a man, and of other things: (TA:) or of anything: (T, TA:) originally, of an animal, and often of a bird of the crow-kind, but rarely of a bird unrestrictedly, and sometimes of a spear as being likened to an animal. (Ham p. 187.) One says, صَاحَ صَيْحَةً شَدِيدَةً [He called, or cried, &c., with a vehement calling or crying &c., or with a vehement call or cry &c.]. (A.) And صاج بِهِ He called or cried, or called out or cried out, to it [or to him]. (Msb.) And صِحْ لِى بِفُلَانٍ Call thou to me such a one. (A, TA.) And بِهِ ↓ صَايَحَ and صَايَحَهُ, (A, TA,) and ↓ صَيَّحَ بِهِ and صَيَّحَهُ, (A,) He called, hailed, or summoned, him; called out, cried out, or shouted, to him. (A, TA.) ― -b2- And صِيحَ بِهِمْ (assumed tropical:) They were frightened, or terrified. (K.) And صِيحَ فِيهِمْ (assumed tropical:) They perished. (K.) ― -b3- One says also, لَقِيتُهُ قَبْلَ كُلِّ صَيْحٍ وَنَفْرٍ I met him before every calling, or crying, and dispersing; meaning (assumed tropical:) I met him before daybreak: (S, TA:) so in the Proverbs of Meyd. (TA.) Or أَتَيْتُهُ قَبْلَ صَيْحٍ وَنَفْرٍ (tropical:) I came to him before everything. (A.) And غَضِبَ مِنْ غَيْرِ صَيْحٍ وَلَا نَفْرٍ (tropical:) He was angry for neither little nor much: (ISk, S, K:) or for nothing. (A.) ― -b4- And صَاحَتِ الشَّجَرَةُ, (A, Msb,) or النَّخْلَةُ, (K,) (tropical:) The tree, (A, Msb,) or the palm-tree, (K,) became tall. (A, Msb, K.) And صاح العُنْقُودُ (tropical:) The raceme came forth completely from its envelope, and became long, and in a fresh and tender state. (K.) And صاح الكَافُورُ (tropical:) [app. meaning The spathe of the palm-tree put forth its spadix, or its raceme, to its full length]. (A.)

2 صَيَّحَ see 1, in two places. -A2- صيّحت البَقْلَ said of the sun, (S, K,) and of the wind, (S,) i. q. صَوَّحَتْهُ [q. v.]. (S, K.) ― -b2- And صَيَّحْتُ الشَّىْءَ I broke and split the thing much. (TA in art. صوح.)

مُصَايَحَةٌ
3 مُصَايَحَةٌ ذ and ↓ تَصَايُحٌ signify The calling or crying, or calling out or crying out, &c., of people, one to another. (S, K.) One says, صايح القَوْمُ (TK) and ↓ تصايحوا The people, or party, called or cried, &c., one to another. (A, TK.) ― -b2- See also 1.

تصيّح البَقْلُ
5 تصيّح البَقْلُ ذ i. q. تصوّح [q. v.]. (S, K.) ― -b2- And تصيّح الشَّعَرُ i. q. تصوّح [q. v.]. (K in art. صوح.) ― -b3- And تصيّح الشَّىْءُ The thing became much broken and cloven or split or slit. (TA in this art. and art. صوح.) See also 7.

6 تَصَاْيَحَ see 3, in two places. ― -b2- تصايح said of the scabbard, or sheath, of a sword (A, K, TA) (tropical:) It became much split or slit: (K, TA:) it is like the phrase تَدَاعَى البُنْيَانُ [q. v.]. (A, TA.)

انصاح
7 انصاح ذ said of a garment, or piece of cloth, It became slit, or rent, or much slit or rent. (A, Msb. [See also 7 in art. صوح.]) And انصاحت العَصَا The staff became much split or cracked; as also ↓ تصيّحت. (A.) ― -b2- [Hence,] انصاح is also said of the dawn and of lightning (tropical:) [meaning It showed its light: originally, became cleft: as expl. in art. صوح]. (A.)

صَيْحَةٌ
صَيْحَةٌ ذ an inf. n. [and also an inf. n. un.] of صَاحَ. (S, Msb, &c.) [Hence,] one says, مَا يَنْتَظِرُونَ اـِلَّا مِثْلَ صَيْحَةِ الحُبْلَى [They expect not, or wait not for, aught but the like of the cryingout, or cry, of the pregnant woman]; meaning, evil, or mischief, that shall come upon them suddenly. (TA.) ― -b2- Hence also (S) Punishment, castigation, or chastisement. (S, A, K.) ― -b3- And A hostile, or predatory, incursion, by which the tribe are surprised. (TA.)

صَيْحَانٌ
صَيْحَانٌ ذ : see what next follows.

صَيْحَانِىٌّ
صَيْحَانِىٌّ ذ , (T, S, A, Mgh, K,) or ↓ صَيْحَانٌ, (Msb,) A sort of dates of El-Medeeneh, (T, S, A, Mgh, Msb, K,) black, and hard to chew: (T, Mgh, TA:) said to be so called in relation to a certain ram, named صَيْحَانُ, that was tied to a palm-tree, (A, Msb, K, *) which was hence called نَخْلَةٌ صَيْحَانِيَّةٌ: (A, Msb:) or the name of the ram was الصَّيَّاحُ, and صَيْحَانِىٌّ is a rel. n. changed from its proper form, like صَنْعَانِىٌّ, (K, TA,) from صَنْعَآءُ. (TA.)

صَيَّاحٌ
صَيَّاحٌ ذ A clamorous man: and anything noisy, or sounding much. (The Lexicons passim.) ― -b2- الصَّيَّاحُ is another name for العَوَّآءُ [i. e. The constellation Bootes]. (Kzw.) ― -b3- And (tropical:) A certain perfume, or fragrant substance: (K, TA:) or a wash for the head, (A, K, *) consisting of خَلُوق [q. v.], and the like. (A, TA.)

صَائِحَةٌ
صَائِحَةٌ ذ The crying, or clamour, of the place of the wailing of women. (K.)

##### Türkçe

**صَاحَ**
1 **صَاحَ** ذ, (S, A, O, Msb, &c.,) muzârîsi **يَصِيحُ**, (S, O, Msb,) mastarı **صِيَاحٌ** ve **صَيْحَةٌ** (S, A, * O, Msb, K *) ve **صَيْحٌ** ve **صُيَاحٌ** ve **صَيَحَانٌ**, (S, O, K, *) Sesini yükseltti, ses verdi, çağırdı yahut çağırıp seslendi, bağırdı yahut bağırıp seslendi: (S, A, O, Msb, K:) yahut bunu şiddetle yaptı, yüksek sesle bağırdı, yüksek bir bağırış yahut bağırma çıkardı, haykırdı, nida etti, yahut gürledi: (T, S, * A, * O, * Msb, * TA:) yahut bunu en son kuvveti yahut gücüyle yaptı; (K, TA;) bunun gibi ↓ **صيّح** da: (A, * TA:) bir adam hakkında ve başka şeyler hakkında söylenir: (TA:) yahut herhangi bir şey hakkında: (T, TA:) aslında bir hayvan hakkında, ve çoğu kez karga-cinsinden bir kuş hakkında, fakat nadiren mutlak olarak bir kuş hakkında, ve bazen de bir hayvana benzetilmesi bakımından bir mızrak hakkında. (Ham s. 187.) Denir ki, **صَاحَ صَيْحَةً شَدِيدَةً** [Şiddetli bir çağırma yahut bağırma vb. ile, yahut şiddetli bir çağrı yahut çığlık vb. ile çağırdı yahut bağırdı vb.]. (A.) Ve **صاج بِهِ** Ona [yahut ona] çağırdı yahut bağırdı, yahut ona seslenip bağırdı. (Msb.) Ve **صِحْ لِى بِفُلَانٍ** Bana falanı çağır. (A, TA.) Ve **بِهِ** ↓ **صَايَحَ** ve **صَايَحَهُ**, (A, TA,) ve ↓ **صَيَّحَ بِهِ** ve **صَيَّحَهُ**, (A,) Ona çağırdı, seslendi, yahut onu çağırdı; ona seslenip bağırdı yahut haykırdı. (A, TA.) ― -b2- Ve **صِيحَ بِهِمْ** (mecaz kabul edilerek:) Korkutuldular, yahut dehşete düşürüldüler. (K.) Ve **صِيحَ فِيهِمْ** (mecaz kabul edilerek:) Helâk oldular. (K.) ― -b3- Yine denir ki, **لَقِيتُهُ قَبْلَ كُلِّ صَيْحٍ وَنَفْرٍ** Onu her çağırma yahut bağırma ve dağılmadan önce gördüm; mânâsı (mecaz kabul edilerek:) Onu tan yeri ağarmadan önce gördüm: (S, TA:) Meyd’in Emsâl’inde de böyledir. (TA.) Yahut **أَتَيْتُهُ قَبْلَ صَيْحٍ وَنَفْرٍ** (mecaz:) Ona her şeyden önce geldim. (A.) Ve **غَضِبَ مِنْ غَيْرِ صَيْحٍ وَلَا نَفْرٍ** (mecaz:) Ne az ne çok için öfkelendi: (ISk, S, K:) yahut hiçbir şey için. (A.) ― -b4- Ve **صَاحَتِ الشَّجَرَةُ**, (A, Msb,) yahut **النَّخْلَةُ**, (K,) (mecaz:) Ağaç, (A, Msb,) yahut hurma ağacı, (K,) boylandı. (A, Msb, K.) Ve **صاح العُنْقُودُ** (mecaz:) Salkım kılıfından bütünüyle çıktı ve uzadı, ve taze ve yumuşak bir hâlde oldu. (K.) Ve **صاح الكَافُورُ** (mecaz:) [görünüşe göre mânâsı: Hurma ağacının kılıfı salkımını, yahut salkımını, tam boyuna kadar çıkardı]. (A.)

2 **صَيَّحَ** 1’e bak, iki yerde. -A2- **صيّحت البَقْلَ** güneş hakkında, (S, K,) ve rüzgâr hakkında, (S,) yani **صَوَّحَتْهُ** [bk.]. (S, K.) ― -b2- Ve **صَيَّحْتُ الشَّىْءَ** Şeyi çokça kırdım ve yardım. (TA, madde **صوح**’ta.)

**مُصَايَحَةٌ**
3 **مُصَايَحَةٌ** ذ ve ↓ **تَصَايُحٌ** İnsanların birbirlerine çağırması yahut bağırması, yahut birbirlerine seslenip bağırması vb. mânâsına gelir. (S, K.) Denir ki, **صايح القَوْمُ** (TK) ve ↓ **تصايحوا** Kavim yahut topluluk birbirlerine çağırdı yahut bağırdı vb. (A, TK.) ― -b2- 1’e de bak.

**تصيّح البَقْلُ**
5 **تصيّح البَقْلُ** ذ yani **تصوّح** [bk.]. (S, K.) ― -b2- Ve **تصيّح الشَّعَرُ** yani **تصوّح** [bk.]. (K, madde **صوح**’ta.) ― -b3- Ve **تصيّح الشَّىْءُ** Şey çokça kırılmış ve yarılmış yahut çatlamış yahut yarılmış oldu. (TA, bu maddede ve madde **صوح**’ta.) 7’ye de bak.

6 **تَصَاْيَحَ** 3’e bak, iki yerde. ― -b2- **تصايح** kılıç kını yahut kılıfı hakkında söylenir (A, K, TA) (mecaz:) Çokça yarıldı yahut yırtıldı: (K, TA:) **تَدَاعَى البُنْيَانُ** [bk.] ibaresi gibidir. (A, TA.)

**انصاح**
7 **انصاح** ذ bir elbise yahut kumaş parçası hakkında söylenir, Yarılmış, yahut yırtılmış, yahut çokça yarılmış yahut yırtılmış oldu. (A, Msb. [madde **صوح**’ta 7’ye de bak.]) Ve **انصاحت العَصَا** Sopa çokça yarıldı yahut çatladı; bunun gibi ↓ **تصيّحت** de. (A.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **انصاح** tan yeri ve şimşek hakkında da söylenir (mecaz:) [mânâsı: Işığını gösterdi: aslında, yarıldı: madde **صوح**’ta açıklandığı üzere]. (A.)

**صَيْحَةٌ**
**صَيْحَةٌ** ذ **صَاحَ**’ın bir mastarıdır [ve ayrıca mastar-ı merre]. (S, Msb, &c.) [Bundan dolayı,] denir ki, **مَا يَنْتَظِرُونَ اـِلَّا مِثْلَ صَيْحَةِ الحُبْلَى** [Onlar, gebe kadının feryadı yahut çığlığı gibi bir şeyden başka bir şey beklemezler]; mânâsı, üzerlerine ansızın gelecek kötülük yahut fesattır. (TA.) ― -b2- Bundan dolayı ayrıca (S) Azap, cezalandırma, yahut ceza. (S, A, K.) ― -b3- Ve kabileyi gafil avlayan düşmanca yahut yağmacı bir baskın. (TA.)

**صَيْحَانٌ**
**صَيْحَانٌ** ذ: hemen ardından gelen şeye bak.

**صَيْحَانِىٌّ**
**صَيْحَانِىٌّ** ذ, (T, S, A, Mgh, K,) yahut ↓ **صَيْحَانٌ**, (Msb,) Medine’nin bir çeşit hurmasıdır, (T, S, A, Mgh, Msb, K,) siyah, ve çiğnemesi sert: (T, Mgh, TA:) **صَيْحَانُ** adlı belirli bir koça nispetle böyle adlandırıldığı söylenir; o koç bir hurma ağacına bağlanmıştı, (A, Msb, K, *) bu sebeple o ağaç **نَخْلَةٌ صَيْحَانِيَّةٌ** diye adlandırıldı: (A, Msb:) yahut koçun adı **الصَّيَّاحُ** idi, ve **صَيْحَانِىٌّ** kendi aslî şeklinden değiştirilmiş bir nisbet ismidir; **صَنْعَانِىٌّ** gibi, (K, TA,) **صَنْعَآءُ**’dan. (TA.)

**صَيَّاحٌ**
**صَيَّاحٌ** ذ Gürültücü bir adam; ve çok gürültülü yahut çok ses çıkaran herhangi bir şey. (Sözlükler muhtelif yerlerde.) ― -b2- **الصَّيَّاحُ** **العَوَّآءُ**’nun başka bir adıdır [yani Bootes takımyıldızı]. (Kzw.) ― -b3- Ve (mecaz:) belirli bir koku, yahut güzel kokulu bir madde: (K, TA:) yahut baş için bir yıkama; (A, K, *) **خَلُوق** [bk.] ve benzerlerinden oluşur. (A, TA.)

**صَائِحَةٌ**
**صَائِحَةٌ** ذ Kadınların feryat ettiği yerin ağlayışı yahut gürültüsü. (K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَاحَ
صَاحَ ( y )  I ( n. ac. صَيْح 1 ,  صَيْحَة 1t ,  صِيَاْح 23 ,  صَيَحَاْن 36 ),
a.  Cried out, shouted; crowed ( cock ).

b.  [ Bi ], Called to; summoned.

c.  [ 'Ala ], Cried out against.

صَيَّحَ
صَيَّحَ II ,
a.  Cried out, shouted, bawled, hallooed.

صَاْيَحَ
صَاْيَحَ III ,
a.  Calledto.

تَصَيَّحَ
تَصَيَّحَ V ,
a.  Was slit, broken; was cracked.

تَصَاْيَحَ
تَصَاْيَحَ VI ,
a.  Called to each other.

اِنْصَيَحَ
اِنْصَيَحَ VII ,
a.  see V .

صَيْح
صَيْح [ 1 ],
a.  see 1t (a) .

صَيْحَة
صَيْحَة [ 1t ],
a.  Cry, shout; shouting; vociferation.

b.  Punishment, chastisement; rebuke.

صِيَاح
صِيَاح [ 23 ],
a.  see 1t (a) .

صَيَّاح
صَيَّاح [ 28 ],
a.  Noisy, clamorous; shouter.

صَيَّاحَة
صَيَّاحَة [ 28t ],
a.  Shrew, termagant.

##### Türkçe

**صَاحَ**
**صَاحَ** ( y ) I ( n. ac. **صَيْح** 1 , **صَيْحَة** 1t , **صِيَاْح** 23 , **صَيَحَاْن** 36 ),
a. Haykırdı, bağırdı; öttü (horoz).

b. [ Bi ], -e seslendi; çağırdı.

c. [ 'Ala ], -e karşı haykırdı.

**صَيَّحَ**
**صَيَّحَ** II ,
a. Haykırdı, bağırdı, böğürdü, “halloo” diye seslendi.

**صَاْيَحَ**
**صَاْيَحَ** III ,
a. -e seslendi.

**تَصَيَّحَ**
**تَصَيَّحَ** V ,
a. Yarılmış, kırılmış oldu; çatlamış oldu.

**تَصَاْيَحَ**
**تَصَاْيَحَ** VI ,
a. Birbirlerine seslendiler.

**اِنْصَيَحَ**
**اِنْصَيَحَ** VII ,
a. V’e bak.

**صَيْح**
**صَيْح** [ 1 ],
a. 1t (a)’ya bak.

**صَيْحَة**
**صَيْحَة** [ 1t ],
a. Çığlık, haykırış; bağırma; yüksek sesle bağırma.

b. Ceza, azarlama; kınama.

**صِيَاح**
**صِيَاح** [ 23 ],
a. 1t (a)’ya bak.

**صَيَّاح**
**صَيَّاح** [ 28 ],
a. Gürültülü, yaygaracı; bağıran.

**صَيَّاحَة**
**صَيَّاحَة** [ 28t ],
a. Huysuz kadın, kavgacı kadın.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صيح
صَاحَ - يَصِيْحُ - صَيْحَة
صَاحَ - يَصِيْحُ + كائن + على كائن: يصدر صوتاً عالياً جداً عليه ليستفزه أو يبعثه أو يحرك منه شيئاً
صَيْحَة: على وزن " فـَعـْلة " اسم فعل بمعنى مفعول من " صَاحَ - يَصِيْحُ ": الصوت العالي المحرك والباعث والمستفز: صوت شديد له فعل مؤثر حركياً: يبعث من رقاد الموت - ينذر برعب شر قادم - يقتل ويدمر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " رفع وزيادة شدة الصوت بحسب درجة الارتفاع في شدة الصوت"، وهي:
صَوَرَ - يَصْوِرُ، صَخَّ - يَصُخُّ، مَكَا - يَمْكُوْ، صَاحَ - يَصِيْحُ، صَاتَ - يَصُوْتُ (صَاتَ - يَصَاتُ)، صَلْصَلَ - يُصَلْصِلُ (صَلَّ - يَصِلُّ)
الصيحة
الصيحة صوت	﴿يوم يسمعون الصيحة بالحق ذلك يوم الخروج (42)﴾ ق ﴿إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم جميع لدينا محضرون (53)﴾ يس
 	﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
 	﴿وما أنزلنا على قومه من بعده من جند من السماء وما كنا منزلين (28) إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم خامدون (29)﴾ يس ﴿إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم جميع لدينا محضرون (53)﴾ يس
 	﴿ما ينظرون إلا صيحة واحدة تأخذهم وهم يخصمون (49)﴾ يس ﴿وما ينظر هؤلاء إلا صيحة واحدة ما لها من فواق (15)﴾ ص
 	﴿وأخذ الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين (67)﴾ هود ﴿ولما جاء أمرنا نجينا شعيبا والذين آمنوا معه برحمة منا وأخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين (94)﴾ هود
 	﴿فكلا أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبا ومنهم من أخذته الصيحة ومنهم من خسفنا به الأرض ومنهم من أغرقنا وما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (40)﴾ العنكبوت ﴿فأخذتهم الصيحة بالحق فجعلناهم غثاء فبعدا للقوم الظالمين(41)﴾ المؤمنون
 	﴿فأخذتهم الصيحة مشرقين (73)﴾ الحجر ﴿وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين (82) فأخذتهم الصيحة مصبحين (83)﴾ الحجر
 	﴿إنا أرسلنا عليهم صيحة واحدة فكانوا كهشيم المحتظر(31)﴾ القمر
مختار الصحاح
● [صيح] ص ي ح: الصِّيَاحُ الصوت وقد صَاحَ يصيح صَيْحاً و صَيْحةً و صُياحا بكسر الصاد وضمها و صَيَحَانا بفتح الياء و المُصايَحةُ و التَّصَايُح أن يصيح القوم بعضهم ببعض و الصَّيْحَةُ العذاب و الصَّيْحانِيُّ بفتح الصاد وتشديد الياء ضرب من تمر المدينة
الراغب
صاح
- الصيحة: رفع الصوت. قال تعالى: }إن كانت إلا صيحة واحدة﴿[يس/ 29]،﴾يوم يسمعون الصيحة بالحق﴿[ق/42]، أي: النفخ في الصور، وأصله: تشقيق الصوت، من قولهم: انصاح الخشب، أو الثوب، إذا انشق، فسمع منه صوت، وصيح الثوب إذا انشق، كذلك، ويقال: بأرض فلان شجر قد صاح: إذا طال فتبين للناظر لطوله، ودل على نفسه دلالة الصائح على نفسه بصوته، ولما كانت الصيحة قد تفزع عبر بها عن الفزع في قوله:﴾فأخذتهم الصيحة مشرقين{ [الحجر/73]، والصائحة: صيحة المناحة، ويقال: ما ينتظرون إلا مثل صيحة الحبلى (انظر: اللسان (صيح) ؛ وعمدة الحفاظ: صيح)، أي: شرا يعاجلهم، والصيحاني: ضرب من التمر.
ملخص اللسان
1.    الصِّياحُ: صوتُ الصوتُ؛ كل شيء إِذا اشتدّ.صاحَ يَصِيحُ صَيْحة وصِياحاً وصُياحاً،
2.    وصَيَّحَ: صَوَّتَ بأَقصى طاقته، يكون ذلك في الناس وغيرهم؛
3.    والصَّيْحَةُ: العذابُ،
4.    والصَّيحةُ: الغارةُ إِذا فُوجِئَ الحيُّ بها.
5.    وصاحَ العُنقُودُ يَصِيح إِذا اسْتَتَمَّ خروجُه من أَكِمَّته وطال،وهو في ذلك غَضٌّ؛
6.    وتَصَيَّحَ البقلُ والخَشَبُ والشَّعَرُ ونحو ذلك: لغة في تَصَوَّحَ  تَشَقَّق ويَبِسَ.وتَصَيَّحَ الشيءُ: تكسر وتشقق،
7.    وانْصاحَ الثوبُ:  تشقق من قِبَلِ نفسه.
8.    وانْصاحَت الأَرض: تَغَطَّى بعضُها بالنبات وبقي بعضها  فكانت كالثوب المُنْشَقِّ؛
لسان العرب
● -   صيح: الصِّياحُ: الصوتُ؛ وفي التهذيب: صوتُ كل شيء إِذا اشتدّ.  صاحَ يَصِيحُ صَيْحة وصِياحاً وصُياحاً، بالضم، وصَيْحاً وصَيَحاناً،  بالتحريك، وصَيَّحَ: صَوَّتَ بأَقصى طاقته، يكون ذلك في الناس وغيرهم؛  قال:وصاحَ غُرابُ البَيْنِ، وانْشَقَّتِ العَصا،  كما ناشَدَ الذَّمَّ الكَفِيلُ المُعاهِدُ  والمُصايَحَةُ والتصايُحُ: أَن يَصِيحَ القومُ بعضهم ببعض.  والصَّيْحَةُ: العذابُ، وأَصله من الأَوّل؛ قال الله عز وجل:  فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ؛ يعني به العذاب؛ ويقال: صِيحَ في آلِ فلان إِذا هَلَكُوا.  فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ أَي أَهلكتهم. والصَّيحةُ: الغارةُ إِذا فُوجِئَ  الحيُّ بها. والصائِحةُ: صَيْحَةُ المَناحةِ؛ يقال: ما ينتظرون إِلاَّ  مثلَ صَيْحةِ الحُبْلى أَي شَرًّا سَيعاجِلُهم؛ قال الله عز وجل: وأَخَذَ  الذين ظَلَموا الصيحةُ؛ فذكر الفعل لأَن الصيحة مصدر أُريد به الصِّياحُ،  ولو قيل: أَخذت الذين ظلموا الصيحةُ بالتأْنيث، كان جائزاً يذهب به إِلى  لفظ الصَّيْحة؛ وقال امرؤ القيس:  دَعْ عنكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَراتِهِ،  ولكنْ حَديثاً، ما حديثُ الرَّواحِلِ؟  ولقيته قبل كل صَيْح ونَفْرٍ؛ الصَّيْحُ: الصِّياحُ، والنفر: التفرق؛  وكذلك إِذا لقيته قبل طلوع الفجر. وغَضِبَ من غير صَيْحٍ ولا نَفْر أَي من  غير شيء صِيحَ به؛ قال:  كذوبٌ مَحولٌ، يجعلُ اللهَ جُنَّةً  لأَيْمانِه، من غير صَيْحٍ ولا نَفْرِ  أَي من غير قليل ولا كثير. وصاحَ العُنقُودُ يَصِيح إِذا اسْتَتَمَّ  خروجُه من أَكِمَّته وطال، وهو في ذلك غَضٌّ؛ وقول رؤبة:  كالكَرْم إِذ نادَى من الكافُورِ  إِنما أَراد صاحَ فيما زعم أَبو حنيفة فلم يستقم له، فإِن كان إِنما  فرَّ إِلى نادَى من صاحَ لأَنه لو قال صاحَ من الكافور لكان الجُزْءُ  مَطْوِيّاً، فأَراد رؤبة أَن يسلمه من الطَيِّ فقال نادَى، فتم الجزء.  وتَصَيَّحَ البقلُ والخَشَبُ والشَّعَرُ ونحو ذلك: لغة في تَصَوَّحَ  تَشَقَّق ويَبِسَ.  وصَيَّحَتْه الريحُ والحرّ والشمس: مثل صَوَّحَته؛ وأَنشد أَعرابي لذي  الرمة:  ويمو من الجَوْزاءِ مُوتَقِدُ الحَصَى،  تَكادُ صَياحِي العينِ منه تَصَيَّحُ  (* قوله «صياحي العين» هكذا في الأصل.)  وتَصَيَّحَ الشيءُ: تكسر وتشقق، وصَيَّحْتُه أَنا. وانْصاحَ الثوبُ:  تشقق من قِبَلِ نفسه. وانْصاحَت الأَرض: تَغَطَّى بعضُها بالنبات وبقي بعضها  فكانت كالثوب المُنْشَقِّ؛ قال عبيد:  وأَمْسَتِ الأَرضُ والقِيعانُ مُثْرِيَةً،  من بَينِ مُرْتَتِقٍ منها ومُنْصاحِ  وقد تقجم هذا البيت في صوح أَيضاً.  والصَّيْحانيُّ: ضَرْبٌ من تمر المدينة؛ قال الأَزهري: الصَّيْحانيُّ  ضرب من التمر أَسود صُلْبُ المَمْضَغَة، وسمي صَيْحانِيّاً لأَن صَيْحانَ  اسم كبش كان ربط إِلى نخلة بالمدينة، فأَثمرت تمراً صَيْحانِيّاً  (* قوله  «فأثمرت تمراً صيحانياً» كذا بالأصل ولفظ صيحانياً هنا لا حاجة إليه.)  فَنُسِبَ إِلى صَيْحانَ.
مقاييس اللغة:
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح الذي يدلُّ على الصَّائح. وأمَّا التصيُّح، وهو تشقُّق الخشَب، فالأصل فيه الواو، وهو التصوُّح، وقد مضى. ومنه انصاحَ البَرق انصياحاً، إذا تصدَّعَ وانشقَّ. قال:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *
القاموس المحيط:
الصَّيْحُ والصَّيْحَةُ والصِّياحُ، بالكسر والضم، والصَّيَحانُ، محرَّكةً الصَّوْتُ بأقصى الطاقَةِ.
والمُصايَحَةُ والتَّصايُحُ: أن يَصيحَ القومُ بعضهُم ببعضٍ. وصاحَتِ النَّخْلَةُ: طالَتْ، والعُنْقودُ: اسْتَتَمَّ خُروجُهُ من أَكِمَّتِهِ، وطالَ وهو غَضٌّ. وصيحَ بهم: فَزِعوا، وفيهم: هَلَكوا. و " الصَّيْحَةُ " : العذابُ. والصائِحَةُ: صَيْحَةُ المناحَةِ. وغَضِبَ من غيرِ صَيْحٍ ولا نَفْرٍ، أي: قَليلٍ ولا كثيرٍ.
وتَصَيَّحَ البَقْلُ: تَصَوَّحَ. وصَيَّحَتْهُ الشمسُ: صَوَّحَتْهُ. وتَصايَحَ غِمْدُ السَّيْفِ: تَشَقَّقَ. والصَّيَّاحُ، ككَتَّانٍ: عِطْرٌ، أو غِسْلٌ، وعَلَمٌ، وبهاءٍ: نَخْلٌ باليَمامَةِ. والصَّيْحانِيُّ: من تَمْرِ المدينَةِ، نُسِبَ إلى صَيْحانَ لِكَبْشٍ كان يُرْبَطُ إليها، أو اسْمُ الصَّيَّاحُ، وهو من تَغْييراتِ النَّسَبِ، كصَنْعانِيٍّ.
تاج العروس:
صيح
" الصَّيْحُ والصَّيَحَةُ والصِّياحُ بالكسر والضّمّ والصَّيْحَانُ محرّكةً : الصَّوْتُ " . وفي التّهذيب : صَوْتُ كلِّ شيْءٍ إِذا اشتدَّ . وقد صَاحَ يَصِيحُ وصَيَّحَ : صَوّتَ " بأَقْصَى الطّاقَةِ " يكون ذلك في النّاسِ وغيرِهم . قال
وصَاحَ غُرَابُ البَيْنِ وانْشَقَّتِ العَصَا ... " ببَيْنٍ كما شَقَّ الأَدِيمَ الصَّوانِعُ وقال الهُذَليّ :
" يُصَيِّح بالأَسْحارِ في كلِّ صَارةٍ ... كما ناشدَ الذِّمَّ الكَفِيلَ المُعَاهدُ " والمُصَايَحة والتَّصَايُحُ : أَنْ يَصيحَ القَوْمُ بعضُهم ببعْضٍ " . وقد صايَحَه وصايَح به : نَادَاه . وصِحْ لي بفُلانٍ : ادْعُه لِي . من المجاز : " صَاحتِ النَّخْلَةُ : طالَتْ " . ويقال : بأَرْضِ فُلانٍ شَجَرٌ صَاحَ . من المجاز : صَاحَ " العُنقودُ " يَصِيحُ : إِذا " اسْتَتَمَّ خُرُوجُه من كُمَّتِه " - وفي بعض النُّسخ أَكِمَّتِه وهي الأَكمام - " وطال وهو " في ذلك " غَضٌّ " . وقول رُؤْبة :
" كالكَرْمِ إِذ نَادَى من الكافورِ إِنما أَراد صَاح ؛ فيما زعم أَبو حَنيفة . " وصِيحَ بهم " إِذا " فَزِعوا . و " صِيحَ : " فيهم " إِذا " هَلَكوا " . وقال امرُؤ القيس :
دَعْ عَنْكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِه ... ولَكِنْ حَديثٌ مَا حَدِيثُ الرَّواحلِ قول الله عزّ وجلّ " فأَخَذَتْهُمُ " الصَّيْحَةُ " " يعني " العَذَاب " . والصَّيْحَةُ أَيضاً : الغَارَةُ إِذا فُوجِئَ الحَيُّ بها . " والصّائِحةُ : صَيْحَةُ المَنَاحَةِ " يقال : ما يَنتظِرون إِلاّ مثلَ صَيْحَة الحُبْلَى أَي شَرّاً سيُعاجِلهم . من المَجَاز : عن ابن السّكّيت : يقال : " غَضِبَ من غيرِ صَيْحٍ ولا نَفْرٍ " بفتح فسكون فيهما أَي من غيرِ شيْءٍ صِيحَ به قال :
كَذُوبٌ مَحُولٌ يَجْعَلُ اللهَ جُنَّةً ... لأَيْمانِهِ مِن غَيرِ صَيْحٍ ولا نَفْرِ " أَي " من غيرِ " قَليلٍ ولا كَثِيرٍ " . ويقال أَيضاً : لَقيتُه قَبْلَ كلِّ صَيْحٍ وَنَفْرٍ . الصَّيْحُ : الصِّياح . والنَّفْرُ : التَّفَرُّقُ وذلك إِذا لَقِيتَه قبلَ طُلوعِ الفَجْرِ ؛ كذا في أَمْثَال الميدانيّ . " وتَصيَّحَ " الشَّيْءُ : تَكسَّرَ و " البَقلُ " مثْلُ " تَصوَّحَ " قد تقدّم . " وصَيَّحَتْه الشَّمْسُ " و " صَوَّحَتْه " ولَوَّحَتْه : إِذا أَذْوَتْه وآذَتْه كما في النَّوادر . من المجاز : " تَصَايَحَ غِمْدُ السَّيْفِ " إِذا " تَشقَّقَ " كما تقول : تَداعَى البُنْيَانُ . من المَجاز : غَسلَتْ رأْسَها بالصَّيَّاح . " الصَّيَّاح ككَتّان : عِطْرٌ أَو غِسْلٌ " بالكسر من الخَلُوق ونَحْوِه كقولِهم : عَجَّتْ له رِيحَة . الصَّيَّاح : " عَلَمٌ . وبِهَاءٍ نَخْلٌ باليَمَامةِ " . " والصَّيْحَانيّ " : ضَرْبٌ " من تَمْرِ المدينةِ " على ساكنها أَفضلُ الصّلاة والسّلام . قال الأَزهريّ : هو أَسودُ صُلْبُ المَمْضَغَةِ " نُسِبَ إِلى صَيْحَانَ " اسمٍ " لَكَبْش كان يُرْبَط إِليها " أَي إِلى تلْك النَّخلةِ فأَثْمَرَتْ تَمْراً صَيْحَانِيّاً فنُسِبَ إِلى صَيْحَانَ ؛ " أَو اسمُ الكَبْشِ الصَّيّاحُ " ككتّان " وهو مِن تَغَييرات النَّسَبِ كصَنْعَانِيّ " في صَنْعاءَ

##### Türkçe

صيح
**صَاحَ** - **يَصِيْحُ** - **صَيْحَة**
**صَاحَ - يَصِيْحُ** + bir varlık + bir varlığa karşı: ona karşı onu kışkırtmak veya onu göndermek ya da ondan bir şeyi hareket ettirmek için çok yüksek bir ses çıkarır.
**صَيْحَة**: “فـَعـْلة” vezninde, **صَاحَ - يَصِيْحُ**’tan mef‘ûl mânasında ism-i fiildir: hareket ettiren, gönderen ve kışkırtan yüksek ses: hareketçe etkili bir fiili olan şiddetli ses: ölüm uykusundan gönderir - gelecek bir şerrin dehşetiyle uyarır - öldürür ve yıkar.
Ve lafız, “sesin şiddetindeki yükselme derecesine göre sesi yükseltme ve şiddetini artırma” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَوَرَ - يَصْوِرُ**، **صَخَّ - يَصُخُّ**، **مَكَا - يَمْكُوْ**، **صَاحَ - يَصِيْحُ**، **صَاتَ - يَصُوْتُ** (**صَاتَ - يَصَاتُ**)، **صَلْصَلَ - يُصَلْصِلُ** (**صَلَّ - يَصِلُّ**)

**الصيحة**
**الصيحة** ses(tir): ﴿يوم يسمعون الصيحة بالحق ذلك يوم الخروج (42)﴾ ق ﴿إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم جميع لدينا محضرون (53)﴾ يس
 	﴿وإذا رأيتهم تعجبك أجسامهم وإن يقولوا تسمع لقولهم كأنهم خشب مسندة يحسبون كل صيحة عليهم هم العدو فاحذرهم قاتلهم الله أنى يؤفكون(4)﴾ المنافقون
 	﴿وما أنزلنا على قومه من بعده من جند من السماء وما كنا منزلين (28) إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم خامدون (29)﴾ يس ﴿إن كانت إلا صيحة واحدة فإذا هم جميع لدينا محضرون (53)﴾ يس
 	﴿ما ينظرون إلا صيحة واحدة تأخذهم وهم يخصمون (49)﴾ يس ﴿وما ينظر هؤلاء إلا صيحة واحدة ما لها من فواق (15)﴾ ص
 	﴿وأخذ الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين (67)﴾ هود ﴿ولما جاء أمرنا نجينا شعيبا والذين آمنوا معه برحمة منا وأخذت الذين ظلموا الصيحة فأصبحوا في ديارهم جاثمين (94)﴾ هود
 	﴿فكلا أخذنا بذنبه فمنهم من أرسلنا عليه حاصبا ومنهم من أخذته الصيحة ومنهم من خسفنا به الأرض ومنهم من أغرقنا وما كان الله ليظلمهم ولكن كانوا أنفسهم يظلمون (40)﴾ العنكبوت ﴿فأخذتهم الصيحة بالحق فجعلناهم غثاء فبعدا للقوم الظالمين(41)﴾ المؤمنون
 	﴿فأخذتهم الصيحة مشرقين (73)﴾ الحجر ﴿وكانوا ينحتون من الجبال بيوتا آمنين (82) فأخذتهم الصيحة مصبحين (83)﴾ الحجر
 	﴿إنا أرسلنا عليهم صيحة واحدة فكانوا كهشيم المحتظر(31)﴾ القمر

مختار الصحاح
● [**صيح**] ص ي ح: **الصِّيَاحُ** sestir; ve **صَاحَ** **يصيح** **صَيْحاً** ve **صَيْحةً** ve **صُياحا** (sad’ın kesriyle ve zammıyla) ve **صَيَحَانا** (ya’nın fethasıyla); ve **المُصايَحةُ** ve **التَّصَايُح**: kavmin birbirine bağırmasıdır. Ve **الصَّيْحَةُ**: azaptır. Ve **الصَّيْحانِيُّ** (sad’ın fethası ve ya’nın şeddelenmesiyle): Medine hurmasından bir türdür.

الراغب
**صاح**
- **الصيحة**: sesi yükseltmektir. Yüce Allah dedi ki: }إن كانت إلا صيحة واحدة﴿[يس/ 29]،﴾يوم يسمعون الصيحة بالحق﴿[ق/42]؛ yani: sûra üfürmedir. Aslı: “sesin yarılması”dır; onların “**انصاح** odun, yahut elbise” sözünden; yarıldığı zaman ondan bir ses işitilir. Ve **صِيح** elbise: yarıldığı zaman; yine böyle. Ve denilir: falanın arazisinde **صاح** ağaç vardır: uzadığı zaman, uzamasından dolayı bakana belirgin olur; ve bağıranın kendi sesinden kendisini göstermesi gibi, kendisini bir delâletle gösterir. Ve **الصيحة** korkuttuğu için, onunla şu sözde korku kastedilmiştir:﴾فأخذتهم الصيحة مشرقين{ [الحجر/73]. Ve **الصائحة**: ağıt feryadıdır. Ve denilir: “Onlar, ancak gebe kadının feryadı gibi bir feryadı beklerler” (bak: اللسان (**صيح**)؛ وعمدة الحفاظ: **صيح**) yani: kendilerini acele yakalayacak bir şer. Ve **الصيحاني**: hurmadan bir türdür.

ملخص اللسان
1. **الصِّياحُ**: ses; sesin sesi; her şey, şiddetlendiği zaman. **صاحَ** **يَصِيحُ** **صَيْحة** ve **صِياحاً** ve **صُياحاً**.
2. Ve **صَيَّحَ**: en son gücüyle ses çıkardı; bu, insanlarda ve başkalarında olur.
3. Ve **الصَّيْحَةُ**: azaptır.
4. Ve **الصَّيحةُ**: baskındır; mahalle/oymak onunla ansızın karşılaştığı zaman.
5. Ve **صاحَ** salkım **يَصِيح**: kılıflarından çıkışı tamamlandığı ve uzadığı zaman; ve o, bu hâlde tazedir.
6. Ve **تَصَيَّحَ** ot, odun, saç ve bunun benzeri: **تَصَوَّحَ**’ta bir dildir; çatladı ve kurudu. Ve **تَصَيَّحَ** şey: kırıldı ve çatladı.
7. Ve **انْصاحَ** elbise: kendi tarafından çatladı.
8. Ve **انْصاحَت** yer: bir kısmı bitkiyle örtüldü, bir kısmı kaldı; böylece yırtık elbise gibi oldu.

لسان العرب
● - **صيح**: **الصِّياحُ**: sestir; تهذيب’de: her şeyin sesi, şiddetlendiği zaman. **صاحَ** **يَصِيحُ** **صَيْحة** ve **صِياحاً** ve **صُياحاً** (zamm ile), ve **صَيْحاً** ve **صَيَحاناً** (harekeli), ve **صَيَّحَ**: en son gücüyle ses çıkardı; bu, insanlarda ve başkalarında olur. Dedi ki:
**وصاحَ غُرابُ البَيْنِ، وانْشَقَّتِ العَصا،
كما ناشَدَ الذَّمَّ الكَفِيلُ المُعاهِدُ**
Ve **المُصايَحَةُ** ve **التصايُحُ**: kavmin birbirine bağırmasıdır. Ve **الصَّيْحَةُ**: azaptır; aslı birincidendir. Yüce Allah dedi ki: **فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ**; bununla azap kastedilir. Ve denilir: **صِيحَ** falanın âlinde, helâk oldukları zaman. **فأَخَذَتْهم الصَّيْحةُ** yani onları helâk etti. Ve **الصَّيحةُ**: baskındır; mahalle/oymak onunla ansızın karşılaştığı zaman. Ve **الصائِحةُ**: ağıt feryadıdır. Denilir: “Onlar, ancak gebe kadının feryadı gibi bir feryadı beklerler” yani: kendilerini acele yakalayacak bir şer. Yüce Allah dedi ki: **وأَخَذَ الذين ظَلَموا الصيحةُ**; fiili müzekker getirdi; çünkü **الصيحة** masdardır, onunla **الصِّياحُ** kastedilmiştir. Eğer “**أَخذت** الذين ظلموا **الصيحةُ**” diye te’nîsle denilseydi, câiz olurdu; onu **الصَّيْحة** lafzına götürürdü. İmru’ul-Kays dedi ki:
**دَعْ عنكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَراتِهِ،
ولكنْ حَديثاً، ما حديثُ الرَّواحِلِ؟**
Ve onunla her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce karşılaştım; **الصَّيْحُ**: **الصِّياحُ**tır; ve **النفر**: dağılmadır. Ve yine, fecir doğmadan önce onunla karşılaştığın zaman (böyledir). Ve “bir **صَيْح** ve bir **نَفْر** olmaksızın” öfkelendi; yani kendisiyle bağırılan bir şey olmaksızın. Dedi ki:
**كذوبٌ مَحولٌ، يجعلُ اللهَ جُنَّةً
لأَيْمانِه، من غير صَيْحٍ ولا نَفْرِ**
Yani: azdan da çoktan da olmaksızın. Ve **صاحَ** salkım **يَصِيح**: kılıflarından çıkışı tamamlandığı ve uzadığı zaman; ve o, bu hâlde tazedir. Rü’be’nin sözü:
**كالكَرْم إِذ نادَى من الكافُورِ**
Ebu Hanîfe’nin zannettiğine göre, ancak **صاحَ**’ı kastetti; fakat ona düzgün olmadı. Eğer ancak **صاحَ**’tan **نادَى**’ya kaçtıysa, bunun sebebi: “**صاحَ من الكافور**” deseydi, cüz’ dürülmüş olurdu; Rü’be, onu dürmeden kurtarmak istedi de **نادَى** dedi; böylece cüz’ tamam oldu. Ve **تَصَيَّحَ** ot, odun, saç ve bunun benzeri: **تَصَوَّحَ**’ta bir dildir; çatladı ve kurudu. Ve rüzgâr, sıcak ve güneş onu **صَيَّحَتْ**: onu **صَوَّحَتْ** gibidir. Bir bedevî, Zü’r-Rumme’ye şu beyti okudu:
**ويمو من الجَوْزاءِ مُوتَقِدُ الحَصَى،
تَكادُ صَياحِي العينِ منه تَصَيَّحُ**
Ve **تَصَيَّحَ** şey: kırıldı ve çatladı; ve ben onu **صَيَّحْتُ**. Ve **انْصاحَ** elbise: kendi tarafından çatladı. Ve **انْصاحَت** yer: bir kısmı bitkiyle örtüldü, bir kısmı kaldı; böylece yırtık elbise gibi oldu. Ubeyd dedi ki:
**وأَمْسَتِ الأَرضُ والقِيعانُ مُثْرِيَةً،
من بَينِ مُرْتَتِقٍ منها ومُنْصاحِ**
Bu beyit, **صوح**’ta da geçmişti. Ve **الصَّيْحانيُّ**: Medine hurmasından bir türdür. Ezherî dedi ki: **الصَّيْحانيُّ** çiğnemesi sert, siyah bir hurma türüdür; **صَيْحانَ**’a nispetle **صَيْحانِيّاً** diye adlandırıldı; çünkü **صَيْحانَ**, Medine’de bir hurma ağacına bağlanmış bir koçun adıdır; o da **صَيْحانِيّاً** hurma verdi; böylece **صَيْحانَ**’a nispet edildi.

مقاييس اللغة:
(**صيح**) **الصاد** ve **الياء** ve **الحاء** sahih bir asıldır; o, yüksek sestir. Ondan **الصِّياح** gelir; onun bir tanesi **صَيْحة**’dır. Denilir: “Falanla her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce karşılaştım.” O hâlde **الصَّيْح**: **الصِّياح**tır. Ve **النَّفْر**: dağılmadır. Bundan ödünçlenen şeylerdendir onların “**صاحت** ağaç, ve **صاحَ** bitki” sözleri: uzadığı zaman; sanki uzayıp yükselince, onun boyu, bağıranın kendisine delâlet eden bağırışı gibi kılınmıştır. Ama **التصيُّح**, yani odunun çatlaması, aslında vâvdandır; o, **التصوُّح**tur; geçmişti. Ondandır: **انصاحَ** şimşek **انصياحاً**: yarıldığı ve çatladığı zaman. Dedi ki:
**مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1])**

القاموس المحيط:
**الصَّيْحُ** ve **الصَّيْحَةُ** ve **الصِّياحُ** (kesr ile ve zamm ile) ve **الصَّيَحانُ** (harekeli): en son güçle sestir.
Ve **المُصايَحَةُ** ve **التَّصايُحُ**: kavmin birbirine bağırmasıdır. Ve **صاحَتِ** hurma ağacı: uzadı. Ve salkım: kılıflarından çıkışı tamamlandı ve uzadı; ve o, tazedir. Ve **صِيحَ** onlarla: korktular. Ve onların içinde: helâk oldular. Ve “**الصَّيْحَةُ**”: azaptır. Ve **الصائِحَةُ**: ağıt feryadıdır. Ve “bir **صَيْح** ve bir **نَفْر** olmaksızın” öfkelendi; yani: azdan da çoktan da.
Ve **تَصَيَّحَ** ot: **تَصَوَّحَ**. Ve güneş onu **صَيَّحَتْ**: onu **صَوَّحَتْ**. Ve kılıç kını **تَصايَحَ**: çatladı. Ve **الصَّيَّاحُ** (كَتَّانٌ gibi): bir ıtırdır, yahut bir yıkamadır; ve bir özel addır. Ve **بِهَاءٍ**: Yemâme’de hurmalıklardır. Ve **الصَّيْحانِيُّ**: Medine hurmasındandır; **صَيْحانَ**’a nispet edilmiştir; bir koç için ki ona bağlanırdı; yahut **الصَّيَّاحُ**’ın adıdır; o da **كَتَّانٌ** gibidir; ve bu, nispetin değişikliklerindendir; **صَنْعانِيٍّ** gibi.

تاج العروس:
**صيح**
“**الصَّيْحُ** ve **الصَّيَحَةُ** ve **الصِّياحُ** (kesr ve zamm ile) ve **الصَّيْحَانُ** (harekeli): sestir.” Ve تهذيب’de: her şeyin sesi, şiddetlendiği zaman. Ve **صَاحَ** **يَصِيحُ** ve **صَيَّحَ**: “en son güçle” ses çıkardı; bu, insanlarda ve başkalarında olur. Dedi ki:
**وصَاحَ غُرَابُ البَيْنِ وانْشَقَّتِ العَصَا ... ببَيْنٍ كما شَقَّ الأَدِيمَ الصَّوانِعُ**
Ve Hüzeli dedi ki:
**يُصَيِّح بالأَسْحارِ في كلِّ صَارةٍ ... كما ناشدَ الذِّمَّ الكَفِيلَ المُعَاهدُ**
Ve **المُصَايَحة** ve **التَّصَايُحُ**: “kavmin birbirine bağırmasıdır.” Ve onunla **صايَحَه** ve onunla **صايَح به**: ona seslendi. Ve “Bana falanla **صِحْ**”: onu benim için çağır. Mecazdandır: “**صَاحتِ** hurma ağacı: uzadı.” Ve denilir: falanın arazisinde **صَاحَ** ağaç vardır. Mecazdandır: **صَاحَ** “salkım” **يَصِيحُ**: “kılıfından çıkışı tamamlandığı zaman” - bazı nüshalarda **أَكِمَّتِه**; o, kılıflardır - “ve uzadı; ve o, bu hâlde tazedir.” Rü’be’nin sözü:
**كالكَرْمِ إِذ نَادَى من الكافورِ إِنما أَراد صَاح ؛ فيما زعم أَبو حَنيفة .**
Ve **صِيحَ** onlarla: korktukları zaman. Ve “**صِيحَ**”: “onların içinde” helâk oldukları zaman. İmru’ul-Kays dedi ki:
**دَعْ عَنْكَ نَهْباً صِيحَ في حَجَرَاتِه ... ولَكِنْ حَديثٌ مَا حَدِيثُ الرَّواحلِ**
Yüce Allah’ın sözü: “**فأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ**”: bununla “azap” kastedilir. Ve **الصَّيْحَةُ** ayrıca: baskındır; mahalle/oymak onunla ansızın karşılaştığı zaman. “Ve **الصّائِحةُ**: ağıt feryadıdır.” Denilir: “Onlar, ancak gebe kadının feryadı gibi bir feryadı beklerler” yani: kendilerini acele yakalayacak bir şer. Mecazdandır: İbnü’s-Sikkît’ten: denilir: “Bir **صَيْح** ve bir **نَفْر** olmaksızın öfkelendi” (ikisi de fetha sonra sükûn ile); yani kendisiyle bağırılan bir şey olmaksızın. Dedi ki:
**كَذُوبٌ مَحُولٌ يَجْعَلُ اللهَ جُنَّةً ... لأَيْمانِهِ مِن غَيرِ صَيْحٍ ولا نَفْرِ**
Yani: “azdan da çoktan da olmaksızın.” Ve ayrıca denilir: “Onunla her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce karşılaştım.” **الصَّيْحُ**: **الصِّياح**tır. Ve **النَّفْرُ**: dağılmadır. Bu, onu fecir doğmadan önce gördüğün zamandır; Meydânî’nin Emsâl’inde böyledir. “Ve **تَصيَّحَ** şey: kırıldı.” Ve “**البَقلُ**”: **تَصوَّحَ** gibi; geçmişti. “Ve güneş onu **صَيَّحَتْ**” ve “onu **صَوَّحَتْ**” ve “onu **لَوَّحَتْ**”: onu soldurduğu ve ona eziyet ettiği zaman; Nevâdir’de olduğu gibi. Mecazdandır: “Kılıç kını **تَصَايَحَ**”: “çatladığı zaman”; “bina **تَداعَى**” dediğin gibi. Mecazdandır: “Başını **الصَّيَّاح** ile yıkadı.” **الصَّيَّاح** (كَتّانٌ gibi): “bir ıtır yahut bir yıkamadır”; kesr ile; **الخَلُوق** ve benzerinden; onların “ona bir koku **عَجَّتْ**” demeleri gibi. **الصَّيَّاح**: “bir özel addır.” Ve “**بِهَاءٍ**: Yemâme’de hurmalıklardır.” “Ve **الصَّيْحَانيّ**: Medine hurmasından bir türdür”; orada oturana en faziletli salât ve selâm olsun. Ezherî dedi ki: o, “siyah, çiğnemesi sert”tir. “**صَيْحانَ**’a nispet edilmiştir”; “bir koçun adı”dır; “ona bağlanırdı”; yani o hurma ağacına; o da “**صَيْحانِيّاً** hurma verdi; böylece **صَيْحانَ**’a nispet edildi.” “Yahut koçun adı **الصَّيّاحُ**’tır” (كَتّانٌ gibi); “ve bu, nispetin değişikliklerindendir; **صَنْعَانِيّ** gibi” **صَنْعاءَ**’da.
