# صيح — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AD/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: صيح

باب الحاء والصاد و واي معهما

ح ص ى، ص ح و، ح و ص، ح ي ص، ص و ح، ص ي ح مستعملات
حصى:
الحَصَى: صغارُ الحجارة، وثلاث حَصَياتٍ، والواحدة: حَصاةٌ.
والحَصَى: العددُ الكثير شُبِه بحَصَى الحَجارة لِكَثْرتها. قال الأعشى:
فلَسْتَ بالأكْثَرِ منهم حَصًى		وإنِّا العِزّةُ لـلـكـاثِـرِ
وحصاة الرّجلِ: رزانُته، وحصاةُ اللسان: ذرابته. قال:
وإنّ لسانَ المرءِ ما لم يكنْ له		حصاةٌ، على عَوْراتِه لَدلـيلُ
ويقال: حصاةُ العقلِ، لأن المرء يُحصي بها على نفسه، فيعلم ما يأتي وما يَذَر، وناسٌ يقولون: أصاة. وفي الحديث: وهل يُكَبُّ الناس على مناخرهم في جهنَّمَ إلاّ حصا ألسنتهم ويقال: حصائد. ويقال لكلّ قطعة من المسك: حصاة.
والحَصاةُ: داءٌ يقعُ في المثانة، يَخْثُرُ البَوْل فيشتَدُّ حتّى يصيرَ كالحصاة. حُصِيَ الرّجلُ فهو مَحْصِيٌّ.
والإِحصاء: إحاطة العلم باستقصاء العدد.
صحو:
الصَّحْوُ: ذَهاب الغَيْم، تقول: السّماء صحوٌ، واليوم يومٌ صحوٌ، وأَصْحَتِ السّماء فهي مُصْحيةٌ ويومٌ مُصْحٍ.
والصْحوُ: ذَهابُ السُّكْر وترك الصِبّاَ والباطل، صحا الرَّجُلُ، وصحا قلبُهُ يَصْحُو. قال:
صحا القلبُ عن سَلْمَى وأقصر باطله		وعُرِيَ أفراس الصّبا ورواحـلـه
والمِصْحاةُ: جامٌ يُشْرَب فيه بوزن مِفْعَلة. قال:
إذا صُبّ في المِصحاة خالط بقّما
حوص:
الحَوَص: ضيِقٌ في إحدى العينين دون الأخرى. ورجلٌ أحوصُ، وامرأة حَوْصاءُ.
حيص:
الحَيْصُ: الحَيْدُ عن الشّيء، والمَحِيص: المَحيِد. يقال: هو يَحيص عنّي، أي: يحيد وهو يُحايصني، ومالك من هذا الأمر مَحِيص، أي: مَحِيد. قال:
حاصوا بها عن قصدهم مَحاصا
أي: مَحادا.
وحَيْصَ بَيْصَ: يُنصبان، يُتكلَّم به عند اختلاط الأمر تقول: لا تزال تأتينا بَحْيصَ بَيْصَ.
قال الشاعر:
قد كنتُ قـبـلَ الـيومِ فـي راحةٍ		واليوم قد أصبحت في حَيْصَ بَيْصْ
أي: فيما لا أقدر على الخروج منه، أي: في ضيق، وأصل الحيص: الضيّق.
صوح:
التصوُّح: تَشَقُّقُ الشَّعر وتناثره، وربّما صَوَّحَهُ الجُفوف.
وصَوَّحتِ الرّيحُ البَقْل فتصوّح إذا أصابته عاهة فَيَبِس.
والصُّوّاحَة، على فُعّالة من تشقّق الصوف إذا تَصَوّح. وانصاح الثّوب: تَشَقَّق من قِبَلِ نَفْسِه.
صيح:
تَصَيَّح الخشب ونحوه إذا تصدّع، قال:
ويومٍ من الجَوْزاء مُوتَقِد الحَصَى		تكادُ صيَاصِي العِينِ منه تَصَيَّحُ
أي: تَشَقَّقُ.. والصيَّحْة: العذاب. وصَيْحةُ الغارة، صيحة الحيّ إذا فوجئوا بها.
والصائحة: صيحةُ المَناحَةِ، ويقال: ما ينتظرون إلاّ مثل صَيْحَةِ الحُبْلَى، أي: سُوءاً يعاجلهم. والصّياح، الصّوتُ الشّديد. صاح صَيْحةً وصياحاً.
والصَّيْحانيُّ: ضَرْبٌ من التَّمْرِ أَسْودُ، صُلْبُ المَمْضَغَة، شديدُ الحَلاوة.

### Türkçe

باب **الحاء** ve **الصاد** ve **واي** onlarla birlikte

**ح ص ى**، **ص ح و**، **ح و ص**، **ح ي ص**، **ص و ح**، **ص ي ح** kullanımdadırlar.
**حصى**:
**الحَصَى**: küçük taşlar; ve üç **حَصَياتٍ**; ve bir tanesi: **حَصاةٌ**.
Ve **الحَصَى**: çok sayı; çoklukları sebebiyle taşların **حَصَى**’sına benzetildi. el-A‘şâ dedi ki:
Ben onlardan **حَصًى** bakımından daha çok değilim		ve şüphesiz biz izzetiz, çok olana (ait)
Ve erkeğin **حصاة**’si: onun ağırbaşlılığı; ve dilin **حصاة**’si: onun keskinliği. Dedi ki:
Şüphesiz kişinin dili, kendisi için bir **حصاةٌ** olmadıkça		ayıplarına elbette bir delildir
Ve denilir: aklın **حصاةُ**’si; çünkü kişi onunla kendi aleyhine sayar; böylece neyi getireceğini ve neyi bırakacağını bilir; ve insanlar derler ki: **أصاة**. Ve hadiste: İnsanlar cehennemde burunları üzerine ancak dillerinin **حصا**’sı sebebiyle mi yüzüstü atılırlar? ve denilir: **حصائد**. Ve miskten her bir parçaya denilir: **حصاة**.
Ve **الحَصاةُ**: mesanede vuku bulan bir hastalık; idrar pıhtılaşır da şiddetlenir, nihayet **الحصاة** gibi olur. Erkek **حُصِيَ** olur; o da **مَحْصِيٌّ**’dir.
Ve **الإِحصاء**: sayıyı sonuna kadar araştırmakla bilginin kuşatmasıdır.

**صحو**:
**الصَّحْوُ**: bulutun gitmesi; dersin ki: gök **صحوٌ**’dur; ve gün, **صحوٌ** bir gündür. Ve gök **أَصْحَتِ**; o da **مُصْحيةٌ**’dir; ve gün **مُصْحٍ**’dır.
Ve **الصْحوُ**: sarhoşluğun gitmesi ve çocukluğu ve bâtılı terk etmek; erkek **صحا**; ve kalbi **صحا**; **يَصْحُو**. Dedi ki:
Kalp Selmâ’dan **صحا** etti ve bâtılı kısalttı		ve çocukluğun atları ve binekleri soyuldu
Ve **المِصْحاةُ**: içinde içilen bir kâse; **مِفْعَلة** vezninde. Dedi ki:
**المِصحاة**’ye döküldüğünde, onunla karıştı, (bakkam ile)

**حوص**:
**الحَوَص**: iki gözden birinde ötekine göre darlıktır. Ve bir erkek **أحوصُ**; ve bir kadın **حَوْصاءُ**.

**حيص**:
**الحَيْصُ**: şeyden sapmadır; ve **المَحِيص**: sapan. Denilir: o benden **يَحيص** eder; yani: sapar; ve o beni **يُحايصني** eder; ve bu işten senin için **مَحِيص** yoktur; yani: sapma yeri. Dedi ki:
Onunla maksatlarından **مَحاصا** olarak saptılar
yani: **مَحادا**.
Ve **حَيْصَ بَيْصَ**: nasb edilirler; işin karışması sırasında onunla konuşulur; dersin ki: bize **بَحْيصَ بَيْصَ** getirmeyi sürdürüyorsun.
Şair dedi ki:
Bugünden önce bir rahatlık içindeydim		ve bugün **حَيْصَ بَيْصْ** içinde sabahladım
yani: ondan çıkmaya güç yetiremediğim şeyin içinde; yani: darlık içinde. Ve **الحيص**’in aslı: darlıktır.

**صوح**:
**التصوُّح**: saçın çatlaması ve dökülmesi; ve bazen kuruluk onu **صَوَّحَهُ** eder.
Ve rüzgâr yeşilliği **صَوَّحتِ** eder; böylece bir âfet ona isabet ettiğinde **فتصوّح** eder; sonra kurur.
Ve **الصُّوّاحَة**: yünün çatlamasından, **فُعّالة** üzere; **تَصَوّح** ettiğinde. Ve elbise **انصاح** etti: kendi tarafından çatladı.

**صيح**:
Odun ve benzeri **تَصَيَّح** ettiğinde, çatlayıp yarılır. Dedi ki:
Ve **الجَوْزاء**’dan bir gün; çakılın alevli (olduğu)		ondan gözün boynuzları neredeyse **تَصَيَّحُ** eder
yani: çatlar.. ve **الصيَّحْة**: azaptır. Ve baskının **صَيْحةُ**’si; ve ansızın ona uğratıldıklarında mahallenin **صيحة**’si.
Ve **الصائحة**: ağıtın çığlığıdır. Ve denilir: onlar ancak **صَيْحَةِ الحُبْلَى** gibi bir şeyi beklerler; yani: kendilerine acele eden bir kötülüğü. Ve **الصّياح**: şiddetli sestir. **صاح** bir **صَيْحةً** ve **صياحاً** (ile).
Ve **الصَّيْحانيُّ**: hurmadan bir türdür; siyah, çiğnemesi sert, tatlılığı şiddetli.
