# صيد (ص-ي-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Av

- Harfler: ص - ي - د
- Kur'an'da: 6 geçiş · 5 ayet · 4 sîga
- 12 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الصَّيْدِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AF%D9%90.md) | الْفَعْلِ | Av | 2 | 2 | [5:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:1.md) |
| [صَيْدُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/siga/%D8%B5%D9%8E%D9%8A%D9%92%D8%AF%D9%8F.md) | فَعْلُ | Av | 2 | 1 | [5:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:96.md) |
| [الصَّيْدَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/siga/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D8%AF%D9%8E.md) | الْفَعْلَ | Av | 1 | 1 | [5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:95.md) |
| [فَاصْطَادُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/siga/%D9%81%D9%8E%D8%A7%D8%B5%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%AF%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَافْتَعَلُوا | Öyleyse avlanın | 1 | 1 | [5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:2.md) |

## Mücavir kökler — 71 mücavir (87 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [حرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 31 · Hiram keçe demektir
2. [حلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 23 · Helva olgunlaşmış tatlı meyve ve ya bunlardan yapılmış…
3. [برر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B1%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 15 · Berr kara, burr buğday demektir
4. [رمح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%85%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 14 · Remh mızrak demektir
5. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 4 ortak ayet · G² 14 · Evye kuş yuvası demektir
6. [طعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 14 · Yiyecek demektir
7. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 12 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
8. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 5 ortak ayet · G² 12 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
9. [بهم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · Dört ayak üzerine yürüyen hayvanlar demektir
10. [شنأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%86%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · “Şeneka” koparılmış et parçası, “şenea” yırtılmış elbise…
11. [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) — 2 ortak ayet · G² 10 · Mu’ted, “adeve”den iftial babından gelmektedir
12. [قلد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Anahtardır
13. [كعب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B9%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Topuk demektir
14. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 9 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
15. [عقد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Düğüm demektir
16. [عمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Direk demektir
17. [وبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Odun demeti demektir
18. [سلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Boynun üst tarafıdır
19. [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
20. [عون](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Yardım istenilen
21. [نيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Erişirler
22. [صوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · “Sume” damga demektir
23. [حكم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%83%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Gem demektir
24. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
25. [شهر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Kamer gökteki ayın kütlesi demektir
26. [وقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%82%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Takva kelimesindeki ilk te harfi vavdan dönüşmüştür, vav…
27. [عدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Denk tutuyorlar
28. [هدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%AF%D9%8A.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · “Hediye”, insanların görüşmeden evvel görüşmek isteklerini…
29. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Gezerler
30. [عفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%81%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Affetti
31. [عود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Kalabalık hayvan sürülerinin sulamalarında varış yoluyla…
32. [بحر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AD%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bahr deniz demektir
33. [شعر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B9%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şuurunda olurlar
34. [صدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Alıkoyarlar
35. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İsm hurmadan yapılan içkidir
36. [حشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Haşr : Bir araya toplanıp hareketli halde bulunan küçük…
37. [بيت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Beyt ev demektir
38. [بلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Biley taşı
39. [غيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ğayb, Uzaktan bakıldığında arazide kapalı kalmış yere, dibi…
40. [تلو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AA%D9%84%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Tilvi toklu demektir
41. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
42. [رضي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B6%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Radiy : Rda (re,dat,ayn) memede biberon, süt
43. [وفي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Vefyü” düzlük yerde oluşan tümsek yer veya tepecikler…
44. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Cürame hurma döküntüsü demektir
45. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
46. [سكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Sikkin” bıçak demektir
47. [ألم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ürrem, erm çakıl taşları, azı dişi demektir
48. [بلغ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%84%D8%BA.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · İş ayakkabısı
49. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
50. [سجد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AC%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sacid, meyvesinin bolluğundan dolayı dalları veya gövdesi…
51. [بغي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%BA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Buğa boğa demektir
52. [فضل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Fadl Deriden yapılan gömlektir
53. [شدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AF%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sicim bağıdır
54. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Emam ön demektir
55. [جزي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B2%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Ceze’e (hemze ile) bir şeyin parçası, bozulmadan bütünden…
56. [ذو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Sahip
57. [خوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%88%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Havf : “Hafe” korkulduğu zaman saklanmak için takınılan…
58. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
59. [عزز](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B2%D8%B2.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yağmur suyu ile doymuş topraktır
60. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيد |
| Yapı | Üçlü (sülâsî) |
| Özel Durum | Ecvef-i yâî (orta harfi illetli / ي) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قنص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5.md), [اخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md), [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [سيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%A8.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Boynunu eğmeden veya sağa sola sapmadan dosdoğru kaçan vahşi hayvanı takip edip hile veya aletle ele geçirmek |
| Çekirdek Özet 2 | İhram ve harem bağlamında yabani ve kaçabilen helal hayvanların can dokunulmazlığı; insanın tabii arzu ve iktisadi tasarrufuna konan ilahi sınır |
| Çekirdek Özet 3 | Serbest ve sahipsiz olan potansiyeli meşru yöntem ve sınırlara riayet ederek elde etme, dönüştürme ve tasarruf hakkı kurma |
| Kritik Hata Riski | Kökün yalnızca genel anlamda et temini veya hayvan öldürme olarak anlaşılması; kaçma kabiliyeti olan yaban hayvanı ile ehlî hayvan arasındaki hukuki ayrımın ve ihramdaki haramlık hikmetinin gözden kaçması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Bir yöne doğru kesintisiz yönelme, odaklanma, ses veya hareketle hedefe kilitlenme; [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) (sesle hedefe yönelme), [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) (bir akıbete veya yöne varma), [صيف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81.md) (belirli bir mevsime yönelme) köklerinde olduğu gibi doğrusal ve odaklanmış hareket | د | Harekete kapı, sınır ve durdurma niteliği katar; kaçan ve yönelen varlığı nihai bir sınırda yakalayarak durdurma ve kontrol altına alma anlamını oluşturur |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | Olta, av aleti veya eğri bitki dalı | Hedefe kenetlenme, yakalama düzeneği, tuzak kurma ve sıkıştırma hareketi |
| ي | El ve uzanan kol | Emek verme, uzanma, kavramak için hamle yapma ve gücü fiiliyata dökme |
| د | Çadır kapısı veya engel | Geçişi durdurma, kapatma, sınırlama ve serbest hareketi sonlandırma |
| صيد | Av düzeneğinin el marifetiyle serbest hedefin önüne gerilerek kaçışı durdurması | İnsanın aklı ve aletiyle uzanıp serbestçe kaçan bir canlıyı sınırlandırarak mülkiyetine geçirme eylemi |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Boynunu çevirmeden dümdüz bakan ve kaçan vahşi hayvanı yakalamak; ayrıca boynundaki bir rahatsızlık sebebiyle sağına soluna bakamayan deve veya kibirle başını dik tutan hükümdar için kullanılan صيد köküdür |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Züeyb el-Hüzelî şiirinde bu kökten gelen sert taş kapları şu şekilde anmaktadır: وسود من الصيدان فيها مذانب |
| Erken Arapça kullanım | Çöl Araplarında yabani hayvanların yanı sıra mantar ve devekuşu yumurtası gibi tabii yiyecekleri arazide arayıp bulma eylemi de نَصِيدُ الكَمْأَة ونَصِيدُ بَيْضَ النَّعَامِ şeklinde bu kökle ifade edilmiştir |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Maqāyīs al-Lugha, Asās al-Balāgha, Kitābü’l-ʿAyn.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde صيد kökü, yabani av hayvanlarını takip etme, balık tutma ve erzak arama semantik alanında çok güçlü bir ortak mirasa sahiptir. İbranicede צוד (ṣud) fiili ve ציד (ṣayid) ismi doğrudan avlanmak, av peşine düşmek, av eti ve yol erzakı anlamlarını taşır. Süryanicede ܨܕ (ṣād) kökü balık tutmak ve avlamak eylemlerini ifade eder; nitekim aynı kökten türeyen isimler balıkçı ve avcı karşılığında kullanılır. Fenike dilinde de kök benzer şekilde deniz ve kara avcılığıyla ilişkilidir; Sayda (Sidon) liman kentinin adı da doğrudan balıkçılık ve av yeri anlamıyla bu kökten türemiştir. Arapçada kök bir yandan av ve avlanma eylemini korurken, diğer yandan boyun eğmezlik, boyun sertliği ve dik başlılık gibi somut anatomik ve ahlaki metaforlarla zenginleşmiştir. İbn Fâris'in tespit ettiği üzere, avlanan hayvanın duraksamadan dosdoğru kaçması ile başını çeviremeyen kimsenin hali arasındaki fiziksel benzerlik Arap dilinin iç gelişiminde semantik bir köprü vazifesi görmüştür.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs Hebrew and English Lexicon, Payne Smith Compendious Syriac Dictionary, Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Boyun tutulması, kibir ve başı dik kaçış | Boynu bükülmeyen deveye ve dikbaşlı hükümdara اصيد denmesi, avın kaçarken arkasına bakmaksızın yönelmesiyle semantik bağ kurar | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice צוד (ṣud), Süryanice ܨܕ (ṣād) | Bütün Kuzeybatı Sami dillerinde avcılık, av hayvanı, balıkçılık ve erzak arayışı ortak kökene dayanır | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Sami ailesi dışındaki Afro-Asyatik kollarda düzenli ve kesin ses denkliği tespit edilememiştir | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيد | Anlamlı | Avlanmak, ele geçirmek | Kaçan yabani hayvanı yakalamak; boyun eğmezlik | Hedef köktür; Kur'an'da geçer |
| [صدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%88.md) | Anlamlı | Yankı, susuzluk, ilgi gösterme | Sesin geri dönmesi veya şiddetli yöneliş; hedef kökten farklı semantik alandır | Kur’an’da geçmez |
| يصد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| يدص | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| دصي | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Arapçada bu dizilişte kök teşekkül etmemiştir |
| [ديص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%8A%D8%B5.md) | Anlamlı | Kaçmak, hileyle sıyrılmak | Bir şeyden sıvışıp kurtulmak; avın tuzaktan kurtulması yönüyle hedef kökle zıtlık ilişkisi taşır | Kur’an’da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيد | Merkez | Avlanmak, yakalamak | Kaçan, yabani ve sahipsiz olanı hile veya aletle ele geçirmek | Aslen mülkiyet dışı ve kaçabilen canlılar için kullanılır |
| [قنص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B5.md) | Komşu | Avlamak, pusu kurmak | Daha çok hile, ağ ve tuzak unsuru öne çıkarılarak yapılan av | صيد köküne göre alet ve tuzak düzeneği kurma boyutu daha baskındır |
| [اخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) | Komşu | Tutmak, almak | Genel anlamda bir şeyi kavramak ve mülkiyete geçirmek | Kaçma şartı veya vahşilik niteliği aranmaksızın her nesne için geçerlidir |
| [ظفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Ele geçirmek, galip gelmek | Mücadele veya arayış neticesinde hedefe zaferle ulaşmak | Güç yetirme ve başarı boyutu esastır, her zaman fiziki av anlamı taşımaz |
| [سيب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%A8.md) | Zıt | Salıvermek, serbest bırakmak | Hayvanı başıboş bırakmak, dokunulmaz kılmak | Elde tutulan veya avlanabilir olanın tasarrufundan vazgeçip doğaya bırakılmasıdır |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيد | Avlamak, ele geçirmek | Yabani ve kaçıcı canlıyı takip edip meşru araçla tasarruf altına alma | Kesin |
| Latince | Venatio, praeda | Avlanma eylemi, avlanan hayvan | Venatio eylemi, praeda ise ele geçirilen ganimeti ve avı karşılar | Güçlü |
| İngilizce | Hunting, game, prey | Avlanmak, avlanan yabani hayvan | Game kavramı av hayvanını, hunt avlanma eylemini ifade eder; kural ve kısıt boyutu bağlama göre değişir | Güçlü |
| Almanca | Jagd, Beute | Avcılık, av ganimeti | Jagd takip ve öldürme sürecini, Beute ise ele geçen neticeyi karşılar | Güçlü |
| Fransızca | Chasse, gibier | Av, av eti / hayvanı | Chasse avlanma fiilini, gibier ise yenmesi hedeflenen yaban hayvanını ifade eder | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| Mastar / Eylem ismi olarak avlanma fiili | Kara veya deniz avı yapma eylemi | İhramlı iken veya harem sınırlarında avlanmanın yasaklanması ya da ihramdan çıkınca serbest bırakılması (Mâide [5:1](https://lisan.digital/tr/ayet/5:1.md), Mâide [5:2](https://lisan.digital/tr/ayet/5:2.md), Mâide [5:95](https://lisan.digital/tr/ayet/5:95.md)) |
| İsm-i mef'ul anlamında avlanan hayvan | Avlanarak elde edilen canlı veya eti | İhramlıya yasak olan kara av hayvanı ile herkese helal kılınan deniz avı ve canlıları (Mâide [5:94](https://lisan.digital/tr/ayet/5:94.md), Mâide [5:96](https://lisan.digital/tr/ayet/5:96.md)) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İlahi emir ve yasakların taabbüdîliği | İhramlının av yasağında illet arayışı ve gaybî imtihan boyutu; Allah'ın kullarını ellerinin ve mızraklarının eriştiği şeyle denemesi | Kulların itaat ve teslimiyetini ölçen sınama alanı |
| Fıkıh | Hac, umre ve avlanma hükümleri (Kitâbü's-Sayd) | İhramlının ve harem bölgesinin av yasağı; av cezasının (cezâu's-sayd) takdiri, ehlî-vahşi ayrımı ve av aletlerinin şartları | Mülkiyet iktisabı ve ihram yasaklarının sınırları |
| Tefsir | Ahkâm ayetlerinin nüzul ve hikmeti | Mâide suresindeki yasakların barış, dokunulmazlık ve çevre emniyeti ile olan irtibatı | Can dokunulmazlığının tabiattaki vahşi hayvanlara teşmili |
| Hadis | Av hayvanları ve av köpeklerinin fıkhı | Eğitilmiş av hayvanlarının avladığı avın helalliği ve ihramlının öldürebileceği zararlı hayvanlar (fevâsık) | Meşru av aletleri ve istisnai zararlıların tespiti |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kutsal zaman ve mekânda irade eğitimi | İbadet disiplini | Tabii dürtüleri sınırlama | İhramlı kimseye hazır av imkânı verilerek nefsin helal olan bir nesneye karşı dahi frenlenmesi sağlanır | Kesin |
| İlmi | Canlılar alemini tanıma ve yöntem bilgisi | Ekolojik ve zoolojik bilgi | Yabani tabiatı anlama ve araç geliştirme | Avlanma, hayvan davranışlarını bilmeyi, tuzak ve alet yapımında teknik bilgi üretmeyi gerektirir | Güçlü |
| Siyasi | Harem ve ihram kanunları | Barış ve güvenlik alanı | Can emniyetini tabiata yayma | Harem bölgesi ve ihram hali, insanın şiddet uygulama yetkisini sıfırlayan siyasi-hukuki bir barış rejimidir | Kesin |
| İktisadi | Mülkiyetin ilk iktisap yolları (ihrâz-ı mübâhât) | İlk mülkiyet kazanımı | Sahipsiz tabii kaynağı değere dönüştürme | Sahipsiz bir yabani hayvanın avlanması, emek ve alet yoluyla tabii bir kaynağın özel mülkiyete geçirilmesidir | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Durum uzayında serbest gezen parçacığın yakalanması (potansiyel kuyusu) | Fizikte serbest ve rastgele hareket eden bir parçacığın belirli bir enerji eşiği ve sınır koşulu uygulanarak belirli bir bölgeye hapsedilmesi, avın sınırlandırılarak ele geçirilmesiyle eşyapısaldır | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Mülkiyet hukukunda ihraz ve iktisap kuramı | Hukukta sahipsiz nesnelerin (res nullius) fiili tasarruf ve emek iradesiyle hukuki mülkiyete dönüştürülmesi süreci kökün soyut karşılığıdır | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün sadece bir spor, eğlence veya et tedarik faaliyeti olarak görülmesi; kutsal zaman ve mekânla olan ahlaki bağının koparılması |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur'an'da kök, insanın en temel biyolojik kazanım dürtüsünün ilahi bir emirle nasıl askıya alınabildiğini ve barış alanının hayvanları da kapsadığını gösteren bir imtihan zeminidir |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Mâide suresindeki av yasaklarının salt tarihsel bedevi adetleri sayılarak, insanın tabiatla kurduğu tahakküm ilişkisine getirilen ontolojik sınırın ve ibadet eğitiminin ıskalanması |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın helal-haram dengesinde, serbestiyetin mutlak olmadığını; zamanın (ihram) ve mekânın (harem) insanın tasarruf hakkını sınırlayarak tabiata dokunulmazlık kazandırdığını gösteren anahtar bir kavramdır |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Mâide suresinde yer alan akitler, hac hükümleri, yiyeceklerin helal ve haram kılınması ile insanın hazır nimetler karşısındaki sabır imtihanını bildiren ayet gruplarında belirleyicidir |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Tabiatın ve hayvanların insanın sınırsız tüketim nesnesi olduğu yanılgısını düzeltir; insanın en kolay erişebileceği nimetten dahi ilahi rıza adına el çekebilme iradesini inşa eder |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Serbestçe kaçan yabani hayvanın arkasından yetişip alet, tuzak veya el maharetiyle yakalanarak kontrol altına alınması.
- Soyut anlam: Serbest, sahipsiz ve ele geçirilmesi çaba gerektiren bir potansiyelin meşru araç ve yöntemlerle sınırlandırılıp mülkiyet ve tasarruf alanına dahil edilmesi.
- Sistematik karşılık: İnsanın tabii iktisap hakkının kutsal ilahi sınırlar (ihram ve harem) ile kayıtlanması; barış ve eman rejiminin vahşi tabiata kadar teşmil edilmesi.
- LaTeX modeli: $$T(S, A, C) = \begin{cases} M, & C = 1 \\ 0, & C = 0 \end{cases}$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $S$ sahipsiz ve serbest kaynağı veya kaçan canlıyı, $A$ meşru avlanma aletini ve harcanan fiili emeği, $C$ ise meşruiyet koşulunu (ihramda olmama ve harem sınırları dışında bulunma durumunu) temsil eder. Dönüşüm fonksiyonu $T$, meşruiyet şartı sağlandığında ($C = 1$) serbest kaynağı mülkiyete ve tasarruf hakkına ($M$) dönüştürür; ihram veya harem yasağı devrede iken ($C = 0$) ise müdahale yasaklanır ve dönüşüm gerçekleşmez ($0$).

## Geçtiği ayetler (5 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Maide 5:1](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:1.md) — الصَّيْدِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ أُحِلَّتْ لَكُمْ بَهِيمَةُ الْأَنْعَامِ إِلَّا مَا يُتْلَى عَلَيْكُمْ غَيْرَ مُحِلِّي الصَّيْدِ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ مَا يُرِيدُ

Meal (IK): Ey iman edenler; akidleri yerine getirin. Siz, ihramlı iken avlanmayı helal görmeksizin; size bildirilecekler müstesna, hayvanlar size helal kılınmıştır. Muhakkak ki Allah, dilediğini hükmeder.

### [Maide 5:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:2.md) — فَاصْطَادُوا

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تُحِلُّوا شَعَائِرَ اللَّهِ وَلَا الشَّهْرَ الْحَرَامَ وَلَا الْهَدْيَ وَلَا الْقَلَائِدَ وَلَا آمِّينَ الْبَيْتَ الْحَرَامَ يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِنْ رَبِّهِمْ وَرِضْوَانًا وَإِذَا حَلَلْتُمْ فَاصْطَادُوا وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ أَنْ صَدُّوكُمْ عَنِ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ أَنْ تَعْتَدُوا وَتَعَاوَنُوا عَلَى الْبِرِّ وَالتَّقْوَى وَلَا تَعَاوَنُوا عَلَى الْإِثْمِ وَالْعُدْوَانِ وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah’ın nişanelerine, haram olan aya, hediye olan kurbanlığa, gerdanlıklı hayvanlara ve Rabblarından nimet, rıza taleb ederek Beyt’ül Haram’a gelenlere hürmetsizlik etmeyin. İhramdan çıkınca avlanın. Sizi Mescid-i Haram’dan alıkoydukları için bir kavme olan kininiz, siz haddi aşmaya sürüklemesin. İyilik ve takva üzerinde yardımlaşın. Günah işlemek ve aşırı gitmek üzerinde yardımlaşmayın. Allah’tan sakının, muhakkak ki Allah’ın cezası şiddetlidir.

### [Maide 5:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:94.md) — الصَّيْدِ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَيَبْلُوَنَّكُمُ اللَّهُ بِشَيْءٍ مِنَ الصَّيْدِ تَنَالُهُ أَيْدِيكُمْ وَرِمَاحُكُمْ لِيَعْلَمَ اللَّهُ مَنْ يَخَافُهُ بِالْغَيْبِ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Ey iman edenler; Allah, görmeksizin kendisinden korkanları ayırdetmek için; elinizin ve mızraklarınızın ulaştığı avdan bir şeyle sizi, mutlaka dener. Bundan sonra da her kim, haddi aşarsa; ona elem verici bir azab vardır.

### [Maide 5:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:95.md) — الصَّيْدَ

يَاأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وَأَنْتُمْ حُرُمٌ وَمَنْ قَتَلَهُ مِنْكُمْ مُتَعَمِّدًا فَجَزَاءٌ مِثْلُ مَا قَتَلَ مِنَ النَّعَمِ يَحْكُمُ بِهِ ذَوَا عَدْلٍ مِنْكُمْ هَدْيًا بَالِغَ الْكَعْبَةِ أَوْ كَفَّارَةٌ طَعَامُ مَسَاكِينَ أَوْ عَدْلُ ذَلِكَ صِيَامًا لِيَذُوقَ وَبَالَ أَمْرِهِ عَفَا اللَّهُ عَمَّا سَلَفَ وَمَنْ عَادَ فَيَنْتَقِمُ اللَّهُ مِنْهُ وَاللَّهُ عَزِيزٌ ذُو انْتِقَامٍ

Meal (IK): Ey iman edenler; siz ihramlı iken avı öldürmeyin. Sizden her kim; bile bile onu öldürürse; öldürdüğü o hayvanın benzeri bir ceza vardır ki, Ka’be’ye ulaşmış bir kurbanlık olmak üzere, buna içinizden adil iki kişi hükmedecektir. Yahut düşkünlere yemek yedirmek şeklinde keffaret veya onun dengi oruç tutmaktır. Ta ki yaptığının vebalini tatmış olsun. Allah; geçmiştekileri affetmiştir. Kim de sonradan böyle yaparsa; Allah, ondan intikamını alır. Allah, Aziz’dir, İntikam sahibidir.

### [Maide 5:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/ayet/5:96.md) — صَيْدُ

أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ الْبَحْرِ وَطَعَامُهُ مَتَاعًا لَكُمْ وَلِلسَّيَّارَةِ وَحُرِّمَ عَلَيْكُمْ صَيْدُ الْبَرِّ مَا دُمْتُمْ حُرُمًا وَاتَّقُوا اللَّهَ الَّذِي إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ

Meal (IK): Deniz avı ve onu yemek; size de, yolculara da geçimlik olmak üzere helal kılınmıştır. İhramlı bulunduğunuz sürece, kara avı haram kılınmıştır. Hem, huzuruna varıp toplanacağınız Allah’tan korkun.

## Sözlükler (12)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والدال و و ا ي ء معهما
ص د ي، ص د أ، ص ي د، و ص د، أ ص د، د ي ص مستعملات صدي، صدء: الصَّدَى: الهامُ الذَّكَر، ويُجمَع أصداءً.
والصَّدَى: الدِّماغ نفسه.
ويقال: بل هو الموضع الذي جُعِلَ فيه السَّمْع من الدِّماغ، يقال: أَصَمَّ اللهُ صَدَى فلانٍ.
وقيل: بل أَصَمَّ اللهُ صَداه من صَدَى الصوت الذي يُجيب صوتَ المنادي، لقول الشاعر في وصف الدار:
صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا		واستَعجَمَتْ عن منطقِ السائل
وُحَّجة من يقول: الصَّدَى الدِّماغ قول العجاج:
لِهامِـهـم أرُضُّـه وأَنـقَـحُ		أُمَّ الصَّدَى عن الصَّدى وأَصْمَخُ
والصَّدَى: الصَّوتُ بين الجَبَل ونحوِه يُجيبُكَ مثل صَوْتِكَ والصَّدَى: طائرٌ تزعمُ العربُ أنّ الرجلَ اذا ماتَ خَرجَ من أُذُنَيهِ ويصيحُ: وافُلاناه، فأبْطَلَه رسول الله- صلى اللهُ عليه وعلى آله وسلّم-.
وإنّ فلاناً لَصَدَى مالٍ أي حَسَنُ القيام عليه.
والصَّدَى: العَطَشُ الشديد، ولا يكون ذلك حتى يجفَّ الدماغُ ويَيَبْس، ولذلك تنشق جِلْدةُ جَبْهةِ من يموتُ عَطَشاً، وتقول: صَدَيَ يَصْدَى صَدىً، فهو صَدْيانُ وامرأةٌ صديَى، ولا يقال: صادٍ ولا صادية.
وقيل: يقال صادٍ وصادية، وقال ذو الرُمّة: صَواديَ الهامِ والأَحشاءُ خافقةٌ والصَّداةُ فِعلُ المُتَصدِّي، وهو الذي يرفع رأسَه وصدره، يقال: جَعَلَ فلان يَتَصدَّى للمَلِك لينظر اليه، قال: لها كلَّما صاحَت صَداةٌ ورَكدَةٌ يصف الهامةَ.
والتَّصديَةُ: ضربُك يداً على يَدٍ لتسمع بذلك انساناً، يقال: صَدَّى تَصدِيةً، وهو من قوله: مُكاءً وتَصديةً وهو التصفيق.
والصَّوادي من النخيل: الطِّوال.
ويقال للرجل المُنتَصِب لأمرٍ يفكِّرُ فيه ويدبِّره: هو يُصاديه، قال الشاعر: باتَ يُصادي أمر حَزْمٍ أخصَفا والأَخصفُ: الذي فيه لونانِ من سوادٍ وبياض، وكذلك الشيء الذي يُظلِمُ ثم يبدو.
والصَّدَأ، مهموز، بمنزلة الوَسَخ على السيف، وتقول: صَدِىءَ يَصدَأ صَدَأً.
وتقول: انِه لصاغِرٌ صَدِىءٌ أي لزِمَه صَدَأُ العارِ واللوم.
ومن قال: صَدٍ، بالتخفيفِ، فانه يريد: صاغِر عَطشان.
وكل مصدرٍ من المنقوص المُلَيَّن يكون على بناء الصَّدى والنَّدى فالنَّعْتُ بالتخفيف نحو صَدٍ ونَدٍ، تقول: تقول: ثوبٌ نَدٍ وعطشانُ صَدٍ كما قال طرفة: ستعلمُ انْ مُتنا غداً أيُّنا الصَدي والصُّدأةُ: لون شُقْرةٍ يضربُ الى سَواد غالبٍ، يقال: فَرَسٌ أصدَأُ والأُنثى صَدْآء، والفعلُ صَدِىءَ يصدَأُ وأصدَأَ يُصدِىء.
ورجلٌ صُداويٌَ بمنزلة رُهاويّ، وصُداء حَيٌّ من اليَمَن.
واذا جاءت هذه المَدَّةُ فإنْ كانت في الأصل ياءً أو واواً فانّها تُجعَل في النسبة واواً كراهية التِقاء الياءات، ألا تَرى أنك تقول: رَحىً ورَحَيان، فقد علمت أن ألف رَحَى ياء وتقول: رَحَويّ لتلك العلّة.
وصَدّاء، مشدَّد، عَينٌ عَذْبةٌ معروفة في العرب، فقد تزوَّجَت امرأةُ لَقيط بنِ عَديٍّ بعد موته برجلٍ، فقال لها: أين أنا من لقيط? فقالت ماءٌ ولا كَصَدّاء، ومَرْعىً ولا كالسَّعْدان، فذَهَبتا مَثَلاً.
صيد:
المِصَيدة: ما يُصاد بها، لأنها من بنات الياء المعتلّة، وجمع المِصيَدة مَصايد بلا همز، مثل مَعايش جمع مَعيشة.
والصَّيَدُ معروف، والعرب تقول: خَرَجنا نصيد بَيضَ النَّعام ونَصيدُ الكَمْأَة، والافتعال منه الاصطيادَ، يقال: اصطادَ يصطاد فهو مُصطادٌ، والمَصيدُ مصطادٌ أيضاً، وخَرَج فلان يَتَصيَّدُ الوَحْشَ: اي يطلُب صيدَها.
والصَّيَدُ مصدر الأَصَيد، وله معنيان، يقال: مَلِكٌ أصيَدُ: لا يلتفت الى الناس يميناً ولا شِمالاً. والأصيَدُ أيضاً: من لا يستطيع الالتفات الى الناس يميناً وشِمالاً من داءٍ ونحوه، والفعلُ صَيِدَ يَصْيَدُ صَيَداً.
وأهل الحجاز يُثبتون الياءَ والواوَ في نحو صَيِدَ وعَوِرَ، وغيرُهم يقول: صادَ يَصادُ وعارَ يعارُ كما قال: أعارَتْ عَينُه أم لم تَعارا ودَواءُ الصَّيَد ان يُكْوَى مَوضع من العنق فيذهب الصَّيَد.
قد كنت عن اعِراض قومي مِذوَدا أَشفي المجانينُ وأكوي الأصيَدا والصاد: حرف يُصَغَّر صُوَيدة.
والصاد: ضرْيً من النُّحاس، والصّاد: الكبير، قال: يَضربْنَه بحَوافِرٍ كالصّادِ أي كالجَنْدل.
والمَصادُ: الجَبَل نفسُه، يجمعه العرب على مُصْدان مثل مُسْلان جمعُ مَسيل.
وصد:
الوَصيدُ: فِناء البيت، والوَصيد الباب.
أصد:
الإصْدُ والإِصاد والوِصاد اسمٌ والإيصاد المصدر.
والإصادُ والإصْدُ هما بمنزلة المُطْبق، يقال أطبَقَ عليهم الإصادُ والوٍصاد والإصد.
وأصَدْتُ عليهم وأوصدته، والهمز أعرف.
ونارٌ مُؤصَدة أي مُطبَقةٌ.
ديص:
الغُدَّةُ تَديصُ بين اللحم والجلد.
والاندِياصُ: الشيء يَنْسَلُّ من يدك، وتقول: انداصَ علينا بشَرِّه، وإنّه لمُنْداصٌ بالشَرِّ أي مُفاجىءٌ به وقّاع فيه.

##### Türkçe

باب **الصاد** و**الدال** و **و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ص د ي**، **ص د أ**، **ص ي د**، و **ص د**، **أ ص د**، **د ي ص** مستعملات

**صدي**، **صدء**: **الصَّدَى**: erkek **الهام**; ve **أصداءً** olarak çoğul yapılır.
Ve **الصَّدَى**: bizzat **الدِّماغ**ın kendisi.
Ve denilir: bilakis o, **الدِّماغ**dan işitmenin içine konulduğu yerdir; denilir: Allah falanın **صَدَى**sını sağır etti.
Ve denildi: bilakis “Allah onun **صَداه**sını sağır etti” sözü, çağıranın sesine cevap veren sesin **صَدَى الصوت**undan (gelir); şairin evi vasfında söylediği söz sebebiyle:
صَمَّ صداها وعَفَا رَسْمُـهـا		واستَعجَمَتْ عن منطقِ السائل

Ve “**الصَّدَى** **الدِّماغ**dır” diyenin delili, el-‘Accâc’ın sözü(dür):
لِهامِـهـم أرُضُّـه وأَنـقَـحُ		أُمَّ الصَّدَى عن الصَّدى وأَصْمَخُ

Ve **الصَّدَى**: dağ ile benzeri arasında olan, senin sesin gibi sana cevap veren sestir; ve **الصَّدَى**: Arapların, adam öldüğü zaman onun iki kulağından çıkıp “vâ falânâh” diye bağırdığını iddia ettikleri bir kuştur; bunu Resûlullah -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- iptal etmiştir.
Ve muhakkak falan, “**صَدَى** مالٍ”dır; yani onun üzerinde güzelce kaimdir.
Ve **الصَّدَى**: şiddetli susuzluktur; bu, ancak beyin kuruyup katılaşıncaya kadar olmaz; bu yüzden susuzluktan ölenin alın derisi yarılır. Ve dersin: **صَدَيَ** **يَصْدَى** **صَدىً**; o hâlde o **صَدْيانُ**dur; ve kadın **صديَى**dır; **صادٍ** ve **صادية** denilmez.
Ve denildi: **صادٍ** ve **صادية** denilir; ve Zû’r-Rumme dedi:
صَواديَ الهامِ والأَحشاءُ خافقةٌ

Ve **الصَّداةُ**: **المُتَصدِّي**nin fiilidir; o, başını ve göğsünü kaldıran kimsedir; denilir: falan, krala bakmak için krala **يَتَصدَّى** olmaya başladı. Dedi:
لها كلَّما صاحَت صَداةٌ ورَكدَةٌ

**الهامة**yı vasfeder.
Ve **التَّصديَةُ**: bununla bir insanı işittirmek için elini bir el üzerine vurmandır; denilir: **صَدَّى** **تَصدِيةً**; ve bu, “**مُكاءً** ve **تَصديةً**” sözündendir; o da alkıştır.
Ve hurmalıklardan **الصَّوادي**: uzun olanlar(dır).
Ve bir iş için dikilip onda düşünüp onu tedbir eden adama denilir: o, onu **يُصاديه**. Şair dedi:
باتَ يُصادي أمر حَزْمٍ أخصَفا

Ve **الأَخصفُ**: içinde siyahlık ve beyazlıktan iki renk bulunan şeydir; aynı şekilde, kararıp sonra görünen şey.
Ve **الصَّدَأ** (hemzeli): kılıç üzerindeki kir mesabesindedir; ve dersin: **صَدِىءَ** **يَصدَأ** **صَدَأً**.
Ve dersin: o, küçük düşmüş **صَدِىءٌ**dür; yani ayıp ve kınamanın pası ona yapışmıştır.
Ve **صَدٍ** (hafifletmeyle) diyen kimse, “küçük düşmüş susuz”u kasteder.
Ve yumuşatılmış eksik (isim)den her masdar, **الصَّدى** ve **النَّدى** vezni üzere olur; sıfat ise hafifletmeyle **صَدٍ** ve **نَدٍ** gibi olur; dersin: **ثوبٌ نَدٍ** ve **عطشانُ صَدٍ**; Tarafe’nin dediği gibi:
ستعلمُ انْ مُتنا غداً أيُّنا الصَدي

Ve **الصُّدأةُ**: baskın bir siyahlığa çalan sarılık rengidir; denilir: **فَرَسٌ أصدَأُ**; dişisi **صَدْآء**; fiil **صَدِىءَ** **يصدَأُ** ve **أصدَأَ** **يُصدِىء**.
Ve bir adam **صُداويٌَ**, **رُهاويّ** mesabesindedir; ve **صُداء** Yemen’den bir kabiledir.
Ve bu uzatma (madd) geldiği zaman, eğer aslında **ياءً** veya **واواً** ise, nisbet(te) **واواً** yapılır; **الياءات**ın birleşmesinden hoşlanmama sebebiyle. Görmez misin ki sen **رَحىً** ve **رَحَيان** dersin; böylece **رَحَى**nın elifinin **ياء** olduğunu bilmiş oldun; ve o illet sebebiyle **رَحَويّ** dersin.
Ve **صَدّاء** (şeddeli): Araplar arasında bilinen tatlı bir pınardır. Nitekim **لَقيط بنِ عَديٍّ**in karısı, onun ölümünden sonra bir adamla evlendi; o da ona dedi ki: “Ben, **لقيط**’ten neredeyim?” O dedi: “Su var, fakat **كَصَدّاء** gibi değil; otlak var, fakat **كالسَّعْدان** gibi değil.” Böylece ikisi mesel oldu.

**صيد**:
**المِصَيدة**: onunla avlanılan şeydir; çünkü o, illetli **الياء**nın kızlarındandır. Ve **المِصيَدة**nin çoğulu, hemzesiz **مَصايد**dir; **مَعايش**in **مَعيشة**nin çoğulu olması gibi.
Ve **الصَّيَدُ** mâlumdur. Araplar der ki: devekuşu yumurtası avlamak için çıktık ve **الكَمْأَة** avlarız. Ve ondan ifti‘âl babı **الاصطيادَ**dır; denilir: **اصطادَ** **يصطاد**; o hâlde o **مُصطادٌ**dur. Ve **المَصيدُ** de **مصطادٌ**dur. Ve falan, vahşi hayvanı **يَتَصيَّدُ** olarak çıktı; yani onun avını ister.
Ve **الصَّيَدُ**, **الأَصَيد**in masdarıdır; onun iki manası vardır. Denilir: **مَلِكٌ أصيَدُ**: insanlara ne sağa ne sola dönüp bakmaz. Ve **الأصيَدُ** ayrıca: hastalık ve benzeri bir sebeple insanlara sağa ve sola dönüp bakmaya güç yetiremeyen kimsedir. Fiil: **صَيِدَ** **يَصْيَدُ** **صَيَداً**.
Ve Hicaz ehli, **صَيِدَ** ve **عَوِرَ** gibi(lerinde) **الياءَ** ve **الواوَ**yu sabit kılar; başkaları ise **صادَ** **يَصادُ** ve **عارَ** **يعارُ** der; şu sözde olduğu gibi:
أعارَتْ عَينُه أم لم تَعارا

Ve **الصَّيَد**in ilacı, boyundan bir yerin dağlanmasıdır; böylece **الصَّيَد** gider.
قد كنت عن اعِراض قومي مِذوَدا	أَشفي المجانينُ وأكوي الأصيَدا

Ve **الصاد**: bir harftir; küçültmesi **صُوَيدة**dir.
Ve **الصاد**: bakırdan bir **ضرْيً**dir; ve **الصّاد**: büyük (olan)dır. Dedi:
يَضربْنَه بحَوافِرٍ كالصّادِ

yani **الجَنْدل** gibi.
Ve **المَصادُ**: bizzat dağın kendisidir; Araplar onu **مُصْدان** üzere çoğul yapar; **مُسْلان**ın **مَسيل**in çoğulu olması gibi.

**وصد**:
**الوَصيدُ**: evin avlusudur; ve **الوَصيد** kapıdır.

**أصد**:
**الإصْدُ** ve **الإِصاد** ve **الوِصاد** bir isimdir; ve **الإيصاد** masdardır.
Ve **الإصادُ** ve **الإصْدُ**, **المُطْبق** mesabesindedir; denilir: onların üzerine **الإصادُ** ve **الوٍصاد** ve **الإصد** kapandı.
Ve onların üzerine **أصَدْتُ** ve onu **أوصدته**; hemze daha bilinen(dir).
Ve **نارٌ مُؤصَدة**: yani kapatılmış.

**ديص**:
**الغُدَّةُ** et ile deri arasında **تَديصُ** eder.
Ve **الاندِياصُ**: bir şeyin elinden sıyrılıp çıkmasıdır. Ve dersin: o, şerriyle üzerimize **انداصَ** etti. Ve muhakkak o, şer ile **مُنْداصٌ**dur; yani onunla ansızın gelen, ona düşüp duran.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

صادَهُ يَصيدُهُ ويَصادُهُ صَيْداً، أي اصطاده والصَيْدُ أيضاً: المَصيدُ. وخَرَجَ فلانٌ يَتَصَيَّدُ. والمِصْيَدُ والمِصْيَدَةُ: ما يُصادُ به. وكَلْبٌ صَيودٌ، وكلابٌ صُيُدٌ وصيدٌ أيضاً. والصَيَدُن بالتحريك: مصدر الأَصْيَدِ، وهو الذي يرفع رأسه كِبْراً. ومنه قيل لِلمَلِكِ أَصْيَدُ. ويقال: إنما قيل للملك أصيد لأنه لا يتلفت يميناً ولا شمالاً وكذلك الذي لا يستطيع الالتفات من داء تقول منه صيد: بكسر الياء إنَّما صَحَّتِ الياء فيه لصحَّتها في أصله لتدلَّ عليه وهو اصْيَدَّ بالتشديد. والصادُ: الصُفْرُ والنُحاسُ. قال حسّان:
رَأَيْتُ قُدورَ الصادِ حولَ بُيوتِناقَنابلَ دُهْماً في المَباءَةِ صُيَّما
والصادِيُّ منسوبٌ إليه. والصَيْدانُ بالفتح: بِرامُ الحِجارة. قال أبو ذؤيْب: وسودٍ من الصَِيْدانِ فيها مَذانِبٌ=نُضَارٌ إذا لم نَسْتَفِدْها نُعارُها وأما الحجارة التي تعمل منها القدورُ فهي الصَيْداءُ. والصَيداءُ: ألأرضُ الغليظةُ. قال ابن السكيت: الصَيْدانَةُ: الغولُ. قال: والصَيْدانَةُ من النساء: السيِّئةُ الخُلْقُ الكثيرةُ الكلامِ.

##### Türkçe

**صادَهُ** **يَصيدُهُ** ve **يَصادُهُ** **صَيْداً**: yani onu avladı; **الصَيْدُ** da ayrıca: avlanan (şey)dir. Ve falan kimse **يَتَصَيَّدُ** (avlanmak üzere) çıktı. **المِصْيَدُ** ve **المِصْيَدَةُ**: onunla avlanılan şey. Ve **كَلْبٌ صَيودٌ**; ve **كلابٌ صُيُدٌ** ve ayrıca **صيدٌ**. Ve harekeli olarak **الصَيَدُن**: **الأَصْيَدِ**’in mastarıdır; o, başını kibirle kaldıran kimsedir. Bundan dolayı krala **أَصْيَدُ** denilmiştir. Ve denilir ki: krala ancak **أصيد** denilmiştir; çünkü o sağa da sola da dönüp bakmaz; aynı şekilde bir hastalıktan dolayı dönüp bakmaya güç yetiremeyen kimse (hakkında) ondan **صيد** denirsin: **الياء**’yı kesreli (okuyarak); onda **الياء** ancak aslında sahih olduğu için sahih olmuştur; ona delâlet etsin diye; o ise şeddeli olarak **اصْيَدَّ**’dir. Ve **الصادُ**: sarı (maden) ve bakırdır. Hassân dedi ki:
رَأَيْتُ قُدورَ الصادِ حولَ بُيوتِناقَنابلَ دُهْماً في المَباءَةِ صُيَّما

Ve **الصادِيُّ** ona nisbet edilendir. Ve fetha ile **الصَيْدانُ**: taşların **بِرامُ**’ıdır. Ebû Züeyb dedi ki:
وسودٍ من الصَِيْدانِ فيها مَذانِبٌ=نُضَارٌ إذا لم نَسْتَفِدْها نُعارُها
Ama tencerelerin yapıldığı taşlar ise **الصَيْداءُ**’dır. Ve **الصَيداءُ**: sert (kalın) arazidir. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **الصَيْدانَةُ**: gûldür. Dedi ki: ve kadınlardan **الصَيْدانَةُ**: kötü huylu, çok konuşan (kadın)dır.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص د ( و ا ي ء )
صدى ، صدأ ، صيد ، صاد ، وصد ، أصد ، ديص ، دصا : ( مستعملة ) .
صدى صدأ : قال الله جلّ وعزّ : ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) .
قال ابن عَرَفة : التَّصدِيةُ من الصَدى ، وهو الصَّوت الذي يَرُدُّهُ عليك الجبلُ .
قال : والمُكَاءُ والتَّصْدِية ليسَا بصَلاة ، ولكنَّ الله أخبر أنهم جعلوا مكانَ الصَّلاةِ التي أُمِروا بها المُكَاءَ والتَّصْدية .
قال : وهذا كقولك : رَفَدني فلانٌ ضَرْباً وحِرْماناً ، أي : جَعَلَ هذين مكانَ الرِّفْد والعَطا ؛ وهو كقول الفَرَزْدَق :
قَرَيْناهُم المَأْثُورةَ البِيضَ قَبْلَها
يَثُجُّ العُروقَ الأَيْزَنِيُّ المثقَّف
أي : جعَلْنا لهم بَدَلَ القِرَى السيوفَ والأسِنّة .
قال أبو العباس المبَرِّد : الصَّدَى على ستّة أوجه : أحدُها : ما يَبقَى من الميّت في قبره ، وهو جُثّته .
وقال النَّمِر بن تَولَب :
أعاذِلُ إن يُصْبِحْ صَدايَ بقَفْرةٍ
بعيداً نَآني ناصِرِي وقَرِيبي
فصَداه : بدَنُه وجُثّته . وقوله : نآني ، أي : نأى عنّي .
قال : والصدَى الثاني : حُشْوَة الرأس ؛ يقال لها : الهامةُ والصَّدَى ، وكانت العربُ تقول : إن عظامَ المَوْتَى تَصِير هَامةً فتَطِير .
وكان أبو عُبَيدة يقول : إنهم كانوا يُسمُّون
ذلك الطائرَ الذي يَخرج من هامة الميّت إذا بَلِيَ : الصَّدَى ، وجمعُه أَصْداء .
وقال أبو دُوَاد :
سُلِّط الموتُ والمَنونُ عليهمْ
فلهمْ في صَدَى المَقابر هامُ
وقال لَبيد :
فليسَ الناسُ بَعدَك في نَقيرٍ
وليسوا غيرَ أَصْداءٍ وَهَامِ
والثالث : الصَّدَى : الذَّكَر من البُوم ، وكانت العرب تقول : إذا قتل قتيلٌ فلم يُدرَكْ به الثَّأْر خَرَجَ من رأسه طائرٌ كالبُومة ، وهي الهامة ، والذَّكَر الصَّدَى فيصيح على قبره : اسقُوني اسقوني ، فإن قُتِل قاتلُه كَفّ عن صِيَاحِه ، ومنه قولُ الشاعر :
أَضْرِبْكَ حتّى تَقولَ الهامةُ اسقُونِي
والرابع : الصَّدَى : ما يَرجِعُ من صوت الجبل ، ومنه قولُ امرىء القيس يصف داراً دَرَسَتْ :
صَمَّ صَداها وَعَفَا رَسْمُها
واستَعْجَمتْ عن منطقِ السّائلِ
والعرب تقول :
صُمّي ابنة الجبل
مهما يُقَل تَقُلْ
وأخبرني المنذري عن الحمّادي عن ابن أخي الأصمعيّ عن عمه قال : العَرَب تقول : الصَّدَى في الهامة ، والسَّمْعُ في الدِّماغ ، أصم الله صداه من هذا .
وأنشدني أبو الفضل عن ثعلب عن ابن الأعرابي أَنه أنشد لسدوس بن ضباب :
إني إلى كل أيسار ونَادبة
أدعو حُبَيشاً كما تدعو ابنة الجبل
أي : أنوّه كما ينوّه بابنة الجبل .
وقيل : ابنة الجبل هي الحية . وقيل : هي الداهية العظيمة .
والبيت الذي يليه يحقّق هذا القول الأول :
إن تَدَعْه مَوْهناً بجابته
عاري الأشاجع يسعى غير مشتَمِل
يقول : يعجل حبيش بجابته كما تعجل الصدى ، وهو صوت الجبل .
وقال المبرّد : والصَّدَى أيضاً العطَشُ .
يقال : صَدِي الرجل يَصْدَى صدًى فهو صدٍ وصادٍ وصيدان ، وأنشد :
ستعلم إن متنا غداً أيّنا الصّدِي
وقال غيره : الصدَى : العطش الشديد . ويقال : إنه لا يشتدّ حتى يَيْبَسَ الدِّماغ . ولذلك تَنْشَقُّ جِلْدةُ جبهة من يموت عَطَشاً .
ويقال : امرأةٌ صَدْيَا وصادِيةٌ .
والصَّدَى : السادسُ : قولُهم : فلانٌ صَدَى مالٍ : إذا كان رفيقاً بسياستها .
وقال أبو عُبَيد : قال أبو عمرو : يقال : إنه لصَدَى مالٍ : إذا كان عالماً بها وبمصلَحتِها ، ومِثلُه هو إزاَءُ مالٍ .
قال أبو عبيد : والصَّدَى أيضاً : الرجُل اللَّطيف الجَسَد .
وأخبرني الإياديّ عن شَمِر : رَوَى أبو عُبيد هذا الحَرْفَ غيرَ مهموز ، وأُراه مهموزاً ، كأنَّ الصَّدَى لغةٌ في الصَّدَع ، وهو اللّطيفُ الجِسْم .
قال : ومنه ما جاء في الحديث : ( صَدَأٌ من حديدٍ ) في ذِكر عليَ .
قلتُ : وقد فَسَّر أبو عُبَيد هذا الحرف على غير ما فسّره شَمِر .
رَوَي عن الأصمعيّ أنّ حمّاد بن سَلَمة رواه : ( صدأ من حديد ) .
قال : ورواه غيرُه : ( صَدَع من حديد ) ، فقال عُمر : وَادفْرَاه .
قال الأصمعيّ : والصَّدَأ أشبَه بالمعنى ، لأنَّ الصَّدَأَ آلة ذَفَرٍ ، والصَّدَع لا ذَفَر له ، وهو حِدَّة رائحةِ الشيء ، خبيثاً كان أو طيّباً . وأمّا الدّفَرُ بالدال فهو في النَّتْن خاصّة .
قلتُ : والذي ذهب إليه شمر معناه حَسَن . أراد أنَّه يعني علياً خفيفٌ يَخِفّ إلى الحُروب ولا يكسل وهو حديد لشدة بأسه وشجاعته ؛ قال الله جلّ وعزّ : ( بِالْقِسْطِ وَأَنزْلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ ) ( الحديد : 25 ) .
وقال الليث : الصَّدَى : الذَّكَر من الهام . والصَّدَى : الدِّماغ نفسُه .
ويقال : بل هو الموضع الذي جُعِل فيه السَّمْع من الدّماغ ، ولذلك يقال : أصَمَّ الله صَدَاه .
قال : وقيل : بل أصمَّ اللَّهُ صداه ، مِنْ صَدَى الصوتِ الَّذي يُجيبُ صوتَ المُنادِي .
قال : وقال رؤبة في تصديق من يقول : الصَّدَى : الدِّماغ :
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقُّخُ
أُمَّ الصَّدَى عن الصَّدَى وأَصْمَخُ
قال : والصَّدَاة فِعْل للمُتَصَدِّي ، وهو الذي يَرفَع رأسَه وصدرَه يتصدّى للشيء يَنظُر إليه ، وأنشد للطِّرِمّاح :
لها كلَّما صاحت صداةٌ ورَكْدَةٌ
يصف هامةً إذا صاحت تصدّتْ مرّةً وركدَتْ أخرى .
قال : والتَّصْدِيةُ : ضربُك يداً على يَدٍ لتُسمع بذلك إنساناً ، وهو من قوله : ( مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) ( الأنفال : 35 ) وهو التصفيق ، وقد مرّ تفسيرُه في مُضاعَف الصاد .
وقولُ الله جلّ وعزّ : ( الْعَالَمِينَ ( ) وَالْقُرْءانِ ) ( ص : 1 ) .
قال الزّجّاج : من قرأ : ( صاد ) فله وجهان ؛ أحدُهما : أنه هِجاءٌ موقوفٌ
فكُسِرَ لالتقاء الساكنَين . والثاني : أنه أمرٌ من المُصاداةِ على معنى : صادِ القرآنَ بعَمَلِك ، أي : قابل .
يقال : صادَيْتُه ، أي : قابلتُه ، وعادلْتُه .
قال : والقراءة : ( صادْ ) ، بسكون الدال : الوقوف عليها .
وقيل : معناه : الصادقُ اللَّهُ .
وقيل : معناه : القسم ، ويكون صاد اسماً للسُّورة لا ينصرفُ .
أبو عُبيد عن أبي عمرو : صاديْتُ الرجل وداجَيْتُه ودارَيْتُه بمعنى واحد .
وقال أبو العبّاس في المُصاداة : قال أهل الكوفة : هي المداراة .
وقال الأصمعي : هي العِنايةُ بالشيء .
وقال رجلٌ من العرب وقد نَتجَ ناقةً له فقال لما مَخَضَتْ :
بِتُّ أُصاديها طولَ لَيْلِي
وذلك أنه كره أن يَعْقِلَها فيُعْنِتَها أو يَدَعَها فتَفْرُق ، أي : تَنِدّ في الأرض فيأكُلَ الذِّئبُ ولدَها ، وذلك مُصاداتُه إيّاها .
وكذلك الراعي يُصادِي إبِلَه إذا عَطِشَتْ قبلَ تمامِ ظِمْئِها يمنعُها عن القرَبِ .
وقال كُثَيِّر :
أيا عَزّ صَادِ القَلْبَ حتى يَوَدَّنِي
فؤادُكِ أو رُدِّي عليَّ فُؤَادِيَا
أبو عُبَيد عن الأصمعي : الصَّوادي من النَّخيل : الطِّوال .
قال أبو عُبَيد : وقد تكون الصوادي التي لا تَشْرَبُ الماءَ .
وقال ذو الرُّمّة يصفُ الأجمال :
مِثْلَ صَوَادِي النَّخْل والسَّيَالِ
وقال آخر :
صَوادِياً لا تُمكِنُ اللُّصوصَا
وقيل في قولهم : فلانٌ يتصدّى لفلان : إنه مأخوذٌ من اتّباعه صَداه .
وفيه قولٌ آخر : إنّه مأخوذٌ من الصَّدَد ، فقُلِبَتْ إحدَى الدّالات في يتصدّى ياءً ، وقد مرّ فيما تقدّم .
والصدأ مهموزٌ مقصور الطبَع والدَّنَس يَركب الحديدَ .
قال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : كتيبةٌ جَأْوَاءُ : إذا كان عِلْيَتُها صَدَأَ الحديد .
وقد صَدِىء الحديدُ يَصْدَأ صَدَأً .
وقال الليث : يقال : إنّه لَصاغِرٌ صَدِىءٌ ، أي : لزِمه صدَأُ العار واللَّوْم .
أبو عُبَيد عن الأصمعي في باب أَلوان الإِبِل إذا خالَطَ كُمتَةَ البَعير مِثل صدإ الحديد فهو الجُؤْوَة .
وقال الليث : الصُّدْأَةُ : لونُ شُقْرَةٍ تَضْرِب إلى سوادٍ غالب ؛ يقال : فرسٌ أصْدأُ والأنثى صَدْآء ، والفعل على وجهين : يقال : صَدِىءَ يَصْدأُ ، وأَصدأَني يُصْدِأُني .
قال : وصُدَاءُ ممدود حَيٌّ من اليَمَن ، والنسبة إليهم صُدَاوِيٌّ بمنزلة الرَّهاويّ . قال : وهذه المَدَّة وإن كانت في الأصل ياءً أو واواً فإنها تجعل في النسبة واواً كراهيةَ التقاءِ الباءات ، ألا تَرَى أنك تقول رَحًى ورَحَيان ، فقد عَلمتَ أن ألفَ رَحًى ياء ، وقالوا في النسبة إليها : رَحَوِيّ لتلك العلة .
شمِر : الصَّدْءاءُ : الأرضُ التي تَرَى حَجَرَها أصدأَ أَحمر ، يَضرِب إلى السواد ، لا تكون إلاّ غليظة ، ولا تكون مستويةً بالأرض ، وما تحتَ حجارة الصَّدْءاء أرضٌ غليظة ، وربما كانت طيناً وحجارة .
أبو عبيد : من أمثالِهم في الرَّجُلَين يكونان ذَوَيْ فَضْل غير أن لأحدهما فضلاً على الآخَر قولُهم : ماءٌ ولا كَصدَّاء . هكذا أَقرأَنيه المنذريُّ .
عن أبي الهيْثم بتشديد الدَّال والمَدة . وذكر أن المَثَل لِقَذُورَ بنت قيس بن خالد الشيَّبانيّ ، وكانت زوجةَ لَقيط بنِ زُرارة ، فتزوّجها بعده رجلٌ من قومها ، فقال لها يوماً : أنا أجمل أَمْ لَقيطٌ ؟ فقالت : ماءٌ ولا كَصدّاء ، أي : أَنت جميلٌ ولستَ مِثلَه .
قال أبو عُبيد : قال المفضّل : صَدّاء : رَكِيَّةٌ ليس عندهم ماءٌ أَعذب من مائها ؛ وفيها يقول ضِرارُ بن عَمرو السَّعْدِيّ :
وإني وتَهْيَامِي بزينبَ كالذي
يُطالب من أَحْواضِ صدَّاءَ مَشربَا
قال : ولا أَدرِي صدّاء ، فعَّال أو فَعْلاء ، فإن كان فَعَّالاً فهو من صَدا يَصدو ، أَو صَدِيَ يَصدَى .
وقال شمر : صَدا الهامُ يَصدُو : إذا صاح . وإن كانت صَدَّاءُ فَعْلاَء فهو من المضاعَف ، كقولهم صَمَّاء من الصَّمَم .
أبو عُبيد عن العَدَبَّس قال : الصَّدَى هو الطائرُ الذي يَصِرّ باللّيل ويَقْفِز قَفَزاناً ويطيرُ .
قال : والناسُ يَرَوْنه الجُنْدُب ، وإنما هو الصدَى يكون في البَرارِي ، فأما الجُندب فهو أصغَر من الصَّدَى يكون في البراري . قال : والجُدْجُد : الذي يُصِرّ بالليل أيضاً .
صيد : يقال : صادَ الصيَّد يَصيدُه صَيْداً : إذا أَخَذه . وصِدْتُ فلاناً صَيْداً : إذا صدتَه له ، كقولك : بَغَيْتُه حاجةً ، أي : بغَيْتُها له .
قال الليث : مِصْيَدَةٌ : التي يُصادُ بها . قال : وهي المِصْيَدَة ، لأنها من بنات الياء المعتلّة ، وجمعُ المصيدة مصايد بلا همز ، مثلُ معايشَ جمع معيشة .
والعرَبُ تقول : خرجْنا نَصيد بَيْضَ النَّعام ونصيدُ الكَمْأَة ، والافتعالُ منه الاصطياد ، يقال : اصطادَ يَصطاد فهو مُصطاد والمَصيدُ مصْطادٌ أيضاً . وخرج فلانٌ يتصيَّد الوَحْشَ ، أي : يطلبُ صيدَها .
الحرّاني عن ابن السكّيت : الصادُ والصِّيد والصُيَدُ : داءٌ يصيب الإبلَ في رؤوسها فيسيل من أُنوفها مِثلُ الزَّبَد وتَسْمُو عند ذلك برؤوسها .
قال : والصِّيد أيضاً جمعُ الأَصْيد .
وقال الليث : الصَّيَد : مصدرُ الأصيَد ، وله معنيان . يقال : مَلِكٌ أَصيَدُ : لا يلتفِت إلى النّاس يميناً وشِمالاً . والأصيَد أيضاً : من لا يستطيع الالتفاتَ إلى الناس يميناً وشمالاً من داءٍ ونحوِه .
والفِعلُ صَيِد يَصْيدُ .
قال : وأَهل الحجاز يُثْبِتون الواوَ والياء ، نحو : صَيِد وعَوِد ، وغيرُهم يقول : صَادَ يَصادُ وعارَ يَعار .
قال : ودَواءُ الصَّيَد : أن يُكوَى بين عينيه فيذهب الصيَدُ ، وأَنشد :
أَشفِي المجانين وأَكْوي الأصْيدا
أبو عبيد : الصادُ : قُدودُ الصُّفْر والنُّحاس .
قال حسّان بن ثابت :
رأَيتُ قُدورَ الصادِ حولَ بيوتِنا
قال : والصَّيَداءُ : حَجَرٌ أبيضُ يُعمَل منه البِرَام . والصَّيْدانُ : بِرامُ الحجارة ، وأنشد :
وسُودٍ من الصِّيدانِ فيها مَذانِبُ
وقال النَّضْرُ : الصيْداء : الأرض التي تُربتُها حمراءُ غليظةُ الحجارة مستويةٌ بالأرض .
وقال أبو عُبَيد : هي الأرض الغليظة .
وقال أبو خَيْرة : الصيْداءُ : الحَصَى ، وقال الشَّمَّاخ :
حَذاها من الصيْداءِ نعلاً طِراقُها
حَوامِي الكُراع المُؤْيدات العَشَاوِزِ
أي : حَذاها حَرَّةً نِعالها الصّخور .
شمر عن أبي عمرو قال : الصَّيْداءُ : الأرض المستوية ، وإذا كان فيها حَصًى فهو قاع . قال . وكان في البُرْمة صِيْدان وصَيْدَاء يكون فيها كهيئة بَريق الفضّة ، وأجوده ما كان كالذّهب وأنشد :
طِلْحٌ كضاحِية الصَّيْداءِ مَهْزولُ
قال : وصَيْدانُ الحَصَى : صغارُها .
وقال الأصمعيّ : الصَّيْدان والصَّيْدء : حَجرٌ أبيض تَعمَل منه البِرَام .
وقال بعضهم : الصَّيْدانُ : النُّحاس ، قال كعب :
وقِدْراً تَغْرَق الأَوْصالَ فيه
من الصَّيْدان مُترَعَةً رَكُودا
وصد : قال الله جلّ وعزّ : ( وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالوَصِيدِ ) ( الكهف : 18 ) ، قال الفرّاءُ : الوَصِيدُ والأصيد لُغتان ، الفِناء مِثلُ الوِكاف والإكاف ، وهما العِناء .
وقال ذلك يونس ، وقولهم : ( الاَفْئِدَةِ إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ ) ( الهمزة : 8 ) ، وقرىء ( مُوصَدة ) .
 ( أصد ) : قال ابن السِّكيت : قال أبو عبيدة : أَصَدْتُ وأَوْصَدْتُ : إذا أطبَقْتَ ، ومعنى مؤصَدَة : أي : مطبقةٌ عليهم .
وقال الليثُ : الإصاد والأُصُد بمنزلة المُطْبَق ، يقال : أطبق عليهم الإصادَ والوِصاد والآصِدة .
وقال ثعلب : الأُصْدةُ : الصُّدْرة ، وأنشد :
مثل البِرَام غَدا في أُصْدَةٍ خَلَقٍ
لَم يستَعِنْ وحوامي الموتِ تَغْشاه
أبو عبيد عن الأحمر : الأصِيدُ : الفِناء : وآصَدْت البابَ وأَوْصَدْته : إذا أغلقْتَه .
وقال الأمويّ : الأصِيدةُ كالحَظيرة تعمل .
وقال أبو مالك : أصَدَتْنا مُذ اليومِ ، أي : آذَبَتْنا إصادَةً . وفي ( النوادر ) : وَصَدْتُ بالمكان أَصِد ، ووتَدْتُ أَتِد : إذا ثَبَتَ .
ديص : قال الليث : داصت الغُدَّة بين اللحم والجلد تَدِيصُ . قال : والانْدِياصُ : الشّيءُ يَنسَل من يَدِك ، تقول : انْدَاصَ علينا بشرِّه . وإنّه لمُنْداص بالشرّ ، أي : مفاجِىءٌ به ، وقّاعٌ فيه .
أبو عبيد عن أبي زيد : داصَ يَدِيص دَيْصاً : إذا فَرّ .
وقال الأحمر مِثلَه . قال : والداصَةُ منه .
أبو العبّاسَ عن ابن الأعرابيّ قال : الدَّيْصُ : نَشاطُ السّائس . وداصَ الرجُل : إِذا خَسّ بعد رِفْعة .
الأصمعيّ : رجلٌ دَيّاصٌ : إذا كنتَ لا تَقدر أن تَقبِض عليه من شدّة عَضَلِه .

##### Türkçe

ص د ( و ا ي ء )
**صدى** , **صدأ** , **صيد** , **صاد** , **وصد** , **أصد** , **ديص** , **دصا** : (kullanılanlar).

**صدى** **صدأ** : Allah (azze ve celle) dedi ki: ( وَمَا كَانَ صَلاَتُهُمْ عِندَ الْبَيْتِ إِلاَّ مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) (الأنفال: 35).
İbn عَرَفة dedi: **التَّصدِيةُ** **الصَدى**’dandır; o da dağın sana geri çevirdiği sestir.
Dedi: **المُكَاءُ** ve **التَّصْدِية** namaz değildir; fakat Allah, kendilerine emrolundukları namazın yerine **المُكَاءَ** ve **التَّصْدية**’yi koyduklarını haber verdi.
Dedi: Bu, senin “Falanca bana vuruş ve mahrumiyetle yardım etti” demen gibidir; yani bu ikisini yardım ve bağışın yerine koydu; ve bu, الفَرَزْدَق’ın sözü gibidir:
قَرَيْناهُم المَأْثُورةَ البِيضَ قَبْلَها
يَثُجُّ العُروقَ الأَيْزَنِيُّ المثقَّف
Yani: ikramın bedeli olarak onlara kılıçları ve mızrakları yaptık.
Ebû’l-عباس المبَرِّد dedi: **الصَّدَى** altı vecih üzeredir: birincisi: ölüden kabrinde kalan şeydir; o da cesedidir.
النَّمِر بن تَولَب dedi ki:
أعاذِلُ إن يُصْبِحْ صَدايَ بقَفْرةٍ
بعيداً نَآني ناصِرِي وقَرِيبي
Onun **صَداه**’ı: bedeni ve cesedidir. Ve “**نآني**” sözü: yani “benden uzaklaştı”.
Dedi: ikinci **الصدَى**: başın iç dolgusudur; ona **الهامةُ** ve **الصَّدَى** denir; Araplar, ölülerin kemiklerinin **هامة**’ye dönüşüp uçtuğunu söylerlerdi.
Ebû عُبَيدة derdi ki: onlar, ölü çürüyünce onun başından çıkan o kuşa **الصَّدَى** adını verirlerdi; çoğulu **أَصْداء**’dır.
Ebû دُوَاد dedi ki:
سُلِّط الموتُ والمَنونُ عليهمْ
فلهمْ في صَدَى المَقابر هامُ
لَبيد dedi ki:
فليسَ الناسُ بَعدَك في نَقيرٍ
وليسوا غيرَ أَصْداءٍ وَهَامِ
Üçüncüsü: **الصَّدَى**: baykuşun erkeğidir; Araplar derdi ki: bir maktul öldürülür de onunla kan davası alınmazsa, başından baykuş gibi bir kuş çıkar; o **الهامة**’dir; erkeği **الصَّدَى**’dır; kabri üzerinde “Beni sulayın, beni sulayın” diye bağırır; katili öldürülürse bağırışından vazgeçer; şairin sözü bundandır:
أَضْرِبْكَ حتّى تَقولَ الهامةُ اسقُونِي
Dördüncüsü: **الصَّدَى**: dağın sesinden geri dönen şeydir; bununla امرىء القيس’in, silinmiş bir evi vasfederken söylediği söz:
صَمَّ صَداها وَعَفَا رَسْمُها
واستَعْجَمتْ عن منطقِ السّائلِ
Ve Araplar der:
صُمّي ابنة الجبل
مهما يُقَل تَقُلْ
المنذري bana الحمّادي’den, o da الأصمعي’nin kardeş oğlundan, o da amcasından haber verdi; dedi ki: Araplar der: **الصَّدَى** **الهامة**’dedir, işitme **الدِّماغ**’dadır; “Allah onun **صداه**’ını bundan sağır etsin.”
Ebû الفضل bana ثعلب’den, o da ابن الأعرابي’den rivayetle okudu ki, o, سدوس بن ضباب için şu beyti okudu:
إني إلى كل أيسار ونَادبة
أدعو حُبَيشاً كما تدعو ابنة الجبل
Yani: onu, dağın kızını çağırdığı gibi çağırırım.
Ve denildi: **ابنة الجبل** yılandır. Ve denildi: o büyük musibettir.
Ondan sonraki beyit bu birinci sözü doğrular:
إن تَدَعْه مَوْهناً بجابته
عاري الأشاجع يسعى غير مشتَمِل
Diyor ki: حُبَيش, **جابته**’siyle, **الصدى**’nın acele etmesi gibi acele eder; o da dağın sesidir.
المبرّد dedi: **الصَّدَى** ayrıca susuzluktur.
Denir: **صَدِي** adam **يَصْدَى** **صدًى**; o **صدٍ** ve **صادٍ** ve **صيدان**’dır; ve şu okundu:
ستعلم إن متنا غداً أيّنا الصّدِي
Başkası dedi: **الصدَى**: şiddetli susuzluktur. Denir: o, ancak **الدِّماغ** kuruyuncaya kadar şiddetlenmez. Bu yüzden susuzluktan ölenin alın derisi çatlar.
Ve denir: kadın **صَدْيَا** ve **صادِيةٌ**.
Altıncı **الصَّدَى**: onların “Falanca **صَدَى مالٍ**” sözüdür: eğer onu idare etmede yumuşak huylu ise.
Ebû عُبَيد dedi: Ebû عمرو dedi: “O, **لَصَدَى مالٍ**” denir: eğer onu ve onun maslahatını bilen ise; benzeri: “o, **إزاَءُ مالٍ**”dır.
Ebû عُبَيد dedi: **الصَّدَى** ayrıca: bedeni latif olan adamdır.
الإياديّ bana شَمِر’den haber verdi: Ebû عُبَيد bu harfi hemzesiz rivayet etti; ben onu hemzeli görüyorum; sanki **الصَّدَى**, **الصَّدَع**’da bir lugattır; o da latif cisimlidir.
Dedi: bundan, hadiste gelen: ( **صَدَأٌ من حديدٍ** ) Ali’nin zikrinde.
Dedim: Ebû عُبَيد bu harfi, شَمِر’in tefsir ettiği gibi tefsir etmedi.
الأصمعي’den rivayet edildi ki حمّاد بن سَلَمة onu şöyle rivayet etti: ( **صدأ من حديد** ).
Dedi: başkası onu şöyle rivayet etti: ( **صَدَع من حديد** ); bunun üzerine عُمر dedi: “وَادفْرَاه”.
الأصمعي dedi: **الصَّدَأ** manaya daha benzer; çünkü **الصَّدَأ** **ذَفَرٍ** aletidir; **الصَّدَع**’ın **ذَفَر**’i yoktur; o, şeyin kokusunun keskinliğidir; ister kötü olsun ister iyi. أما **الدّفَرُ** **بالدال** ise yalnızca pis kokudadır.
Dedim: شمر’in gittiği şeyin manası güzeldir. Ali’yi kastetti: savaşlara hafifçe atılır, gevşeklik etmez; ve o, şiddetli yiğitliği ve cesareti sebebiyle demirdir; Allah (azze ve celle) dedi ki: ( بِالْقِسْطِ وَأَنزْلْنَا الْحَدِيدَ فِيهِ بَأْسٌ ) (الحديد: 25).
اللَّيث dedi: **الصَّدَى**: **الهام**’ın erkeğidir. **الصَّدَى**: **الدِّماغ**’ın kendisidir.
Ve denir: bilakis o, **الدّماغ**’dan işitmenin konulduğu yerdir; bu yüzden “Allah onun **صَدَاه**’ını sağır etsin” denir.
Dedi: ve denildi: bilakis “Allah onun **صداه**’ını sağır etsin”, çağıranın sesine cevap veren sesin **صَدَى**’sındandır.
Dedi: ve رؤبة, “**الصَّدَى**: **الدِّماغ**” diyenin tasdikinde dedi ki:
لِهامِهِمْ أَرُضُّهُ وأَنْقُّخُ
أُمَّ الصَّدَى عن الصَّدَى وأَصْمَخُ
Dedi: **الصَّدَاة** **المُتَصَدِّي** için bir fiildir; o, başını ve göğsünü kaldırır; şeye karşı durur, ona bakar; ve الطِّرِمّاح’tan şu okundu:
لها كلَّما صاحت صداةٌ ورَكْدَةٌ
Bir **هامة**’yi vasfeder: bağırınca bir kere karşı durdu, başka bir kere durdu.
Dedi: **التَّصْدِيةُ**: bir insana işittirmek için elini ele vurmandır; bu, şu sözden: ( مُكَآءً وَتَصْدِيَةً ) (الأنفال: 35); o, alkıştır; tefsiri, صاد’ın ikizlenmişinde geçmişti.
Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( الْعَالَمِينَ ( ) وَالْقُرْءانِ ) (ص: 1).
الزّجّاج dedi: kim ( **صاد** ) okursa, onun için iki vecih vardır; birincisi: o, durulan bir heceleme olduğundan, iki sâkinin buluşması sebebiyle kesrelenmiştir. İkincisi: o, **المُصاداة**’dan bir emirdir; manası: “Kur’an’ı amelinle karşıla”, yani: mukabele et.
Denir: **صادَيْتُه**; yani: ona mukabele ettim ve ona denk oldum.
Dedi: kıraat: ( **صادْ** ), **الدال**’ın sükûnu ile: üzerinde durmaktır.
Ve denildi: manası: “Allah doğru söyledi.”
Ve denildi: manası: yemindir; ve **صاد** sûrenin adı olur, gayr-i munsarif olur.
Ebû عُبَيد, Ebû عمرو’dan: **صاديْتُ** adamı ve **داجَيْتُه** ve **دارَيْتُه** bir manadadır.
Ebû العبّاس **المُصاداة** hakkında dedi: Kûfe ehli dedi ki: o, **المداراة**’dır.
الأصمعي dedi: o, şeyle ilgilenmektir.
Araplardan bir adam, bir dişi devesi doğurunca, doğum sancısı çektiğinde şöyle dedi:
بِتُّ أُصاديها طولَ لَيْلِي
Bu, onu bağlayıp eziyet etmekten yahut onu bırakıp ürküp kaçmasından hoşlanmadığı içindir; yani: yerde kaçıp gitmesi ve kurdun yavrusunu yemesi; işte bu, onun ona **مُصاداتُه**’dur.
Aynı şekilde çoban, develeri susadığında, susuzluk müddetleri tamamlanmadan önce onları suya yaklaştırmaktan men ederse, develerini **يُصادِي** eder.
كُثَيِّر dedi ki:
أيا عَزّ صَادِ القَلْبَ حتى يَوَدَّنِي
فؤادُكِ أو رُدِّي عليَّ فُؤَادِيَا
Ebû عُبَيد, الأصمعي’den: hurmalıklardan **الصَّوادي**: uzun olanlardır.
Ebû عُبَيد dedi: **الصوادي** su içmeyenler de olabilir.
ذو الرُّمّة, develeri vasfederken dedi:
مِثْلَ صَوَادِي النَّخْل والسَّيَالِ
Bir başkası dedi:
صَوادِياً لا تُمكِنُ اللُّصوصَا
Onların “Falanca falancaya **يتصدّى** eder” sözünde denildi ki: onun, onun **صَداه**’ını takip etmesinden alınmıştır.
Ve onda başka bir söz: onun **الصَّدَد**’den alınmış olduğudur; **يتصدّى**’deki iki **الدّال**’dan biri **ياء**’ya çevrilmiştir; bu, daha önce geçti.
**الصدأ** hemzelidir, kısadır; tabiat ve kir, demire biner.
Ebû عُبَيد dedi: الأصمعي dedi: **كتيبةٌ جَأْوَاءُ**: eğer onun üst kısmı demirin **صَدَأَ**’ı ise.
Ve demir **صَدِىء** olur; **يَصْدَأ** **صَدَأً**.
اللَّيث dedi: denir: “O, **لَصاغِرٌ صَدِىءٌ**”; yani: ayıp ve kınamanın **صدَأُ**’ı ona yapıştı.
Ebû عُبَيد, الأصمعي’den, develerin renkleri babında: devenin **كُمتَة**’sine demirin **صدإ**’i gibi karışırsa, o **الجُؤْوَة**’dir.
اللَّيث dedi: **الصُّدْأَةُ**: siyaha çalan, baskın bir karalığa vuran sarılık rengidir; denir: at **أصْدأُ**, dişisi **صَدْآء**; fiil iki vecih üzeredir: denir: **صَدِىءَ يَصْدأُ** ve **أَصدأَني يُصْدِأُني**.
Dedi: **صُدَاءُ** uzatmalı, Yemen’den bir kabiledir; onlara nisbet **صُدَاوِيٌّ**, **الرَّهاويّ** menzilesindedir. Dedi: bu uzatma, asılda ister **ياء** ister **واو** olsun, nisbetle **واو** yapılır; **الباءات**’ın buluşmasından hoşlanmama sebebiyle; görmüyor musun ki sen **رَحًى** ve **رَحَيان** dersin; **رَحًى**’nın elifinin **ياء** olduğunu bildin; ona nisbetle de o illet sebebiyle **رَحَوِيّ** dediler.
شمِر: **الصَّدْءاءُ**: taşını **أصدأَ** kırmızı, siyaha çalan gördüğün arazidir; ancak kaba olur; yerde düz olmaz; **الصَّدْءاء** taşlarının altı kaba arazidir; bazen çamur ve taş olur.
Ebû عبيد: iki adam hakkında, ikisi de fazilet sahibi olup birinin diğerine üstünlüğü bulunduğunda onların mesellerinden şu söz: “Su var, ama **كَصدَّاء** gibi değil.” Bunu bana المنذري okuttu.
Ebû الهيْثم’den, **الدَّال**’ın şeddeli ve uzatmalı olarak. Ve meselin, شيَّبانيّ قيس بن خالد’in kızı قَذُورَ için olduğunu zikretti; o, لَقيط بنِ زُرارة’nin karısı idi; ondan sonra kavminden bir adam onunla evlendi; bir gün ona dedi ki: “Ben mi daha güzelim, yoksa لَقيط mı?” O dedi ki: “Su var, ama **كَصدّاء** gibi değil”; yani: sen güzelsin, fakat onun gibi değilsin.
Ebû عُبَيد dedi: المفضّل dedi: **صَدّاء**: bir kuyudur; onların yanında suyundan daha tatlı su yoktur; ضِرارُ بن عَمرو السَّعْدِيّ onun hakkında şöyle der:
وإني وتَهْيَامِي بزينبَ كالذي
يُطالب من أَحْواضِ صدَّاءَ مَشربَا
Dedi: bilmiyorum, **صدّاء** **فعَّال** mı yoksa **فَعْلاء** mı; eğer **فَعَّال** ise **صَدا يَصدو**’dan yahut **صَدِيَ يَصدَى**’dandır.
Şمر dedi: **صَدا** **الهامُ** **يَصدُو**: eğer bağırırsa. Eğer **صَدَّاءُ** **فَعْلاَء** ise, o, ikizlenmişten olur; onların **صَمَّاء** demesi gibi, **الصَّمَم**’den.
Ebû عُبَيد, العَدَبَّس’ten: **الصَّدَى** geceleyin ötüp sıçrayarak sıçrayan ve uçan kuştur.
Dedi: insanlar onu **الجُنْدُب** görürler; hâlbuki o, çöllerde bulunan **الصدَى**’dır; أما **الجُندب** ise **الصَّدَى**’dan daha küçüktür, çöllerde bulunur. Dedi: **الجُدْجُد** de geceleyin öten kimsedir.
**صيد**: denir: **صادَ** avı **يَصيدُه** **صَيْداً**: eğer onu aldıysa. Ve **صِدْتُ** falancayı **صَيْداً**: eğer onun için avladıysan; senin “**بَغَيْتُه** bir ihtiyaç” demen gibi; yani: onu onun için aradım.
اللَّيث dedi: **مِصْيَدَةٌ**: kendisiyle avlanılan şeydir. Dedi: o **المِصْيَدَة**’dir; çünkü o, illetli **ياء**’ın kızlarındandır; **المصيدة**’nin çoğulu, hemzesiz **مصايد**’dir; **معايشَ**’in, **معيشة**’nin çoğulu olması gibi.
Ve Araplar der: devekuşu yumurtası avlamak için çıktık ve **الكَمْأَة** avlarız; ondan ifti‘âl: **الاصطياد**’dır; denir: **اصطادَ يَصطاد**; o **مُصطاد**’dır; ve **المَصيدُ** da **مصْطادٌ**’dır. Ve falanca vahşi hayvanı **يتصيَّد** olarak çıktı; yani: onun avını ister.
الحرّاني, ابن السكّيت’ten: **الصادُ** ve **الصِّيد** ve **الصُيَدُ**: develere başlarında isabet eden bir hastalıktır; burunlarından köpük gibi bir şey akar; o sırada başlarını yukarı kaldırırlar.
Dedi: **الصِّيد** ayrıca **الأَصْيد**’in çoğuludur.
اللَّيث dedi: **الصَّيَد**: **الأصيَد**’in masdarıdır; onun iki manası vardır. Denir: **مَلِكٌ أَصيَدُ**: insanlara sağa sola dönüp bakmaz. Ve **الأصيَد** ayrıca: hastalık ve benzeri bir şeyden dolayı insanlara sağa sola dönüp bakmaya güç yetiremeyen kimsedir.
Fiil: **صَيِد** **يَصْيدُ**.
Dedi: Hicaz ehli **الواو** ve **الياء**’ı sabit kılar; mesela: **صَيِد** ve **عَوِد**; başkaları ise der: **صَادَ يَصادُ** ve **عارَ يَعار**.
Dedi: **الصَّيَد**’in ilacı: iki gözünün arasının dağlanmasıdır; böylece **الصيَدُ** gider; ve şu okundu:
أَشفِي المجانين وأَكْوي الأصْيدا
Ebû عبيد: **الصادُ**: sarı bakır ve bakır kazanlarıdır.
حسّان بن ثابت dedi ki:
رأَيتُ قُدورَ الصادِ حولَ بيوتِنا
Dedi: **الصَّيَداءُ**: ondan **البِرَام** yapılan beyaz taştır. **الصَّيْدانُ**: taş **بِرام**’ıdır; ve şu okundu:
وسُودٍ من الصِّيدانِ فيها مَذانِبُ
النَّضْرُ dedi: **الصيْداء**: toprağı kırmızı, taşı kaba, yerde düz olan arazidir.
Ebû عُبَيد dedi: o, kaba arazidir.
Ebû خَيْرة dedi: **الصيْداءُ**: çakıldır; الشَّمَّاخ dedi ki:
حَذاها من الصيْداءِ نعلاً طِراقُها
حَوامِي الكُراع المُؤْيدات العَشَاوِزِ
Yani: kayalardan, ayakkabıları kaya olan bir **حَرَّة**’yi ona ayakkabı yaptı.
شمر, Ebû عمرو’dan dedi ki: **الصَّيْداءُ**: düz arazidir; eğer onda çakıl varsa o **قاع**’dır. Dedi: ve tencerede **صِيْدان** ve **صَيْدَاء** olur; içinde gümüş parıltısı gibi olur; en iyisi altın gibi olandır; ve şu okundu:
طِلْحٌ كضاحِية الصَّيْداءِ مَهْزولُ
Dedi: **صَيْدانُ الحَصَى**: onun küçükleridir.
الأصمعيّ dedi: **الصَّيْدان** ve **الصَّيْدء**: ondan **البِرَام** yapılan beyaz taştır.
Bazıları dedi: **الصَّيْدانُ**: bakırdır; كعب dedi ki:
وقِدْراً تَغْرَق الأَوْصالَ فيه
من الصَّيْدان مُترَعَةً رَكُودا

**وصد**: Allah (azze ve celle) dedi ki: ( وَكَلْبُهُمْ بَاسِطٌ ذِرَاعَيْهِ بِالوَصِيدِ ) (الكهف: 18). الفرّاء dedi: **الوَصِيدُ** ve **الأصيد** iki lugattır; avlu, **الوِكاف** ve **الإكاف** gibidir; ikisi de **العِناء**’dır.
Bunu يونس da söyledi. Ve onların sözü: ( الاَفْئِدَةِ إِنَّهَا عَلَيْهِم مُّؤْصَدَةٌ ) (الهمزة: 8); ve ( **مُوصَدة** ) diye de okundu.

( **أصد** ): ابن السِّكيت dedi: Ebû عبيدة dedi: **أَصَدْتُ** ve **أَوْصَدْتُ**: eğer kapattıysan. Ve **مؤصَدَة**’nin manası: yani: üzerlerine kapatılmıştır.
اللَّيث dedi: **الإصاد** ve **الأُصُد** **المُطْبَق** menzilesindedir; denir: üzerlerine **الإصادَ**’ı ve **الوِصاد**’ı ve **الآصِدة**’yi kapattı.
ثعلب dedi: **الأُصْدةُ**: **الصُّدْرة**’dir; ve şu okundu:
مثل البِرَام غَدا في أُصْدَةٍ خَلَقٍ
لَم يستَعِنْ وحوامي الموتِ تَغْشاه
Ebû عبيد, الأحمر’den: **الأصِيدُ**: avludur. Ve kapıyı **آصَدْت** ve **أَوْصَدْت**: eğer onu kapattıysan.
الأمويّ dedi: **الأصِيدةُ** bir çeşit çit gibi yapılır.
Ebû مالك dedi: “Bize bugün **أصَدَتْ**”; yani: bize **إصادَةً** ile eziyet etti. Ve ( **النوادر** )’de: **وَصَدْتُ** mekânda **أَصِد** ve **ووتَدْتُ** **أَتِد**: eğer sabit kaldıysan.

**ديص**: اللَّيث dedi: et ile deri arasında bez **داصت**; **تَدِيصُ**. Dedi: **الانْدِياصُ**: elinden sıyrılan şeydir; dersin: “Bize şerriyle **انْدَاصَ**.” Ve o, şerle **لَمُنْداص**’tır; yani: onunla ansızın gelen, ona dalan.
Ebû عبيد, Ebû زيد’den: **داصَ** **يَدِيص** **دَيْصاً**: eğer kaçtıysa.
الأحمر da onun gibisini söyledi. Dedi: ondan **الداصَةُ**.
Ebû العبّاس, ابن الأعرابي’den dedi ki: **الدَّيْصُ**: seyisin canlılığıdır. Ve adam **داصَ**: eğer yükselişten sonra alçaldıysa.
الأصمعيّ: adam **دَيّاصٌ**: eğer onun şiddetli çetinliği sebebiyle onu yakalamaya güç yetiremiyorsan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح الذي يدلُّ على الصَّائح. وأمَّا التصيُّح، وهو تشقُّق الخشَب، فالأصل فيه الواو، وهو التصوُّح، وقد مضى. ومنه انصاحَ البَرق انصياحاً، إذا تصدَّعَ وانشقَّ. قال:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *
(صيخ) الصاد والياء والخاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال أصاخَ يُصيخ، إذا استمع. قال:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *
(صيد) الصاد والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو ركوبُ الشَّيء رأسَه ومُضِيُّه غيرَ ملتفتٍ ولا مائل.  من ذلك الصَّيَدُ، وهو أن يكون الإنسانُ ناظراً أمامَه. قال أهلُ اللُّغة: الأَصْيَد: المَلِك، وجمعه الصِّيد. قالوا: وسمِّيَ بذلك لقلَّة التفاتِه. ومن الناس مَنْ يكونُ أصيَدَ خِلقةً. واشتقاق الصَّيْد من هذا، وذلك أنَّه يمرُّ مرَّاً لا يعرِّج، فإذا أُخِذَ قيل قد صِيد. فاشتُقَّ ذلك من اسمه. كما يقال رأَسْت الرّجُلَ، إِذا ضَربتَ رأسَه؛ وبطَنْتُهُ، إذا ضربتَ بطنَه. كذلك إذا وقَعْتَ بالصَّيد فأخذتَه قلتَ صِدتُه. وممّا يدلُّ على صِحّة هذا القياس قولُ ابن السّكّيت إن الصَّيْدانةَ من النِّساء: السيِّئة الخُلُق. وسمِّيت بذلك لقلّة التفاتِها. ومن الباب: الصَّيدانة: الغُول.
(صير) الصاد والياء والراء أصلٌ صحيح، وهو المآلُ والمرجِع. من ذلك صار يصير صَيْراً وصَيرورة. ويقال: أنا على صِيرِ أمرٍ، أي إشرافٍ من قضائه، وذلك هو الذي يُصار إليه. فأمَّا قولُ زهير:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])فإنّ صِير الأمر مَصِيرُهُ وعاقبتُهُ. والصِّير([4]) كالحظائر يُتخذ للبقر، والواحدة صيرة، وسمِّيت بذلك لأنَّها تصير إليه. وصَيُّور الأمرِ: آخِره، وسمِّيَ بذلك لأنّه يُصار إليه. ويقال: لا رأْيَ لفلانٍ ولا صَيُّورَ، أي لا شيء يَصِيرُ إليه من حزمٍ ولا غيرِهِ. وتصَّيرَ فلانٌ أباه: إِذا نَزَعَ إليه في الشَّبه. وسمِّي كذا كأنه صار إلى أبيه.
ومما شذَّ عن الباب الصِّير، وهو الشَّقّ. وفي الحديث: "مَنْ نَظَرَ في صِيرِ بابٍ بغير إذْنٍ فعينُهُ هَدَر". فأمَّا الصِّير، وهو شيءٌ يقال لـه الصِّحْناة، فلا أحسبه عربيّاً، ولا أحسب العربَ عرفَتْهُ. وقد ذكرهُ أهلُ اللُّغة، ولا معنى له.
(صيف) الصاد والياء والفاء أصلان: أحدهما يدلُّ على زمانٍ، والآخر يدلُّ على مَيْلٍ وعُدول.
فالأوَّل الصَّيف، وهو الزَّمانُ بعد الرَّبيع الآخِر. ويقال للمطر الذي يأتي فيه: الصَّيِّف. وهذا يومٌ صائف، وليلةٌ صائفة. وعاملته مُصايفةً، أي زمانَ الصَّيف، كما يقال مُشَاهَرَة. والصَّيفيُّون: أولاد الرَّجُل بعد كِبَرهِ. وَوَلَدُ فلانٍ صيفيُّون. قال:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])وأمَّا الآخَر فصاف عن الشيء، إذا عَدَلَ عنه. [وَصَافَ السَّهْمُ عن الهدفِ([6])] يَصِيفُ صَيْفاً، إذا مال، قال أبو زُبَيْد:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])فأمَّا صائف، في قول أوس:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
فاسمُ موضع.
(صيق) الصاد والياء والقاف. يقال فيه إنَّ الصَّيْق الغُبار، وقد فتح رؤبةُ ياءَه فقال: "الصَّيَقْ([9])". ويقال إنَّ الصِّيق الرِّيحُ المنتنة من الدَّوابّ.
(صيك) الصاد والياء والكاف، يقال صاكَ يَصِيكُ، إِذا لَزِمَ ولصِق. قال الأعشى:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])وقال الخليل: أراد صَئِكَ فليَّن الهمزة. ويقال صَئِكَ الدّمُ، إِذا جَمَد.
واعلم أنَّ الألِف في هذا الباب مُبدَلةٌ؛ فالصَّاب : شجر مُرٌّ، محتملٌ أن يكون من الواو. قال:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])والصَّادُ : قدور النُّحاس، والألف مُبدَلة. قال حسان:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
 ---------------------
([1]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 77 واللسان (صيح). وصدره:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) للمثقب العبدي، كما في البيان والتبيين (2: 288)، وحواشي الجمهرة (2: 270). وصدره:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) ديوان زهير 96، واللسان (صير).
([4]) يقال صير، بالكسر، وبكسر ففتح.
([5]) الرجز لأكثم بن صيفي، أو سعد بن مالك بن ضبيعة. اللسان (صيف).
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) سبق البيت وتخريجه في (رشق).
([8])  مطلع قصيدة له في ديوانه 14. وعجزه: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) يعني قوله في ديوانه 106 واللسان (صيق): * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) وكذا في المجمل مادة (صاك). وفي مادة (صيك) "بأجلادها"، كما جاء في اللسان (صيك). ورواية الديوان 51 تطابق رواية المقاييس.
([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 104 واللسان (صوب، ذبح، شجر)، وقد سبق في (شجر).
([12]) عجزه في الديوان 370 واللسان (صيد):
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الياء** ve onları üçleyen şey)
(**صيأ**) **الصاد** ve**الياء** ve **الهمزة**. Denir: **صيَّأتُ** başımı **تصييئاً**, onu ıslattığın zaman.

(**صيح**) **الصاد** ve**الياء** ve **الحاء** sahih bir asıldır; o, yüksek sestir. Ondan **الصِّياح**; onun bir tanesi **صَيْحة**’dır. Denir: “Falanla her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce karşılaştım.” Artık **الصَّيْح**: **الصِّياح**’tır. **النَّفْر**: dağılmadır. Bundan ödünçlenen şeylerdendir onların sözü: **صاحت الشَّجرةُ** ve **صاحَ النَّبْت**; uzadığı zaman; sanki uzayıp yükselince, onun uzunluğu, bağıranın bağırmasına delâlet eden **الصِّياح** gibi kılınmıştır. Ama **التصيُّح**’a gelince—ki o, odunun çatlamasıdır—aslında onda **الواو** vardır; o da **التصوُّح**’tur; geçmişti. Ondandır: **انصاحَ البَرقُ انصياحاً**, yarıldığı ve çatladığı zaman. Dedi ki:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *

(**صيخ**) **الصاد** ve**الياء** ve **الخاء** tek bir kelimedir. Denir: **أصاخَ يُصيخُ**, kulak verdiği zaman. Dedi ki:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *

(**صيد**) **الصاد** ve**الياء** ve **الدال** sahih bir asıldır; tek bir mânaya delâlet eder; o da, şeyin başına binmek ve ona, dönüp bakmaksızın ve yana eğilmeksizin devam etmektir. Bundan **الصَّيَد** vardır; o, insanın önüne bakar olmasıdır. Dil ehli dedi: **الأَصْيَد**: hükümdardır; onun çoğulu **الصِّيد**’dir. Dediler: az dönüp bakması sebebiyle bununla adlandırıldı. İnsanlardan, yaratılışça daha **أصيَد** olan vardır. **الصَّيْد**’in türetilmesi de bundandır; çünkü o, sapmadan bir geçişle geçer; yakalandığı zaman “**صِيد** oldu” denir. Böylece bu, onun isminden türetilmiştir. Nitekim “**رأَسْتُ** adamı” denir; başını vurduğun zaman; ve “**بطَنْتُهُ**” (denir); karnını vurduğun zaman. Aynı şekilde, **الصَّيد**’e rastlayıp onu aldığın zaman “**صِدتُهُ**” dersin. Bu kıyasın sıhhatine delâlet eden şeylerdendir: İbnü’s-Sikkît’in, kadınlardan **الصَّيْدانة**’nin kötü huylu (kadın) olduğuna dair sözü. Az dönüp bakması sebebiyle bununla adlandırıldı. Babdandır: **الصَّيدانة**: gûl.

(**صير**) **الصاد** ve**الياء** ve **الراء** sahih bir asıldır; o, varılacak yer ve dönülecek yerdir. Bundan: **صار يصير صَيْراً وصَيرورةً**. Ve denir: “Ben bir işin **صِير**’i üzerindeyim”; yani onun gerçekleşmesinden bir gözetim (eşiği) üzerindeyim; ve o, kendisine varılan şeydir. Ama Züheyr’in sözü:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])
Şüphesiz işin **صِير**’i, onun **مَصِير**’i ve âkıbetidir. Ve **الصِّير**([4]) sığırlar için yapılan, ağıllar gibi (şeyler)dir; onun bir tanesi **صيرة**’dir; ve ona, kendisine varıldığı için bu ad verilmiştir. Ve **صَيُّور** işin: onun sonudur; ve ona, kendisine varıldığı için bu ad verilmiştir. Ve denir: “Falanın ne görüşü vardır ne de **صَيُّور**’u”; yani ona, ne bir tedbirden ne de başkasından varacağı bir şey yoktur. Ve “Falan, babasını **تصَّيرَ** etti” (denir); benzerlikte ona çektiği zaman. Sanki babasına varmış gibi, böyle adlandırıldı.
Ve babdan şâz olan şeylerdendir: **الصِّير**, o da yarıktır. Hadiste: “Kim izinsiz bir kapının **صِير**’ine bakarsa, gözü hederdir.” Ama **الصِّير**—ki ona **الصِّحْناة** denilen bir şeydir—onu Arapça saymıyorum; Arapların onu bildiğini de saymıyorum. Dil ehli onu zikretmiştir; onun bir mânası yoktur.

(**صيف**) **الصاد** ve**الياء** ve **الفاء** iki asıldır: biri zamana delâlet eder, diğeri meyletmeye ve dönmeye delâlet eder.
Birincisi **الصَّيف**’tir; o, son bahardan sonraki zamandır. Ve onda gelen yağmura **الصَّيِّف** denir. Bu, **صائف** bir gündür; ve **صائفة** bir gecedir. Onunla **مُصايفةً** muamele ettim; yani yaz zamanı; nitekim **مُشَاهَرَة** denir. Ve **الصَّيفيُّون**: adamın, yaşlılığından sonra olan çocuklarıdır. “Falanın çocuğu **صيفيُّون**’dur.” Dedi ki:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])
Ama diğeri: **صافَ** şeyden, ondan döndüğü zaman. [Ve **صَافَ السَّهْمُ عن الهدفِ**([6])] **يَصِيفُ صَيْفاً**, meylettiği zaman. Ebû Zübeyd dedi ki:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])
Ama **صائف**’e gelince, Evs’in sözünde:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
O, bir yer adıdır.

(**صيق**) **الصاد** ve**الياء** ve **القاف**. Onda denir ki **الصَّيْق** tozdur; Ru’be, **ياء**’sını fetha ile açtı da şöyle dedi: “**الصَّيَقْ**([9])”. Ve denir ki **الصِّيق**, hayvanlardan gelen pis kokulu rüzgârdır.

(**صيك**) **الصاد** ve**الياء** ve **الكاف**; denir: **صاكَ يَصِيكُ**, yapışıp ayrılmadığı ve yapıştığı zaman. A‘şâ dedi ki:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])
Ve Halîl dedi: **صَئِكَ**’i kastetti; hemzeyi yumuşattı. Ve denir: **صَئِكَ الدّمُ**, donduğu zaman.
Ve bil ki bu babda **الألِف** bedeldir; artık **الصَّاب**: acı bir ağaçtır; **الواو**’dan olması muhtemeldir. Dedi ki:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])
Ve **الصَّادُ**: bakır kazanlardır; ve **الألف** bedeldir. Hassân dedi ki:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
---------------------
([1]) Ubeyd b. el-Ebras’a aittir; divanında 77 ve Lisân (**صيح**). Ve onun صدر’ı:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) el-Müsekkab el-‘Abdî’nindir; el-Beyân ve’t-Tebyîn (2: 288) ve Havâşî’l-Cumhara (2: 270)’da olduğu gibi. Ve onun صدر’ı:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) Züheyr divanı 96 ve Lisân (**صير**).
([4]) **صير** denir; kesre ile; ve kesre ile sonra fetha ile.
([5]) Recez, Eksem b. Sayfî’ye; yahut Sa‘d b. Mâlik b. Dubay‘a’ya aittir. Lisân (**صيف**).
([6]) Tekmile, el-Mucmel’dendir.
([7]) Beyit ve onun tahrici (**رشق**)’ta geçti.
([8]) Divanında 14’te ona ait bir kasidenin مطلع’ıdır. Ve onun عجز’ı: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) Yani divanında 106 ve Lisân (**صيق**)’ta olan sözü: * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) El-Mucmel’de de madde (**صاك**) böyledir. Ve madde (**صيك**)’te “**بأجلادها**”dır; Lisân (**صيك**)’te geldiği gibi. Divanın 51 rivayeti, Mekâyîs rivayetine uygundur.
([11]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’nindir; divanında 104 ve Lisân (**صوب**، **ذبح**، **شجر**); ve (**شجر**)’de geçmişti.
([12]) Onun عجز’ı divanda 370 ve Lisân (**صيد**)’de:
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصيد: مصدر صاد، وهو تناول ما يظفر به مما كان ممتنعا، وفي الشرع: تناول الحيوانات الممتنعة ما لم يكن مملوكا، والمتناول منه ما كان خلالا، وقد يسمى المصيد صيدا بقوله: ﴿أحل لكم صيد البحر﴾ [المائدة/ 96]، أي: اصطياد ما في البحر، وأما قوله: ﴿لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/ 95]، وقوله: ﴿وإذا حللتم فاصطادوا﴾ [المائدة/2]، وقوله: ﴿غير محلي الصيد وأنتم حرم﴾ [المائدة/1]، فإن الصيد في هذه المواضع مختص بما يؤكل لحمه فيما قال بدلالة ما روي: (خمسة يقتلهن المحرم في الحل والحرم: الحية والعقرب والفأرة والذئب والكلب العقور) (الحديث عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (خمس فواسق يقتلن في الحل والحرم. الحية، والغراب الأبقع، والفأرة، والكلب العقور، والحديا) أخرجه مسلم 1198 في الحج، باب ما يندب للمحرم وغيره قتله؛ وأحمد 6/33) والأصيد: من في عنقه ميل، وجعل مثلا للمتكبر. والصيدان برام الأحجار، أقال:
*وسود من الصيدان فيها مذانب*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*نضار إذا لم نستنفذها نعارها*
وهو في ديوان الهذليين 1/27؛ والمجمل 2/547؛ وأساس البلاغة ص 263)
وقيل له: صاد، قال:
*رأيت قدور الصاد حول بيوتنا*
(هذا شطر بيت، وعجزه:
*قنابل دهما في المحلة صيما*
وهو لحسان بن ثابت في ديوانه ص 220؛ والمجمل 2/547؛ وأساس البلاغة ص 263)
وقيل في قوله تعالى: ﴿ص والقرآن﴾ [ص/1]، هو الحروف، وقيل: تلقه بالقبول، من: صاديت كذا، والله أعلم.

##### Türkçe

- **الصيد**: **صاد**’ın mastarıdır; o, (daha önce) imtina edici olan şeylerden ele geçirilenin yenmesidir; şeriatta ise: mülk edinilmiş olmadıkça, imtina edici hayvanların yenmesidir; ondan yenilen ise helâl olan şeydir. Ve avlanan (şey) bazen **صيدا** diye adlandırılır; O’nun sözüyle: ﴿أحل لكم **صيد البحر**﴾ [المائدة/ 96]؛ yani: denizde olanın avlanması. Ama O’nun sözü: ﴿لا تقتلوا **الصيد** وأنتم حرم﴾ [المائدة/ 95] ve O’nun sözü: ﴿وإذا حللتم **فاصطادوا**﴾ [المائدة/2] ve O’nun sözü: ﴿غير محلي **الصيد** وأنتم حرم﴾ [المائدة/1]—şu halde **الصيد** bu yerlerde, rivayet edilene delâletle söylediğine göre, eti yenilen şeye mahsustur: (**خمسة يقتلهن المحرم في الحل والحرم: الحية والعقرب والفأرة والذئب والكلب العقور**) (Hadis: Âişe’den, Peygamber صلى الله عليه وسلم’den: (خمس فواسق يقتلن في الحل والحرم. الحية، والغراب الأبقع، والفأرة، والكلب العقور، والحديا) dedi; Müslim 1198, Hac’da, “Muhreme ve başkasına öldürmesi mendup olan şey” babında; ve Ahmed 6/33). Ve **الأصيد**: boynunda eğrilik olan (kimsedir); ve mütekebbir için mesel kılındı. Ve **الصيدان**: taşların kazanlarıdır. Şöyle dedi:
*وسود من **الصيدان** فيها مذانب*

(Bu bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
*نضار إذا لم نستنفذها نعارها*
ve o, Dîvânü’l-Hüzeliyyîn 1/27’dedir; el-Mücmel 2/547; Esâsü’l-Belâğa s. 263)

Ve ona **صاد** denildi; şöyle dedi:
*رأيت قدور **الصاد** حول بيوتنا*

(Bu bir beytin yarısıdır; onun ikinci yarısı:
*قنابل دهما في المحلة صيما*
ve o, Hassân b. Sâbit’indir, Dîvân’ında s. 220; el-Mücmel 2/547; Esâsü’l-Belâğa s. 263)

Ve O’nun sözü hakkında denildi: ﴿**ص** والقرآن﴾ [ص/1]—o, harflerdir; ve denildi: onu kabulle karşıla; **صاديت** كذا’dan (gelir). Ve Allah daha iyi bilir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ي د
صاده واصطاده وتصيده وخرج إلى مصاده ومصطاده ومتصيده وله مصيدة يصيد بها ومصايد‏.‏
وكلب صيود وكلاب صيد‏.‏
وعنده قدور من الصاد وهو النحاس ومن الصيداء والصيدان وهي حجارة البرام‏.‏
قال حسان رضي الله تعالى عنه‏:‏ رأيت قدور الصاد حول بيوتنا قنابل دهماً في المحلة صيماً وقال أبو ذؤيب‏:‏ وسود من الصيدان فيها مذانب ال - نضار إذا لم نستفدها نعارها وبعير أصيد وبه صيد وصاد وهو داء بالعنق لا يستطيع أن يلتفت معه ويقال‏:‏ دواء الصيد الكيّ‏.‏
قال‏:‏ قد كنت عن أعراض قوم مذودا أشفى المجانين وأكوى الأصيدا ومن المجاز‏:‏ صدنا الكمأة وصدنا ماء المطر وهو يصيد الناس بالمعروف‏.‏
وفي مثل ‏"‏ صيدك لا تحرمه ‏"‏ إذا حثّه على انتهاز الفرصة‏.‏
ويقال‏:‏ ‏"‏ اقصدي تصيدي ‏"‏ أي توخّ الحقّ والعدل تصب حاجتك‏.‏
وملك أصيد‏:‏ لا يلتفت من زهوه يميناً ولا شمالاً وملوك صيد وبه صيد وصاد‏.‏
قال منظور بن فروة‏:‏ أبريء ذا الصاد وأكوى الأشوسا وقال‏:‏ إذا استطيرت من جفون الأغماد فقأن بالصقع يرابيع الصاد وقال الحجاج لابن الجارود‏:‏ إن في عنقك لصيداً لا يقيمه إلا السيف‏.‏
وتقول‏:‏ لأقيمن صيدك ولأقبضن يدك‏.‏

##### Türkçe

ص ي د
**صاده**: onu avladı; **واصطاده**: onu avladı; **وتصيده**: onu avladı; **وخرج إلى مصاده**: onun av yerine çıktı; **ومصطاده**: onun av yeri; **ومتصيده**: onun av yeri; ve onun, onunla av yaptığı bir **مصيدة**si vardır; ve **ومصايد**: av yerleri.

**وكلب صيود**: çok avcı bir köpek; **وكلاب صيد**: av köpekleri.

Ve onun yanında **الصاد**dan (o da bakırdır) ve **الصيداء**dan ve **الصيدان**dan (o da tencere taşlarıdır) tencereler vardır.

Hassân (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi:
“Etrafımızdaki evlerin çevresinde **الصاد** tencerelerini gördüm; mahallede kapkara bombalar, oruçlu.”
Ebû Züeyb dedi:
“Ve **الصيدان**dan siyahlar; içinde, altın— onu elde etmezsek, onun ayıbını kınarız— için, kuyruklar vardır.”

**وبعير أصيد**: **أصيد** bir deve; ve onda **صيد** vardır ve **صاد** vardır; o, boyunda bir hastalıktır; onunla birlikte dönüp bakamaz. Ve denilir: **دواء الصيد الكيّ**: **الصيد**in ilacı dağlamadır.

Dedi:
“Bir kavmin ırzlarından uzaklaştırılmış idim; delileri iyileştiririm ve **الأصيد**i dağlarım.”

Mecazdan: **صدنا الكمأة**: keme’eyi topladık; **وصدنا ماء المطر**: yağmur suyunu topladık; ve o, insanları iyilikle avlar.

Ve meselde: “**صيدك لا تحرمه**” — onu fırsatı ganimet bilmeye teşvik ettiği zaman.

Ve denilir: “**اقصدي تصيدي**” yani hakkı ve adaleti gözet; ihtiyacına isabet edersin.

**وملك أصيد**: kibirinden sağa da sola da dönüp bakmayan bir kral; ve **وملوك صيد**: **صيد** krallar; ve onda **صيد** vardır ve **صاد** vardır.

Manzûr b. Furve dedi:
“**ذا الصاد**ı iyileştiririm ve **الأشوس**u dağlarım.”
Ve dedi:
“**الأغماد**ın gözkapaklarından fırlatıldıkları zaman, **الصاد**ın yerboğanları düştüler.”

Haccâc, İbnü’l-Cârûd’a dedi: “Şüphesiz senin boynunda bir **صيد** vardır; onu kılıçtan başkası doğrultmaz.”

Ve dersin: “Elbette senin **صيد**ini doğrultacağım ve elini mutlaka tutacağım.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

صاد الصَّيْدَ يَصِيدُه ويَصادُه صَيْداً إِذا أَخذه وتَصَيَّدَه واصْطادَه وصادَه إِياه. يقال: صِدْتُ فلاناً صَيْداً إِذا صِدْتَه له، كقولك بَغيتُه حاجة أَي بَغَيْتُها له. صادَ المكانَ واصْطادَه: صادَ فيه؛ قال:
أَحَبُّ ما اصْطادَ مكانُ تَخْلِيَه
وقيل: إِنه جَعَلَ المكانَ مُصْطاداً كما يُصْطادُ الوَحْش. قال سيبويه: ومن كلام العرب صِدْنا قَنَوَيْن؛ يريد صدنا وحْشَ قَنَوَيْن، وإِنما قَنوان اسم أَرض.
والصَّيْدُ: ما تُصُيِّدَ. وقوله تعالى: أُحِلَّ لكم صَيْدُ البحرِ وطَعامُهُ؛ يجوز أَن يُعْنَى به عَيْنُ المُتَصيَّد، ويجوز أَن يكون على قوله صِدْنا قَنَوَين أَي صِدْنا وَحش قنوين. قال ابن سيده: قال ابن جني: وُضِعَ المَصْدَرُ مَوْضِعَ المَفْعُول، وقيل: كلُّ وحش صَيْدٌ، صِيدَ أَو لم يُصَدْ؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ قال ابن سيده: وهذا قول شاذ. وقد تكرر في الحديث ذِكْر الصَّيْد اسماً وفِعْلاً ومصدراً، يقال: صادَ يَصِيدُ صَيْداً، فهو صائِد ومَصِيد. وقد يَقَعُ الصَّيْدُ على المَصِيد نَفْسِه تَسْمِيَةً بالمصدر؛ كقوله تعالى: لا تقتلوا الصَّيْدَ وأَنتم حُرُم؛ قيل: لا يقال للشيء صَيْدٌ حتى يكون ممتنعاً حلالاً لا مالك له.
وفي حديث أَبي قتادة قال له: أَصَدْتُمْ؛ يقال: أَصَدْتُ غيري إِذا حَمَلْتَه على الصَّيْدِ وأَغْرَيْتَه به. وفي الحديث: إِنا اصَّدْنا حِمار وَحْش؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى بصاد مشدّدة، وأَصلُه اصْطَدنْا فقلبت الطاء صاداً وأُدغمت مثل اصْطَبر، وأَصل الطاء مبدلة من تاء افْتَعَل. والمَصِيدَةُ والمِصْيَدَةُ والمَصْيَدَة كله: التي يُصادُ بها، وهي من بنات الياء المعتلة، وجمعها مَصايِدُ، بلا همز، مثل معايِشَ جمع مَعِيشَة. المِصيَدُ والمِصْيَدة، بالكسر: ما يُصادُ به. وبخط الأَزهري: المَصْيَدُ والمَصْيَدَة، بالفتح.
وحكى ابن الأَعرابي: صِدْنا كَمْأَةً، قال: وهو من جيد كلام العرب، ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَنه يريد استَثَرْنا كما يُسْتَثارُ الوحش. وحكى ثعلب: صِدْنا ماءَ السماءِ أَي أَخَدْناه. التهذيب: والعرب تقول خَرَجْنا نَصِيدُ بَيْضَ النعام ونَصِيدُ الكَمْأَةَ والافْتِعالُ منه الاصْطِيادُ. يقال: اصْطادَ يَصْطادُ فهو مُصْطاد، والمَصِيدُ مُصْطادٌ أَيضاً. وخرج فلان يَتَصَيَّدُ الوَحْش أَي يطلب صيدها؛ قال ابن سيده: وأَما قول الشاعر:
إِلى العَلَمَيْن أَدْهَمَ الهَمُّ والمُنى،
يُرِيدُ الفُؤَادُ وَحْشَها فُيصَادُها
قال: فسره ثعلب فقال: العَلَمان اسم امرأَة؛ يقول: أُريد أَن أَنساها فلا أَقْدِرُ على ذلك، ولم يزد على هذا التفسير. وكلب وصقر صَيُود وكذلك الأُنثى والجمع صُيُد. قال: وحكى سيبويه عن يونس صِيدٌ أَيضاً، وكذلك فيمن قال رُسْل مخففاً؛ قال: وهي اللغة التميمية وتُكْسَرُ الصاد لتسلم الياء.والصَّيُودُ من النساء: السيئة الخُلُق. وفي حديث الحجاج: قال لامرأَةٍ: إِنَّك كَنُونٌ كَفُوتٌ صَيُودٌ؛ أَراد أَنها تَصِيدُ شيئاً من زوجها، وفَعُولٌ من أَبْنِية المُبالغة.
والأَصْيَد: الذي لا يَسْتَطِيعُ الالتفاتَ، وقد صَيِدَ صَيَداً وصادَ، ومَلِكٌ أَصْيَدُ، وأَصْيَدَ الله بَعيرَهُ؛ قال ابن سيده: قال سيبويه: لم يُعِلُّوا الياء حين لحقته الزيادة وإِن لم يقولوا اصْيَدَّ تشبيهاً له بعَوِرَ.
والصادُ: عِرْق بين الأَنف والعين. ابن السكيت: الصادُ والصِّيد والصَّيَدُ داءٌ يصيب الإِبل في رؤُوسها فيسيل من أُنوفِها مِثْلُ الزَّبَد وتَسْمُو عند ذلك برؤُوسها. وفي الحديث أَنه قال لعليّ: أَنتَ الذائِدُ عن حَوْضِي يومَ القيامةِ، تَذُودُ عنه الرجال كما يُذادُ البَعِيرُ الصادُ؛ يعني الذي به الصَّيَدُ وهو داء يصيب الإِبل في رؤُوسها فَتَسهيلُ أُنوفها وترفَعُ رؤُوسَهَا ولا تقدر أَن تَلْوِيَ معه أَعناقها. يقال: بعير صادٌ أَي ذو صادٍ، كما يقال: رجل مالٌ ويومٌ راحٌ أَي ذو مالٍ وريح. وقيل: أَصلُ صادٍ صَيِد، بالكسر. قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يروى صادٍ، بالكسر، على أَنه اسم فاعل من الصَّدَى العطش.
قال: والصِّيدُ أَيضاً جمع الأَصْيَدِ.
وقال الليث وغيره: الصَّيَدُ مصْدَر الأَصْيَد، وهو الذي يرفع رأْسه كِبْراً؛ ومنه قيل للمَلِك: أَصْيَدُ لأَنه لا يلتفت يميناً ولا شمالاً، وكذلك الذي لا يستطيع الالتفات من داء، والفعل صَيِدَ، بالكسر، يَصْيدُ؛ قال: أَهل الحجاز يُثْبتون الياء والواو نحو صَيِدَ وعَوِرَ، وغيرهم يقول صادَ يَصادُ وعار يعار. قال الجوهري: وإِنما صحت الياء فيه لصحتها في أَصله لتدل عليه، وهو اصْيَدَّ، بالتشديد، وكذلك اعْوَرَّ لأَن عَوِرَ واعْوَرَّ معناهما واحد، وإِنما حذفت منه الزوائد للتخفيف ولولا ذلك لقلت صادَ وعارَ وقَلَبْتَ الواو أَلفاً كما قلبتها في خاف؛ قال: والدليل على أَنه افْعَلَّ مجيءُ أَخواته على هذا في الأَلوان والعيوب نحو اسْوَدَّ واحْمَرَّ، ولذا قالوا عَوِرَ وعَرِجَ للتخفيف، وكذلك قياس عَمِيَ وإِن لم يسمع، ولهذا لا يقال من هذا الباب ما أَفعله في التعجب، لأَن أَصله يزيد على الثلاثيّ ولا يمكن بناء الرباعيّ من الرباعيّ، وإِنما يبنى الوزن الأَكثر من الأَقل. وفي حديث ابن الأَكوع: قلت لرسول الله، صلى الله عليه وسلم: إِني رجل أَصْيَدُ، أَفَأُصَلِّي في القميص الواحد؟ قال: نعم وازْرُره عليك ولو بشَوْكَةٍ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية وهو الذي في رقبته علة لا يمكنه الالتفات معها. قال: والمشهور إِني رجل أَصْيَدُ من الاصطياد. قال: ودواءُ الصَّيَد أَن يُكْوَى مَوْضِعٌ بين عينيه فيذهب الصَّيَد؛ وأَنشد:
أَشْفي المَجانِينَ وأَكْوي الأَصْيَدا
والصَّادُ: النحاسُ؛ قال أَبو عبيد: الصادُ قدُور الصُّفْرِ والنحاس؛ قال حسان بن ثابت:
رَأَيْتُ قُدوُرَ الصادِ حَوْلَ بُيُوتِنا،
قبَائِلَ سُحْماً في المَحِلة صُيَّما
(* قوله «قبائل» في الأساس قنابل.)
والجمع صِيدانٌ، والصادِيُّ منسوب إِليه، وقيل: الصادُ الصُّفْرُ نَفْسُه. وقال بعضهم: الصَّيْدانُ النُّحاس؛ وقال كعب:
وقِدْراً تَغْرَقُ الأَوْصالُ فِيه،
من الصَّيْدانِ، مُتْرَعَةً رَكودا
والصَّيْدانُ والصَّيْداءُ: حجر أَبيض تُعْمَلُ منه البِرامُ. غيره: والصِّيْدان، بالفتح، بِرامُ الحجارة؛ قال أَبو ذؤيب:
وسُودٍ منَ الصَّيْدانِ فيها مَذانِبٌ
نُضارٌ، إِذا لم نَسْتَفِدها نُعارُها
قال ابن بري: ويروى هذا البيت بفتح الصاد من الصَّيْدان وكسرها، فمن فتحها جعل الصَّيْدان جمع صَيْدانة، فيكون من باب تمر وتمرة، ومن كسرها جعلها جمع صاد للنحاس، ويكون صادٌ وصيدانٌ بمنزلة تاج وتيجان. وقوله فيها مذانِبُ نُضارٌ، يريد فيها مغارِفُ معمولة من النُّضار، وهو شجر معروف. قال: وأَما الحجارة التي تُعمل منها القُدور فهي الصَّيْداءُ، بالمدّ. وقال النضر: الصَّيداءُ الأَرض التي تُرْبتها حمراء غليظة الحجارة مستوية بالأَرض. وقال أَبو وَجُزةَ: الصَّيْداء الحصى؛ قال الشماخ: حَذاها مِنَ الصَّيْداءِ نَعْلاً طِراقُها
حَوامي الكُراع المُؤْيَداتِ المعاور
أَي حذاها حوّة
(* قوله «حوة» كذا بالأصل المعوّل عليه والذي لياقوت في
معجمه حرة، بالراء.) نِعالها الصخور. أَبو عمرو: الصَّيْداءُ الأَرض المستوية إِذا كان فيها حصر فهي قاع؛ قال: ويكون في البُرْمَةِ صَيْدانٌ وصيداء يكون فيها كهيئة بريق الذهب والفضة، وأَجوده ما كان كالذهب؛ وأَنشد:طِلْحٌ كَضاحِيَة الصَّيْداء مَهْزُولُ
وصَيْدان الحصى: صغارها. والصَّيْداء: أَرْضٌ عَليظَةٌ ذاتُ حجارة. وبنو الصَّيْداءِ: حيّ من بني أَسَد. وصَيْداء: موضع؛ وقيل: ماء بعينه. والصائد: السّاقُ بلغة أَهل اليمن.
ابن السكيت: والصَّيْدانَةُ الغول. والصَّيْدانَةُ من النساء: السَّيّئَةُ الخُلُق الكثيرة الكلام. وفي حديث جابر: كان يحلف أَنَّ ابنَ صَيَّادٍ الدجالُ، وقد اختلف الناس فيه كثيراً. وهو رجل من اليهود أَو دَخِيلٌ فيهم، واسمه صافُ فيما قيل، وكان عنده شيء من الكَهانَة أَو السِّحْر، وجملة أَمره أَنه كان فِتْنَةً امْتَحَن اللهُ به عباده المؤمنين ليَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيّنَة ويحيا مَنْ حَيَّ عن بينة، ثم إِنه مات بالمدينة في الأَكثر، وقيل إِنه فُقِدَ يوم الحَرَّة فلم يجدوه، والله أَعلم.

##### Türkçe

**صادَ** **الصَّيْدَ** **يَصِيدُه** ve **يَصادُه** **صَيْداً**: onu aldığı ve onu avladığı zaman; ve **تَصَيَّدَه** ve **اصْطادَه** ve **صادَه** onu (ona) avladı. Denir: **صِدْتُ** falanı **صَيْداً**: eğer onu onun için avladıysan; senin “**بَغيتُه** bir ihtiyaç” demen gibi; yani “onu onun için istedim”. **صادَ** mekânı ve **اصْطادَه**: onda avladı; dedi ki:
أَحَبُّ ما اصْطادَ مكانُ تَخْلِيَه
Ve denildi: Şüphesiz o, mekânı, vahşî hayvanın avlandığı gibi avlanan bir **مُصْطاداً** kıldı. Sîbeveyh dedi: Arapların sözünden: **صِدْنا قَنَوَيْن**; **قَنَوَيْن**’in vahşîsini avladık demek ister; hâlbuki **قَنوان** bir yer adıdır.

Ve **الصَّيْدُ**: avlanan şeydir. Ve Yüce Allah’ın sözü: **أُحِلَّ لكم صَيْدُ البحرِ وطَعامُهُ**; onunla, avlanan şeyin bizzat kendisinin kastedilmesi câizdir; ve onun, **صِدْنا قَنَوَين** sözü üzere olması da câizdir; yani: **قنوين**’in vahşîsini avladık. İbn Sîde dedi: İbn Cinnî dedi: **المَصْدَرُ** **المَفْعُول** yerinde konuldu; ve denildi: Her vahşî hayvan **صَيْدٌ**’dür; avlanmış olsun yahut avlanmamış olsun; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti; İbn Sîde dedi: Bu, şâz bir sözdür. Hadiste **الصَّيْد**’in isim, fiil ve mastar olarak zikri tekrar etmiştir; denir: **صادَ** **يَصِيدُ** **صَيْداً**; o hâlde o **صائِد** ve **مَصِيد**’dir. Ve **الصَّيْدُ**, mastarla adlandırma olarak, bizzat avlananın kendisine de vâki olur; Yüce Allah’ın sözü gibi: **لا تقتلوا الصَّيْدَ وأَنتم حُرُم**; denildi: Bir şeye, mâliki olmayan, helâl, kaçınan (ele geçirilmesi güç) olmadıkça **صَيْدٌ** denilmez.

Ebû Katâde hadîsinde ona dedi ki: **أَصَدْتُمْ**; denir: **أَصَدْتُ** başkasını: onu ava sevk ettiğim ve onu onunla kışkırttığım zaman. Ve hadiste: **إِنا اصَّدْنا حِمار وَحْش**; İbnü’l-Esîr dedi: Böylece şeddeli **صاد** ile rivayet olunur; aslı **اصْطَدنْا**’dır; sonra **الطاء** **صاد**’a çevrildi ve **اصْطَبر** gibi idğam edildi; ve **الطاء**’ın aslı, **افْتَعَل**’ın **تاء**’sından bedeldir.

Ve **المَصِيدَةُ** ve **المِصْيَدَةُ** ve **المَصْيَدَة** hepsi: onunla avlanılan şeydir; ve o, illetli **ياء**’ın kızlarındandır; cem‘i **مَصايِدُ**’dür, hemzesiz; **مَعِيشَة**’nin cem‘i **معايِشَ** gibi. **المِصيَدُ** ve **المِصْيَدة**, kesre ile: onunla avlanılan şeydir. Ezherî’nin hattıyla: **المَصْيَدُ** ve **المَصْيَدَة**, fetha ile.

İbnü’l-A‘râbî nakletti: **صِدْنا كَمْأَةً**; dedi: Bu, Arapların güzel sözündendir; onu açıklamadı. İbn Sîde dedi: Bana göre o, vahşî hayvanın ürkütüldüğü gibi “ürküterek çıkardık” demek ister. Sa‘leb nakletti: **صِدْنا ماءَ السماءِ**; yani onu aldık. **التهذيب**: Araplar der ki: Devekuşu yumurtası avlamak için çıktık ve **الكَمْأَةَ** avlarız; ve ondan **الافْتِعالُ**: **الاصْطِيادُ**’dır. Denir: **اصْطادَ** **يَصْطادُ**; o hâlde o **مُصْطاد**’dır; ve **المَصِيدُ** da **مُصْطادٌ**’dır. Ve falan çıktı, **يَتَصَيَّدُ الوَحْش**; yani onun avını ister; İbn Sîde dedi: Şairin sözüne gelince:
إِلى العَلَمَيْن أَدْهَمَ الهَمُّ والمُنى،
يُرِيدُ الفُؤَادُ وَحْشَها فُيصَادُها
dedi: Sa‘leb onu açıkladı da dedi ki: **العَلَمان** bir kadının adıdır; der ki: Onu unutmak istiyorum da buna güç yetiremiyorum; bu açıklamadan fazlasını artırmadı. Ve köpek ve doğan **صَيُود**’dur; dişisi de böyledir; cem‘i **صُيُد**’dür. Dedi: Sîbeveyh, Yûnus’tan **صِيدٌ**’i de nakletti; tıpkı **رُسْل**’ü hafifletilmiş söyleyen kimse gibi; dedi: Bu Temîm dilidir; **ياء** selâmette kalsın diye **الصاد** kesrelenir. Ve kadınlardan **الصَّيُودُ**: kötü huylu olandır. Haccâc hadîsinde: bir kadına dedi ki: **إِنَّك كَنُونٌ كَفُوتٌ صَيُودٌ**; onunla, kocasından bir şey avladığını (çekip aldığını) kastetti; ve **فَعُولٌ**, mübalağa kalıplarındandır.

Ve **الأَصْيَد**: dönüp bakmaya güç yetiremeyen kimsedir; ve **صَيِدَ** **صَيَداً** ve **صادَ**; ve **مَلِكٌ أَصْيَدُ**; ve “Allah onun devesini **أَصْيَدَ** kıldı”; İbn Sîde dedi: Sîbeveyh dedi: Ziyade ona iliştiği zaman **الياء**’yı illetli kılmadılar; her ne kadar **اصْيَدَّ** demeseler de; onu **بعَوِرَ**’e benzetme olarak.

Ve **الصادُ**: burun ile göz arasında bir damardır. İbnü’s-Sikkît: **الصادُ** ve **الصِّيد** ve **الصَّيَدُ**, develerin başlarında isabet eden bir hastalıktır; burunlarından köpük gibi bir şey akar ve o sırada başlarıyla yükselirler. Hadiste, Ali’ye dediği rivayet edilmiştir: “Sen kıyamet günü havuzumdan kovansın; erkekleri ondan, **البَعِيرُ الصادُ** kovulduğu gibi kovarsın”; yani kendisinde **الصَّيَدُ** bulunan; o, develerin başlarında isabet eden bir hastalıktır; burunlarını akıtır ve başlarını kaldırır; boyunlarını onunla birlikte bükmeye güç yetiremezler. Denir: **بعير صادٌ**; yani **صادٍ** sahibi; tıpkı “**رجل مالٌ** ve **يومٌ راحٌ**” denildiği gibi; yani mal ve rüzgâr sahibi. Ve denildi: **صادٍ**’ın aslı, kesre ile **صَيِد**’dir. İbnü’l-Esîr dedi: Kesre ile **صادٍ** diye rivayet edilmesi de câizdir; **الصَّدَى** (susuzluk)tan ism-i fâil olması üzere.

Dedi: Ve **الصِّيدُ** ayrıca **الأَصْيَدِ**’in cem‘idir.

Leys ve başkaları dedi: **الصَّيَدُ**, **الأَصْيَد**’in mastarıdır; o, başını kibirle kaldıran kimsedir; bundan dolayı krala **أَصْيَدُ** denildi; çünkü sağa da sola da dönüp bakmaz; hastalıktan dolayı dönüp bakmaya güç yetiremeyen de böyledir; fiil **صَيِدَ**, kesre ile, **يَصْيدُ**’dür. Dedi: Hicaz ehli, **صَيِدَ** ve **عَوِرَ** gibi yerlerde **الياء** ve **الواو**’yu sabit kılar; başkaları ise **صادَ يَصادُ** ve **عار يعار** der. Cevherî dedi: Ancak onda **الياء** sahih oldu; aslında sahih olduğundan dolayı, ona delâlet etsin diye; o da şeddeli **اصْيَدَّ**’dır; aynı şekilde **اعْوَرَّ**; çünkü **عَوِرَ** ile **اعْوَرَّ**’ın mânası birdir; ancak ondan ziyadeler hafiflik için düşürüldü; yoksa **صادَ** ve **عارَ** derdin ve **خاف**’ta çevirdiğin gibi **الواو**’yu **ألف**’a çevirirdin. Dedi: Onun **افْعَلَّ** olduğuna delil, renklerde ve ayıplarda kardeşlerinin bunun üzere gelmesidir; **اسْوَدَّ** ve **احْمَرَّ** gibi; bu yüzden hafiflik için **عَوِرَ** ve **عَرِجَ** dediler; aynı şekilde **عَمِيَ**’nin kıyası da böyledir, işitilmese bile. Ve bu sebeple, taaccüpte bu bâbdan “**ما أَفعله**” denilmez; çünkü aslı üçlüden fazladır ve dörtlüden dörtlü bina etmek mümkün değildir; ancak daha çok olan vezin, daha az olandan bina edilir. İbnü’l-Ekva‘ hadîsinde: Resûlullah’a, sallallahu aleyhi ve sellem, dedim: “Ben **أَصْيَدُ** bir adamım; tek gömlek içinde namaz kılayım mı?” dedi: “Evet; onu üzerine ilikle, bir dikenle bile olsa.” İbnü’l-Esîr dedi: Rivayette böyle geldi; o, boynunda, onunla birlikte dönüp bakması mümkün olmayan bir illet bulunan kimsedir. Dedi: Meşhur olan: “Ben **أَصْيَدُ** bir adamım”dır; **الاصطياد**’dan. Dedi: **الصَّيَد**’in ilacı, iki gözü arasındaki bir yerin dağlanmasıdır; böylece **الصَّيَد** gider. Ve şu beyiti inşad etti:
أَشْفي المَجانِينَ وأَكْوي الأَصْيَدا

Ve **الصَّادُ**: bakırdır. Ebû Ubeyd dedi: **الصادُ**, sarı bakır ve bakır kazanlardır. Hassân b. Sâbit dedi:
رَأَيْتُ قُدوُرَ الصادِ حَوْلَ بُيُوتِنا،
قبَائِلَ سُحْماً في المَحِلة صُيَّما
(* “**قبائل**” sözü, **الأساس**’ta **قنابل**’dir.)

Cem‘i **صِيدانٌ**’dır; ve **الصادِيُّ** ona nisbet edilendir. Ve denildi: **الصادُ**, bizzat **الصُّفْرُ**’dür. Bazıları dedi: **الصَّيْدانُ** bakırdır. Ka‘b dedi:
وقِدْراً تَغْرَقُ الأَوْصالُ فِيه،
من الصَّيْدانِ، مُتْرَعَةً رَكودا
Ve **الصَّيْدانُ** ve **الصَّيْداءُ**: ondan tencere yapılan beyaz bir taştır. Başkası: ve fetha ile **الصِّيْدان**: taş tencerelerdir. Ebû Züeyb dedi:
وسُودٍ منَ الصَّيْدانِ فيها مَذانِبٌ
نُضارٌ، إِذا لم نَسْتَفِدها نُعارُها
İbn Berrî dedi: Bu beyit, **الصاد**’ın fethasıyla **الصَّيْدان**’dan ve kesresiyle de rivayet olunur; kim onu fetha ile okursa, **الصَّيْدان**’ı **صَيْدانة**’nin cem‘i kılar; böylece hurma ve bir hurma (tekil) bâbından olur; kim onu kesre ile okursa, onu bakır için **صاد**’ın cem‘i kılar; ve **صادٌ** ile **صيدانٌ**, taç ile taçlar menzilesinde olur. “**فيها مذانِبُ نُضارٌ**” sözü: onda **النُّضار**’dan yapılmış kepçeler var demektir; o, bilinen bir ağaçtır. Dedi: Kazanların yapıldığı taşlara gelince, o **الصَّيْداءُ**’dır; med ile. Nadr dedi: **الصَّيداءُ**, toprağı kırmızı, taşları kalın, yerle düz olan arazidir. Ebû Vecze dedi: **الصَّيْداء** çakıldır. Şemmâh dedi:
حَذاها مِنَ الصَّيْداءِ نَعْلاً طِراقُها
حَوامي الكُراع المُؤْيَداتِ المعاور
Yani, onun nalını, nalının kayaları, **حَوّة** (* “**حوة**” sözü, asılda böyle; güvenilen asılda; Yâkût’un **معجم**’inde **حرة** râ ile.) kayalardır. Ebû Amr: **الصَّيْداءُ**, içinde çakıl varsa düz arazidir; o zaman **قاع**’dır. Dedi: **البُرْمَة**’de **صَيْدانٌ** ve **صيداء** olur; onda altın ve gümüş parıltısı gibi bir şey olur; en iyisi altın gibi olanıdır. Ve şu beyiti inşad etti: **طِلْحٌ كَضاحِيَة الصَّيْداء مَهْزُولُ**. **صَيْدان** çakıl: onun küçükleridir. Ve **الصَّيْداء**: taşlı, kalın bir arazidir. **بنو الصَّيْداءِ**: Benî Esed’den bir kabiledir. Ve **صَيْداء**: bir yerdir; ve denildi: bizzat bir sudur. Ve **الصائد**: Yemen ehlinin dilinde bacaktır.

İbnü’s-Sikkît: ve **الصَّيْدانَةُ** gûldür. Ve kadınlardan **الصَّيْدانَةُ**: kötü huylu, çok konuşan olandır. Câbir hadîsinde: **ابنَ صَيَّادٍ**’ın Deccâl olduğuna yemin ederdi; insanlar onun hakkında çok ihtilaf etmiştir. O, Yahudilerden bir adam yahut onların içinde bir dâhildir; adı, söylendiğine göre **صافُ**’dır; onda kâhinlikten yahut sihirden bir şey vardı; işinin özeti: Allah’ın, mümin kullarını onunla imtihan ettiği bir fitne olmasıdır; böylece helâk olan, bir delil üzere helâk olsun; yaşayan da bir delil üzere yaşasın. Sonra, çoğunluğa göre Medine’de öldü; ve denildi: **يوم الحَرَّة** günü kayboldu da onu bulamadılar; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ي د * * صَادَهُ * يصيده ويصادُهُ * صَيْدا اصْطادَهُ * و * الصَّيْدُ * أيضا المِصيد وخرج فلان * يَتَصَيَّدُ * و * المِصْيَدُ * و * المِصْيَدةُ * بالكسر ما يصاد به وكلب * صَيُودٌ * بالفتح وكلاب * صيُيُدٌ * بضمتين و * صِيدٌ * أيضا بالكسر و * صَيْداءُ * بالفتح ولمد اسم بلد

##### Türkçe

* ص ي د * **صَادَهُ**: onu avladı; **يصيده** ve **يصادُهُ**: onu avlar; **صَيْدا**: avlayış olarak; **اصْطادَهُ**: onu avladı. Ve **الصَّيْدُ**: ayrıca avlanan şey. **المِصيد**: av yeri. Ve falan kimse çıktı: **يَتَصَيَّدُ**: avlanır. Ve **المِصْيَدُ** ve **المِصْيَدةُ** (kesre ile): kendisiyle avlanılan şey. Ve **صَيُودٌ** (fetha ile) köpek; ve köpekler **صيُيُدٌ** (iki damme ile). Ve **صِيدٌ**: ayrıca (kesre ile). Ve **صَيْداءُ** (fetha ile): ve **لمد** bir beldenin adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

صاده يصيده، كباع يبيع، ويصاده، كهاب يهاب، بكسر العين في الماضي، وفتحها في المضارع، كما صرح به ابن الأعرابي وغيره: اصطاده، فسره بالأشهر، أي أخذه من الحبالة، أو أوقعه في الشرك. وخرج فلان يتصيد الوحش، أي يطلب صيدها. وكل وحش صيد، صيد أو لم يصد، حكاه ابن الأعرابي، قال ابن سيده: وهذا قول شاذ. وقد تكرر في الحديث ذكر الصيد، اسما، وفعلا، ومصدرا، يقال: صاد يصيد صيدا فهو صائد ومصيد.وقد يقع الصيد على المصيد نفسه، تسمية بالمصدر، كقوله تعالى:  لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم  أو لا يقال للشيء: صيد إلا ما كان ممتنعأ حلالا، ولا مالك له. وفي قوله تعالى:  أحل لكم صيد البحر وطعامه  نقل ابن سيده عن ابن جني أنه وضع المصدر موضع المفعول. وصيد: جبل عال باليمن، نقله الصاغاني. ومنه نقيل صيد: عقبة منسوبة إلى ذلك الجبل. والصيدان بالفتح: النحأس وقال كعب:
  وقدرا تغرق الأوصال فيه                      من الصيدان مترعة ركودا وفي التهذيب، عن أبي عمرو: ويكون في البرمة صيدان وصيداء، يكون فيها كهيئة بريق الذهب والفضة،وأجوده ما كان كالذهب. والصيدان، بالفتح: برام الحجارة، قال أبو ذؤيب:
  وسود من الصيدان فيها مذانب                      نضار إذا لم نستفدها نعارها قال ابن بري: يروى هذا اليبت بفتح الصاد من الصيدان وكسرها، فمن فتحها جعل الصيدان جمع صيدانة، فيكون من باب تمر وتمرة، ومن كسرها جعلهأ جمع صاد للنحاس ويكون صاد وصيدان مثل تاج وتيجان. والصيدانة: الغول، عن ابن السكيك. ومن النساء: السيئة الخلق، والكثيرة الكلام، عنه أيضا. والصيداء: الأرض الغليظة ذات حجارة، وقال النضر: الصيداء: الأرض التي تربتها حمراء غليظة الحجارة، مستوية بالأرض. وقال أبو وجزة، الصيداء: الحصى. وعن أبي عمرو: الصيداء: الأرض المستوية، وإذا كان فيها حصى فهي قاع. وصيداء، بلا لام: د، بساحل الشام من أعمال دمشق شرقي صور، بينها ستة فراسخ قال في المراصد: وأهلها يقصرون. ولا يعرفون. منها: الحافظ أبو الحسين محمد بن أحمد بن جميع الغساني، صاحب المسند، مولده بصيداء سنة 305. وتوفي سنة 406. وآخر بحوران وفي المراصد ويقال فيه صداء، بحذف الياء. وصيداء لغة في صدآء وصداء: اسم ركية، مر ذكرها في الهمز، وفي: سعد، قريبا. وصيداء: اسم امرأة شبب بها ذو الرمة الشاعر المشهور، فقال:

  وإن هوى صيداء في ذات نفسه                      لسائر أسباب الصبابة راجـح والصيداء: أحجار بيض تعمل منها القدور، كالصيدان. وبنو الصيداء: بطن من أسد بن خزيمة، وهو عمرو بن قعين بن الحارث بن ثعلبة بن دودان بن أسد منهم أبو قرة الأسدي، وشيخ ابن عميرة بن حسان. والمصيد والمصيدة، بالكسر هما، هكذا في الصحاح، وبخط الأزهري: بفتحهما. والمصيدة كمعيشة، ووزنه في المصباح بكريمة، وفيه نظر. ما يصاد به، وهي من بنات الياء المعتلة، وجمعها، مصايد، بلا همز، مثل: معايش. ويقال: صدت فلانا صيدا، إذا صدته له، كقولك بغيته حاجة، أي بغيتها له.
 ومن المجاز: صدت فلانا، إذا جعلته أصيد، عن الصاغاني، أي مائل العنق، وقد صيد كفرح يصيد صيدا، قال الليث: وأهل الحجاز يثبتون الياء والواو، نحو صيد وعور وغيرهم يقولك صاد، وعار. قال الجوهري: وإنما صحت لاياء لصحتها في أصله، لتدل عليه، وهو اصيد، بالتشديد، وكذلك اعور، لأن عور واعور معناهما واحد، وإنما حذفت منه الزوائد للتخفيف، ولولا ذلك لقلت: صاد وعار، وقلبت الواو ألفا، كما قلبتها في خاف. قال: والدليل على أنه افعل، ميء أخواته على هذا في الألوان والعيوب، نحو: اسود واحمر، وإنما قالوا: عور وعرج للتخفيف، وكذلك قياس عمي، وإن لم يسمع، لهذا لا يقال من هذا الباب: ما أفعله، في التعجب، لأن أصله يزيد على الثلاثي، ولا يمكن بناء الرباعي من الرباعي، وإنما يبنى الوزن الأكثر من الأقل. كذا في اللسان. وابن صائد، أو صياد: الذي كان يظن أنه الدجال، وفي حديث جابر: كان يحلف أن ابن صياد الدجال وقد اختلف الناس فيه كثيرا، وهو رجل من اليهود، أو دخيل فيهم، واسمه صاف فيما قيل، وكان عنده شيء من الكهانة أو السحر، وجملة أمره أنه كان فتنة امتحن الله بها عباده المؤمنين.  ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة  ، ثم إنه مات بالمدينة في الأكثر، وقيل إنه فقد يوم الحرة فلم يجدوه. والله أعلم. والصيود، كقبول: الصياد، يقال كلب صيود، وصقر صيود، وكذلك الأنثى، والجمع: صيد. قال الأزهري: وحكآ سيبويه عن يونس: صيد أيضا. وذلك فيمن قال رسل، مخففا، قال: وهي اللغة التميمية، وتكسر الصاد لتسلم الياء. والصيود: فرس مشهور نجيب. والصيود، كتنور: سهم صائب، عن ابن دريد. والصاد والصيد، بالكسر، ويحرك، الثلاثة عن ابن السكيت: داء يصيب الإبل في رؤوسها فتسيل من أنوفها مثل الزبد فتسمو عند ذلك برأسها، وفي بعض النسخ: برؤوسها، ولا تقد أن تلوي معه أعناقها. قال ابن السكيت: هما لغتان جيدتان في المحرك. ويقال: بعير صاد، أي ذو صاد كما يقا: رجل مال، ويوم راح، أي ذو مال وريح. وقيل أصل صاد: صيد، بالكسر قال ابن الأثير: ويجوز أن يروى: صاد، بالكسر، على أنه اسم فاعل من الصدى: العطش، قال: والصيد أيضا جمع الأصيد. وقال أبو عبيد: الصاد قدور الصفر والنحاس، وقيل: الصاد: الصفر نفسه. قال حسان بن ثابت:
  رأيت قدور الصاد حول بيوتنا                      قنابل سحما في المحلة صيما والجمع: صيدان، كتاج وتيجان، وقال بعضهم: الصيدان: النحاس: أو ضرب منه. والصاد: عرق بين عيني البعير وأنفه، ومنه يصيبه الصيد فلا يستطيع الالتفات، ج: أصياد. وجج، أي جمع الجمع: أصايد، قال حجل مولى بني فزارة:
  وحيث تلقى الهامة الأصايدا ويقال: دواء الصيد الكي بين عينيه فيذهب الصيد.

  وأصاده: آذاه، قال أبو مالك: يقال: أصدتنا منذ اليوم إصادة، أي آذيتنا. وأصاده: داواه من الصيد بالكي فأزاله، قالت الخنساء:
  وكان أبو حسان صخر أصادها                      ودوخها بالسيف حتى أقـرت ضد. وفيه نظر، قلبت الياء فيهما ألفا، على أصل القاعدة. وقال الليث وغيره: الصيد: مصدر الأصيد وهو: الملك لا يلتفت من زهوه، يمنا ولا شمالا والأصيد، أيضا: رافع رأسه كبرا، وهو مجاز، وإنما قيل للملك: أصيد لكونه يرفع رأسه كبرا. والأصيد: الذي لا يستطيع الالتفات. والأصيد: الأسد، لكونه يختال في مشيته ولا يلتفت، كأنه به صيد، كالمصطاد والصاد، على التمثيل بالبعير الصاد، ويوجد في بعض النسخ: والصياد، بتشديد التحتية، وهو بعينه نص التكملة. وهو الصواب.
 ومما يستدرك عليه صاد المكان واصطاده: صاد فيه، قال:
  أحب ما اصطاد مكأن تخليه وقيل: إنه جعل المكان مصطادا، كما يصطاد الوحش.
 قال سيبويه: من كلام العرب: صدنأ قنوين، يريد: صدنا وحش قنوين، وإنما قنوان: اسم أرض. ويقال: أصدت غيري، إذا حملته على الصيد، وأغريته به. وفي الحديث: إنا اصدنا حمار وحش، قال ابن الأثير: هكذا يروى بصاد مشددة، وأصله اصطدنا، مثل اصبر في اصطبر، وأصل التاء مبدلة من تاء افتعل. وحكى ابن الأعرابي: صدنا كمأة. قال الأزهري: وهو من جيد كلام العرب، ولم يفسره. قال ابن سيده: وعندي أنه يريد: استثرنا كما يستثار الوحش.
 وحكى ثعلب: صدنا ماء السمأء، أي أخذناه. وفي التهذيب: والعرب تقول: خرجنا نصيد بيض النعام، ونصيد الكمأة. وكل ذلك مجاز. واصطاد فهو مصطاد، والمصيد مصطاد أيضا. والصيود، من النساء، كصبور: السيئة الخلق. وفي حديث الحجاج: قال لامرأة إنك كتون، كفوت، صيود، أراد أنها تصيد شيئا من زوجها. وفعول من أبنية المبالغة. وأصيد الله بعيره. والصيداء: الحصى. وصيدان الحصى: صغارها. والصائد: الساق، بلغة أهل اليمن.
 ومن المجاز: هو يصيد الناس بالمعروف، وفي المثل:  صيدك لا تحرمه  حث على انتهاز الفرص. ويقال  اقتصد تصد  أي توخ الحق والعدل تصب حاجتك. وتقول لأقيمن صيدك، ولاقبضن يدك. كذا في الأساس. والمصاد: أعلى الجبل. نقله شيخنا عن أبي علي اليوسي. والصائد: بطن من همدان، وهو كعب بن شرحبيل بن شراحيل بن عمرو بن جشم بن حاشد، منهم أبو ثمامة زياد بن عمرو بن عريب بن حنظلة بن دارم بن عبد الله بن كعب الصائد، قتل مع الحسين، رضي الله عنه، ذكره ابن الكلبي. ومنهم عبد الرحمن بن عبد رب الكعبة، مذكور في الطبقة الأولى من أهل الكوفة، عن عبد الله بن عمرو بن العاص، وعنه الشعبي، ذكره أبو علي الغساني. وأصيد بن سلمة السلمي، وقصته في الإصابة. وأصيد بن عبد الله الهذلي. وقيل: الغفاري، له ذكر في حديث منقطع، كذا في التجريد. والصياد اشتهر به أبو بكر محمد بن أحمد بن يوسف بن وصيف، صدوق ثقة، روى عنه الخطيب البغدادي. وأبو الخير الصياد اليمني: أحد الأولياء المشهورين في عصر المصنف. والصيد: السمك، يمانية، سمعته ممن أثق به من عرب اليمن. والصيادية: أرز يطبخ بالسمك، عامية.

##### Türkçe

**صاده** onu avladı/avladı onu; **يصيده** (onu avlar), **كباع يبيع** gibi; ve **يصاده** (onu avlar), **كهاب يهاب** gibi; mâzîde aynın kesriyle, muzâride fethiyle; İbnü’l-A‘râbî ve başkaları bunu açıkça belirtmiştir: **اصطاده**; onu en meşhur olana göre tefsir etti; yani onu ağdan aldı; yahut onu tuzağa düşürdü. Ve falan kimse vahşi hayvanı avlamak için çıkar; yani onun avını talep eder. Her vahşi hayvan **صيد**dir; avlansın yahut avlanmasın; bunu İbnü’l-A‘râbî nakletti. İbn Sîde dedi: Bu, şâz bir sözdür. Hadiste **الصيد**in zikri tekrar etmiştir; isim olarak, fiil olarak ve mastar olarak. Denir: **صاد يصيد صيدا**; o hâlde o **صائد**dir ve **مصيد**dir. Ve **الصيد** bazen bizzat avlanmış olana da vâki olur; mastarla adlandırma olarak; Yüce Allah’ın sözü gibi: **لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم**. Yahut denmez ki bir şeye: **صيد**; ancak menî‘ (kaçan/ele geçirilmesi güç) helâl olan ve sahibi olmayan şey için. Ve Yüce Allah’ın sözü hakkında: **أحل لكم صيد البحر وطعامه**; İbn Sîde, İbn Cinnî’den nakletti ki o, mastarı mef‘ûlün yerine koymuştur. Ve **صيد**: Yemen’de yüksek bir dağdır; bunu es-Sağânî nakletti. Ondandır: **نقيل صيد**; o dağa nisbet edilen bir geçit. Ve **الصيدان** (feth ile): bakırdır. Ka‘b dedi:

  وقدرا تغرق الأوصال فيه                      من الصيدان مترعة ركودا

Ve **التهذيب**’de, Ebû ‘Amr’dan: Tencerede **صيدان** ve **صيداء** olur; onda altın ve gümüş parıltısı gibi bir şey olur; ve onun en iyisi altın gibi olanıdır. Ve **الصيدان** (feth ile): taş tencerelerdir. Ebû Züeyb dedi:

  وسود من الصيدان فيها مذانب                      نضار إذا لم نستفدها نعارها

İbn Berrî dedi: Bu beyt, **الصيدان**dan sâdın fethiyle de kesriyle de rivayet olunur. Kim onu feth ederse, **الصيدان**ı **صيدانة**nin cemi‘si kılar; böylece **تمر** ve **تمرة** bâbından olur. Kim onu kesr ederse, onu bakır için **صاد**ın cemi‘si kılar; ve **صاد** ve **صيدان**; **تاج** ve **تيجان** gibidir. Ve **الصيدانة**: gûldür; İbnü’s-Sikkît’ten. Ve kadınlardan: kötü huylu ve çok konuşan; yine ondan. Ve **الصيداء**: taşlı, sert topraktır. Nadr dedi: **الصيداء**: toprağı kırmızı, taşları sert, yerle düz olan arazidir. Ebû Vecze dedi: **الصيداء**: çakıldır. Ebû ‘Amr’dan: **الصيداء**: düz arazidir; eğer onda çakıl varsa o **قاع**dır. Ve **صيداء** (lâmsız): Şam sahilinde, Dımaşk amellerinden, Sûr’un doğusunda bir beldedir; arası altı fersahtır. **المراصد**’da dedi: Halkı kısaltır. Ve tanınmazlar. Ondandır: müsned sahibi hâfız Ebû’l-Hüseyn Muhammed b. Ahmed b. Cemî‘ el-Gassânî; doğumu **صيداء**’da 305 senesidir. Ve vefatı 406 senesidir. Ve bir diğeri Havrân’dadır; **المراصد**’da: onda **صداء** da denir; yâ’nın hazfiyle. Ve **صيداء**; **صدآء** ve **صداء**da bir lugattır: bir kuyu adıdır; hemzede ve **سعد**da, yakın bir yerde, zikri geçti. Ve **صيداء**: meşhur şair Zü’r-Rumme’nin kendisiyle teşbîb ettiği bir kadının adıdır; şöyle dedi:

  وإن هوى صيداء في ذات نفسه                      لسائر أسباب الصبابة راجـح

Ve **الصيداء**: beyaz taşlardır; onlardan tencereler yapılır; **الصيدان** gibi. Ve **بنو الصيداء**: Esed b. Huzeyme’den bir batındır; o da ‘Amr b. Ka‘în b. el-Hâris b. Sa‘lebe b. Dûdân b. Esed’dir. Onlardandır: Ebû Kurra el-Esedî ve İbn ‘Umeyre b. Hassân’ın şeyhi. Ve **المصيد** ve **المصيدة**; ikisi de kesr iledir; **الصحاح**’ta böyle. Ezherî’nin hattıyla: ikisinin fethiyle. Ve **المصيدة**; **كمعيشة** gibi; ve **المصباح**’ta vezni **بكريمة** ile; onda nazar vardır. Kendisiyle av yapılan şeydir. Ve o, mu‘tel yâ’nın kızlarındandır; ve cem‘i: **مصايد**; hemzesiz; **معايش** gibi. Ve denir: **صدت فلانا صيدا**; eğer onu onun için avladıysan; “ona bir ihtiyaç aradım” sözün gibi; yani onu onun için aradım.

Ve mecazdan: **صدت فلانا**; eğer onu **أصيد** kıldıysan; es-Sağânî’den; yani boynu eğik. Ve **صيد** oldu; **كفرح** (gibi) **يصيد صيدا**. Leys dedi: Hicaz ehli yâ’yı ve vâv’ı isbât eder; **صيد** ve **عور** gibi; başkaları **صاد** ve **عار** der. Cevherî dedi: Yâ ancak aslında sahih olduğu için sahih oldu; ona delâlet etsin diye; o da **اصيد**dir, teşdîd ile; ve yine **اعور**; çünkü **عور** ve **اعور**un mânâsı birdir; ancak ziyâdeler ondan hafifletme için hazfedildi. Ve bu olmasaydı, **صاد** ve **عار** derdin; ve vâv’ı elife çevirirdin; onu **خاف**ta çevirdiğin gibi. Dedi: Onun **افعل** olduğuna delil, renklerde ve ayıplarda kardeşlerinin bunun üzere gelmesidir; **اسود** ve **احمر** gibi. Ancak hafifletme için **عور** ve **عرج** dediler. Ve yine **عمي**nin kıyası böyledir; işitilmese bile. Bundan dolayı bu bâbdan taaccübde “**ما أفعله**” denmez; çünkü aslı üçlüden fazladır; ve dörtlü dörtlüden bina edilemez; ancak daha çok olan vezin daha az olandan bina edilir. **اللسان**’da böyledir. Ve **ابن صائد** yahut **صياد**: onun Deccâl olduğu zannedilen kimsedir. Câbir hadîsinde: İbn **صياد**ın Deccâl olduğuna yemin ederdi. İnsanlar onun hakkında çok ihtilâf ettiler. O, Yahudilerden bir adamdır; yahut onların içinde bir dâhildir. Adı, denildiğine göre, **صاف**tır. Onun yanında kâhinlikten yahut sihirden bir şey vardı. İşinin cümlesi: Allah’ın onunla mümin kullarını imtihan ettiği bir fitne idi: **ليهلك من هلك عن بينة ويحيا من حي عن بينة**. Sonra o, çoğunlukla Medine’de öldü; ve denildi ki Harre günü kayboldu da onu bulamadılar. Allah daha iyi bilir. Ve **الصيود**; **كقبول** gibi: avcıdır. Denir: **كلب صيود** ve **صقر صيود**; dişisi de böyledir. Ve cem‘i: **صيد**. Ezherî dedi: Sîbeveyh, Yûnus’tan **صيد**i de nakletti. Bu, **رسل** diyen kimse hakkındadır; tahfîfli. Dedi: Bu Temîm lugatıdır; yâ selâmette kalsın diye sâd kesrelenir. Ve **الصيود**: meşhur, soylu bir attır. Ve **الصيود**; **كتنور** gibi: isabetli bir oktur; İbn Düreyd’den. Ve **الصاد** ve **الصيد**; kesr ile; ve harekelenir; üçü de İbnü’s-Sikkît’ten: develerin başlarında isabet eden bir hastalıktır; burunlarından köpük gibi akar; o sırada başını kaldırır. Bazı nüshalarda: başlarıyla. Ve onunla beraber boyunlarını bükmeye güç yetiremez. İbnü’s-Sikkît dedi: Harekelide ikisi de iyi iki lugattır. Ve denir: **بعير صاد**; yani **صاد** sahibi; “mal sahibi adam” ve “rüzgâr sahibi gün” denildiği gibi. Ve denildi: **صاد**ın aslı **صيد**dir; kesr ile. İbnü’l-Esîr dedi: **صاد**; kesr ile de rivayet olunması câizdir; **الصدى**dan (susuzluk) ism-i fâil olması üzere. Dedi: Ve **الصيد** ayrıca **الأصيد**in cem‘idir. Ebû ‘Ubeyd dedi: **الصاد**; sarı (pirinç) ve bakır tencerelerdir. Ve denildi: **الصاد**; bizzat sarıdır. Hassân b. Sâbit dedi:

  رأيت قدور الصاد حول بيوتنا                      قنابل سحما في المحلة صيما

Ve cem‘i: **صيدان**; **تاج** ve **تيجان** gibi. Bazıları dedi: **الصيدان**: bakırdır; yahut ondan bir türdür. Ve **الصاد**: devenin iki gözü ile burnu arasında bir damardır; ondan **الصيد** ona isabet eder de dönüp bakmaya güç yetiremez. Cem‘i: **أصياد**. Ve **جج**; yani cem‘in cem‘i: **أصايد**. Hacl, Benî Fezâre’nin mevlâsı dedi:

  وحيث تلقى الهامة الأصايدا

Ve denir: **دواء الصيد**; iki gözünün arasını dağlamaktır; böylece **الصيد** gider.

Ve **أصاده**: ona eziyet etti; Ebû Mâlik dedi ki: “Bugünden beri bize **إصادة** ettin (yapıyorsun) denir”; yani: bize eziyet ettin. Ve **أصاده**: dağlamayla av hastalığından onu tedavi etti de onu giderdi; el-Hansâ dedi ki:
  Ve Ebû Hassân Sahr onu **أصاد** etmişti                      ve onu kılıçla sersemletmişti, ta ki karşı (zıdd) ikrar edinceye kadar. Bunun hakkında bir bakış (itiraz) vardır; ikisinde de **الياء**’yı **ألف**’a çevirdi; kaidenin aslı üzere. Leys ve başkaları dedi ki: **الصيد**: **الأصيد**’in masdarıdır; o da: gururundan sağa da sola da dönüp bakmayan hükümdardır. Ve **الأصيد** ayrıca: kibirle başını kaldırandır; bu mecazdır; hükümdara **أصيد** denmesi ancak, kibirle başını kaldırması sebebiyledir. Ve **الأصيد**: dönüp bakmaya güç yetiremeyendir. Ve **الأصيد**: aslandır; yürüyüşünde salınması ve dönüp bakmaması sebebiyle; sanki onda **صيد** vardır; **المصطاد** ve **الصاد** gibi; **الصاد** deve ile temsil üzere. Bazı nüshalarda şu bulunur: ve **الصياد**; **التحتية**’yi şeddeli (olarak); ve o, tekmilenin metninin aynısıdır. Ve doğru olan odur.

Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **صاد** mekânı ve **اصطاده**: onda avladı; dedi ki:
  En sevdiğim, onu boş bırakmandır diye **مكأن**’ı avlamıştır. Ve denildi ki: mekânı, vahşi hayvanın avlandığı gibi, avlanmış (bir şey) kıldı.
Sîbeveyh dedi ki: Arapların sözündendir: **صدنأ قنوين**; muradı: **صدنا** **وحش** **قنوين**’dir; ancak **قنوان**: bir yerin adıdır. Ve denir: **أصدت** başkasını; onu ava sevk ettiğin ve onu onunla kışkırttığın zaman. Hadiste: “Biz bir yaban eşeğini **اصدنا** ettik (avladık)” (vardır); İbnü’l-Esîr dedi ki: böylece şeddeli **صاد** ile rivayet olunur; aslı **اصطدنا**’dır; **اصطبر**’daki **اصبر** gibi; ve **التاء**’nın aslı, **افتعل**’in **تاء**’sından bedeldir. İbnü’l-A‘râbî nakletti: “**صدنا** **كمأة**.” Ezherî dedi ki: O, Arapların iyi sözündendir; onu tefsir etmedi. İbn Sîde dedi ki: Bana göre o, murad ediyor ki: vahşi hayvanın ürkütülüp kaldırıldığı gibi biz de ürküttük (kaldırdık).
Sa‘leb nakletti: “**صدنا** gök suyunu”; yani: onu aldık. Ve **التهذيب**’de: Araplar der ki: “Devekuşu yumurtası avlamak için çıktık” ve “**الكمأة** avlarız.” Bunların hepsi mecazdır. Ve **اصطاد**; o halde o **مصطاد**’dır; ve **المصيد** de **مصطاد**’dır ayrıca. Ve kadınlardan **الصيود**, **صبور** gibi: kötü huyludur. Haccâc’ın hadisinde: bir kadına dedi ki: “Sen **كتون**’sun, **كفوت**’sun, **صيود**’sun”; onun muradı: kocasından bir şeyi avlar (koparır) olmasıdır. Ve **فعول**, mübalağa kalıplarındandır. Ve Allah onun devesini **أصيد** etsin. Ve **الصيداء**: çakıl taşıdır. Ve **صيدان** çakıl: onun küçükleridir. Ve **الصائد**: baldırdır; Yemen ehlinin lügatinde.
Mecazdandır: o, insanları iyilikle avlar. Ve meselde:  “Senin avın; onu mahrum etme”; fırsatları ganimet bilmeye teşviktir. Ve denir: “**اقتصد** **تصد**”; yani: hakkı ve adaleti gözet; ihtiyacına isabet edersin. Ve dersin: “Senin avını mutlaka doğrultacağım” ve “elini mutlaka tutacağım.” Böylece **الأساس**’ta. Ve **المصاد**: dağın en üstüdür. Şeyhimiz bunu Ebû Ali el-Yûsî’den nakletti. Ve **الصائد**: Hemdân’dan bir batındır; o, Kâ‘b b. Şurahbîl b. Şarâhîl b. Amr b. Cuşem b. Hâşid’dir; onlardandır: Ebû Semâme Ziyâd b. Amr b. Arîb b. Hanzala b. Dârim b. Abdullâh b. Kâ‘b **الصائد**; Hüseyin ile birlikte öldürüldü—Allah ondan razı olsun—İbnü’l-Kelbî onu zikretti. Ve onlardandır: Abdurrahman b. Abd Rabb el-Ka‘be; Kûfe ehlinin birinci tabakasında zikredilmiştir; Abdullah b. Amr b. el-Âs’tan (rivayet eder); ondan da Şa‘bî (rivayet eder); Ebû Ali el-Gassânî onu zikretti. Ve **أصيد** b. Seleme es-Sülemî; ve kıssası **الإصابة**’dadır. Ve **أصيد** b. Abdullâh el-Hüzelî. Ve denildi ki: el-Gıfârî; kopuk bir hadiste onun zikri vardır; **التجريد**’de böyle. Ve **الصياد** ile meşhur olan: Ebû Bekir Muhammed b. Ahmed b. Yûsuf b. Vasîf’tir; doğru sözlü, sika; ondan Hatîb el-Bağdâdî rivayet etti. Ve Ebû’l-Hayr **الصياد** el-Yemenî: musannifin asrında meşhur velîlerden biridir. Ve **الصيد**: balıktır; Yemen lügatidir; onu Yemen Araplarından güvendiğim kimseden işittim. Ve **الصيادية**: balıkla pişirilen pirinçtir; avamîdir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَادَهُ
1 صَادَهُ ذ , (S, M, A, Mgh, Msb, K,) like بَاعَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ,] aor. يَصِيدُ, (S, Msb, K,) inf. n. صَيْدٌ; (S, M, Mgh, Msb;) and صَادَهُ, (S, &c.,) like هَابَهُ, (MF,) [first pers. صِدْتُ, as above, but originally صَيِدْتُ, whereas the first pers. of the former is originally صَيَدْتُ,] aor. يَصَادُ; (IAar, S, Msb, K;) and ↓ اصطادهُ, (S, M, A, L, Msb, K,) also written and pronounced اِصَّادَهُ; (L;) and ↓ تصيّدهُ; (M, A, L;) He took, captured, or caught, it; (Mgh, L;) [made it his prey;] snared, or ensnared, it; trapped, or entrapped, it; (MF;) or sought to take, capture, catch, snare, or trap, it; hunted it, or chased it: namely, [game, i. e.] any kind of wild animals, or the like, (L,) fowl, &c., (Msb,) and fish. (L.) [And صَادَ, and ↓ اصطاد, and ↓ تصيّد, without the mention of the object, this being understood, He took, captured, caught, snared or ensnared, trapped or entrapped, game, i. e. any kind of wild animals, or the like, fowl, &c., or fish; or he sought to take &c.; he hunted or chased, stalked, or lurked for game; he fowled; or he fished.] You say, ↓ خَرَجَ يَتَصَيَّدُ [&c., meaning He went forth to take &c., or seeking to take &c., game, or wild animals or the like; to hunt or chase, to stalk, or lurk for game; to fowl; or to fish]. (S, K.) And الوَحْشَ ↓ خَرَجَ يَتَصَيَّدُ He went forth [to take &c., or] seeking to take &c., the wild animals. (L.) And صِدْتُ فُلَانًا صَيْدًا i. q. صِدْتُ لَهُ [I took &c., or sought to take &c., for such a one, game, or a wild animal, or wild animals, or the like]. (M, * K.) And صاد المَكَانَ, and ↓ اصطادهُ, i. q. صاد فِيهِ [He took &c., or sought to take &c., game, or wild animals, or the like, in the place]: Sb mentions, as a phrase of the Arabs, صِدْنَا قَنَوَيْنِ meaning صِدْنَا وَحْشَ قَنَوَيْنِ: قَنَوَانِ being the name of a certain land [or of two mountains]. (M.) And الصَّقْرُ يَصِيدُ [The hawk preys]. (Msb and K in art. صقر.) ذَوَاتُ الصَّيْدِ is applied to beasts and to birds [That prey upon others; predatory]. (S and K in art. جرج, &c.) ― -b2- [Hence,] one says, هُوَ يَصِيدُ النَّاسَ بِالمَعْرُوفِ (tropical:) [He captivates men by goodness, beneficence, or kindness]. (A.) ― -b3- And اِقْتَصِدْ تَصِدْ (tropical:) Aim thou at that which is right and just: thou shalt obtain that which thou wantest. (A.) ― -b4- خَرَجْنَا نَصِيدُ بَيْضَ النَّعَامِ (tropical:) [We went forth to take, or hunt after, the eggs of ostriches]. (T, TA.) ― -b5- And صِدْنَا الكَمَأَةَ, (M, A, TA,) a good phrase of the Arabs, mentioned, but not expl., by IAar; app. meaning (tropical:) We drew forth truffles [from the ground] like as one draws forth wild animals [from their lurking-places]. (M, TA.) ― -b6- And صِدْنَا مَآءَ السَّمَآءِ (tropical:) We took [or caught in vessels or collected] the water of the sky. (Th, M, A. *) -A2- صَيِدَ, (Lth, S, M, L,) of the dial. of El- Hijلz, aor. يَصْيَدُ, (Lth, L,) inf. n. صَيَدٌ; (Lth, S, M, L;) and صَادَ, (Lth, M, L,) [aor. يَصِيدُ;] He (a camel) had the disease termed صَيَدٌ [expl. below]: (Lth, S, M, L:) the ى in صَيِدَ is preserved unchanged because it is so preserved in the original form, which is ↓ اِصْيَدَّ, (S,) though they may not have said اِصْيَدَّ; (Sb, M;) and the like is the case in عَوِرَ: (Sb, * S, M: *) the augmentative letters are rejected for the purpose of alleviation: hence, one does not say, in the case of verbs of this class, مَا أَفْعَلَهُ, [i. e. مَا أَصْيَدَهُ, and مَا أَعُوَرَهُ, and the like,] forming thus verbs of wonder, because the original form is augmented, and a verb of four letters cannot be formed from a verb of four letters, for a measure can only be formed from a measure that is less. (S.) Also, both verbs, (the former accord. to the S and M, and ↓ the latter likewise accord. to the M,) (assumed tropical:) He (a man) was unable to look aside, (S, M,) by reason of disease. (S.) And صَيِدَ, inf. n. صَيَدٌ, (assumed tropical:) He raised his head, by reason of pride: and (assumed tropical:) he (a king) looked not aside, to the right or left. (S.) And صَيِدَ (K, TA, in the CK [erroneously] صَئِدَ,) (tropical:) He (a man, TA) had an inclining, or a bending, neck. (K, TA.) -A3- And صِدْتُ فُلَانًا (tropical:) I made such a one to have an inclining, or a bending, neck. (K, TA. [See also 4.])

اصادهُ
4 اصادهُ ذ He made him, incited him, or induced him, to take &c., or to seek to take &c., wild animals, or the like, [fowl,] or fish. (L.) -A2- Also He, or it, [app. meaning the vein called صَاد, or the disease termed صَيَد,] annoyed, or hurt, him; (K;) namely, a camel. (TK.) ― -b2- And He cured him (i. e. a camel, TK) of the disease termed صَيَد, (K, TA,) by burning with a hot iron. (TA.) Thus it has two contr. significations. (K.) ― -b3- And أَصْيَدَ بَعِيرَهُ He (God) caused his camel to have the disease termed صَيَد. (M.)

5 تَصَيَّدَ see 1, in four places.

8 اـِصْتَيَدَ see 1, in three places.

9 اـِصْيَدَّ see 1, in the latter half of the paragraph, in two places.

صَادٌ
صَادٌ ذ A certain vein (M, K) between the eyes of a camel, (K,) or between the eye and the nose; (M;) whence the disease termed صَيَد: pl. أَصْيَادٌ and pl. pl. أَصَايِدُ [in the CK أَصائِدُ]. (K.) ― -b2- See also صَيَدٌ, in two places. ― -b3- And see أَصْيَدُ, likewise in two places. -A2- Also Brass; syn. صُفْرٌ: and copper: (S, M, K:) or a species thereof: (K:) or cooking-pots made of صُفْر, (A'Obeyd, TA,) or of copper: (A'Obeyd, M, TA:) pl. صِيدَانٌ, (M, TA,) like تِيجَانٌ pl. of تَاجٌ: and some say that ↓ صَيْدَانٌ [q. v., thus written with fet-h to the ص,] signifies copper. (TA.) -A3- See also art. صود.

صَيْدٌ
صَيْدٌ ذ an instance of فَعْلٌ in the sense of مَفْعُولٌ, (Msb,) or an inf. n. used as a subst. [properly so called, and therefore used in a sing. and in a pl. sense], (Msb, TA,) [i. e.] an inf. n. used in the place of the objective complement of its verb; (IJ, M;) [Game, chase, or prey; an object, or objects, of the chase or the like;] i. q. ↓ مَصِيدٌ (S, Mgh, K, TA) used as a subst.; (TA;) meaning what is taken, captured, or caught; or sought to be taken or captured or caught; [by the chase, or by means of a snare or trap, or by artifice of any kind;] of wild animals or the like; (L;) of fowl &c.; (Msb;) and of fish: (L:) or what is repugnant, or difficult of approach, (Mgh, L, K,) wild, or shy, by nature, not to be taken but by means of artifice, whatever it be, (Mgh,) but lawful to be taken, (L,) having no owner: (L, K:) or any wild animal, or wild animals, whether, or not, taken or sought to be taken: (IAar, M:) but this last application of the word is a deviation from general usage: (M:) pl. صُيُودٌ. (Mgh, Msb.) [Also The quarry of the hawk; the prey of any beast or bird &c.] صَيْدُكَ لَا تُحْرَمْهُ (Meyd, A, but in the latter صَيْدَكَ, [for اِلْزَمْ صَيْدَكَ,]) is a prov. (Meyd, A) inciting one to seize an opportunity, (A,) applied to a man who seeks another to execute blood-revenge upon him, and lights upon him when he is inadvertent; meaning Thy prey has become within thy power, therefore be not thou neglectful of him [so as to suffer him to escape, or rather be not thou rendered hopeless of him]. (Meyd. [See also Freytag's Arab. Prov. i. 712; where تُحْرَمُهُ is put in the place of تُحْرَمْهُ.]) -A2- See also صَيَدٌ.

صِيدٌ
صِيدٌ ذ : see the next paragraph.

صَيَدٌ
صَيَدٌ ذ (S, M, A, L, K) and ↓ صِيدٌ, with kesr, (K,) or ↓ صَيْدٌ, (L,) and ↓ صَادٌ, (M, * L, K,) A certain disease in a camel's head, in consequence of which he raises it: (S:) a certain disease which causes a camel to raise his head: or a certain disease in a camel's head, which causes his neck to twist: (M:) or a certain disease which attacks camels in the head, in consequence of which there flows from their noses what resembles froth, or foam, and they raise their heads: (ISk, L, K: *) or a certain disease in a camel's neck, in consequence of which he is unable to turn his face aside: it is said that its cure is burning with a hot iron (A, TA) between the eyes: (TA:) [for] it arises from a vein between the eyes, called صَاد. (K.) [Hence,] also صَيَدٌ, (M, * A,) and ↓ صَادٌ, (M,) Fixedness of the face of a king, so that it does not turn aside (M, A) to the right or left, by reason of pride. (A. [See also صَيِدَ, of which it is the inf. n.]) [And the former, (tropical:) An inclination, or bending, of the neck: (see صَيِدَ:) hence,] one says, لَأُقِيمَنَّ صَيَدَكَ (tropical:) [I will assuredly straighten the bending of thy neck: or I will assuredly rectify thy proud stiffness]. (A.)

صَيِدٌ
صَيِدٌ ذ : see أَصْيَدُ.

صَادِىٌّ
صَادِىٌّ ذ [Of, or made of, brass or copper:] a rel. n. from صَادٌ signifying “ brass ” and “ copper. ” (S.)

صَيْدَآءُ
صَيْدَآءُ ذ Stones, (S, A, L, K,) or stone, (M,) of a white colour, (M, L,) of which cooking-pots are made; (S, M, A, L, K;) as also ↓ صَيْدَانٌ. (A, L.) See also صَيْدَانٌ. ― -b2- And Rugged land or ground, (S, M, K,) containing stones: (M:) or land of which the earth is red, having rough stones even with the ground: (ISh:) or even, or level, ground, in which are pebbles: (AA:) or pebbles [themselves]. (Aboo-Wejreh, L.)

صَيْدَانٌ
صَيْدَانٌ ذ Copper: (L, K: see also صَادٌ:) and gold: (K:) [but this seems to be taken from the following passage in the T:] in the stone-cookingpot (البُرْمَة) there is sometimes [what is termed] صَيْدَانٌ and ↓ صَيْدَآءُ, in which is an appearance like the glistening of gold and silver; and the best is that which is like gold: so says AA. (T, L.) See also art. صدن. ― -b2- And Stone cookingpots: (S, L, K; and M in art. صدن:) a coll. gen. n.: n. un. with ة. (IB, L.) ― -b3- See also صَيْدَآءُ. ― -b4- صَيْدَانُ الحَصَى Small pebbles. (L. [See also art صدن.])

صَيْدَانَةٌ
صَيْدَانَةٌ ذ [as a n. un.: see صَيْدَانٌ, above. ― -b2- Also] A [demon of the kind called] غُول. (ISk, S, K.) ― -b3- And A woman of evil disposition, (ISk, S, K,) [and] so ↓ صَيُودٌ, (M,) and of much talk. (ISk, S, K.) ― -b4- See also art. صدن.

صَيُودٌ
صَيُودٌ ذ : see صَيَّادٌ. ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A woman who takes, captures, or ensnares, something from her husband. (L, from a trad.) See also صَيْدَانَةٌ.

رَجُلٌ صَيَّادٌ
رَجُلٌ صَيَّادٌ ذ [A man accustomed to, or in the habit of, taking, capturing, catching, snaring, or trapping, game, i. e. any kind of wild animals, or the like, fowl, &c., or fish; a sportsman; a hunter, a fowler, or a fisherman: see 1, second sentence]: (Msb:) and ↓ صَيُودٌ signifies the same as صَيَّادٌ: (K:) you say كَلْبٌ صَيُودٌ [A dog used for hunting]: (S, A:) and صَقْرٌ صَيُودٌ [A hawk used for catching game]: and the same epithet is applied to a female: (M:) its pl. is صُيُدٌ (S, M, A) and صِيدٌ; (Yoo, Sb, S, M;) the latter of the dial. of those, (S, M,) namely, the tribe of Temeem, (M,) who say رُسْلٌ [for رُسُلٌ]; (S, M;) the ص being with kesr in order that the ى may be preserved unchanged. (S.) ― -b2- See also أَصْيَدُ, last sentence.

صَائِدٌ
صَائِدٌ ذ , applied to a man, Practising الصَّيْد [i. e. the taking, capturing, or catching, &c., of game, or any kind of wild animals, or the like, fowl, &c., or fish; hunting, fowling, or fishing: see 1, second sentence]. (Mgh, Msb.) ― -b2- الصَّائِدُ in the dial. of El-Yemen signifies The shank; syn. السَّاقُ. (M.)

صَيُّودٌ
صَيُّودٌ ذ , like تَنُّورٌ [in measure], An arrow going right, or hitting the mark. (K.)

أَصْيَدُ
أَصْيَدُ ذ [More, or most, wont, or able, to take, or capture, or catch, game, or prey]. أَصْيَدُ مِنْ لَيْثِ عِفِرِّينَ وَمِنْ ضَيْوَنٍ [More wont, or able, to capture prey than the lion of 'Ifirreen and than the he-cat] is a prov. (Meyd.) -A2- Also A camel having the disease termed صَيَد; (S, M, A, L;) and so ↓ صَادٌ, for ذُو صَادٍ, (L, K,) like مَالٌ for ذُو مَالٍ, (L,) or for ↓ صَيِدٌ: (L:) pl. of the first صِيدٌ. (L.) [Hence,] (assumed tropical:) A man unable to look aside, (S, M,) by reason of disease. (S.) (assumed tropical:) A man who raises his head by reason of pride. (S.) (tropical:) A king who looks not aside, (M, A,) to the right or left, by reason of his pride. (A.) (assumed tropical:) A king: (K:) originally used in relation to a camel, and a king is so called because he raises his head by reason of pride, or because he does not look to the right or left. (S.) And A man having an inclining, or a bending, neck. (K, TA.) ― -b2- الأَصْيَدُ (assumed tropical:) The lion; (K;) because he walks proudly, not looking aside, as though he had the disease termed صَيَد; (TA;) as also ↓ المُصْطَادُ [as act. part. n. of 8]; and ↓ الصَّادُ; (K, TA;) thus likened to a camel having the disease above mentioned; or, as in some copies of the K, not الصَّادُ, but ↓ الصَيَّادُ. (TA.)

مَصَادٌ
مَصَادٌ ذ and ↓ مُصْطَادٌ and ↓ مُتَصَيَّدٌ [A place of taking, capturing, or catching, &c., of game, or any kind of wild animals, or the like, fowl, &c., or fish; a place of hunting, fowling, or fishing]. (A. [The meaning is there indicated by the context, but not expressed.]) -A2- مَصَادٌ also signifies The upper, or highest, part of a mountain. (MF, from Aboo-'Alee El-Yoosee. [But this, accord. to the S &c., belongs to art. مصد.])

مَصْيَدٌ
مَصْيَدٌ ذ and مِصْيَدٌ: see مِصْيَدَةٌ.

مَصِيدٌ
مَصِيدٌ ذ pass. part. n. of 1: (Mgh, Msb:) see صَيْدٌ.

مِصْيَدَةٌ
مِصْيَدَةٌ ذ (S, M, A, Msb, K) and مَصْيَدَةٌ (M, and so in the handwriting of Az accord. to the L) and ↓ مِصْيَدٌ (S, L, Msb, K) and ↓ مَصْيَدٌ (so in the handwriting of Az accord. to the L) and ↓ مَصِيدَةٌ (M, Msb, K) A thing used for the purpose of الصَّيْد [or the taking, capturing, or catching, &c., of game, or any kind of wild animals, or the like, fowl, &c., or fish]; (T, S, M, A, Msb, K;) a snare, trap, gin, or net; (MA in explanation of the first and last;) [the first and third said by Golius, on the authority of Meyd, to be applied peculiarly to a net; but all signify also any kind of trap: see شَهْمٌ:] pl. مَصَايِدُ, without ء. (L, Msb.)

مَصِيدَةٌ
مَصِيدَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

مُصْطَادٌ
مُصْطَادٌ ذ : see أَصْيَدُ: ― -b2- and see also مَصَادٌ.

مُتَصَيَّدٌ
مُتَصَيَّدٌ ذ : see مَصَادٌ.

##### Türkçe

**صَادَهُ**
1 **صَادَهُ** ذ, (S, M, A, Mgh, Msb, K,) **بَاعَهُ** gibi, (MF,) [birinci şahıs **صِدْتُ**,] muzâri‘ **يَصِيدُ**, (S, Msb, K,) mastar **صَيْدٌ**; (S, M, Mgh, Msb;) ve **صَادَهُ**, (S, vb.,) **هَابَهُ** gibi, (MF,) [birinci şahıs **صِدْتُ**, yukarıdaki gibi; fakat aslında **صَيِدْتُ** idi; öncekinin birinci şahsı ise aslında **صَيَدْتُ**’dur,] muzâri‘ **يَصَادُ**; (IAar, S, Msb, K;) ve ↓ **اصطادهُ**, (S, M, A, L, Msb, K,) ayrıca yazılıp söylenişi **اِصَّادَهُ**; (L;) ve ↓ **تصيّدهُ**; (M, A, L;) O, onu aldı, ele geçirdi veya yakaladı; (Mgh, L;) [onu avı yaptı;] onu tuzağa düşürdü veya ağla yakaladı; onu kapanla yakaladı veya kapanla tuzağa düşürdü; (MF;) yahut onu almak, ele geçirmek, yakalamak, tuzağa düşürmek veya kapanla yakalamak istedi; onu avladı veya peşine düştü: yani, (L,) [av, yani] her türlü yaban hayvanı veya benzeri, (L,) kuş vb., (Msb,) ve balık. (L.) [Ve **صَادَ**, ve ↓ **اصطاد**, ve ↓ **تصيّد**, mef‘ûl zikredilmeksizin, bu anlaşılmış olarak: O, avı—yani her türlü yaban hayvanı veya benzeri, kuş vb., yahut balık—aldı, ele geçirdi, yakaladı, tuzağa düşürdü veya ağla yakaladı, kapanla yakaladı veya kapanla tuzağa düşürdü; yahut almak vb. istedi; avladı veya peşine düştü, avı gözetledi veya av için pusuya yattı; kuş avladı; yahut balık avladı.] Şöyle dersin: ↓ **خَرَجَ يَتَصَيَّدُ** [&c., yani: O, avı almak vb. için, yahut almak vb. arayışıyla; yaban hayvanlarını veya benzerini; avlamak veya peşine düşmek, avı gözetlemek veya av için pusuya yatmak; kuş avlamak; yahut balık avlamak üzere dışarı çıktı]. (S, K.) Ve **الوَحْشَ** ↓ **خَرَجَ يَتَصَيَّدُ** O, yaban hayvanlarını almak vb. için yahut almak vb. arayışıyla dışarı çıktı. (L.) Ve **صِدْتُ فُلَانًا صَيْدًا** yani **صِدْتُ لَهُ** [Ben, falanca için avı veya bir yaban hayvanını yahut yaban hayvanlarını veya benzerini aldım vb.; yahut almak vb. istedim]. (M, * K.) Ve **صاد المَكَانَ**, ve ↓ **اصطادهُ**, yani **صاد فِيهِ** [O, mekânda avı veya yaban hayvanlarını veya benzerini aldı vb.; yahut almak vb. istedi]: Sb, Arapların bir sözü olarak **صِدْنَا قَنَوَيْنِ**’i zikreder; mânâsı **صِدْنَا وَحْشَ قَنَوَيْنِ**: **قَنَوَانِ** belirli bir yerin [yahut iki dağın] adıdır. (M.) Ve **الصَّقْرُ يَصِيدُ** [Doğan avlanır]. (Msb ve K, madde **صقر**’da.) **ذَوَاتُ الصَّيْدِ** yırtıcı hayvanlara ve kuşlara söylenir [başkalarını avlayan; yırtıcı]. (S ve K, madde **جرج** vb.’de.) ― -b2- [Bundan dolayı,] şöyle denir: **هُوَ يَصِيدُ النَّاسَ بِالمَعْرُوفِ** (mecaz:) [O, insanları iyilikle, ihsanla veya nezaketle kendine bağlar]. (A.) ― -b3- Ve **اِقْتَصِدْ تَصِدْ** (mecaz:) Doğru ve adil olana yönel: istediğini elde edersin. (A.) ― -b4- **خَرَجْنَا نَصِيدُ بَيْضَ النَّعَامِ** (mecaz:) [Biz, devekuşlarının yumurtalarını almak yahut peşine düşmek için çıktık]. (T, TA.) ― -b5- Ve **صِدْنَا الكَمَأَةَ**, (M, A, TA,) IAar tarafından zikredilmiş, fakat açıklanmamış, Arapların güzel bir ifadesidir; görünüşe göre mânâsı (mecaz:) Biz, yer mantarlarını [topraktan] çıkardık; tıpkı birinin yaban hayvanlarını [saklandıkları yerlerden] çıkarması gibi. (M, TA.) ― -b6- Ve **صِدْنَا مَآءَ السَّمَآءِ** (mecaz:) Biz, göğün suyunu aldık [yahut kaplarda yakaladık veya topladık]. (Th, M, A. *) -A2- **صَيِدَ**, (Lth, S, M, L,) Hicaz lehçesinden, muzâri‘ **يَصْيَدُ**, (Lth, L,) mastar **صَيَدٌ**; (Lth, S, M, L;) ve **صَادَ**, (Lth, M, L,) [muzâri‘ **يَصِيدُ**;] O (bir deve) **صَيَدٌ** denilen hastalığa yakalandı [aşağıda açıklanacaktır]: (Lth, S, M, L:) **صَيِدَ**’deki **ى**, aslî şekil olan ↓ **اِصْيَدَّ**’de korunmuş olduğu için değişmeden korunmuştur; (S,) her ne kadar **اِصْيَدَّ** dememiş olsalar da; (Sb, M;) ve benzeri durum **عَوِرَ**’dedir: (Sb, * S, M: *) artırma harfleri hafifletme amacıyla atılır: bundan dolayı bu sınıftan fiillerde **مَا أَفْعَلَهُ** denmez, [yani **مَا أَصْيَدَهُ**, ve **مَا أَعُوَرَهُ**, vb.,] böylece taaccüb fiilleri yapılmaz; çünkü aslî şekil artırmalıdır ve dört harfli bir fiilden dört harfli bir fiil türetilemez; zira bir vezin ancak kendisinden daha az olandan yapılabilir. (S.) Ayrıca, iki fiil de, (ilki S ve M’ye göre, ve ↓ ikincisi de M’ye göre,) (farazî mecaz:) O (bir adam) hastalık sebebiyle yana bakamaz oldu. (S, M.) Ve **صَيِدَ**, mastar **صَيَدٌ**, (farazî mecaz:) O, kibir sebebiyle başını kaldırdı: ve (farazî mecaz:) o (bir kral) sağa sola yana bakmadı. (S.) Ve **صَيِدَ** (K, TA, CK’de [yanlış olarak] **صَئِدَ**,) (mecaz:) O (bir adam, TA) eğik yahut bükük boyunlu oldu. (K, TA.) -A3- Ve **صِدْتُ فُلَانًا** (mecaz:) Ben, falancayı eğik yahut bükük boyunlu yaptım. (K, TA. [Ayrıca 4’e de bak.])

**اصادهُ**
4 **اصادهُ** ذ O, onu yaban hayvanlarını veya benzerini, [kuşu,] yahut balığı almak vb. yahut almak vb. istemek üzere yaptırdı, kışkırttı veya sevk etti. (L.) -A2- Ayrıca O, yahut o, [görünüşe göre **صَاد** denilen damar veya **صَيَد** denilen hastalık,] onu rahatsız etti veya incitti; (K;) yani bir deveyi. (TK.) ― -b2- Ve O, onu (yani bir deveyi, TK) **صَيَد** denilen hastalıktan, kızgın demirle dağlayarak, iyileştirdi. (TA.) Böylece iki zıt mânâsı vardır. (K.) ― -b3- Ve **أَصْيَدَ بَعِيرَهُ** O (Allah) onun devesine **صَيَد** denilen hastalığı verdi. (M.)

5 **تَصَيَّدَ**: 1’e bak, dört yerde.

8 **اـِصْتَيَدَ**: 1’e bak, üç yerde.

9 **اـِصْيَدَّ**: 1’e bak, paragrafın ikinci yarısında, iki yerde.

**صَادٌ**
**صَادٌ** ذ Devenin iki gözü arasındaki, (K,) yahut göz ile burun arasındaki; (M;) belirli bir damar; (M, K) buradan **صَيَد** denilen hastalık: çoğulu **أَصْيَادٌ** ve çoğulun çoğulu **أَصَايِدُ** [CK’de **أَصائِدُ**]. (K.) ― -b2- Ayrıca **صَيَدٌ**’e bak, iki yerde. ― -b3- Ve **أَصْيَدُ**’a da bak, yine iki yerde. -A2- Ayrıca Pirinç; eş anlamlısı **صُفْرٌ**: ve bakır: (S, M, K:) yahut onun bir türü: (K:) yahut **صُفْر**dan, (A'Obeyd, TA,) veya bakırdan yapılmış tencereler: (A'Obeyd, M, TA:) çoğulu **صِيدَانٌ**, (M, TA,) **تَاجٌ**’ın çoğulu **تِيجَانٌ** gibi: ve bazıları der ki ↓ **صَيْدَانٌ** [bkz., böylece **ص** üzerine fetha ile yazılmıştır] bakır demektir. (TA.) -A3- Ayrıca madde **صود**’a bak.

**صَيْdٌ**
**صَيْدٌ** ذ **مَفْعُولٌ** mânâsında **فَعْلٌ** vezninden bir örnek, (Msb,) yahut isim olarak kullanılan bir mastar [aslında böyle olup bu yüzden tekil ve çoğul mânâda kullanılır], (Msb, TA,) [yani] fiilinin mef‘ûl-ı mutlakı yerinde kullanılan bir mastar; (IJ, M;) [Av; av nesnesi veya av nesneleri;] ↓ **مَصِيدٌ** ile aynı; (S, Mgh, K, TA) isim olarak kullanılır; (TA;) mânâsı: alınan, ele geçirilen veya yakalanan; yahut alınması, ele geçirilmesi veya yakalanması istenen; [avla, yahut tuzak veya kapanla, yahut her türlü hile ile;] yaban hayvanlarından veya benzerinden; (L;) kuş vb.’den; (Msb;) ve balıktan: (L:) yahut yaklaşılması itici yahut zor olan, (Mgh, L, K,) tabiatı gereği vahşi yahut ürkek olan, hangi hile olursa olsun ancak hile ile alınan, (Mgh,) fakat alınması helâl olan, (L,) sahibi olmayan: (L, K:) yahut alınmış olsun olmasın, alınmış olması istenmiş olsun olmasın, her yaban hayvanı veya yaban hayvanları: (IAar, M:) fakat kelimenin bu son kullanımı genel kullanımdan sapmadır: (M:) çoğulu **صُيُودٌ**. (Mgh, Msb.) [Ayrıca doğanın avı; herhangi bir yırtıcı hayvanın veya kuşun vb. avı.] **صَيْدُكَ لَا تُحْرَمْهُ** (Meyd, A, fakat ikincisinde **صَيْدَكَ**, [**اِلْزَمْ صَيْدَكَ** için,]) bir darb-ı meseldir. (Meyd, A) fırsatı yakalamaya teşvik eder, (A,) kan davasını yerine getirmek için birini arayan ve onu gaflet hâlindeyken bulan kimseye uygulanır; mânâsı: Avın senin kudretin içine girdi; öyleyse onu ihmal etme [kaçmasına izin verecek şekilde; daha doğrusu ondan ümitsiz olma]. (Meyd. [Ayrıca Freytag’ın Arab. Prov. i. 712’sine de bak; orada **تُحْرَمُهُ**, **تُحْرَمْهُ** yerine konmuştur.]) -A2- Ayrıca **صَيَدٌ**’e bak.

**صِيدٌ**
**صِيدٌ** ذ: bir sonraki paragrafa bak.

**صَيَدٌ**
**صَيَدٌ** ذ (S, M, A, L, K) ve ↓ **صِيدٌ**, kesra ile, (K,) yahut ↓ **صَيْدٌ**, (L,) ve ↓ **صَادٌ**, (M, * L, K,) Devenin başında, bunun sonucu olarak başını kaldırdığı, belirli bir hastalık: (S:) devenin başını kaldırmasına sebep olan belirli bir hastalık: yahut devenin başında, boynunun bükülmesine sebep olan belirli bir hastalık: (M:) yahut develere baştan isabet eden, bunun sonucu olarak burunlarından köpüğe benzer bir şey akan ve başlarını kaldırdıkları belirli bir hastalık: (ISk, L, K: *) yahut devenin boynunda, bunun sonucu olarak yüzünü yana çeviremediği belirli bir hastalık: bunun tedavisinin, (A, TA) iki göz arasını kızgın demirle dağlamak olduğu söylenir: (TA:) [çünkü] iki göz arasında **صَاد** denilen bir damardan doğar. (K.) [Bundan dolayı,] ayrıca **صَيَدٌ**, (M, * A,) ve ↓ **صَادٌ**, (M,) Bir kralın yüzünün, kibir sebebiyle, (A,) sağa sola (M, A) dönmemesi şeklindeki donukluğu. (A. [Ayrıca bunun mastarı olduğu **صَيِدَ**’e de bak.]) [Ve birincisi, (mecaz:) Boynun eğikliği yahut büküklüğü: (**صَيِدَ**’e bak:) bundan dolayı,] şöyle denir: **لَأُقِيمَنَّ صَيَدَكَ** (mecaz:) [Boynunun büküklüğünü mutlaka doğrultacağım; yahut kibirli katılığını mutlaka düzelteceğim]. (A.)

**صَيِدٌ**
**صَيِدٌ** ذ: **أَصْيَدُ**’a bak.

**صَادِىٌّ**
**صَادِىٌّ** ذ [Pirinçten veya bakırdan olan yahut yapılmış olan:] “pirinç” ve “bakır” mânâsındaki **صَادٌ**’dan nisbet ismidir. (S.)

**صَيْدَآءُ**
**صَيْدَآءُ** ذ Taşlar, (S, A, L, K,) yahut taş, (M,) beyaz renkte, (M, L,) tencerelerin yapıldığı; (S, M, A, L, K;) bunun gibi ↓ **صَيْدَانٌ**. (A, L.) Ayrıca **صَيْدَانٌ**’a bak. ― -b2- Ve Taşlı engebeli arazi veya yer, (S, M, K,) taşlar içeren: (M:) yahut toprağı kırmızı olan, yerdeki taşları pürtüklü olan arazi: (ISh:) yahut içinde çakıl bulunan düz veya seviyeli yer: (AA:) yahut çakıllar [bizzat]. (Aboo-Wejreh, L.)

**صَيْدَانٌ**
**صَيْدَانٌ** ذ Bakır: (L, K: ayrıca **صَادٌ**’a da bak:) ve altın: (K:) [fakat bu, görünüşe göre T’deki şu pasajdan alınmıştır:] taş tencerede (**البُرْمَة**) bazen **صَيْدَانٌ** ve ↓ **صَيْدَآءُ** denilen [şey] bulunur; onda altın ve gümüş parıltısına benzer bir görünüş vardır; en iyisi altın gibi olandır: AA böyle der. (T, L.) Ayrıca madde **صدن**’a bak. ― -b2- Ve Taş tencereler: (S, L, K; ve M, madde **صدن**’da:) cem‘î cins ismidir: tekili ة iledir. (IB, L.) ― -b3- Ayrıca **صَيْدَآءُ**’a bak. ― -b4- **صَيْدَانُ الحَصَى** Küçük çakıllar. (L. [Ayrıca madde **صدن**’a da bak.])

**صَيْدَانَةٌ**
**صَيْدَانَةٌ** ذ [tekil isim olarak: yukarıda **صَيْدَانٌ**’a bak. ― -b2- Ayrıca] **غُول** denilen türden bir [cin]. (ISk, S, K.) ― -b3- Ve Kötü huylu bir kadın, (ISk, S, K,) [ve] bunun gibi ↓ **صَيُودٌ**, (M,) ve çok konuşan. (ISk, S, K.) ― -b4- Ayrıca madde **صدن**’a bak.

**صَيُودٌ**
**صَيُودٌ** ذ: **صَيَّادٌ**’a bak. ― -b2- [Bundan dolayı,] (farazî mecaz:) Kocasından bir şey alan, ele geçiren veya tuzağa düşüren kadın. (L, bir hadisten.) Ayrıca **صَيْدَانَةٌ**’a bak.

**رَجُلٌ صَيَّادٌ**
**رَجُلٌ صَيَّادٌ** ذ [Avı—yani her türlü yaban hayvanı veya benzeri, kuş vb., yahut balık—almaya, ele geçirmeye, yakalamaya, tuzağa düşürmeye veya kapanla yakalamaya alışkın; avcı; kuş avcısı veya balıkçı: 1’e bak, ikinci cümle]: (Msb:) ve ↓ **صَيُودٌ**, **صَيَّادٌ** ile aynı mânâdadır: (K:) şöyle dersin **كَلْبٌ صَيُودٌ** [av köpeği]: (S, A:) ve **صَقْرٌ صَيُودٌ** [av yakalamaya alışkın doğan]: ve aynı sıfat dişiye de söylenir: (M:) çoğulu **صُيُدٌ** (S, M, A) ve **صِيدٌ**; (Yoo, Sb, S, M;) ikincisi, (S, M,) yani Temîm kabilesi, (M,) **رُسْلٌ** [**رُسُلٌ** yerine] diyenlerin lehçesindendir; (S, M;) **ص** kesra iledir ki **ى** değişmeden korunsun. (S.) ― -b2- Ayrıca **أَصْيَدُ**’a bak, son cümle.

**صَائِدٌ**
**صَائِدٌ** ذ, bir adama nispetle, **الصَّيْد** yapan [yani avı—her türlü yaban hayvanı veya benzeri, kuş vb., yahut balık—alma, ele geçirme veya yakalama vb.; avlanma, kuş avlama veya balık avlama: 1’e bak, ikinci cümle]. (Mgh, Msb.) ― -b2- Yemen lehçesinde **الصَّائِدُ**, incik demektir; eş anlamlısı **السَّاقُ**. (M.)

**صَيُّودٌ**
**صَيُّودٌ** ذ, vezince **تَنُّورٌ** gibi, Dosdoğru giden yahut hedefi vuran bir ok. (K.)

**أَصْيَدُ**
**أَصْيَدُ** ذ [Avı veya avı yakalamayı daha çok/pek çok yapan yahut buna daha çok/pek çok muktedir]. **أَصْيَدُ مِنْ لَيْثِ عِفِرِّينَ وَمِنْ ضَيْوَنٍ** [‘Ifirreen aslanından ve erkek kediden daha çok av yakalayan] bir darb-ı meseldir. (Meyd.) -A2- Ayrıca **صَيَدٌ** denilen hastalığı olan deve; (S, M, A, L;) ve bunun gibi ↓ **صَادٌ**, **ذُو صَادٍ** yerine, (L, K,) **ذُو مَالٍ** yerine **مَالٌ** gibi, (L,) yahut ↓ **صَيِدٌ** yerine: (L:) birincinin çoğulu **صِيدٌ**. (L.) [Bundan dolayı,] (farazî mecaz:) Hastalık sebebiyle yana bakamayan adam. (S, M.) (farazî mecaz:) Kibir sebebiyle başını kaldıran adam. (S.) (mecaz:) Kibri sebebiyle sağa sola bakmayan kral. (M, A,) (A.) (farazî mecaz:) Kral: (K:) aslında deve hakkında kullanılmıştır; kral, kibir sebebiyle başını kaldırdığı için yahut sağa sola bakmadığı için böyle adlandırılır. (S.) Ve Eğik yahut bükük boyunlu adam. (K, TA.) ― -b2- **الأَصْيَدُ** (farazî mecaz:) Aslan; (K;) çünkü o, **صَيَدٌ** denilen hastalığı varmış gibi, kibirle yürür, yana bakmaz; (TA;) bunun gibi ↓ **المُصْطَادُ** [8’in ism-i fâili olarak]; ve ↓ **الصَّادُ**; (K, TA;) böylece yukarıda zikredilen hastalığı olan deveye benzetilmiştir; yahut K’nin bazı nüshalarında **الصَّادُ** değil, ↓ **الصَيَّادُ**. (TA.)

**مَصَادٌ**
**مَصَادٌ** ذ ve ↓ **مُصْطَادٌ** ve ↓ **مُتَصَيَّدٌ** [Avı—her türlü yaban hayvanı veya benzeri, kuş vb., yahut balık—alma, ele geçirme veya yakalama vb. yeri; avlanma, kuş avlama veya balık avlama yeri]. (A. [Mânâ orada bağlamla gösterilmiştir, fakat ifade edilmemiştir.]) -A2- **مَصَادٌ** ayrıca Dağın üst yahut en yüksek kısmı demektir. (MF, Aboo-‘Alee El-Yoosee’den. [Fakat bu, S vb.’ye göre, madde **مصد**’e aittir.])

**مَصْيَدٌ**
**مَصْيَدٌ** ذ ve **مِصْيَدٌ**: **مِصْيَدَةٌ**’e bak.

**مَصِيدٌ**
**مَصِيدٌ** ذ 1’in ism-i mef‘ûlü: (Mgh, Msb:) **صَيْدٌ**’e bak.

**مِصْيَدَةٌ**
**مِصْيَدَةٌ** ذ (S, M, A, Msb, K) ve **مَصْيَدَةٌ** (M, ve L’ye göre Az’ın yazısında da böyledir) ve ↓ **مِصْيَدٌ** (S, L, Msb, K) ve ↓ **مَصْيَدٌ** (L’ye göre Az’ın yazısında böyledir) ve ↓ **مَصِيدَةٌ** (M, Msb, K) **الصَّيْد** [yahut avı—her türlü yaban hayvanı veya benzeri, kuş vb., yahut balık—alma, ele geçirme veya yakalama vb.] amacıyla kullanılan bir şey; (T, S, M, A, Msb, K;) bir tuzak, kapan, ağ veya file; (MA, birinci ve sonuncunun açıklamasında;) [birinci ve üçüncünün, Golius tarafından Meyd’e dayanarak özellikle ağ için kullanıldığı söylenmiştir; fakat hepsi ayrıca her türlü kapan mânâsına gelir: **شَهْمٌ**’e bak:] çoğulu, hemzesiz **مَصَايِدُ**. (L, Msb.)

**مَصِيدَةٌ**
**مَصِيدَةٌ** ذ: bir önceki paragrafa bak.

**مُصْطَادٌ**
**مُصْطَادٌ** ذ: **أَصْيَدُ**’a bak: ― -b2- ve ayrıca **مَصَادٌ**’a da bak.

**مُتَصَيَّدٌ**
**مُتَصَيَّدٌ** ذ: **مَصَادٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَادَ
صَادَ ( y )  I ( n. ac. صَيْد 1 ),
a.  Hunted.

b.  Fished.

c.  Caught, captured.

صَيِدَ
صَيِدَ A ( n. ac. صَيَد 4 ),
a.  Tossed his head, held his head high.

تَصَيَّدَ
تَصَيَّدَ V ,
a.  see I .

اِصْتَيَدَ
اِصْتَيَدَ VIII ( T )
a.  see I .

صَيْد
صَيْد [ 1 ],
a.  Hunting; hunt.

b.  Fishing, angling.

c.  Game; prey, booty.

صَاد
صَاد [ 1A ],
a.  Copper; brass.

b.  Catarrhal flux ( of a camel ).

أَصْيَد
أَصْيَد [ 14 ],
a.  Proud, haughty.

b.  Prince, king.

مَصِيْد
مَصِيْد [ 18 ],
a.  Game.

مِصْيَد
مِصْيَد [ 20 ] ,  مِصْيَدَة [ 20t ] , ( pl. مَصَائِد [ 44 ] ),
a.  Snare, net; trap.

صَائِد
صَائِد [ 21 ],
a.  see 28 .

صَيُوْد
صَيُوْد [ 26 ] , ( pl. صِيْد [ 2 ] ,  صُيُد [ 10 ] ),
a.  see 28 .

صَيَّاد
صَيَّاد [ 28 ] , ( pl. reg. ),
a.  Hunter, sportsman; trapper; fowler.

b.  Fisher, angler.

صَيْدَان
صَيْدَان [ 33 ],
a.  Copper.

b.  Gold.

صَيْدَانَة
صَيْدَانَة [ 33t ],
a.  Hag, fury, shrew, vixen.

صَيْدَآء
صَيْدَآء [ 42 ],
a.  Hard ground.

b.  Saīda ( city ).

صَيْدَلَة
صَيْدَلَة
a.  Pharmacy.

صَيْدَلَانِيّ
صَيْدَلَانِيّ
a.  Druggist, pharmacist, apothecary.

صَيْدَح
صَيْدَح
a.  see under صَدَحَ

##### Türkçe

**صَادَ**
**صَادَ** ( y ) I ( n. ac. **صَيْد** 1 ),
a. Avladı.

b. Balık avladı.

c. Yakaladı, ele geçirdi.

**صَيِدَ**
**صَيِدَ** A ( n. ac. **صَيَد** 4 ),
a. Başını salladı, başını yüksek tuttu.

**تَصَيَّدَ**
**تَصَيَّدَ** V ,
a. I’e bak.

**اِصْتَيَدَ**
**اِصْتَيَدَ** VIII ( T )
a. I’e bak.

**صَيْد**
**صَيْد** [ 1 ],
a. Avlanma; av.

b. Balıkçılık, olta ile balık avlama.

c. Av; av (hayvanı), ganimet.

**صَاد**
**صَاد** [ 1A ],
a. Bakır; pirinç.

b. Kataral akıntı (bir devenin).

**أَصْيَد**
**أَصْيَد** [ 14 ],
a. Mağrur, kibirli.

b. Prens, kral.

**مَصِيْد**
**مَصِيْد** [ 18 ],
a. Av.

**مِصْيَد**
**مِصْيَد** [ 20 ] , **مِصْيَدَة** [ 20t ] , ( pl. **مَصَائِد** [ 44 ] ),
a. Tuzak, ağ; kapan.

**صَائِد**
**صَائِد** [ 21 ],
a. 28’e bak.

**صَيُوْد**
**صَيُوْد** [ 26 ] , ( pl. **صِيْد** [ 2 ] , **صُيُد** [ 10 ] ),
a. 28’e bak.

**صَيَّاد**
**صَيَّاد** [ 28 ] , ( pl. reg. ),
a. Avcı, av sporcusu; tuzakçı; kuş avcısı.

b. Balıkçı, olta balıkçısı.

**صَيْدَان**
**صَيْدَان** [ 33 ],
a. Bakır.

b. Altın.

**صَيْدَانَة**
**صَيْدَانَة** [ 33t ],
a. Kocakarı, öfke, huysuz kadın, tilki gibi kadın.

**صَيْدَآء**
**صَيْدَآء** [ 42 ],
a. Sert zemin.

b. Saīda (şehir).

**صَيْدَلَة**
**صَيْدَلَة**
a. Eczacılık.

**صَيْدَلَانِيّ**
**صَيْدَلَانِيّ**
a. Drogçu, eczacı, eczacı (apothecary).

**صَيْدَح**
**صَيْدَح**
a. **صَدَحَ** altında bak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

صيد
صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) - صَيْد - الصَيْد - اصْطَادَ - يَصْطَادُ
صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ) + كائن + كائناً أو شيئاً: يطارد شيئاً ليلقطه ويأخذه ثم ينتفع به: يطلب ويسعى ويجهد أن يمسك بكائن أو شيء (وحش أو دابة أو حيوان أو طير أو لؤلؤ) لينتفع به بأكل أو غيره
صَيْد - الصَيْد: اسم فعل " صَادَ - يَصِيْدُ ": وهو كذلك ما يكون بفعل " صَادَ - يَصِيْدُ ": كل ما يمكن أن يحصل عليه بفعل " صَادَ - يَصِيْدُ "
اصْطَادَ - يَصْطَادُ: على وزن " افتعل - يفتعل " من " صَادَ - يَصِيْدُ " : أصلها " اصتاد - يصتاد": طلب وجهد أن يقوم بفعل " صادَ - يَصيْدُ " بجهد ذاتي: سعى بنفسه ليلقط ويمسك بشيء ينتفع به
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " عملية الاستحواذ من خيرات الطبيعة من النبات والحيوان"، وهي:
حَصَدَ - يَحْصُدُ (حَصَدَ - يَحْصِدُ)، صَرَمَ - يَصْرِمُ، قَضَبَ - يَقْضِبُ، قَطَفَ - يَقْطِفُ، قَرَفَ - يَقْرِفُ، صَادَ - يَصِيْدُ (صَادَ - يَصَادُ)
صيد
 	﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام (95)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود أحلت لكم بهيمة الأنعام إلا ما يتلى عليكم غير محلي الصيد وأنتم حرم إن الله يحكم ما يريد(1)﴾ المائدة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا أوفوا بالعقود أحلت لكم بهيمة الأنعام إلا ما يتلى عليكم غير محلي الصيد وأنتم حرم إن الله يحكم ما يريد(1)﴾ المائدة ﴿أحل لكم صيد البحر وطعامه متاعا لكم وللسيارة وحرم عليكم صيد البر ما دمتم حرما واتقوا الله الذي إليه تحشرون(96)﴾ المائدة
 	﴿ياأيها الذين آمنوا ليبلونكم الله بشيء من الصيد تناله أيديكم ورماحكم ليعلم الله من يخافه بالغيب فمن اعتدى بعد ذلك فله عذاب أليم(94)﴾ المائدة ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم ومن قتله منكم متعمدا فجزاء مثل ما قتل من النعم يحكم به ذوا عدل منكم هديا بالغ الكعبة أو كفارة طعام مساكين أو عدل ذلك صياما ليذوق وبال أمره عفا الله عما سلف ومن عاد فينتقم الله منه والله عزيز ذو انتقام(95)﴾ المائدة
اصطاد
 ﴿ياأيها الذين آمنوا لا تحلوا شعائر الله ولا الشهر الحرام ولا الهدي ولا القلائد ولا آمين البيت الحرام يبتغون فضلا من ربهم ورضوانا وإذا حللتم فاصطادوا ولا يجرمنكم شنآن قوم أن صدوكم عن المسجد الحرام أن تعتدوا وتعاونوا على البر والتقوى ولا تعاونوا على الإثم والعدوان واتقوا الله إن الله شديد العقاب(2)﴾ المائدة
مختار الصحاح
● [صيد] ص ي د: صَادَهُ يصيده ويصادُهُ صَيْدا اصْطادَهُ و الصَّيْدُ أيضا المِصيد وخرج فلان يَتَصَيَّدُ و المِصْيَدُ و المِصْيَدةُ بالكسر ما يصاد به وكلب صَيُودٌ بالفتح وكلاب صيُيُدٌ بضمتين و صِيدٌ أيضا بالكسر و صَيْداءُ بالفتح ولمد اسم بلد
الراغب
صيد
- الصيد: مصدر صاد، وهو تناول ما يظفر به مما كان ممتنعا، وفي الشرع: تناول الحيوانات الممتنعة ما لم يكن مملوكا، والمتناول منه ما كان خلالا، وقد يسمى المصيد صيدا بقوله: }أحل لكم صيد البحر﴿[المائدة/ 96]، أي: اصطياد ما في البحر، وأما قوله:﴾لا تقتلوا الصيد وأنتم حرم﴿[المائدة/ 95]، وقوله:﴾وإذا حللتم فاصطادوا﴿[المائدة/2]، وقوله:﴾غير محلي الصيد وأنتم حرم{ [المائدة/1]، فإن الصيد في هذه المواضع مختص بما يؤكل لحمه فيما قال بدلالة ما روي: (خمسة يقتلهن المحرم في الحل والحرم: الحية والعقرب والفأرة والذئب والكلب العقور) (الحديث عن عائشة عن النبي صلى الله عليه وسلم قال: (خمس فواسق يقتلن في الحل والحرم. الحية، والغراب الأبقع، والفأرة، والكلب العقور، والحديا) أخرجه مسلم 1198 في الحج، باب ما يندب للمحرم وغيره قتله؛ وأحمد 6/33) والأصيد: من في عنقه ميل، وجعل مثلا للمتكبر. والصيدان برام الأحجار، أقال:
- 287 - وسود من الصيدان فيها مذانب
(هذا شطر بيت، وعجزه:  نضار إذا لم نستنفذها نعارها
وهو في ديوان الهذليين 1/27؛ والمجمل 2/547؛ وأساس البلاغة ص 263)
وقيل له: صاد، قال:   - 288 - رأيت قدور الصاد حول بيوتنا
(هذا شطر بيت، وعجزه:  قنابل دهما في المحلة صيما
وهو لحسان بن ثابت في ديوانه ص 220؛ والمجمل 2/547؛ وأساس البلاغة ص 263)
وقيل في قوله تعالى: }ص والقرآن{ [ص/1]، هو الحروف، وقيل: تلقه بالقبول، من: صاديت كذا، والله أعلم.
ملخص اللسان
1.     صاد الصَّيْدَ يَصِيدُه ويَصادُه صَيْداً إِذا أَخذه وتَصَيَّدَه واصْطادَه وصادَه إِياه. والصَّيْدُ: ما تُصُيِّدَ. والمَصِيدَةُ والمِصْيَدَةُ والمَصْيَدَة كله: التي يُصادُ بها، قيل: لا يقال للشيء صَيْدٌ حتى يكون ممتنعاً حلالاً لا مالك له.
2.     والصَّيُودُ من النساء: السيئة الخُلُق.
3.     والأَصْيَد: الذي لا يَسْتَطِيعُ الالتفاتَ،
4.     والصادُ: عِرْق بين الأَنف والعين.
5.     الصادُ والصِّيد  والصَّيَدُ داءٌ يصيب الإِبل في رؤُوسها فيسيل من أُنوفِها مِثْلُ الزَّبَد وتَسْمُو عند ذلك برؤُوسها.
6.     الصَّيَدُ مصْدَر الأَصْيَد، وهو الذي يرفع رأْسه كِبْراً؛ ومنه قيل للمَلِك: أَصْيَدُ لأَنه لا يلتفت يميناً ولا شمالاً،
7.     والصَّادُ: النحاسُ؛
8.     الصَّيداءُ الأَرض التي تُرْبتها حمراء غليظة الحجارة مستوية  بالأَرض.
لسان العرب
● - صيد: صاد الصَّيْدَ يَصِيدُه ويَصادُه صَيْداً إِذا أَخذه وتَصَيَّدَه  واصْطادَه وصادَه إِياه. يقال: صِدْتُ فلاناً صَيْداً إِذا صِدْتَه له،  كقولك بَغيتُه حاجة أَي بَغَيْتُها له. صادَ المكانَ واصْطادَه: صادَ فيه؛  قال:  أَحَبُّ ما اصْطادَ مكانُ تَخْلِيَه  وقيل: إِنه جَعَلَ المكانَ مُصْطاداً كما يُصْطادُ الوَحْش. قال سيبويه:  ومن كلام العرب صِدْنا قَنَوَيْن؛ يريد صدنا وحْشَ قَنَوَيْن، وإِنما  قَنوان اسم أَرض.  والصَّيْدُ: ما تُصُيِّدَ. وقوله تعالى: أُحِلَّ لكم صَيْدُ البحرِ  وطَعامُهُ؛ يجوز أَن يُعْنَى به عَيْنُ المُتَصيَّد، ويجوز أَن يكون على قوله  صِدْنا قَنَوَين أَي صِدْنا وَحش قنوين. قال ابن سيده: قال ابن جني:  وُضِعَ المَصْدَرُ مَوْضِعَ المَفْعُول، وقيل: كلُّ وحش صَيْدٌ، صِيدَ أَو  لم يُصَدْ؛ حكاه ابن الأَعرابي؛ قال ابن سيده: وهذا قول شاذ. وقد تكرر في  الحديث ذِكْر الصَّيْد اسماً وفِعْلاً ومصدراً، يقال: صادَ يَصِيدُ  صَيْداً، فهو صائِد ومَصِيد. وقد يَقَعُ الصَّيْدُ على المَصِيد نَفْسِه  تَسْمِيَةً بالمصدر؛ كقوله تعالى: لا تقتلوا الصَّيْدَ وأَنتم حُرُم؛ قيل: لا  يقال للشيء صَيْدٌ حتى يكون ممتنعاً حلالاً لا مالك له.  وفي حديث أَبي قتادة قال له: أَصَدْتُمْ؛ يقال: أَصَدْتُ غيري إِذا  حَمَلْتَه على الصَّيْدِ وأَغْرَيْتَه به. وفي الحديث: إِنا اصَّدْنا حِمار  وَحْش؛ قال ابن الأَثير: هكذا يروى بصاد مشدّدة، وأَصلُه اصْطَدنْا فقلبت  الطاء صاداً وأُدغمت مثل اصْطَبر، وأَصل الطاء مبدلة من تاء افْتَعَل.  والمَصِيدَةُ والمِصْيَدَةُ والمَصْيَدَة كله: التي يُصادُ بها، وهي من  بنات الياء المعتلة، وجمعها مَصايِدُ، بلا همز، مثل معايِشَ جمع  مَعِيشَة. المِصيَدُ والمِصْيَدة، بالكسر: ما يُصادُ به. وبخط الأَزهري:  المَصْيَدُ والمَصْيَدَة، بالفتح.  وحكى ابن الأَعرابي: صِدْنا كَمْأَةً، قال: وهو من جيد كلام العرب، ولم  يفسره. قال ابن سيده: وعندي أَنه يريد استَثَرْنا كما يُسْتَثارُ الوحش.  وحكى ثعلب: صِدْنا ماءَ السماءِ أَي أَخَدْناه. التهذيب: والعرب تقول  خَرَجْنا نَصِيدُ بَيْضَ النعام ونَصِيدُ الكَمْأَةَ والافْتِعالُ منه  الاصْطِيادُ. يقال: اصْطادَ يَصْطادُ فهو مُصْطاد، والمَصِيدُ مُصْطادٌ  أَيضاً. وخرج فلان يَتَصَيَّدُ الوَحْش أَي يطلب صيدها؛ قال ابن سيده: وأَما  قول الشاعر:  إِلى العَلَمَيْن أَدْهَمَ الهَمُّ والمُنى،  يُرِيدُ الفُؤَادُ وَحْشَها فُيصَادُها  قال: فسره ثعلب فقال: العَلَمان اسم امرأَة؛ يقول: أُريد أَن أَنساها  فلا أَقْدِرُ على ذلك، ولم يزد على هذا التفسير. وكلب وصقر صَيُود وكذلك  الأُنثى والجمع صُيُد. قال: وحكى سيبويه عن يونس صِيدٌ أَيضاً، وكذلك فيمن  قال رُسْل مخففاً؛ قال: وهي اللغة التميمية وتُكْسَرُ الصاد لتسلم  الياء.والصَّيُودُ من النساء: السيئة الخُلُق. وفي حديث الحجاج: قال لامرأَةٍ:  إِنَّك كَنُونٌ كَفُوتٌ صَيُودٌ؛ أَراد أَنها تَصِيدُ شيئاً من زوجها،  وفَعُولٌ من أَبْنِية المُبالغة.  والأَصْيَد: الذي لا يَسْتَطِيعُ الالتفاتَ، وقد صَيِدَ صَيَداً وصادَ،  ومَلِكٌ أَصْيَدُ، وأَصْيَدَ الله بَعيرَهُ؛ قال ابن سيده: قال سيبويه:  لم يُعِلُّوا الياء حين لحقته الزيادة وإِن لم يقولوا اصْيَدَّ تشبيهاً له  بعَوِرَ.  والصادُ: عِرْق بين الأَنف والعين. ابن السكيت: الصادُ والصِّيد  والصَّيَدُ داءٌ يصيب الإِبل في رؤُوسها فيسيل من أُنوفِها مِثْلُ الزَّبَد  وتَسْمُو عند ذلك برؤُوسها. وفي الحديث أَنه قال لعليّ: أَنتَ الذائِدُ عن  حَوْضِي يومَ القيامةِ، تَذُودُ عنه الرجال كما يُذادُ البَعِيرُ الصادُ؛  يعني الذي به الصَّيَدُ وهو داء يصيب الإِبل في رؤُوسها فَتَسهيلُ أُنوفها  وترفَعُ رؤُوسَهَا ولا تقدر أَن تَلْوِيَ معه أَعناقها. يقال: بعير صادٌ  أَي ذو صادٍ، كما يقال: رجل مالٌ ويومٌ راحٌ أَي ذو مالٍ وريح. وقيل:  أَصلُ صادٍ صَيِد، بالكسر. قال ابن الأَثير: ويجوز أَن يروى صادٍ، بالكسر،  على أَنه اسم فاعل من الصَّدَى العطش.  قال: والصِّيدُ أَيضاً جمع الأَصْيَدِ.  وقال الليث وغيره: الصَّيَدُ مصْدَر الأَصْيَد، وهو الذي يرفع رأْسه  كِبْراً؛ ومنه قيل للمَلِك: أَصْيَدُ لأَنه لا يلتفت يميناً ولا شمالاً،  وكذلك الذي لا يستطيع الالتفات من داء، والفعل صَيِدَ، بالكسر، يَصْيدُ؛  قال: أَهل الحجاز يُثْبتون الياء والواو نحو صَيِدَ وعَوِرَ، وغيرهم يقول  صادَ يَصادُ وعار يعار. قال الجوهري: وإِنما صحت الياء فيه لصحتها في أَصله  لتدل عليه، وهو اصْيَدَّ، بالتشديد، وكذلك اعْوَرَّ لأَن عَوِرَ  واعْوَرَّ معناهما واحد، وإِنما حذفت منه الزوائد للتخفيف ولولا ذلك لقلت صادَ  وعارَ وقَلَبْتَ الواو أَلفاً كما قلبتها في خاف؛ قال: والدليل على أَنه  افْعَلَّ مجيءُ أَخواته على هذا في الأَلوان والعيوب نحو اسْوَدَّ  واحْمَرَّ، ولذا قالوا عَوِرَ وعَرِجَ للتخفيف، وكذلك قياس عَمِيَ وإِن لم يسمع،  ولهذا لا يقال من هذا الباب ما أَفعله في التعجب، لأَن أَصله يزيد على  الثلاثيّ ولا يمكن بناء الرباعيّ من الرباعيّ، وإِنما يبنى الوزن الأَكثر  من الأَقل. وفي حديث ابن الأَكوع: قلت لرسول الله، صلى الله عليه وسلم:  إِني رجل أَصْيَدُ، أَفَأُصَلِّي في القميص الواحد؟ قال: نعم وازْرُره  عليك ولو بشَوْكَةٍ؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية وهو الذي في رقبته  علة لا يمكنه الالتفات معها. قال: والمشهور إِني رجل أَصْيَدُ من  الاصطياد. قال: ودواءُ الصَّيَد أَن يُكْوَى مَوْضِعٌ بين عينيه فيذهب الصَّيَد؛  وأَنشد:  أَشْفي المَجانِينَ وأَكْوي الأَصْيَدا  والصَّادُ: النحاسُ؛ قال أَبو عبيد: الصادُ قدُور الصُّفْرِ والنحاس؛  قال حسان بن ثابت:  رَأَيْتُ قُدوُرَ الصادِ حَوْلَ بُيُوتِنا،  قبَائِلَ سُحْماً في المَحِلة صُيَّما  (* قوله «قبائل» في الأساس قنابل.)  والجمع صِيدانٌ، والصادِيُّ منسوب إِليه، وقيل: الصادُ الصُّفْرُ  نَفْسُه. وقال بعضهم: الصَّيْدانُ النُّحاس؛ وقال كعب:  وقِدْراً تَغْرَقُ الأَوْصالُ فِيه،  من الصَّيْدانِ، مُتْرَعَةً رَكودا  والصَّيْدانُ والصَّيْداءُ: حجر أَبيض تُعْمَلُ منه البِرامُ. غيره:  والصِّيْدان، بالفتح، بِرامُ الحجارة؛ قال أَبو ذؤيب:  وسُودٍ منَ الصَّيْدانِ فيها مَذانِبٌ  نُضارٌ، إِذا لم نَسْتَفِدها نُعارُها  قال ابن بري: ويروى هذا البيت بفتح الصاد من الصَّيْدان وكسرها، فمن  فتحها جعل الصَّيْدان جمع صَيْدانة، فيكون من باب تمر وتمرة، ومن كسرها  جعلها جمع صاد للنحاس، ويكون صادٌ وصيدانٌ بمنزلة تاج وتيجان. وقوله فيها  مذانِبُ نُضارٌ، يريد فيها مغارِفُ معمولة من النُّضار، وهو شجر معروف.  قال: وأَما الحجارة التي تُعمل منها القُدور فهي الصَّيْداءُ، بالمدّ.  وقال النضر: الصَّيداءُ الأَرض التي تُرْبتها حمراء غليظة الحجارة مستوية  بالأَرض. وقال أَبو وَجُزةَ: الصَّيْداء الحصى؛ قال الشماخ:  حَذاها مِنَ الصَّيْداءِ نَعْلاً طِراقُها  حَوامي الكُراع المُؤْيَداتِ المعاور  أَي حذاها حوّة  (* قوله «حوة» كذا بالأصل المعوّل عليه والذي لياقوت في  معجمه حرة، بالراء.) نِعالها الصخور. أَبو عمرو: الصَّيْداءُ الأَرض  المستوية إِذا كان فيها حصر فهي قاع؛ قال: ويكون في البُرْمَةِ صَيْدانٌ  وصيداء يكون فيها كهيئة بريق الذهب والفضة، وأَجوده ما كان كالذهب؛  وأَنشد:طِلْحٌ كَضاحِيَة الصَّيْداء مَهْزُولُ  وصَيْدان الحصى: صغارها. والصَّيْداء: أَرْضٌ عَليظَةٌ ذاتُ حجارة.  وبنو الصَّيْداءِ: حيّ من بني أَسَد. وصَيْداء: موضع؛ وقيل: ماء بعينه.  والصائد: السّاقُ بلغة أَهل اليمن.  ابن السكيت: والصَّيْدانَةُ الغول. والصَّيْدانَةُ من النساء:  السَّيّئَةُ الخُلُق الكثيرة الكلام. وفي حديث جابر: كان يحلف أَنَّ ابنَ صَيَّادٍ  الدجالُ، وقد اختلف الناس فيه كثيراً. وهو رجل من اليهود أَو دَخِيلٌ  فيهم، واسمه صافُ فيما قيل، وكان عنده شيء من الكَهانَة أَو السِّحْر،  وجملة أَمره أَنه كان فِتْنَةً امْتَحَن اللهُ به عباده المؤمنين ليَهْلِكَ  مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيّنَة ويحيا مَنْ حَيَّ عن بينة، ثم إِنه مات بالمدينة  في الأَكثر، وقيل إِنه فُقِدَ يوم الحَرَّة فلم يجدوه، والله أَعلم.
مقاييس اللغة:
(صيد) الصاد والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو ركوبُ الشَّيء رأسَه ومُضِيُّه غيرَ ملتفتٍ ولا مائل.  من ذلك الصَّيَدُ، وهو أن يكون الإنسانُ ناظراً أمامَه. قال أهلُ اللُّغة: الأَصْيَد: المَلِك، وجمعه الصِّيد. قالوا: وسمِّيَ بذلك لقلَّة التفاتِه. ومن الناس مَنْ يكونُ أصيَدَ خِلقةً. واشتقاق الصَّيْد من هذا، وذلك أنَّه يمرُّ مرَّاً لا يعرِّج، فإذا أُخِذَ قيل قد صِيد. فاشتُقَّ ذلك من اسمه. كما يقال رأَسْت الرّجُلَ، إِذا ضَربتَ رأسَه؛ وبطَنْتُهُ، إذا ضربتَ بطنَه. كذلك إذا وقَعْتَ بالصَّيد فأخذتَه قلتَ صِدتُه. وممّا يدلُّ على صِحّة هذا القياس قولُ ابن السّكّيت إن الصَّيْدانةَ من النِّساء: السيِّئة الخُلُق. وسمِّيت بذلك لقلّة التفاتِها. ومن الباب: الصَّيدانة: الغُول.
القاموس المحيط:
صادَه يَصيدُه ويَصادُه اصْطادَه، وخَرَجَ يَتَصَيَّدُ. والصَّيْدُ المَصيدُ، أو ما كان مُمْتَنِعاً ولا مالِكَ له، وجبلٌ عالٍ باليَمنِ، ومنه نَقيلُ صَيْدٍ. والصَّيْدانُ النُّحاسُ، والذَّهَبُ، وبِرامُ الحِجارةِ.
والصَّيْدانَةُ: الغُولُ، والسَّيِّئَةُ الخُلُقِ، والكثيرةُ الكَلامِ. والصَّيْداءُ: الأرضُ الغليظةُ، و د بساحِلِ الشامِ، وآخَرُ بِحَوْرانَ، ولغةٌ في " صَدْآءَ " : اسمُ رَكِيَّةٍ، وامرأةٌ شَبَّبَ بها ذُو الرُّمَّةِ، وأحْجارٌ تُعْمَلُ منها القُدورُ. وبنُو الصَّيْداءِ: بَطْنٌ من أسَدٍ. والمِصْيَدُ والمِصْيَدَةُ، بكسرهما، والمصيدَةُ، كمعيشةٍ: ما يُصادُ به. وصِدْتُ فلاناً صَيْداً: إذا صِدْتَهُ له، وإذا جَعَلْتَه أصْيَدَ، أي: مائلَ العُنُقِ. وقد صَيِدَ، كفَرِحَ. وابنُ صائِدٍ، أو صَيَّادٍ: الذي كان يُظَنُّ أنَّهُ الدَّجَّالُ. والصَّيودُ، كقَبولٍ: الصَّيَّادُ، وفرسٌ مشهورٌ. وكتنُّورٍ: سَهْمٌ صائبٌ. والصَّادُ والصِّيدُ، بالكسر، ويُحَرَّكُ: داءٌ يُصيبُ الْإِبِلَ فَتَسيلُ أُنوفُها، فَتَسْمو بِرأسِها. وبعيرٌ صادٌ، أي: ذُو صادٍ. والصَّادُ: الصُّفْرُ، والنُّحاسُ، أو ضَرْبٌ منه، وعِرْقٌ بين عَيْنَيِ البَعيرِ، ومنه يُصيبُه الصَّيَدُ، ج: أصْيادٌ، جج: أصايِدُ. وأصادَه: آذاهُ، وداواهُ من الصَّيَدِ، ضِدُّ. والْأَصْيَدُ: المَلِكُ، ورافِعُ رأسِه كِبْراً، والْأَسَدُ، كالمُصْطادِ والصَّادِ.
تاج العروس:
ص - ي - د
صادَهُ يَصِيدُه كباع يَبِيعُ ويَصَادُه كهَابَ يَهَاب بكسرِ العَيْنِ في الماضي وفتحِهَا في المضارع كما صرَّحَ به ابنُ الأَعرابيِّ وغيرُه : اصطادَه فَسَّرَه بالأَشْهَرِ أَي أَخَذَه من الحِبَالةِ أَو أَوقَعَه في الشَّرَكِ . وخَرَجَ فلانُ يَتَصَيَّدُ الوَحْشَ أَي يَطْلُب صَيْدَها . وكلُّ وَحْشٍ صَيْدٌ صِيدَ أَو لم يُصَدْ حكاه ابنُ الأَعرابيِّ قال ابن سيده : وهذا قولٌ شاذٌّ . وقد تكرَّرَ في الحديثِ ذِكْرُ الصَّيْدِ اسماً وفعْلاً ومصدراً يقال : صادَ يَصِيدُ صَيْداً فهو صائدٌ ومَصِيدٌ . وقد يقَعُ الصَّيْدُ على المَصِيدِ نفسهِ تَسميةً بالمصدر كقوله تعالى : " لا تَقْتُلُوا الصَّيْدَ وأَنْتُمْ حُرُمٌ " أَو لا يقالُ للشيء : صَيْدٌ إلا ما كان مُمْتَنِعأً حلالاً ولا مالِكَ لهُ . وفي قوله تعالى : " أُحِلَّ لَكُمْ صَيْدُ البَحْرِ وطَعَامُهُ " نقل ابن سيده عن ابن جني أنه وضِعَ المصْدَرُ مَوضِعَ المفعولِ . وصَيْد : جَبَلٌ عالٍ باليَمَنِ نقله الصاغانيُّ . ومنه نَقِيلُ صَيْد : عَقَبَةٌ منسوبةُ إلى ذلك الجَبَلِ . والصَّيْدَانُ بالفتح : النُّحَأسُ وقال كَعْبٌ :
وقِدْراً تَغْرَقُ الأَوْصالُ فيه ... من الصَّيْدَانِ مُتْرَعةً رَكُودَا وفي التهذيب عن أبي عَمرو : ويكون في البُرْمَةِ صَيْدَانٌ وصَيْدَاءُ يكون فيها كهَيْئةِ بَريقِ الذهب والفِضةِ وأَجوَدُه ما كان كالذَّهب . والصَّيْدانُ بالفتح : بِرَامُ الحِجَارَةِ قال أَبو ذُؤَيب :
وسُودٌ من الصَّيْدانِ فيهَا مذانِبٌ ... نُضَارٌ إِذا لم نَسْتَفِدْهَا نُعَارُهَا قال ابن بَرِّيٍّ : يُرْوَى هذا اليبتُ بفتح الصاد من الصَّيْدَانِ وكسرها فمَن فتحها جعل الصًّيْدَانَ جمعَ صَيْدانة فيكون من باب تَمْرٍ وتَمْرة ومَن كَسَرها جَعَلهَأ جَمْعَ صادٍ للنُّحاسِ ويكون صادٌ وصِيدانٌ مِثلَ تاجٍ وتِيجَانٍ . والصَّيْدَانَةُ : الغُولُ عن ابن السِّكِّيكِ . ومن النّساءِ : السَّيِّئةُ الخُلُقِ والكثيرةُ الكلامٍ عنه أَيضاً . والصَّيْدَاءُ : الأَرضُ الغَلِيظةُ ذاتُ حِجارةٍ وقال النضر : الصَّيْداءُ : الأَرضُ التي تُرْبَتُهَا حَمْراءُ غليظةُ الحجارةِ مستويةٌ بالأرض . وقال أبو وَجْزةَ الصَّيْدَاءُ : الحَصَى . وعن أَبي عَمْرو : الصَّيْدَاءُ : الأَرضُ المستوِيَةُ وإذا كان فيها حَصىُ فهي قاعٌ . وصَيْدَاءُ بلا لامٍ : د بساحل الشامِ من أعمال دمشقَ شَرقِي صُورٍ بينها سِتَّةُ فراسِخَ قال في المراصد : وأَهلهَا يَقْصِرُونَ . ولا يُعَرِّفون . منها : الحافظُ أبو الحُسَين محمد بن أحمد بن جُمَيع الغَسّانِيّ صاحب المُسْنَد مولده بِصَيْدَاءَ سنة 305 . وتوفي سنة 406 . وآخرُ بِحَوْرَانَ وفي المراصد ويقال فيه صَدَّاءُ بحذف الياءِ . وصَيْدَاءُ لغةٌ في صَدْآءَ وصدَّاءَ : اسمُ رَكِيَّة مَرًّ ذكرها في الهمز وفي : سعد قريباً . وصَيْدَاءُ : اسم امرأةٍ شَبَّبَ بها ذو الرمةِ الشاعرُ المشهورُ فقال :
وإِنَّ هَوَى صَيْدَاءَ في ذَاتِ نَفْسِهِ ... لِسَائِرِ أَسبابِ الصَّبَابةِ رَاجِحُ والصَّيْداءُ : أَحجارٌ بيضٌ تُعْمَلُ منها القُدُورُ كالصَّيْدانِ . وبَنُو الصَّيْداءِ : بَطْنٌ من أَسَدِ بن خُزَيْمَةَ وهو عَمْرو بن قُعَيْن بن الحارث بن ثَعْلَبَة بن دُودانَ بن أَسد منهم أبو قُرَّة الأسديُّ وشيخُ ابن عُميرة بن حسان . والمِصْيَدُ والمِصْيَدَةُ بالكسر هما هكذا في الصّحاح وبخطّ الأَزهريّ : بفتحهما . والمَصِيدَةُ كمَعِيشة ووزنَهُ في المصباحِ بِكَريمةٍ وفيه نَظَرٌ . ما يُصادُ به وهي من بنات الياءِِ المُعْتَلَّةِ وجمعها مَصَايِدُ بلا هَمْزٍ مثل : مَعَايشَ . ويقال : صِدْتُ فُلاناً صَيْداً إذا صِدْتَهُ له كقولك بَغَيْتُه حاجةً أَي بَغَيْتُهَا له
ومن المجاز : صِدْت فلاناً إذا جَعَلْتَهُ أَصْيَدَ عن الصاغانيّ أي مائلَ العُنُقِ وقد صَيِدَ كفَرِحَ يَصْيدَ صَيَداً قال اللَّيْث : وأَهلُ الحجَاز يُثْبِتُون الياءَ والوَاوَ نحو صَيِدَ وعَوِرَ وغيرهم يقولك صادَ وعَارَ . قال الجوهريُّ : وإِنَّمَا صحّت لاياءُ لِصِحَّتها في أَصْله لتدُلَّ عليه وهو اصْيَدَّ بالتشديد وكذلك اعْوَرَّ لأَنّ عَوِر واعْوَرَّ معناهما واحد وإنما حُذِفَت منه الزّوائِدُ للتَّخفيفِ ولولا ذلك لقلت : صاد وعار وقلبتَ الواو أَلِفاً كما قَلَبْتَهَا في خاف . قال : والدليل على أَنه افْعَلَّ ميءُ أَخواتِه على هذا في الألوان والعيوب نحو : اسوَدَّ واحْمَرَّ وإِنما قالوا : عَوِرَ وعَرِجَ للتخفيف وكذلك قياسُ عَمِيَ وإن لم يُسْمَع لهذا لا يُقال من هذا الباب : ما أَفْعَلَه في التعجُّبِ لأَنَّ أَصلَه يَزِيدُ على الثلاثيِّ ولا يمكن بناءُ الرباعيِّ مِن الرُّباعِي وإِنما يُبْنَى الوزنُ الأَكثرُ من الأَقلِّ . كذا في اللسان . وابنُ صائد أَو صَيَّادٍ : الذي كان يُظَنُّ أَنَّه الدَّجَّالُ وفي حديث جابرِ : كان يَحْلِف أن ابنَ صَيَّادٍ الدَّجَّالُ وقد اختلفَ الناسُ فيه كثيراً وهو رَجلٌ من اليَهودِ أو دَخِيلٌ فيهم واسمه صافُ فيما قيل وكان عنده شيءٌ من الكَهَانة أَو السِّحر وجُمْلَةُ أَمْرِه أَنه كان فتنةً امتَحَنَ اللهُ بها عِبادَهُ المْؤمنين . " لِيَهْلِكَ مَن هَلَك عن بَيِّنَة ويَحْيَا من حَيَّ عن بَيّنَةٍ " ثم إِنه مات بالمدينة في الأَكثر وقيل إنه فُقِدَ يومَ الحَرَّةِ فلم يَجِدُوه . والله أَعلم . والصَّيُودُ كقَبُولٍ : الصَّيَّادُ يقال كلبٌ صَيُودٌ وصَقْرٌ صَيُودٌ وكذلك الأُنثى والجمع : صُيُدٌ . قال الأَزهريُّ : وحكَآ سيبويه عن يُونُس : صِيدٌ أَيضاً . وذلك فيمن قال رُسْلٌ مُخَفَّفاً قال : وهي اللُّغَةُ التَّمِيمِيَّةُ وتُكْسَرُ الصادُ لتَسْلَم الياءُ . والصَّيُود : فَرَسٌ مَشْهورٌ نَجِيبٌ . والصَّيُّود كَتَنُّورٍ : سَهْمٌ صائِبٌ عن ابن دُرَيْدٍ . والصَّادُ والصِّيدُ بالكسر ويُحرَّك الثلاثةُ عن ابن السّكّيت : داءٌ يُصِيبُ الإِبِلَ في رُؤُوسها فَتَسِيلُ من أُنُوفها مثلُ الزَّبَدِ فَتَسْمُو عند ذلك برأْسِها وفي بعض النّسخ : برؤُوسها ولا تَقدُ أَن تَلْوِيَ معه أَعناقَها . قال ابنُ السِّكِّيت : هما لُغتانِ جَيِّدتان في المُحَرَّك . ويقال : بَعِيرٌ صادٌ أَي ذو صادٍ كما يقا : رَجُلٌ مالٌ ويوم رَاحٌ أَي ذو مالٍ ورِيحٍ . وقيل أَصْلُ صادٍ : صَيْدٌ بالكسر قال ابن الأَثير : ويجوز أَن يُرْوَى : صادٍ بالكسر على أَنه اسم فاعِلٍ من الصِّدَى : العَطَشِ قال : والصِّيد أَيضاً جمع الأَصيَدِ . وقال أَبو عُبَيْد : الصَّادُ قُدورُ الصُّفْرِ والنُّحَاسِ وقيل : الصَّادُ : الصُّفْرُ نَفْسُه . قال حَسَّانُ بنُ ثابِت :
رَأَيْتُ قُدورَ الصَّادِ حَوْلَ بُيُوتِنا ... قَنَابِلَ سُحْماً في المَحِلَّة صُيَّمَا والجمع : صِيدانٌ كتاجٍ وتيجانٍ وقال بعضهم : الصَّيْدَانُ : النُّحَاسُ : أَو ضَرْبٌ منه . والصّادُ : عِرْقٌ بينَ عَيْنَيِ البَعِيرِ وأَنْفِهِ ومنه يُصِيبُهُ الصَّيَدُ فلا يَسْتَطِيع الالْتِفَاتَ ج : أَصْيادٌ . وجج أي جمع الجمع : أَصايِدُ قال حَجْلٌ مَوْلَى بني فَزارة :
" وحيثُ تَلقَى الْهامةُ الأَصايِدَا ويقال : دَوَاءُ الصَّيَدِ الكَيَّ بينَ عَيْنَيه فيذهَب الصَّيَدُ
وأَصادَه : آذاه قال أَبو مالك : يقال : أَصَدْتَنا منذُ اليَومِ إِصادةً أَي آذَيْتَنا . وأَصادَه : دَاوَاهُ من الصَّيَدِ بالكَيِّ فأَزَالَهُ قالت الخنساءُ :
وكان أَبو حَسَّانَ صَخْرٌ أَصادَها ... ودوَّخَها بالسَّيْفِ حتى أَقَرَّتِ ضِدٌّ . وفيه نَظرٌ قُلِبت الياءُ فيهما أَلِفاً على أَصْلِ القاعدة . وقال اللَّيْث وغيره : الصَّيَدُ : مصدرُ الأَصْيَدِ وهو : الملكُ لا يَلْتَفِتُ من زَهْوِه يَمٍناً ولا شِمالاً والأَصْيَد أَيضاً : رافعُ رأَسِهِ كِبْراً وهو مَجَاز وإِنما قيل للمَلِكِ : أَصْيَدُ لكَوْنه يَرفَعُ رأْسَه كِبْراً . والأَصْيَدُ : الذِّي لا يَستطيع الالتفاتَ . والأَصْيَد : الأَسَدُ لكَونه يَخْتَالُ في مِشْيَتِهِ ولا يَلْتَفِتُ كأَنّه به صَيَدٌ كالمُصْطادِ والصَّادِ على التمثيل بالبعير الصادِ ويوجد في بعض النسخ : والصَّيَّاد بتشديد التَّحْتِيَّة وهو بعَيْنه نصُّ التكملة . وهو الصّوابُ
ومما يستدرك عليه صادَ المكَانَ واصطادَهُ : صادَ فيه قال :
" أَحَبُّ ما اصْطادَ مَكَأنُ تَخْلِيَه وقيل : إِنه جعل المكانَ مُصْطاداً كما يُصطاد الوحشُ
قال سيبويه : من كلامِ العرب : صِدْنَأ قَنَوَيْنِ يُرِيد : صِدْنَا وَحْشَ قَنَوَيْن وإِنما قَنَوَانِ : اسمُ أَرْضٍ . ويقال : أَصَدْتُ غيري إِذا حَمَلْته على الصَّيْد وأَغرَيْته به . وفي الحديث : إِنَّا اصَّدْنا حِمارَ وَحْشٍ قال ابن الأَثير : هكذا يُروَى بصاد مشدَّدة وأصله اصطّدْنا مثل اصَّبَرَ في اصْطَبَر وأَصْلُ التّاءِ مبدلةٌ من تاءِ افتعل . وحكى ابن الأعرابي : صِدْنا كَمْأَةً . قال الأزهري : وهو من جَيِّدِ كلامِ العربِ ولم يفسِّره . قال ابن سيده : وعندي أَنه يريد : استَثَرْنا كما يُسْتَثارُ الوَحْشُ
وحكى ثعلب : صِدْنا ماءَ السَّمَأءِ أَي أَخذْناه . وفي التهذيب : والعربُ تقول : خَرَجْنَا نَصِيد بَيْضَ النّعَامِ ونَصِيدُ الكَمْأَةَ . وكل ذلك مجاز . واصْطاد فهو مُصْطادٌ والمَصِيدُ مُصطادٌ أَيضاً . والصَّيُودُ من النساءِ كصَبُور : السَّيِّئة الخُلُقِ . وفي حديث الحجاج : قال لامرأَةٍ إنك كَتُونٌ كَفُوتٌ صَيُودٌ أَراد أنها تَصِيدُ شيئاً من زوجِها . وفَعُولٌ من أَبنية المبالغة . وأَصْيَدَ اللهُ بَعِيرَه . والصَّيْدَاءُ : الحَصَى . وصَيْدَانُ الحَصَى : صِغَارُها . والصّائِدُ : السَّاقُ بلُغة أَهل اليمن
ومن المجاز : هو يَصِيدُ الناسَ بالمعروفِ وفي المثل : " صَيْدَكَ لا تُحَرِّمْه " حث على انتهازِ الفُرَص . ويقال " اقْتَصِدْ تَصِدْ " أي توخَّ الحَقَّ والعَدْلَ تُصِبْ حاجتك . وتقول لأقِيمَنَّ صَيَدَكَ ولاَقْبِضَنَّ يَدَك . كذا في الأَساس . والمصاد : أعلى الجَبَلِ . نقله شيخنا عن أبي علي اليُوسيّ . والصائِدُ : بطن من هَمدان وهو كعْب بن شُرَحبيل بن شَرَاحيل بن عَمْرو بن جُشَم بن حاشد منهم أبو ثُمَامَة زِيادُ بن عَمْرِو بن عَرِيب بن حَنظلة بن دارِم بن عبد الله بن كَعٍْب الصائد قُتِل مع الحُسَين رضي الله عنه ذَكَرَه ابن الكلبي . ومنهم عبد الرحمن بن عبد ربِّ الكعبةِ مذكور في الطبقة الأولى من أَهل الكوفة عن عبد الله بن عَمْرو بن العاص وعنه الشَّعبيّ ذكره أَبو علي الغسانيّ . وأَصْيَدُ بن سَلَمَة السُّلَمِيّ وقصته في الإصابة . وأَصْيَدُ بن عبد الله الهُذَلٍيّ . وقيل : الغفاريُّ له ذِكْرُ في حديثٍ مُنْقَطعٍٍ كذا في التَّجريد . والصَّيّادُ اشتهَر به أبو بكرٍ محمد بن أحمد بن يوسف بن وَصيفٍ صدوق ثقة روى عنه الخطيب البغدادي . وأبو الخيرِ الصَّيَّادُ اليمنيُّ : أحد الأولياء المشهورينَ في عصْر المصنِّف . والصَّيْد : السَمَكُ يَمانيةٌ سمعته ممَّن أَثِقُ به من عَربِ اليمنِ . والصَّيَّاديَّةُ : أُرزٌ يطبخُ بالسَّمَكِ عاميةٌ

_Türkçe çeviri henüz yok_
