# صيف (ص-ي-ف) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D9%81

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Ve yaz

- Harfler: ص - ي - ف
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 11 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [وَالصَّيْفِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%8E%D9%91%D9%8A%D9%92%D9%81%D9%90.md) | وَالْفَعْلِ | Ve yaz | 1 | 1 | [106:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/ayet/106:2.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (3 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [شتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 19 · Kış
2. [رحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 15 · Rıhle : “Hayvan eğeri” demektir
3. [ألف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 12 · Lif ip yapılan ipliklerden herbirine denir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | صيف |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Ecvef (yâî) |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [قيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8.md), [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md), [خرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) |
| Zıt Kök | [شتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Yılın ilkbahardan sonra gelen sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve hedeften kenara meyletme |
| Çekirdek Özet 2 | Kureyş'in hayat damarı olan kuzey ticaret seferinin zamanı ve ilahi nimet nizamının bir kutbu |
| Çekirdek Özet 3 | Kış ile birlikte iktisadi ve kozmik döngüyü tamamlayan, toplumsal sürekliliği sağlayan mevsimsel faz |
| Kritik Hata Riski | Kelimenin salt bir iklim terimi sanılarak Kureyş'in iktisadi, siyasi ve ilahi emniyet ağındaki kurucu rolünün ıskalanması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| صي | Bir yöne yönelme, keskin bir hareketle hedefe yönelme veya tepe noktasına varma; bu çekirdek [صيح](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AD.md) (sesin şiddetle yırtılarak çıkması), [صيد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%AF.md) (hedefe yönelip avlama), [صير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B1.md) (bir yöne varıp dönüşme) ve [صيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D8%B5.md) (sarp tepe, kök) köklerinde görülür. | ف | Kenar, açıklık ve yayılma imgesi taşıyan harfin eklenmesiyle yönelme hareketi meyil ve sapma boyutu kazanmış; zamansal döngüde ise sıcaklığın dışa açıldığı ve sefere imkân tanıyan yılın kenar/yaz evresine tahsis edilmiştir. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ص | olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma | Bir amaca veya hedefe kilitlenme, belirli bir hatta odaklanıp yoğunlaşma hareketi. |
| ي | el ve kol; iş, yapma, uzanma | Faaliyet, uzanım, yöneliş ve eylemin aktif olarak yürütülmesi. |
| ف | ağız; söz, açıklık, kenar | Dışa açılma, yayılma, bir sınırın kenarına veya menzile ulaşma. |
| صيف | Odaklanmış bir hareketin uzanarak açıklığa ve kenara varması; mevsim döngüsünde sıcaklığın ve dış faaliyetin zirveye ulaşıp hedefine yönelmesi, aynı zamanda rotadan kenara meyil göstermesi. | Harflerin birleşimi, kışın içe kapanıklığının aksine dışa açılmayı, yola koyulmayı ve döngünün en sıcak kenarına erişmeyi resmeder. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | İlkbahardan sonra gelen sıcak mevsim (yaz), bu mevsimde yağan yağmur (sayyif) ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi (sayfûfe). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Zübeyd el-Harmelî beytinde okun hedeften sapması anlamında kökü şöyle kullanır: كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ / فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ |
| Erken Arapça kullanım | Cerîr'in beytinde yaz mevsimi ve yağmuru kastedilir: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ; ayrıca erken dönemde Bizans sınırına yazın yapılan askeri harekâta es-sâife (الصائفة) denilmiştir. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab ve Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça صيف kökü, Sami dillerinin müşterek mevsim ve iklim kelime dağarcığına aittir. Kök, özellikle Batı ve Güney Sami kollarında yaz mevsimi, meyve devşirme vakti ve yıllık sıcak dönem anlamlarını taşır. Klasik Süryanice ve Aramicede yer alan *ṣaypā* (yaz, kurak sıcak mevsim) biçimi Arapçadakiyle doğrudan ses ve anlam denkliği gösterir. İbranicede ise semantik karşılık büyük oranda *qayiṣ* (yaz, yaz meyvesi) köküyle karşılanmakla birlikte, Sami ortak tabakasında sıcaklık ve hasat döngüsüne işaret eden köksel akrabalıklar mevcuttur. İbn Fâris'in tespit ettiği ikinci kök ekseni olan "meyletmek, sapmak" (صاف السهم) anlamı, kökün dikey zirve noktasından sonra gelen açısal sapmayı ya da yolculuk esnasındaki rota kırılmasını yansıtan iç Arapça semantik bir özelleşmedir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith Syriac Dictionary ve Maqāyīs al-Lugha.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | صيف (yaz mevsimi; okun meyletmesi) | Yılın en sıcak çeyreği, yaz yağmuru ve istikametten sapma hareketini birleştiren çift kök yapısı. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice *ṣaypā*, Aramice *ṣaytā* / *ṣaypā* | Sıcak mevsim, yaz dönemi ve kurak zamanı ifade eden ortak miras. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik çöl ve kurak mevsim göstergeleri | Çöl ikliminde yaşamın mevsimsel iki kutba (soğuk-yağış / sıcak-kurak) ayrılmasıyla ilişkili adlandırma. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen, Dictionnaire des racines sémitiques ve Lisān al-ʿArab.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| صيف | Anlamlı | Yaz mevsimi ve meyil | Senenin sıcak çeyreği; yaz yağmuru; okun hedeften sapması | Kur'an'da geçer (hedef kök) |
| صفي | Anlamlı | Arılık, saflık, seçme | Tortu ve kederden temizlenme, bir şeyi özenle ayırıp seçme | Kur'an'da geçer ([صفو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%81%D9%88.md) olarak) |
| يصف | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel |
| يفص | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Mühmel |
| [فصي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B5%D9%8A.md) | Anlamlı | Ayrılma, sıyrılma | Birbirine yapışık iki şeyin ayrılması, beladan kurtulma | Kur'an'da geçmez |
| [فيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%8A%D8%B5.md) | Anlamlı | Kaçış, sıyrılma | Kaçıp kurtulacak yer, sığınak | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| صيف | Merkez | Yaz mevsimi ve döngüsel meyil | Yılın sıcak çeyreğini ve bu dönemdeki seyahat/hasat imkânını ifade eder. | Genel yaz mevsimi ve sefer vakti |
| [قيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8.md) | Komşu | Şiddetli yaz sıcağı | صيف genel bir mevsim iken [قيظ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8.md) yazın ortasındaki en kavurucu sıcaklığı belirtir. | Sıcaklığın ekstrem derecesi |
| [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) | Komşu | Isı ve hararet hali | صيف zamansal bir mevsim dilimidir; [حرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%B1.md) ise mevsimden bağımsız fiziksel ısıyı anlatır. | Fiziksel sıcaklık durumu |
| [خرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) | Komşu | Sonbahar ve devşirme | صيف sıcak evreyi karşılarken [خرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D9%81.md) yazın bitiminde meyvelerin toplandığı mevsimdir. | Mevsimsel ardıllık |
| [شتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%88.md) | Zıt | Kış, soğuk ve yağış dönemi | صيف sıcak, kurak ve kuzey seferi dönemi iken [شتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%88.md) soğuk ve güney seferi vaktidir. | Tam mevsimsel zıtlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | صيف | Yaz mevsimi, yaz seferi | Yılın sıcak evresi, kuzey ticaret kervanının zamanı ve istikametten sapma. | Kesin |
| Latince | aestas | Yaz, sıcak dönem | Yılın en sıcak mevsimini karşılar; meyil veya sefer boyutu bulunmaz. | Güçlü |
| İngilizce | summer | Yaz mevsimi | Astronomik ve iklimsel yaz; Kur'an'daki kervan ve güvenlik bağlamını taşımaz. | Kesin |
| Almanca | Sommer | Yaz | Sıcak mevsim; kültürel olarak ılıman bölgenin tarım ve tatil dönemini yansıtır. | Kesin |
| Fransızca | été | Yaz | Sıcak ve aydınlık mevsim; kökün semitik meyil ve yağmur nüansını içermez. | Kesin |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary ve Kluge Etymologisches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| وَالصَّيْفِ | Yaz mevsimi ve bu mevsimde icra edilen kuzey (Şam) ticaret seferi | Kureyş kabilesine sağlanan güvenlik, refah ve ilahi lütuf bağlamı (Kureyş [106:2](https://lisan.digital/tr/ayet/106:2.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Kozmik nizam ve inayet delili | Mevsimlerin birbirini düzenli takip etmesinin tevhidi ve ilahi tedbiri ispatlaması. | Nizam ve inayet |
| Fıkıh | Sefer ve cihad takvimi (es-savâif) | Yaz aylarında sıcaklığın ibadetlere etkisi; Bizans sınırına yazın düzenlenen gazaların hukuku. | Mevsimsel ruhsat ve harp takvimi |
| Tefsir | Kureyş suresi ve îlaf kavramı | Kureyş'in kışın Yemen'e, yazın Şam'a yaptığı mutad ticaret yolculuklarının anlamı. | Ticaret, rızık ve emniyet |
| Hadis | Yaz sıcağında ibadet kolaylığı | Sıcağın şiddetlendiği yaz günlerinde öğle namazının serinliğe bırakılması (ibrâd). | Kolaylık ve iklimsel intibak |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kozmik takvim | Şükür ve ibadet vesilesi | Tevhid şuurunu besleme | Yılın iki zıt kutbundan birini oluşturarak ilahi nizamın sürekliliğini gösterir. | Kesin |
| İlmi | İklim ve gökbilim | Yıllık döngünün sıcak evresi | Eksen eğikliğinin tespiti | Güneşin ve yeryüzünün hareketine bağlı periyodik faz değişimi. | Güçlü |
| Siyasi | Jeopolitik diplomasi | Kuzey hattı diplomasisi | Dış güvenlik antlaşmaları | Kureyş'in yazın Şam ve Bizans nüfuz alanıyla kurduğu diplomatik dokunulmazlık (îlâf). | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret kervanları | Lojistik ve pazar dengesi | Refahın kesintisiz akışı | Kış seferini tamamlayarak toplumun yıllık rızık ve emtia akışını çift yönlü güvenceye alma. | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Harmonik dalga tepe noktası (maksimum ekstremum) | Periyodik bir salınımda enerjinin ve sıcaklığın tepe seviyeye ulaştığı faz. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Konjonktürel mevsimsellik ve pazar genişlemesi | İktisadi ve toplumsal faaliyetlerin iklim şartlarına bağlı olarak dışa açılıp zirve yapması. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | صيف kelimesini yalnızca meteorolojik bir sıcaklık dilimi ya da tatil dönemi olarak algılamak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kış ile birlikte hayatın devamını sağlayan, toplumsal barışı, dış ticareti ve ilahi beslemeyi teminat altına alan çift kutuplu ilahi nizamın bir kanadı. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Kureyş suresindeki îlaf ve rızık mucizesinin yüzeysel bir seyahat zikrine indirgenmesi, ilahi nimetin tarihsel ve iktisadi derinliğinin anlaşılamaması. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın nazil olduğu coğrafyadaki iktisadi omurgayı ve toplumun açlıktan kurtulup güvene kavuşmasını sağlayan döngüsel nizamı özetler. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Kureyş suresi ve ilahi nimet-ibadet ilişkisini, emniyet ve açlıktan doyurma bağlamını kuran ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mevsimlerin kendiliğinden işleyen mekanik süreçler değil, insan topluluklarının rızkını ve varoluşunu mümkün kılan kasıtlı bir ilahi inayet planı olduğunu gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Yılın en sıcak mevsimi, yaz yağmuru ve atılan okun hedeften kenara meyletmesi.
- Soyut anlam: Bir döngünün uç noktasına varması, dışa açılma, hareket ve zıt kutbuyla birleşerek tamamlanma meyli.
- Sistematik karşılık: Sosyo-ekonomik ve kozmik nizamda kış fazıyla birlikte sürekliliği, rızkı ve dengeli akışı sağlayan tamamlayıcı kutup.
- LaTeX modeli: $$ \Omega = S \cup W, \quad S \cap W = \emptyset \implies \oint_{\Gamma} (S + W) \, dt = \Pi $$
- LaTeX açıklaması: Formülde $\Omega$ tam yıllık döngüyü, $S$ yaz evresini (صيف), $W$ ise kış evresini ([شتو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%AA%D9%88.md)) temsil eder. Bu iki evre birbirini dışlayan fakat eksiksiz tamamlayan ayrık kümelerdir ($S \cap W = \emptyset$). Kapalı bir eğri ($\Gamma$) üzerindeki çizgi integrali, yaz ve kış fazlarının birleşerek ürettiği kesintisiz iktisadi sürekliliği, emniyeti ve rızık dengesini ($\Pi$) modellemektedir.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B5%D9%8A%D9%81/occurrences?meal=IK

### [Kureyş 106:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/ayet/106:2.md) — وَالصَّيْفِ

إِيلَافِهِمْ رِحْلَةَ الشِّتَاءِ وَالصَّيْفِ

Meal (IK): Yaz ve kış yolculuklarına alıştırılmasından dolayı,

## Sözlükler (11)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الصاد والفاء و و ا ي ء معهما
ص و ف، و ص ف، ص ف و، ف ي ص، ص ي ف، ف ص ي، أ ص ف مستعملات
صوف:
الصُّوفُ للضَّأْن وشِبْهِهِ، وكَبشٌ صافٌ ونَعجةٌ صافةٌ، وكبشٌ صُوفانيٌّ ونَعجة صوفانيّةٌ.
وزغبات القَفَا تُسَمَّى صوفةَ القفا. ويقال لواحدة الصوف صوفة وتُصَغَّر صُوَيفةٌ.
والصُّوفانةُ: بَقْلةٌ زَغْباءُ قصيرة.
وصوفةُ اسمُ حَيٍّ من تَميم، وآل صوفان الذين كانوا يُجيزون الحُجّاج من عَرَفات، يقُول أحدُهم فيقول: أجيزي صوفة، فاذا أجازَتْ قالَ: أجيزي خِنْدِفُ، فاذا أجازَتْ أُذِنَ للناس في الإِفاضة، وفيهم يقول أوس بن مَعْراء: حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا
وصف:
الوصف: وصفُكَ الشيءَ بحِلْيته ونَعْته.
ويقال للمُهْر اذا تَوَجَّه لشيءٍ من حُسْنِ السِّيرة: قد وَصَفَ، معناه: أَنّه قد وَصَفَ المَشْيَ أي وَصَفَه لِمنْ يُريد منه، ويقال: هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ.
وفي حديث الحَسَن: أنّه كَرِهَ المواصفة في البَيْعِ.
ويقال للوصيف: قد أوصَفَ، وأوصَفَتِ الجاريةُ. ووَصيفٌ ووُصَفاءُ ووَصيفةٌ ووَصائِفُ.
صفو:
الصَّفْوُ نقيض الكَدَرِ، وصَفْوَةُ كُلِّ شيءٍ خالصُه وخَيرُه.
والصَّفاءُ: مُصافاة المَوَدَّة والإخِاءِ.
والصَّفاءُ: مصدرُ الشيءِ الصافي.
واستَصفَيْتُ صَفوةً أي أخَذْتُ صَفْوَ ماءٍ من غديرٍ.
وصَفِيُّ الاِنسانِ: الذي يُصافيه المَوَدَّةَ.
وناقةٌ صَفيٌّ: كثيرة اللبَن، ونخلةٌ صَفيٌّ: كثيرةُ الحَمل، وتجمع صَفايا.
والصَّفَا: حَجَرٌ صُلْبٌ أملَسُ، فاذا نَعَتَّ الصخرةَ قُلتَ: صَفاة وصَفْواء، والتذكير: صفاً وصَفْوانٌ، واحده صَفْوانةٌ، وهي حجارةٌ مُلْسٌ لا تُنبِتُ شيئاً.
والصَّفيُّ: ما كانَ رسولُ الله- صلّى اللهُ عليه وعلى آله وسلَّم- يَصطَفيه لنفسه أي يختاره من الغَنيمة بعد الخمس قبلَ أن يَقسِمَ.
والاصطِفاءُ: الاختيار، افتِعال من الصَّفُوة، ومنه النبيُّ المُصطَفَى، والأنبياءُ المُصْطَفُونَ: اذا اختاروا، هذا بضمّ الفاء.
فيص:
تقول: قَبَضْتُ على ذَنَبِ الضَّبِّ فأفاصَ من يَدي حتى خلَصَ ذَنَبُه، وهو حين تَنْفَرجُ أصابعُكَ عن قَبْضِ ذَنَبه، ومنه التفاوُصَ.
وما يُفيصُ بكذا أي ما يُبين.
الفَيْصُ من المُفاوَصة، وبعضهم يقول: مُفايَضة.
صيف:
الصَّيفُ: رُبْعٌ من أرباع السَّنَةِ، وعند العامّةِ نِصفُ السنة.
والصَّيف: المطر الذي يَجيء بعد الربيع، قال جرير: وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ والصَّيِّفُ من المطر والأزمنة والنَّبات: وما يكون في الرُّبْع الذي يتلو الربيعَ من السنة، وهو الصَّيْفيُّ.
ويومٌ صائفٌ وليلةٌ صائفةٌ.
وصافَ القوم في مَصيفهم اذا أقامُوا في مكان صَيْفَتهم.
وغَزوةٌ صائفةٌ: أَنهم كانوا يخرُجُون صيفاً ويرجِعونَ شِتاءً.
والصَّيفوفةُ: مَيْل السَّهْم عن الرَّمِيَّة، وصافَ يَصيفُ، قال أبو زبيد: فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد
فصي:
أَفْصَى: اسْمُ أبي ثقيف واسْمُ أبي عبد القَيس.
وكلُّ شيءٍ لازِقٍ بشيءٍ ففَصَأتَه قلت: انفَصَى.
واللَّحْمُ المُتَفَسِّخُ ينفضي عن العظم.
وتَفَصَّيْتَ اذا تَخَلَّصتَ من بليَّة، والاسْمُ الفَصْيةُ.
ويقال: الفَصْية واللهِ الفَصية أي الخلاص مِمّا يُخاف اذا خِفْتَ أمراً أي جَرَى لك طَيْرُ السُّعود.
وأَفْصَى البَرْدُ أي أقلَعَ.
وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ أي خَلَّصْتُه منه.
أصف:
الأَصَفُ لغةٌ في اللَّصَف.
وآصف: كاتِبُ سُلَيمانَ بنِ داودَ- عليه السلام- الذي دعا اللهَ- جلَّ وعَزَّ- باسمِهِ الأعظمِ، فرأى سليمانُ العَرشَ مستقراً عنده.

##### Türkçe

باب **الصاد** ve **الفاء** ve **و** **ا** **ي** **ء** onlarla birlikte

**ص و ف**، و **ص ف**، **ص ف و**، **ف ي ص**، **ص ي ف**، **ف ص ي**، **أ ص ف** kullanılagelenlerdir

**صوف**:
**الصُّوفُ** koyun ve benzeri içindir; ve **كَبشٌ صافٌ** ve **نَعجةٌ صافةٌ**; ve **كبشٌ صُوفانيٌّ** ve **نَعجة صوفانيّةٌ**.
Ve ense tüycüklerine **صوفةَ القفا** denir. Ve yünün bir tanesine **صوفة** denir ve küçültmesi **صُوَيفةٌ** yapılır.
Ve **الصُّوفانةُ**: kısa, tüylü bir ottur.
Ve **صوفةُ** Temîm’den bir kabile adıdır; ve **آل صوفان** ki onlar hacıları Arafat’tan geçirirlerdi; onlardan biri söyler de der ki: **أجيزي صوفة**; o geçirince dedi: **أجيزي خِنْدِفُ**; o geçirince insanlara ifâza için izin verilirdi; ve onlar hakkında Evs b. Ma‘râ’ şöyle der:
حتى يقالَ أجيزوا آلَ صوفانا

**وصف**:
**الوصف**: senin bir şeyi süsü ve niteliğiyle vasfetmendir.
Ve tay için, güzel gidişten bir şeye yöneldiği zaman: **قد وَصَفَ** denir; manası: yürüyüşü vasfetmiş, yani onu kendisinden isteyen kimse için vasfetmiştir; ve denir: bu, vasfettiği vakit bir taydır: **هذا مُهْرٌ حين وَصَفَ**.
Ve Hasan’ın hadisinde: onun satışta **المواصفة**yi kerih gördüğü (vardır).
Ve **الوصيف** için: **قد أوصَفَ** denir; ve cariye: **أوصَفَتِ الجاريةُ**. Ve **وَصيفٌ** ve **وُصَفاءُ** ve **وَصيفةٌ** ve **وَصائِفُ**.

**صفو**:
**الصَّفْوُ** bulanıklığın zıddıdır; ve her şeyin **صَفْوَةُ**si onun hâlisi ve hayırlısıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin saflaşmasıdır.
Ve **الصَّفاءُ**: saf olan şeyin masdarıdır.
Ve **استَصفَيْتُ صَفوةً**: yani bir gölcükten suyun safını aldım.
Ve insanın **صَفِيُّ**si: sevgi bakımından onunla saflaşandır.
Ve **ناقةٌ صَفيٌّ**: sütü çok olan; ve **نخلةٌ صَفيٌّ**: yükü (meyvesi) çok olan; ve **صَفايا** olarak çoğul yapılır.
Ve **الصَّفَا**: sert, düz (pürüzsüz) bir taştır; kayayı nitelediğin zaman **صَفاة** ve **صَفْواء** dersin; müzekkeri: **صفاً** ve **صَفْوانٌ**; onun teki **صَفْوانةٌ**dur; ve onlar, hiçbir şey bitirmeyen düz taşlardır.
Ve **الصَّفيُّ**: Allah’ın Elçisi’nin -Allah ona ve âline salât ve selâm etsin- kendisi için seçtiği şeydir; yani ganimetten, humustan sonra, taksim etmeden önce onu kendisi için seçerdi.
Ve **الاصطِفاءُ**: seçmektir; **الصَّفُوة**den ifti‘âldir; ve ondan **النبيُّ المُصطَفَى** ve **الأنبياءُ المُصْطَفُونَ**: seçildikleri zaman; bu, **الفاء**’nın dammesi iledir.

**فيص**:
Dersin: kelerin kuyruğunu tuttum da elimden **أفاصَ** etti, nihayet kuyruğu kurtuldu; o, parmakların kuyruğunu tutmandan ayrıldığı zamandır; ve ondan **التفاوُصَ**.
Ve **ما يُفيصُ بكذا**: yani bununla açıklık kazanmaz.
**الفَيْصُ** **المُفاوَصة**dandır; ve bazısı der ki: **مُفايَضة**.

**صيف**:
**الصَّيفُ**: senenin dörtte bir bölümüdür; ve avam katında senenin yarısıdır.
Ve **الصَّيف**: ilkbahardan sonra gelen yağmurdur; Cerîr dedi ki:
وجادَكِ من دارٍ ربيعٌ وصَيِّفُ
Ve yağmurdan, zamanlardan ve bitkiden **الصَّيِّفُ**: senenin ilkbaharı izleyen dörtte birinde olan şeydir; ve o **الصَّيْفيُّ**dir.
Ve **يومٌ صائفٌ** ve **ليلةٌ صائفةٌ**.
Ve kavim, yazlıklarında ikamet ettikleri zaman **صافَ القوم في مَصيفهم** (denir); yani onların yazlık yerinde kaldılar.
Ve **غَزوةٌ صائفةٌ**: onların yazın çıktıkları ve kışın döndükleri (demektir).
Ve **الصَّيفوفةُ**: okun hedefinden sapmasıdır; ve **صافَ يَصيفُ**; Ebû Zübeyd dedi ki:
فمُصيفٌ أو صافَ غيرَ بعيد

**فصي**:
**أَفْصَى**: Sakîf’in babasının adı ve Abdülkays’ın babasının adıdır.
Ve her şey bir şeye yapışık olursa da sen onu ayırırsan, **انفَصَى** dersin.
Ve çürüyen et kemikten ayrılıp düşer.
Ve bir belâdan kurtulduğun zaman **تَفَصَّيْتَ**; ve isim **الفَصْيةُ**dur.
Ve denir: **الفَصْية** vallahi **الفَصية**; yani korkulan şeyden kurtuluş; bir işten korktuğun zaman, yani sana uğur kuşu (saadet kuşu) geçti.
Ve **أَفْصَى البَرْدُ**: yani (soğuk) kesildi.
Ve **وفَصَّيْتُ الشيءَ عن الشيءِ**: yani onu ondan kurtardım/ayırdım.

**أصف**:
**الأَصَفُ** **اللَّصَف** hakkında bir dildir (lehçedir).
Ve **آصف**: Dâvûd oğlu Süleyman’ın -ona selâm olsun- kâtibidir; o, Allah’a -azze ve celle- O’nun en yüce ismiyle dua etti; bunun üzerine Süleyman, arşı onun yanında yerleşmiş olarak gördü.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الصَيْفُ: واحد فصول السنة، وهو بعد الربيع الأول، وقيل: القيظ. يقال: صَيْفٌ صائِفٌ، وهو توكيد له كما يقال: ليلٌ لائِلٌ، وهَمَجٌ هامِجٌ. والصَيْفُ أيضاً: المطرُ الذي يجيء في الصيف. والمَصيفُ: المعوجُّ من مجاري الماء، وأصله من صافَ أي عدل، كالمضيق من صاقَ. ويومٌ صائِفٌ، أي حارٌّ. وليلةٌ صائِفةٌ. وربَّما قالوا يومٌ صافٌ بمعنى صائِفٍ، كما قالوا يومٌ راحٌ ويومٌ طانٌ. وعاملت الرجل مُصايَفَةً، أي أَيّامَ الصيف، مثل المشاهرة والمياومة والمعاومة. وصائِفةُ القوم: مِيرتهم في الصيف. والصائِفَةُ: غزوةُ الرومِ، لأنَّهم يُغْزَوْنَ صَيْفاً؛ لمكان البرد والثلج. وصافَ بالمكان، أي أقام به الصيفَ. واصْطافَ مثله. والموضعُ مَصيفٌ ومُصْطافٌ. وصِفْنا، أي أصابنا مطر الصيف. وصيفَتِ الأرض فهي مَصيفَةٌ ومَصْيوفَةٌ، إذا أصابها مطر الصيف. وأصافَ الله عنِّي شرّ فلانٍ، أي صرفه وعدل به. وصَيَّفَني هذا الشيء، أي كفاني لِصَيْفتي. وقول أبي كَبيرٍ الهذَلي:
ولقد وَرَدْتُ الماءَ لم يَشْرَبْ بهحَدَّ الربيعِ إلى شهور الصَيِّفِ
يعني به مطر الصيف، الواحدة صَيِّفَةٌ. يقال أصابتنا صَيِّفَةٌ غزيرةٌ، بتشديد الياء. وتَصَيَّفَ من الصَيف، كما تقول: تَشَتَّى من الشتاء. وصافَ السهم عن الهَدَف يَصيفُ صَيْفاً وصَيْفوفَةً، أي عدل. وأَصافَ الرجل، أي وُلِد له على الكِبَرِ، وولده صَيْفيٌّ. وأَصافَ القومُ، أي دخلوا في الصيف.

##### Türkçe

**الصَيْفُ**: senenin fasıllarından biri; o, birinci bahardan sonradır; ve denildi: **القيظ**. Denilir: **صَيْفٌ صائِفٌ**; ve o, onun için bir te’kiddir; nitekim denildiği gibi: **ليلٌ لائِلٌ** ve **هَمَجٌ هامِجٌ**. Ve **الصَيْفُ** ayrıca: yazda gelen yağmur. Ve **المَصيفُ**: su mecralarından eğri olan; ve aslı **صافَ**’tan, yani meyletti/yan çizdi; **صاقَ**’tan olan **المضيق** gibi. Ve **يومٌ صائِفٌ**; yani sıcak. Ve **ليلةٌ صائِفةٌ**. Ve belki dediler: **يومٌ صافٌ**; **صائِفٍ** manasında; nitekim dedikleri gibi: **يومٌ راحٌ** ve **يومٌ طانٌ**. Ve adamla **مُصايَفَةً** muamele ettim; yani yaz günleri(nde); **المشاهرة** ve **المياومة** ve **المعاومة** gibi. Ve **صائِفةُ القوم**: onların yazdaki azıkları. Ve **الصائِفَةُ**: Rum gazvesi; çünkü onlar yazın gazaya uğratılırlar; soğuk ve karın bulunması sebebiyle. Ve **صافَ** mekânda; yani onda yazı ikamet etti. Ve **اصْطافَ** onun gibidir. Ve yer **مَصيفٌ** ve **مُصْطافٌ**dur. Ve **صِفْنا**; yani bize yaz yağmuru isabet etti. Ve yer **صيفَتِ**; o hâlde o **مَصيفَةٌ** ve **مَصْيوفَةٌ**dur; ona yaz yağmuru isabet ettiği zaman. Ve Allah, falanın şerrini benden **أصافَ** etti; yani onu çevirdi ve onunla meyletti. Ve bu şey beni **صَيَّفَني**; yani **لِصَيْفتي** için bana yetti. Ve Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
ولقد وَرَدْتُ الماءَ لم يَشْرَبْ بهحَدَّ الربيعِ إلى شهور الصَيِّفِ
Bununla yaz yağmurunu kasteder; tekili **صَيِّفَةٌ**dur. Denilir: bize bol bir **صَيِّفَةٌ** isabet etti; **الياء**’ın şeddelenmesiyle. Ve **تَصَيَّفَ** **الصَيف**’ten; nitekim dediğin gibi: **تَشَتَّى** **الشتاء**’dan. Ve ok, hedefden **صافَ** etti; **يَصيفُ صَيْفاً** ve **صَيْفوفَةً**; yani meyletti. Ve adam **أَصافَ** etti; yani ihtiyarlık üzere ona çocuk doğdu; ve onun çocuğu **صَيْفيٌّ**dur. Ve kavim **أَصافَ** etti; yani yaza girdiler.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ص ف ( و ا ى ء )
صوف ، صيف ، صفا ، وصف ، فيص ، فصا ، أصف .
صوف : قال اللّيث : الصُّوفُ للضَّأن وما أشْبَهَه . ويقالُ : كَبْشٌ صافٌ ، ونَعْجَةٌ صائِفَة .
أبو عُبَيْد عن الكسائيّ : كَبْشٌ أَصْوَفُ وصَوِفٌ مِثالُ فَعِل وصائفٌ وصافٌ ، كلُّ هذا أن يكون كثيرَ الصُّوف . وأخبرَني المنْذِرِيُّ عن أبي الهَيْثم ، يقال : كبشٌ صائِفٌ وصافٌ ، كما يقال : جُرُفٌ هَائرٌ وهارٍ على القَلْب . وقال اللَّيث : كبشٌ صُوفانِيٌّ أو نَعْجَةٌ صُوفانَةٌ . ويقال لواحدة الصُّوف : صُوفَة ، وتصغَّر صُوَيْفَة .
أبو عُبَيْد عن الأصمعيّ : من أمثالهم في المال يَملِكه من لا يَستأهِله : خَرْقَاءُ وَجدتْ صُوفاً ، يُضرَبُ للأحمَق يُصِيبُ مالاً فَيضعه في غير موضِعه .
ثعلب عن ابن الأعرابيّ : الصُّوفَانَةُ : بقلة معروفة .
وقال اللّيث : هي بَقْلَةٌ زَغْبَاءُ قصيرةٌ .
قال : وتسمَّى زَغَبَاتُ القَفَا : صوفةُ القفَا .
قال : وصُوفة : اسمُ حَيَ من بني تميم ، وكانوا يُجِيزون الحاجّ في الجاهليَّةِ مِنْ مِنًى ، فيكُونون أَوَّلَ ، مَنْ يَدْفَعُ ، يقال : أَجِيزِي صُوفَة ، فإذا أَجَازَتْ قيلَ : أَجِيزِي خِنْدِفٌ ، فإذا أجازتْ أُذِنَ للناسِ كلِّهِمْ في الإجازةِ وهي الإفاضةُ ، وفيهم يقولُ أَوْس بن مَغْرَاء :
حتَّى يُقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانَا
ثعلبٌ عن ابن الأعرابيّ : خُذْ بصوفةِ قَفاه ، وبصوفِ قَفاه ، وبِقَرْدَنِهِ وبِكَرْدنِه .
وقال أبو زيد : يقال : أخذَه بصُوفِ رقَبتِه وبطوفِ رقبته ، بمعنًى واحد ، يريدُ بشعرِ رقبته .
وصف : في حديث أبي ذَرّ أن النبيّ ( صلى الله عليه وسلم ) قال له : ( كيف أنتَ وموتٌ يصيبُ الناسَ حتى يكون البَيتُ بالوَصيف ) .
قال شمِر : معناه : أن الموت يَكثُر حتى يصيرَ موضعُ قبرٍ يُشتَرى بعَبْدٍ من كثرة الموت مِثل المُوتَان الذي وقع بالبصرة وغيرِها .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أَوْصفَ الوَصيفُ : إذا تَمّ قَدُّهُ ، وأوصفتِ الجاريةُ ، ووَصِيفٌ ووُصفاء ، ووَصِيفةٌ ووصائف .
وقال الليث : الوَصفُ : وصفُك الشيءَ بحليتهِ ونَعْتِه .
قال : ويقال للمُهْر إذا تَوجَّه لشيءٍ من حُسن السِّيرَة : قد وَصَف ، معناه : أنه قد وَصَف المشي ؛ يقال : هذا مُهر حين وَصف .
وفي حديث الحَسَن أنّه كَرِه المواصفة في البيع .
قال شَمِر : قال أحمد بنُ حنبل : إذا باع شيئاً عنده على الصِّفة لزِمَه البيع . وقال إسحاق كما قال .
قلتُ : وهذا بَيْعُ الصِّفة المضمونة بلا أَجَل بمنزِلة السَّلَم ، وهو قول الشافعيّ ، وأهلُ الكوفة لا يجيزون السَّلَم إذا لم يكن إلى أجَلٍ معلوم .
صفا : الليث : الصَّفْوُ : نَقِيضُ الكَدَر ، وصَفْوَةُ كلِّ شيء : خالصُه مِن صَفْوة المال وصَفْوَة الإخاء .
أبو عُبَيد عن الكسائيّ : هو صِفْوة الماء ، وصَفْوةُ الماء ، وكذلك المالُ ، وهو صَفوةُ الإهالة لا غَيرُ .
وقال الليث : الصفاءُ : مُصافاةُ المودّةِ والإخاء . والصَّفْو أيضاً : مصدر الشيء الصافي .
قال : وإِذا أَخَذَ صَفْوَ ماءٍ من غَديرٍ ، قال : استصفَيتُ صَفْوةً .
والاصطفاء : الاختيارُ ، افتعالٌ من الصفْوَة ، ومنه النبي المُصطَفى ، والأنبياء المُصطَفَوْن ، وهم من المُصطَفَيْن : إذا اختِيروا ، وهم المُصطَفُون : إذا اختاروا ، هذا بضَمِّ الفاء .
وصفِيّ الإنسان : أخوه الذي يُصافيه الإخاء . وناقة صَفِيٌّ : كثيرة اللبن . ونخلةٌ صَفِيٌّ : كثيرةُ الحَمل ، والجميعُ الصفايا .
أبو عُبَيد عن الأصمعي : النَّاقة الصفيُّ : الغَزِيرة .
وقال أبو عمرو مِثله .
وقال : صَفْوَتْ وصَفَتْ .
وقال الكسائي : صَفَوَتْ .
وقال أبو عُبَيد : الصَّفِيُّ من الغنيمة : ما اختاره الرئيسُ قَبل القسمة من فَرَس أو سَيْف أو جارية ، وجمعُه صفَايَا ، وأنشد :
لك المِرْبَاعُ فيها والصَّفايَا
واستصفَيْتُ الشيء : إذا اسْتَخلَصته . ومن قرأ : ( فاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عليها صَوَافِيَ ) ( الحج : 36 ) ، بالياء ، فتفسيره : أنها خالصة لله ؛ يُذْهَبُ بها إلى جمع صافية ، ومنه قيل للضياعِ التي يَستخلصها السّلطان لخاصَّته : الصَّوافي .
ويقال : أصفَيْتُ فلاناً بكذا وكذا ، أي : آثَرْتُه به .
أبو عُبَيْد عن الأصمعي : الصفوَاء والصفْوَانُ والصفَا مقصورٌ كلُّه واحد .
وأنشد :
كما زَلَّتْ الصفْوَاءُ بالمتنزَّلِ
الحرَّاني عن ابن السكيت قال : الصَّفَا : العريضُ من الحجارة ، الأمْلس ، جمع صفَاة ، يُكتب بالألف ، وإذا ثنِّي قيل صَفَوان ، وهو الصفْواءُ أيضاً ، ومنه الصفَا والمَرْوَة : وهما جبلان بين بَطْحَاء مكَّة والمسجد . وبالْبحرَين نهر يتخلَّجُ من عَيْنِ محلِّم يقال له : الصَّفَا ، مقصور .
أبو عبيد عن الكسائي : أصْفَتْ الدَّجاجة إصفَاءً : إذا انقطع بَيْضها . وأَصْفَى الشاعرُ : إذا لم يَقُل شعراً .
وقال ابن الأعرابي : أَصفَى الرجل : إذا أنفد النساءُ ماءَ صُلْبِهِ . واصطفيت الشيء ، أي : اخترته . والمصفاة : الراووق . وصفّيت الشراب .
فيص : قال الليث : يقال : قبضْتُ عَلَى ذَنَب الضَّبّ فأَفاصَ من يدي حتى خلص ذنَبُه ، وهو حين تنفرج أصابعك عن مقبِض ذنبه ، ومنه التَّفَاوُصُ .
وقال أبو الهيثم : يقال : قبضْتُ عليه فلم يَفِصْ ولم يَنْزُو لَمْ يَنُصْ بمعنى واحد .
ثعلب عن ابن الأعرابي : الفَيْصُ : بيانُ الكلام .
وفي حديث النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( وما يُفيضُ بها لسانُه ) ، أي : ما يُبين . وفلانٌ ذو إفاصةٍ : إذا تكلم ، أي : ذو بيان .
وقال الليث : الفَيْصُ من المُفَاوصة ، وبعضهم يقول : مُفايصة .
فصى : في حديث قَيْلَةَ بنت مَخْرَمة أن جُوَيْرِيةً من بنات أختها حُدَيْبَاء قالت حين انتَفَجَتِ الأرنبُ وهما يسيران الفَصية .
قال أبو عُبَيد : تفاءلت بانتفاج الأرنب ، وأرادت أنها خرجتْ مِن الضِّيق إلى السَّعة .
ومن هذا حديث آخر عن النَّبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه ذكر القرآن فقال : ( لَهُوَ أَشَدُّ تفصِّياً من قلوب الرجَال من النعَم من عُقُلها ) ، أي : أشدُّ تَفَلُّتاً . وأصل التفصِّي أن يكون الشيءُ في مضيق ، ثم يخرج إلى غيره .
ثعلب عن ابن الأعرابي : أفْصَى : إذا تَخَلص من خير أو شر ، وأفْصَى عنك الحرُّ أو البرد : إذا انسلخ .
وقال ابن السكيت : يقال : أفْصَى عنا الحر : إذا خرج ولا يكون أَفْصى عنّا البرد .
وقال الليث : كل شيء لازِقٍ فخلَّصته . قلت : قد انْفَصَى . واللّحْمُ المتهرِّىء يَنْفَصِي عن العظم ، والإنسَانُ يَتَفَصَّى من البليّة .
وقال أبو الهيْثم : من أمثالهم في الرّجل يكون في غمّ فيخرج منه قولهم : أفْصَى عنَّا الشتاء . وأفْصَى : اسمُ أبي ثَقِيف ، واسم أبي عبد القيس .
صيف : قال الليث : الصيْفُ : رُبْعٌ من أرباع السنة ، وعند العامة نصفُ السَّنة .
قلتُ : الصيْفُ عند العرب : الفَصل الذي يُسمِّيه عوامُّ الناس بالعِراق وخُراسان : الرَّبيع ، وهي ثلاثةُ أَشهر ، والفَصلُ الذي يليه : القَيْظُ ، وفيه تكون حَمراء القَيْظ ، ثم بعده فصل الخَريف ، ثم بعده فصلُ الشتَاء . والكَلأُ الذي ينبت في الصيف : صَيْفيّ ، وكذلك المطر الذي يقع فيه صَيِّف وصيْفيّ .
وقال ابن كُناسة : واعلم أن السنة أربعةُ أزمنة عند العرب : الربيع الأول ، وهو الذي يسميه الفرس الخريف ، ثم الشتاء ثم الصيف ، وهو الربيع الآخر ، ثم القيظ ، فهذه أربعة أزمنة .
وسُمِّيت غزوَة الروم : الصائفة ، لأن سُنَّتَهُم أن يُغْزَوْا صيفاً ويُقفل عنهم قبل الشِّتاء .
ويقال : صافَ القومُ : إذا أقاموا بالصيف في موضع فهم صائفون . وأصافوا فهم يُصيفون : إذا دخلوا في زمان الصيف . وأَشْتَوْا : إذا دخلوا في الشتاء .
ويقال : صُيِّف القوم ورُبِعُوا : إذا أصابهم مطر الصيف والربيع ، وقد صِفْنا ورُبِعْنَا ، وكان في الأصل صُيِفْنَا فاستُثقلت الضمة مع الياء فحذِفت الياء وكُسرت الصاد لتدل عليها .
ابن السكيت : أصافَ الرجل فهو مُصيف : إذا وُلِد له بعدما يُسِنّ ، وولدُه صَيْفِيُّون .
وصاف فلانٌ ببلَدٍ يصيف : إذا أقام به في الصيف . وصاف السَّهْم عن الغرض يصيف ، وضاف يَضِيف : إذا عدل عنه .
وقال أبو زُبيد :
كلَّ يومٍ تَرْميه منها برَشْقٍ
فَمُصيفٌ أو صافَ غير بعيدِ
أبو عبيد : استأجرته مُصايفة ومُرابعة ومشاتَاة ومُخَارفة : من الصيف والرَّبيع والشِّتاء والخريف .
ومن أمثالهم : الصيف ضيَّعَت اللبن : إذا فَرّط في أمره في وقته .
ومن أمثالهم في إتمام قضاءِ الحاجة : تمامُ الرَّبيع الصيفُ ، وأصله في المطر ، فالربيعُ أوّله ، والصيفُ الذي بعده ، فيقول الحاجة بكمالها ، كما أنَّ الربيع لا يكون تمامُه إلاَّ بالصيف .
أصف : قال الليث : الأصَفُ : لغةٌ في اللَّصَف .
قال أبو عُبَيد : قال الفرّاء : هو اللَّصَف ، وهو شيء يَنبُت في أَصْل الكَبَر ؛ ولم يَعرف الأَصَف .
وقال الليث : آصف : كاتبُ سليمانَ الّذي دعا الله جلَّ وعزَّ باسمه الأعظم ، فرأَى
سليمانُ العرشَ مستقرّاً عنده ، والله أعلم .

##### Türkçe

ص ف ( **و ا ى ء** )
**صوف** , **صيف** , **صفا** , **وصف** , **فيص** , **فصا** , **أصف** .

**صوف** : el-Leys dedi: **الصُّوفُ** koyun için ve ona benzeyenler içindir. Ve denilir: **كَبْشٌ صافٌ** ve **نَعْجَةٌ صائِفَة**.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **كَبْشٌ أَصْوَفُ** ve **صَوِفٌ** ( **فَعِل** vezni misali) ve **صائفٌ** ve **صافٌ**; bütün bunlar, yününün çok olması içindir. Ve bana el-Münzirî, Ebû’l-Heysem’den haber verdi: denilir: **كبشٌ صائِفٌ** ve **صافٌ**; nasıl ki denilir: **جُرُفٌ هَائرٌ** ve **هارٍ** kalb üzere. El-Leys dedi: **كبشٌ صُوفانِيٌّ** yahut **نَعْجَةٌ صُوفانَةٌ**. Ve yünün bir tanesine denilir: **صُوفَة**; ve küçültülür: **صُوَيْفَة**.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: mallar hakkında, onu hak etmeyen kimsenin sahip olduğu şeye dair darb-ı mesellerindendir: **خَرْقَاءُ وَجدتْ صُوفاً**; ahmak için vurulur: mala isabet eder de onu yerinde olmayan yere koyar.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الصُّوفَانَةُ**: bilinen bir ottur.

El-Leys dedi: o, kısa, tüylü bir ottur.

Dedi: ve **زَغَبَاتُ القَفَا** diye adlandırılan şeye: **صوفةُ القفَا** denir.

Dedi: ve **صُوفة**: Benî Temîm’den bir hayyın adıdır; câhiliyede hacıyı Minâ’dan geçirirlerdi; böylece ilk defa sevk edenler olurlardı; denilir: **أَجِيزِي صُوفَة**; o geçirince denilirdi: **أَجِيزِي خِنْدِفٌ**; o geçirince bütün insanların geçişine izin verilirdi; ve o, **الإفاضة**’dır. Onlar hakkında Evs b. Mağrâ’ der ki:
حتَّى يُقالَ أَجِيزُوا آلَ صُوفانَا

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **خُذْ بصوفةِ قَفاه** ve **بصوفِ قَفاه** ve **بِقَرْدَنِهِ** ve **بِكَرْدنِه**.

Ebû Zeyd dedi: denilir: **أخذَه بصُوفِ رقَبتِه** ve **بطوفِ رقبته**; tek bir mânâ ile; boynunun kılı ile kasteder.

**وصف** : Ebû Zerr hadîsinde, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) ona dediği: ( **كيف أنتَ وموتٌ يصيبُ الناسَ حتى يكون البَيتُ بالوَصيف** ).

Şemir dedi: mânâsı: ölüm çoğalır da kabir yeri, ölümün çokluğundan, Basra’da ve başkasında vuku bulan **المُوتَان** gibi, bir köle ile satın alınır hâle gelir.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أَوْصفَ الوَصيفُ**: boyu tamam olunca; ve **أوصفتِ الجاريةُ**; ve **وَصِيفٌ** ve **وُصفاء**; ve **وَصِيفةٌ** ve **وصائف**.

El-Leys dedi: **الوَصفُ**: senin bir şeyi süsüyle ve vasfıyla nitelemen.

Dedi: ve tay için, yürüyüş güzelliğinden bir şeye yönelince denilir: **قد وَصَف**; mânâsı: yürüyüşü vasfetti; denilir: bu, **مُهر**’dir, **حين وَصف**.

Hasen hadîsinde: satışta **المواصفة**’yi kerih gördü.

Şemir dedi: Ahmed b. Hanbel dedi: yanında olan bir şeyi sıfat üzere satarsa satış ona lâzım olur. İshak da onun dediği gibi dedi.

Dedim: bu, vade olmaksızın, garanti edilmiş sıfat satımıdır; **السَّلَم** menzilesindedir; bu, Şâfiî’nin sözüdür. Kûfe ehli, bilinen bir vadeye kadar olmadıkça **السَّلَم**’i câiz görmezler.

**صفا** : el-Leys: **الصَّفْوُ**: bulanıklığın zıddıdır. Ve her şeyin **صَفْوَةُ**’si: onun hâlisidir; malın **صَفْوَة**’sinden ve kardeşliğin **صَفْوَة**’sinden.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: o, suyun **صِفْوة**’sidir ve suyun **صَفْوة**’sidir; mal da böyledir; ve o, yalnızca yağın **صَفوة**’sidir.

El-Leys dedi: **الصفاءُ**: sevgi ve kardeşliğin karşılıklı saflaşmasıdır. Ve **الصَّفْو** da: saf olan şeyin masdarıdır.

Dedi: ve bir gölcükten suyun **صَفْوَ**sunu alınca, dedi: **استصفَيتُ صَفْوةً**.

Ve **الاصطفاء**: seçmektir; **الصفْوَة**’den ifti‘âldir. Ondan: **النبي المُصطَفى** ve **الأنبياء المُصطَفَوْن**; ve onlar **المُصطَفَيْن**’dendir: seçildikleri zaman; ve onlar **المُصطَفُون**’dur: seçtikleri zaman; bu, **الفاء**’nın dammesi iledir.

İnsanın **وصفِيّ**’si: kardeşliği kendisiyle saflaştırdığı kardeşidir. Ve **ناقة صَفِيٌّ**: sütü çok olan. Ve **نخلةٌ صَفِيٌّ**: yükü çok olan. Hepsi: **الصَّفايا**.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **النَّاقة الصفيُّ**: bol sütlüdür.

Ebû Amr da onun benzerini söyledi.

Ve dedi: **صَفْوَتْ** ve **صَفَتْ**.

El-Kisâî dedi: **صَفَوَتْ**.

Ebû Ubeyd dedi: ganimetten **الصَّفِيُّ**: reisin taksimden önce at yahut kılıç yahut cariyeden seçtiği şeydir; cem‘i **صفَايَا**’dır. Ve inşâd etti:
لك المِرْبَاعُ فيها والصَّفايَا

Ve **استصفَيْتُ** bir şeyi: onu arıtıp ayırdığım zaman. Ve kim ( **فاذْكُرُوا اسْمَ اللَّهِ عليها صَوَافِيَ** ) (الحج: 36) diye, **ياء** ile okursa, tefsiri: onların Allah için hâlis olmasıdır; **صافية** cem‘ine götürülür. Ondan, sultanın kendisine mahsus olarak ayırdığı arazilere: **الصَّوافي** denildi.

Ve denilir: **أصفَيْتُ** falanı şu ve şu ile; yani: onu onunla tercih ettim.

Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الصفوَاء** ve **الصفْوَانُ** ve **الصفَا** (maksûr) hepsi birdir.

Ve inşâd etti:
كما زَلَّتْ الصفْوَاءُ بالمتنزَّلِ

El-Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten dedi: **الصَّفَا**: taşlardan geniş olan, pürüzsüz olan; **صفَاة** cem‘idir; elif ile yazılır. İkilenince **صَفَوان** denir; o, **الصفْواءُ** da olur. Ondan: **الصفَا** ve **المَرْوَة**; ikisi, Mekke’nin Bathâ’sı ile mescid arasında iki dağdır. Ve Bahreyn’de, Mahallim aynından çatallanıp ayrılan bir nehir vardır; ona **الصَّفَا** denir; maksûr.

Ebû Ubeyd, el-Kisâî’den: **أصْفَتْ الدَّجاجة إصفَاءً**: yumurtası kesilince. Ve **أَصْفَى الشاعرُ**: şiir söylemeyince.

İbnü’l-A‘râbî dedi: **أَصفَى الرجل**: kadınlar onun sulb suyunu tüketince. Ve **اصطفيت** bir şeyi: yani onu seçtim. Ve **المصفاة**: süzgeçtir. Ve içkiyi **صفّيت**.

**فيص** : el-Leys dedi: denilir: kelerin kuyruğu üzerine tuttum da elimden **أَفاصَ** etti, ta ki kuyruğu kurtuldu; o, parmakların kuyruğunun tutacağından ayrıldığı zamandır. Ondan: **التَّفَاوُصُ**.

Ebû’l-Heysem dedi: denilir: onu tuttum da **يَفِصْ** etmedi ve **يَنْزُو** etmedi; **لَمْ يَنُصْ** tek bir mânâ ile.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **الفَيْصُ**: sözün açıklığıdır.

Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadîsinde: ( **وما يُفيضُ بها لسانُه** ) yani: açıklamaz. Ve falan **ذو إفاصةٍ**’dır: konuştuğu zaman; yani: açıklık sahibidir.

El-Leys dedi: **الفَيْصُ** **المُفَاوصة**’dendir; bazısı **مُفايصة** der.

**فصى** : Mahreme kızı Kîle hadîsinde: kız kardeşinin kızlarından **جُوَيْرِية** olan **حُدَيْبَاء** dedi; tavşan kabarınca, ikisi **الفَصية** yürürlerken.

Ebû Ubeyd dedi: tavşanın kabarmasıyla uğur saydı; ve kastetti ki o, darlıktan genişliğe çıktı.

Bundan, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) başka bir hadîs: Kur’an’ı zikretti de dedi: ( **لَهُوَ أَشَدُّ تفصِّياً من قلوب الرجَال من النعَم من عُقُلها** ) yani: daha şiddetli kaçıp kurtulmadır. **التفصِّي**’nin aslı: şeyin bir darlıkta olması, sonra ondan başkasına çıkmasıdır.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **أفْصَى**: hayırdan yahut şerden kurtulunca. Ve senden sıcak yahut soğuk **أفْصَى**: soyulup çıkınca.

İbnü’s-Sikkît dedi: denilir: bizden sıcak **أفْصَى**: çıktığı zaman; ve “bizden soğuk **أَفْصى**” olmaz.

El-Leys dedi: yapışık olan her şey; onu kurtardın. Dedim: **قد انْفَصَى**. Ve ufalanmış et, kemikten **يَنْفَصِي** eder. Ve insan belâdan **يَتَفَصَّى** eder.

Ebû’l-Heysem dedi: adamın gam içinde olup ondan çıkmasına dair mesellerindendir sözleri: **أفْصَى عنَّا الشتاء**. Ve **أفْصَى**: Ebû Sekîf’in adıdır; ve Ebû Abdülkays’ın adıdır.

**صيف** : el-Leys dedi: **الصيْفُ**: senenin dörtte biridir; avam yanında senenin yarısıdır.

Dedim: Araplar yanında **الصيْفُ**: Irak ve Horasan’da avamın **الرَّبيع** diye adlandırdığı fasıldır; o, üç aydır. Ondan sonraki fasıl: **القَيْظُ**’dır; onda **حَمراء القَيْظ** olur. Sonra ondan sonra **الخَريف** faslı, sonra ondan sonra **الشتَاء** faslı. Ve yazda biten ot: **صَيْفيّ**’dir. Ve onda vuku bulan yağmur da: **صَيِّف** ve **صيْفيّ**.

İbn Kunâse dedi: bil ki sene Araplar yanında dört zamandır: **الربيع الأول**; o, Farsların **الخريف** diye adlandırdığıdır; sonra kış; sonra yaz; o, **الربيع الآخر**’dır; sonra **القيظ**; işte bunlar dört zamandır.

Rum gazvesi **الصائفة** diye adlandırıldı; çünkü onların âdeti, yazın onlara gazâ edilmesi ve kıştan önce onlardan dönülmesidir.

Ve denilir: kavim **صافَ** etti: bir yerde yazda ikamet edince; onlar **صائفون**’dur. Ve **أصافوا**; onlar **يُصيفون** ederler: yaz zamanına girince. Ve **أَشْتَوْا**: kışa girince.

Ve denilir: kavim **صُيِّف** edildi ve **رُبِعُوا**: yaz ve bahar yağmuruna uğrayınca. Ve biz **صِفْنا** ve **رُبِعْنَا**. Asılda **صُيِفْنَا** idi; **الضمة** **الياء** ile ağır görüldü de **الياء** hazfedildi ve ona delâlet etsin diye **الصاد** kesrelendi.

İbnü’s-Sikkît: adam **أصافَ** etti; o, **مُصيف**’tir: yaşlandıktan sonra kendisine çocuk doğunca; onun çocukları **صَيْفِيُّون**’dur.

Ve falan bir beldede **صاف** etti, **يصيف**: yazda orada ikamet edince. Ve ok hedefinden **صاف** etti, **يصيف**; ve **ضاف** eder, **يَضِيف**: ondan sapınca.

Ebû Zübeyd dedi:
كلَّ يومٍ تَرْميه منها برَشْقٍ
فَمُصيفٌ أو صافَ غير بعيدِ

Ebû Ubeyd: onu **مُصايفة** ve **مُرابعة** ve **مشاتَاة** ve **مُخَارفة** üzere kiraladım: yazdan, bahardan, kıştan ve güzden.

Mesellerindendir: **الصيف ضيَّعَت اللبن**: işini vaktinde gevşek tutunca.

Mesellerindendir, ihtiyacın giderilmesini tamamlamada: **تمامُ الرَّبيع الصيفُ**; aslı yağmur hakkındadır: bahar onun evvelidir; ondan sonra olan yazdır. Böylece ihtiyacı tamlığıyla söyler; nasıl ki baharın tamamı ancak yaz ile olur.

**أصف** : el-Leys dedi: **الأصَفُ**: **اللَّصَف**’ta bir lugattır.

Ebû Ubeyd dedi: el-Ferrâ’ dedi: o, **اللَّصَف**’tır; o, **الكَبَر**’in kökünde biten bir şeydir; **الأَصَف**’i tanımadı.

El-Leys dedi: **آصف**: Süleyman’ın kâtibi; Allah جلّ وعزّ’ı ismi a‘zamıyla çağırdı; böylece Süleyman arşı onun yanında yerleşmiş gördü; Allah daha iyi bilir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الصاد والياء وما يثلثهما)
(صيأ) الصاد والياء والهمزة. يقال صيَّأت رأسي تصييئاً، إِذا بَلَلْتَه.
(صيح) الصاد والياء والحاء أصلٌ صحيح، وهو الصَّوت العالي. منه الصِّياح، والواحدة منه صَيْحة. يقال: لقيتُ فلاناً قبلَ كلِّ صَيْحٍ ونَفْر. فالصَّيْح: الصِّياح. والنَّفْر: التفرُّق. وممّا يُستعار من هذا قولهم: صاحت الشَّجرةُ، وصاحَ النَّبْت، إذا طال، كأنَّه لمَّا طالَ وارتفعَ جُعِلَ طولُهُ كالصِّياح الذي يدلُّ على الصَّائح. وأمَّا التصيُّح، وهو تشقُّق الخشَب، فالأصل فيه الواو، وهو التصوُّح، وقد مضى. ومنه انصاحَ البَرق انصياحاً، إذا تصدَّعَ وانشقَّ. قال:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *
(صيخ) الصاد والياء والخاء كلمةٌ واحدةٌ. يقال أصاخَ يُصيخ، إذا استمع. قال:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *
(صيد) الصاد والياء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على معنىً واحد، وهو ركوبُ الشَّيء رأسَه ومُضِيُّه غيرَ ملتفتٍ ولا مائل.  من ذلك الصَّيَدُ، وهو أن يكون الإنسانُ ناظراً أمامَه. قال أهلُ اللُّغة: الأَصْيَد: المَلِك، وجمعه الصِّيد. قالوا: وسمِّيَ بذلك لقلَّة التفاتِه. ومن الناس مَنْ يكونُ أصيَدَ خِلقةً. واشتقاق الصَّيْد من هذا، وذلك أنَّه يمرُّ مرَّاً لا يعرِّج، فإذا أُخِذَ قيل قد صِيد. فاشتُقَّ ذلك من اسمه. كما يقال رأَسْت الرّجُلَ، إِذا ضَربتَ رأسَه؛ وبطَنْتُهُ، إذا ضربتَ بطنَه. كذلك إذا وقَعْتَ بالصَّيد فأخذتَه قلتَ صِدتُه. وممّا يدلُّ على صِحّة هذا القياس قولُ ابن السّكّيت إن الصَّيْدانةَ من النِّساء: السيِّئة الخُلُق. وسمِّيت بذلك لقلّة التفاتِها. ومن الباب: الصَّيدانة: الغُول.
(صير) الصاد والياء والراء أصلٌ صحيح، وهو المآلُ والمرجِع. من ذلك صار يصير صَيْراً وصَيرورة. ويقال: أنا على صِيرِ أمرٍ، أي إشرافٍ من قضائه، وذلك هو الذي يُصار إليه. فأمَّا قولُ زهير:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])فإنّ صِير الأمر مَصِيرُهُ وعاقبتُهُ. والصِّير([4]) كالحظائر يُتخذ للبقر، والواحدة صيرة، وسمِّيت بذلك لأنَّها تصير إليه. وصَيُّور الأمرِ: آخِره، وسمِّيَ بذلك لأنّه يُصار إليه. ويقال: لا رأْيَ لفلانٍ ولا صَيُّورَ، أي لا شيء يَصِيرُ إليه من حزمٍ ولا غيرِهِ. وتصَّيرَ فلانٌ أباه: إِذا نَزَعَ إليه في الشَّبه. وسمِّي كذا كأنه صار إلى أبيه.
ومما شذَّ عن الباب الصِّير، وهو الشَّقّ. وفي الحديث: "مَنْ نَظَرَ في صِيرِ بابٍ بغير إذْنٍ فعينُهُ هَدَر". فأمَّا الصِّير، وهو شيءٌ يقال لـه الصِّحْناة، فلا أحسبه عربيّاً، ولا أحسب العربَ عرفَتْهُ. وقد ذكرهُ أهلُ اللُّغة، ولا معنى له.
(صيف) الصاد والياء والفاء أصلان: أحدهما يدلُّ على زمانٍ، والآخر يدلُّ على مَيْلٍ وعُدول.
فالأوَّل الصَّيف، وهو الزَّمانُ بعد الرَّبيع الآخِر. ويقال للمطر الذي يأتي فيه: الصَّيِّف. وهذا يومٌ صائف، وليلةٌ صائفة. وعاملته مُصايفةً، أي زمانَ الصَّيف، كما يقال مُشَاهَرَة. والصَّيفيُّون: أولاد الرَّجُل بعد كِبَرهِ. وَوَلَدُ فلانٍ صيفيُّون. قال:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])وأمَّا الآخَر فصاف عن الشيء، إذا عَدَلَ عنه. [وَصَافَ السَّهْمُ عن الهدفِ([6])] يَصِيفُ صَيْفاً، إذا مال، قال أبو زُبَيْد:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])فأمَّا صائف، في قول أوس:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
فاسمُ موضع.
(صيق) الصاد والياء والقاف. يقال فيه إنَّ الصَّيْق الغُبار، وقد فتح رؤبةُ ياءَه فقال: "الصَّيَقْ([9])". ويقال إنَّ الصِّيق الرِّيحُ المنتنة من الدَّوابّ.
(صيك) الصاد والياء والكاف، يقال صاكَ يَصِيكُ، إِذا لَزِمَ ولصِق. قال الأعشى:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])وقال الخليل: أراد صَئِكَ فليَّن الهمزة. ويقال صَئِكَ الدّمُ، إِذا جَمَد.
واعلم أنَّ الألِف في هذا الباب مُبدَلةٌ؛ فالصَّاب : شجر مُرٌّ، محتملٌ أن يكون من الواو. قال:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])والصَّادُ : قدور النُّحاس، والألف مُبدَلة. قال حسان:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
 ---------------------
([1]) لعبيد بن الأبرص في ديوانه 77 واللسان (صيح). وصدره:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) للمثقب العبدي، كما في البيان والتبيين (2: 288)، وحواشي الجمهرة (2: 270). وصدره:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) ديوان زهير 96، واللسان (صير).
([4]) يقال صير، بالكسر، وبكسر ففتح.
([5]) الرجز لأكثم بن صيفي، أو سعد بن مالك بن ضبيعة. اللسان (صيف).
([6]) التكملة من المجمل.
([7]) سبق البيت وتخريجه في (رشق).
([8])  مطلع قصيدة له في ديوانه 14. وعجزه: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) يعني قوله في ديوانه 106 واللسان (صيق): * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) وكذا في المجمل مادة (صاك). وفي مادة (صيك) "بأجلادها"، كما جاء في اللسان (صيك). ورواية الديوان 51 تطابق رواية المقاييس.
([11]) لأبي ذؤيب الهذلي في ديوانه 104 واللسان (صوب، ذبح، شجر)، وقد سبق في (شجر).
([12]) عجزه في الديوان 370 واللسان (صيد):
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الصاد** و**الياء** وما يثلثهما)
(**صيأ**) **الصاد** ve**الياء** ve**الهمزة**. Denir: **صيَّأت** başımı **تصييئاً**, onu ıslattığın zaman.
(**صيح**) **الصاد** ve**الياء** ve**الحاء** sahih bir asıldır; o, yüksek sestir. Ondan **الصِّياح**; onun bir tanesi **صَيْحة**’dır. Denir: “Falancaya her **صَيْح** ve **نَفْر**’den önce rastladım.” Artık **الصَّيْح**: **الصِّياح**’tır. **النَّفْر**: ayrılıp dağılmadır. Bundan ödünçlenen şeylerdendir onların sözleri: “Ağaç **صاحت**; bitki **صاح**,” uzadığı zaman; sanki uzayıp yükselince, onun uzunluğu, bağıranın varlığına delâlet eden bağırış gibi kılınmıştır. **التصيُّح**’a gelince—ki o, odunun çatlamasıdır—aslında onda **الواو** vardır; o **التصوُّح**’tur; geçmişti. Ondandır: “Şimşek **انصاح** **انصياحاً**,” yarıldığı ve çatlayıp ayrıldığı zaman. Dedi ki:
* مِنْ بَينِ مُرتَتِقٍ منها ومُنصاحِ([1]) *

(**صيخ**) **الصاد** ve**الياء** ve**الخاء** tek bir kelimedir. Denir: **أصاخَ** **يُصيخ**, dinlediği zaman. Dedi ki:
* إصاخةَ النَّاشد للمُنْشِد([2]) *

(**صيد**) **الصاد** ve**الياء** ve**الدال** sahih bir asıldır; tek bir mânaya delâlet eder; o da bir şeyin başına binmek ve ona dönüp bakmadan ve eğilmeden geçip gitmektir. Bundan **الصَّيَد**; o, insanın önüne bakar olmasıdır. Dil ehli dedi: **الأَصْيَد**: hükümdardır; onun çoğulu **الصِّيد**’dir. Dediler: Az dönüp baktığı için bununla adlandırıldı. İnsanlardan yaratılışça daha **أصيَد** olan vardır. **الصَّيْد**’in iştikakı da bundandır; çünkü o, sapmadan bir geçişle geçer; yakalandığı zaman “**صِيد** olundu” denir. Böylece bu, onun isminden türetilmiştir. Nitekim denir: “**رأَسْت** adamı,” başını vurduğun zaman; “**بطَنْتُهُ**,” karnını vurduğun zaman. Aynı şekilde av üzerine düştüğün ve onu aldığın zaman “**صِدتُه**” dersin. Bu kıyasın sıhhatine delâlet eden şeylerdendir İbnü’s-Sikkît’in sözü: kadınlardan **الصَّيْدانة**: kötü huyludur. Az dönüp baktığı için bununla adlandırıldı. باب’dandır: **الصَّيدانة**: gûldür.

(**صير**) **الصاد** ve**الياء** ve**الراء** sahih bir asıldır; o, varılacak yer ve dönüş yeridir. Bundan **صار** **يصير** **صَيْراً** ve**صَيرورة**. Ve denir: “Ben bir işin **صِيرِ**’i üzerindeyim,” yani onun gerçekleşmesinden bir gözetim üzerindeyim; o da varılacak olandır. Züheyr’in sözüne gelince:
وقد كنت من سَلْمَى سنينَ ثمانياً *** على صِيرِ أمرٍ ما يُمِرُّ وما يَحلُو([3])
Şüphesiz işin **صِير**’i onun **مَصِير**’i ve âkıbetidir. **الصِّير**([4]) sığırlar için yapılan ağıllar gibidir; onun bir tanesi **صيرة**’dır; ona varıldığı için bununla adlandırıldı. **وصَيُّور** işin: onun sonudur; ona varıldığı için bununla adlandırıldı. Ve denir: “Falancanın ne görüşü var ne de **صَيُّور**’u,” yani ona, tedbirden ve başkasından varacağı hiçbir şey yoktur. “Falanca babasına **تصَّيرَ** etti,” benzerlikte ona çektiği zaman. Sanki babasına varmış gibi; böyle adlandırıldı.
Ve باب’dan şâz olan şeylerdendir **الصِّير**; o, yarıktır. Hadiste: “Kim izinsiz bir kapının **صِير**’ine bakarsa, gözü hederdir.” **الصِّير**’e gelince—ki ona **الصِّحْناة** denilen bir şeydir—ben onu Arapça saymıyorum; Arapların onu bildiğini de saymıyorum. Dil ehli onu zikretmiştir; onun bir mânası yoktur.

(**صيف**) **الصاد** ve**الياء** ve**الفاء** iki asıldır: birisi bir zamana delâlet eder; diğeri bir meyil ve sapmaya delâlet eder.
Birincisi **الصَّيف**’tir; o, son bahardan sonraki zamandır. Ve onda gelen yağmura **الصَّيِّف** denir. Bu, **صائف** bir gündür; **صائفة** bir gecedir. Onunla **مُصايفةً** muamele ettim; yani yaz zamanı; nitekim **مُشَاهَرَة** denir. **الصَّيفيُّون**: adamın yaşlılığından sonra olan çocuklarıdır. “Falancanın çocuğu **صيفيُّون**’dur.” Dedi ki:
إنَّ بَنِيَّ صِبْيَةٌ صيفيُّونْ *** أَفْلَحَ مَنْ كان لـه رِبْعيُّونْ([5])
Diğerine gelince: “Şeyden **صاف** etti,” ondan saptığı zaman. [Ve ok hedefinden **صَافَ** etti([6])] **يَصِيفُ** **صَيْفاً**, meylettiği zaman. Ebû Zübeyd dedi ki:
كلَّ يومٍ ترميه منها برِشْقٍ *** فمصيبٌ أو صَافَ غيرَ بعيدِ([7])
**صائف**’e gelince, Evs’in sözünde:
* تَنَكَّرَ بَعدي من أُمَيْمَةَ صائفُ([8]) *
O, bir yer adıdır.

(**صيق**) **الصاد** ve**الياء** ve**القاف**. Hakkında denir ki **الصَّيْق** tozdur; Ru’be onun **ياء**’sını fetha ile açtı da şöyle dedi: “**الصَّيَقْ**([9])”. Ve denir ki **الصِّيق** hayvanlardan gelen pis kokulu rüzgârdır.

(**صيك**) **الصاد** ve**الياء** ve**الكاف**; denir: **صاكَ** **يَصِيكُ**, yapışıp ayrılmadığı zaman. A‘şâ dedi ki:
ومثلك مُعْجَبَة بالشَّبا *** ب صاكَ العبيرُ بأجسادِها([10])
Halîl dedi: **صَئِكَ**’i kastetti; hemzeyi yumuşattı. Ve denir: **صَئِكَ** kan, donduğu zaman.
Ve bil ki bu باب’da **الألِف** بدل edilmiştir; artık **الصَّاب**: acı bir ağaçtır; **الواو**’dan olması muhtemeldir. Dedi ki:
إنِّي أَرِقْتُ فَبِتُّ اللَّيْلَ مرتفقاً *** كَأَنّ عَيْنِيَ فيها الصَّابُ مذبوحُ([11])
Ve **الصَّادُ**: bakır kazanlardır; **الألف** بدل edilmiştir. Hassân dedi ki:
*رأيتَ قُدُورَ الصَّادِ حولَ بُيُوتِنا ([12]) *
---------------------
([1]) Ubeyd b. el-Ebras’a, divanında 77 ve Lisân (**صيح**). صدر’ı:
* وأمست الأرض والقيعان مثرية *.
([2]) el-Müsekkab el-‘Abdî’ye, el-Beyân ve’t-Tebyîn (2: 288) ve Havâşî’l-Cumhara (2: 270)’da olduğu üzere. صدر’ı:  * يصيخ للنبأة أسماعه *
([3]) Züheyr divanı 96 ve Lisân (**صير**).
([4]) **صير** denir; kesre ile ve kesre ile sonra fetha ile.
([5]) Recez, Eksem b. Sayfî’ye yahut Sa‘d b. Mâlik b. Dubay‘a’ya. Lisân (**صيف**).
([6]) Tekmile, el-Mucmel’den.
([7]) Beyit ve tahrici (**رشق**)’ta geçti.
([8]) Divanında 14’te ona ait bir kasidenin مطلع’ı. عجز’i: *فبون فأعلى تولب فالمخالف*.
([9]) Yani divanında 106 ve Lisân (**صيق**)’ta onun sözü: * يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *.
([10]) El-Mucmel’de de madde (**صاك**)’ta böyledir. Madde (**صيك**)’te “**بأجلادها**”dır; Lisân (**صيك**)’ta geldiği gibi. Divan rivayeti 51, Mekâyîs rivayetine uygundur.
([11]) Ebû Züeyb el-Hüzelî’ye, divanında 104 ve Lisân (**صوب**، **ذبح**، **شجر**); (**شجر**)’de geçmişti.
([12]) Onun عجز’i divanda 370 ve Lisân (**صيد**)’de:
* قنابل سحما في المحلة صيما *.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- الصيف: الفصل المقابل للشتاء. قال تعالى: ﴿رحلة الشتاء والصيف﴾ [قريش/2]، وسمي المطر الآتي في الصيف صيفا، كما سمي المطر الآتي في الربيع ربيعا. وصافوا: حصلوا في الصيف، وأصافوا: دخلوا فيه.

##### Türkçe

- **الصيف**: kışa karşılık olan mevsim. Yüce Allah dedi ki: ﴿**رحلة الشتاء والصيف**﴾ [Kureyş/2]; ve yazda gelen yağmur **صيفا** diye adlandırıldı; nitekim ilkbaharda gelen yağmur da **ربيعا** diye adlandırıldı. Ve **صافوا**: yazda bulundular; ve **أصافوا**: ona girdiler.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ص ي ف
صافوا بمكان كذا واصطافوا وتصيفوا وهذا مصيفهم ومصطافهم ومتصيفهم وأصافوا‏:‏ دخلوا في الصيف وهم مصيفون وهذا بيت صيفي‏.‏
وسقاهم الصيف‏:‏ مطر الصيف‏.‏
قال جرير‏:‏ بأهلي أهل الدار إذ يسكنونها وجادك من دار ربيع وصيف وصيف بنو فلان فهم مصيفون ونبت لهم الصيف‏:‏ نبات الصيف‏.‏
وعامله مصافة ومشاتاة‏.‏
وهم يغزون الصائفة ويمتارون الصائفة وهي الغزوة والميرة بالصيف وقيل لغزوة الروم‏:‏ الصائفة‏.‏
لأنهم كانوا يغزونهم صيفاً‏.‏
وأرض مصياف وناقة مصياف تنبت وتلد بالصيف‏.‏
وهذا الثوب مصيف مقيظ مشتّى ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ تمام الربيع الصيف ‏"‏ مثل في إتمام الأمر‏.‏
وولد فلان صيفيون‏:‏ ولدوا على الكبر‏:‏ وأصاف الرجل فهو مصيف‏.‏
ورجل مصياف‏:‏ لم يتزوج حتى كبر‏.‏
وصاف السهم عن الهدف‏:‏ مال عنه وغاب وهو من غيبة الرجل عن أهله بالصيف‏.‏
ولم يصف عنه القضاء‏:‏ لم يعدل عنه‏.‏
قال الطرماح‏:‏ فهوت للوجه مخذولة لم يصف عنها قضاء الحمام

##### Türkçe

ص ي ف
**صافوا** falanca yerde yazladılar; **واصطافوا** ve **تصيفوا** (da böyledir). Bu onların **مصيفهم**’idir, **مصطافهم**’idir ve **متصيفهم**’idir. **وأصافوا**: yaza girdiler; onlar **مصيفون**’dur. Bu, **بيت صيفي**’dir.

**وسقاهم الصيف**: yaz yağmuru.

Cerîr dedi:
“Ev halkı, orada oturdukları vakit, benim ehlimdir;
ve sana, bir **ربيع** ve **صيف** yurdundan (yağmur) bolca yağdı.”
Ve falanca oğulları **صيف** (yaparlar), onlar **مصيفون**’dur. Ve onlar için **الصيف** bitti: yaz bitkisi.

Ve onunla **مصافة** ve **مشاتاة** olarak muamele eder.

Ve onlar **الصائفة**’ye gazâ ederler ve **الصائفة**’den azık edinirler; o, yazın yapılan gazâ ve azıktır. Ve denildi ki: Rum gazvesine **الصائفة** (denir).

Çünkü onlar onlara yazın gazâ ederlerdi.

Ve **أرض مصياف** ve **ناقة مصياف**: yazın ot bitirir ve doğurur.

Ve bu elbise **مصيف** (yazlık), **مقيظ** (yaz sıcağına mahsus), **مشتّى** (kışlık)tır. Mecazdandır: “**تمام الربيع الصيف**”; işi tamamlamada bir meseldir.

Falancanın çocukları **صيفيون**: ihtiyarlık üzerine doğdular. Ve adam **أصاف** eder; o **مصيف**’tir.

Ve **رجل مصياف**: büyüyünceye kadar evlenmedi.

Ve ok, hedeften **صاف** etti: ondan saptı ve kayboldu; bu, adamın yazın ailesinden gaip oluşundandır.

Ve hükümden **يصف** etmedi: ondan dönmedi.

Tarmah dedi:
“Yüze doğru, mahrum bırakılmış olarak düştü;
ölümün hükmü ondan sapmadı.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الصَّيْفُ: من الأَزمنةِ معروف، وجمعه أَصْيافٌ وصُيُوفٌ. ويومٌ صائفٌ أَي حارٌّ، وليلة صائفة. قال الجوهري: وربما قالوا يوم صافٌ بمعنى صائفٍ كما قالوا يوم راحٌ ويومٌ طانٌ ومطر صائفٌ. ابن سيده وغيره: والصَّيِّفُ المطر الذي يجيء في الصيفِ والنباتُ الذي يجيء فيه. قال الجوهري: الصَّيْفُ المطر الذي يجيء في الصيف، قال ابن بري: صوابه الصَّيِّف، بتشديد الياء. وصِفْنا أَي أَصابنا مطر الصَّيْفِ، وهو فُعِلْنا على ما لم يسمَّ فاعله مثل خُرِفْنا ورُبِعْنا. وفي حديث عُبادة: أَنه صلى في جُبّةٍ صَيِّفةٍ أَي كثيرة الصُّوف. يقال: صافَ الكَبْشُ يصُوفُ صَوْفاً، فهو صائِفٌ وصَيِّفٌ إذا كثر صُوفُه، وبناء اللفظة صَيْوِفة فقلبت ياء وأُدْغِمت.وصَيَّفَني هذا الشيء أَي كفاني لِصَيْفتي؛ ومنه قول الراجز: مَنْ يَكُ ذا بَتٍّ فهذا بَتِّي
مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي
وصِيفَتِ الأَرضُ، فهي مَصِيفةٌ ومَصْيوفةٌ: أَصابها الصَّيِّفُ، وصُيِّفْنا كذلك؛ وقول أَبي كبير الهذلي:
ولقد وَرَدْتُ الماء لم يَشْرَبْ به
حَدَّ الرَّبيعِ إلى شُهور الصَّيِّفِ
يعني به مطر الصيف، الواحد صَيِّفةٌ؛ قال ابن بري: وفاعل يشرب في البيت الذي بعده وهو:
الا عَوابِسُ كالمِراطِ مُعِيدةٌ،
بالليلِ، مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّف
ويقال: أَصابَتْنا صَيِّفة غَزيرة، بتشديد الياء. وتَصَيَّفَ: من الصَّيْف كما يقال تَشَتَّى من الشِّتاء. وأَصاف القومُ: دخلوا في الصَّيف، وصافُوا بمكان كذا: أَقاموا فيه صَيْفَهُم،وصِفْتُ بمكان كذا وكذا وصِفْتُه وتَصَيَّفْته وصَيَّفْته؛ قال لبيد:
فَتَصَيَّفا ماءً بِدَحْلٍ ساكِناً،
يَسْتَنُّ فوق سَراتِه العُلْجُومُ
وقال الهذلي:
تَصَيَّفْت نَعْمانَ واصَّيَّفَتْ
وصافَ بالمكان أَي أَقام به الصيف، واصْطافَ مثلُه، والموضع مَصِيفٌ ومُصْطافٌ. التهذيب: صافَ القومُ إذا أَقاموا في الصّيفِ بموضع فهم صائفون، وأَصافوا فهم مُصِيفون إذا دخلوا في زمان الصَّيف، وأَشْتَوا إذا دخلوا في الشِّتاء. ويقال: صُيِّفَ القومُ ورُبِعوا إذا أَصابهم مَطَر الصيف والربيع، وقد صِفْنا ورُبِعْنا، كان في الأَصل صُيِفْنا، فاستثقلت الضمة مع الياء فحذفت وكسرت الصاد لتدل عليها. وصافَ فلانٌ ببلاد كذا يَصِيفُ إذا أَقام به في الصَّيف، والمَصِيفُ: اسم الزمان؛ قال سيبويه: أُجري مُجرى المكان وعامله مُصايَفَةً وصِيافاً.
والصائفة: أَوانُ الصَّيف. والصائفةُ: الغَزْوةُ في الصيف. والصائفةُ والصَّيْفِيّةُ: المِيرةُ قبل الصيف، وهي المِيرة الثانية، وذلك لأَن أَوَّلَ المِيَرِ الرَّبْعِيَّة ثم الصَّيْفِيَّة ثم الدَّفَئِيَّة. الجوهري: وصائفةُ القوم مِيرَتُهم في الصيف.
الجوهري: الصَّيْفُ واحد فُصُول السنة وهو بعد الربيع الأَول وقبل القَيْظِ. يقال: صَيْفٌ صائفُ، وهو توكيد له كما يقال لَيْلٌ لائلٌ وهَمَج هامِجٌ. وفي حديث الكَلالة حين سُئل عنها عمر، رضي اللّه عنه، فقال: تكفيك آيةُ الصَّيف أَي التي نزلت في الصيف وهي الآية التي في آخر سورة النساء والتي في أَوَّلِها نزلت في الشتاء.
وأَصافَتِ الناقةُ، وهي مُصِيفٌ ومِصْيافٌ: نُتِجَتْ في الصَّيْف وولدُها صَيْفِيّ.
وأَصافَ الرجلُ، فهو مُصِيفٌ: وُلد له في الكِبَرِ، وولده أَيضاً صَيْفيّ وصَيْفِيُّون، وشيء صَيْفِيٌّ؛ وقال أَكثمُ بن صَيْفي، وقيل هي لسعد بن مالك ابن ضبيعة:
إنَّ بَنيَّ صِبْيَةٌ صَيْفِيُّونْ،
أَفْلَحَ مَنْ كان له رِبْعِيُّونْ
في حديث سليمان بن عبد الملك: لمَّا حضرته الوفاة قال هذين البيتين أَي وُلدوا على الكِبَر. يقال: أَصافَ الرجل يُصِيف إِصافةً إذا لم يولد له حتى يُسِنّ ويَكْبَرَ، وأَوْلاده صَيْفِيُّون. والرِّبْعِيُّون: الذين وُلدوا في حداثته وأَوّل شَبابه، قال: وإنما قال ذلك لأَنه لم يكن في أَبنائه من يُقَلِّده العهد بعده. وأَصافَ: ترك النساء شابّاً ثم تزوَّج كبيراً.الليث: الصَّيْفُ رُبُع من أَرْباع السنة، وعند العامة نصف السنة. قال الأزهري: الصيف عند العرب الفصل الذي تسميه عوامُّ الناس بالعراق وخُراسان الربيعَ، وهي ثلاثة أَشهر، والفَصْل الذي يَليه عند العرب القَيْظ، وفيه يكون حَمْراء القَيْظِ، ثم بعده فصل الخَريف، ثم بعده فصل الشتاء. والكَلأُ الذي يَنْبُتُ في الصَّيْف صَيْفِيٌّ، وكذلك المطر الذي يقع في الربيع ربيعِ الكَلإِ صَيْفٌ وصَيْفِيّ. وقال ابن كُناسة: اعلم أَن السنة أَربعة أَزمِنة عند العرب: الربيعُ الأَول وهو الذي تسمِّيه الفُرْسُ الخريف ثم الشتاء ثم الصيف، وهو الربيع الآخِر، ثم القَيْظ، فهذه أَربعةُ أَزمِنةٍ. وسُميت غَزْوَة الروم الصائفةَ لأَن سُنَّتَهم أَن يُغْزَوا صيفاً، ويُقْفَلَ عنهم قبل الشتاء لمكان البردِ والثلج.
أَبو عبيد: استأْجرته مُصايَفةً ومُرابعةً ومُشاتاةً ومَخارفةً من الصَّيفِ والرَّبيعِ والشتاء والخَرِيفِ مَثْل المُشاهرَةِ والمُياومَةِ والمُعاومَةِ. وفي أَمثالهم في إتمام قَضاء الحاجةِ: تمامُ الرَّبيع الصيفُ، وأَصله في المطر، فالربيع أَوَّله والصيف الذي بعده، فيقول: الحاجة بكمالها كما أَنَّ الربيع لا يكون تمامه إلا بالصيفِ. ومن أَمثالهم: الصيفَ ضَيَّعْتِ اللبنَ إذا فَرَّطَ في أَمره في وقته، معناه طلْبتِ الشيء في غير وقته، وذلك أَن الأَلبان تكثر في الصيف فيُضْرَب مثلاً لترك الشيء وهو ممكن وطَلَبِه وهو مُتَعَذِّر، قال ذلك ابن الأَنباري وأَوّلُ من قاله عمرو بن عمرو بن عُدَسَ لِدَخْتَنُوسَ بنت لقِيطٍ، وكانت تَحْتَه فَفَرِكَتْه وكان مُوسراً. فتزوّجها عَمْرُو بن مَعْبَد وهو ابن عمِّها وكان شابّاً مُقتراً، فمرَّت به إبل عمرو فسألتْه اللبن فقال لها ذلك. وضافَ عنه صَيفاً ومَصيفاً وصَيْفوفةً: عَدَلَ. وصافَ السَّهْمُ عن الهَدَفِ يَصِيفُ صَيفاً وصَيْفوفة: كذلك عَدَلَ بمعنى ضافَ، والذي جاء في الحديث ضافَ، بالضاد؛ قال أَبو زبيد:
كلَّ يومٍ تَرْميهِ منها بِرَشْقٍ،
فمَصِيفٌ أَو صافَ غَيرَ بَعِيدِ
وقال أَبو ذؤيب:
جَوارِسُها تأْوِي الشُّعُوفَ دَوائِباً،
وتَنْصَبُّ أَلْهاباً مَصيفاً كِرابُها
أَي مَعْدُولاً بها مُعْوَجَّةً غير مُقَوَّمَةٍ، ويروى مَضِيفاً، وقد تقدَّم؛ والكِرابُ: مَجارِي الماء، واحدتها كَرَبَةٌ، واللِّهْبُ: الشّقُّ في الجبل أَي تَنْصَبُّ إلى اللَّهْبِ لكونه بارِداً، ومَصِيفاً أَي مُعْوَجّاً من صافَ إذا عَدلَ. الجوهري: المَصيفُ المُعْوَجُّ من مَجاري الماء، وأَصله من صافَ أَي عدلَ كالمَضِيقِ من ضاقَ. وصافَ الفَحْلُ عن طَرُوقَتِه: عدل عن ضِرابها. وفي حديث أَنس أَن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، شاوَرَ أَبا بكر، رضي اللّه عنه، يوم بَدْر في الأَسْرَى فتكلم أَبو بكر فصافَ عنه؛ قال الأَصمعي: يقال صاف يَصِيفُ إذا عدَلَ عن الهَدف؛ المعنى: عدل، صلى اللّه عليه وسلم، بوجهه عنه ليُشاور غيره. وفي حديث آخر: صافَ أَبو بكر عن أَبي بُرْدَةَ، ويقال: أَصافه اللّه عني أَي نَحَّاه، وأَصافَ اللّه عني شرَّ فلان أَي صَرَفه وعدَل به. والصيفُ: الأُنثى من البُوم؛ عن كراع.
وصائفٌ: اسم موضع؛ قال معن بن أَوس:
فَفَدْفَدُ عَبُّودٍ فَخَبْراء صائفٍ،
فَذُو الحَفْرِ أَقْوَى منهمُ فَفَدافِدُهْ
وصَيفِيٌّ: اسم رجل، وهو صيفي بن أَكْثَمَ.

##### Türkçe

**الصَّيْفُ**: zamanlardan bilinen (bir zamandır); çoğulu **أَصْيافٌ** ve **صُيُوفٌ**dur. Ve **يومٌ صائفٌ** yani sıcak; ve **ليلة صائفة**. Cevherî dedi ki: Bazen **يوم صافٌ** derler, **صائفٍ** anlamında; nitekim **يوم راحٌ** ve **يومٌ طانٌ** ve **مطر صائفٌ** dedikleri gibi. İbn Sîde ve başkası: **والصَّيِّفُ** yazın gelen yağmur ve onda gelen bitkidir. Cevherî dedi ki: **الصَّيْفُ** yazın gelen yağmurdur; İbn Berrî dedi ki: doğrusu **الصَّيِّف**tir, **الياء**’ın şeddelenmesiyle. Ve **وصِفْنا** yani bize **مطر الصَّيْفِ** isabet etti; o, faili adlandırılmamış olan üzere **فُعِلْنا**dır; **خُرِفْنا** ve **رُبِعْنا** gibi. Ubâde hadîsinde: onun **جُبّةٍ صَيِّفةٍ** içinde namaz kıldığı (geçer); yani çok **الصُّوف**lu. Denir: **صافَ الكَبْشُ يصُوفُ صَوْفاً**; o hâlde o, **صائِفٌ** ve **صَيِّفٌ**dir, **صُوفُه** çoğaldığında; lafzın binası **صَيْوِفة**dır; sonra **ياء**ya çevrildi ve idğam edildi. Ve **وصَيَّفَني هذا الشيء** yani beni **لِصَيْفتي** için yeterli kıldı; ondan râcizin sözü:
مَنْ يَكُ ذا بَتٍّ فهذا بَتِّي
مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي

Ve **وصِيفَتِ الأَرضُ**; o hâlde o **مَصِيفةٌ** ve **مَصْيوفةٌ**dur: ona **الصَّيِّفُ** isabet etti; ve **وصُيِّفْنا** da böyledir. Ebû Kebîr el-Hüzelî’nin sözü:
ولقد وَرَدْتُ الماء لم يَشْرَبْ به
حَدَّ الرَّبيعِ إلى شُهور الصَّيِّفِ

Bununla yaz yağmurunu kasteder; tekili **صَيِّفةٌ**dir. İbn Berrî dedi ki: “**يشرب**”in faili, ondan sonraki beyittedir; o da:
الا عَوابِسُ كالمِراطِ مُعِيدةٌ،
بالليلِ، مَوْرِدَ أَيِّمٍ مُتَغَضِّف

Ve denir: **أَصابَتْنا صَيِّفة غَزيرة**; **الياء**’ın şeddelenmesiyle. Ve **تَصَيَّفَ**: **الصَّيْف**ten (yazladı); nitekim **تَشَتَّى** denir **الشِّتاء**dan (kışladı). Ve **أَصاف القومُ**: **الصَّيف**e girdiler. Ve **صافُوا بمكان كذا**: onda **صَيْفَهُم**u ikamet ettiler. Ve **وصِفْتُ بمكان كذا وكذا** ve **وصِفْتُه** ve **تَصَيَّفْته** ve **صَيَّفْته**; Lebîd dedi ki:
فَتَصَيَّفا ماءً بِدَحْلٍ ساكِناً،
يَسْتَنُّ فوق سَراتِه العُلْجُومُ

Ve Hüzelî dedi ki:
تَصَيَّفْت نَعْمانَ واصَّيَّفَتْ

Ve **صافَ بالمكان** yani onda yazı ikamet etti; ve **اصْطافَ** onun gibidir; yer **مَصِيفٌ** ve **مُصْطافٌ**dur. **التهذيب**: **صافَ القومُ**; yazın bir yerde ikamet ettiklerinde, onlar **صائفون**dur. Ve **أَصافوا**; **الصَّيف** zamanına girdiklerinde onlar **مُصِيفون**dur. Ve **أَشْتَوا**; **الشِّتاء**ya girdiklerinde. Ve denir: **صُيِّفَ القومُ** ve **رُبِعوا**; yaz ve bahar yağmuru onlara isabet ettiğinde. Ve **وقد صِفْنا ورُبِعْنا**; asılda **صُيِفْنا** idi; **الياء** ile birlikte damme ağır görüldü de düşürüldü; ona delâlet etsin diye **الصاد** kesrelendi. Ve **صافَ فلانٌ ببلاد كذا يَصِيفُ**: yazın onda ikamet ettiğinde. Ve **المَصِيفُ**: zaman adıdır. Sîbeveyh dedi ki: mekânın yürütüldüğü gibi yürütüldü; âmili **مُصايَفَةً** ve **صِيافاً**dır.

Ve **الصائفة**: **الصَّيف** vakti. Ve **الصائفةُ**: yazın yapılan gazve. Ve **الصائفةُ** ve **الصَّيْفِيّةُ**: yazdan önceki erzak (azık); o, ikinci erzak(tır); çünkü erzakların ilki **الرَّبْعِيَّة** sonra **الصَّيْفِيَّة** sonra **الدَّفَئِيَّة**dir. Cevherî: kavmin **صائفةُ**si, yazdaki erzaklarıdır.

Cevherî: **الصَّيْفُ**, senenin mevsimlerinden bir tanesidir; **الربيع الأَول**den sonra ve **القَيْظ**den önce. Denir: **صَيْفٌ صائفُ**; o, onun te’kîdidir; nitekim **لَيْلٌ لائلٌ** ve **هَمَج هامِجٌ** denildiği gibi. **الكَلالة** hadîsinde, Ömer’e, Allah ondan razı olsun, onun hakkında sorulunca dedi ki: sana **آيةُ الصَّيف** yeter; yani yazın inen âyet; o, Nisâ sûresinin sonundaki âyettir; ve onun başındaki (âyet) kışın inmiştir.

Ve **أَصافَتِ الناقةُ**; o **مُصِيفٌ** ve **مِصْيافٌ**tır: yazın doğurdu; ve yavrusu **صَيْفِيّ**dir.

Ve **أَصافَ الرجلُ**; o **مُصِيفٌ**tir: ihtiyarlıkta kendisine çocuk doğdu; ve çocuğu da **صَيْفيّ** ve **صَيْفِيُّون**dur; ve **شيء صَيْفِيٌّ**. Ve Eksem b. Sayfî dedi; ve Sa‘d b. Mâlik b. Dubey‘a’nındır denildi:
إنَّ بَنيَّ صِبْيَةٌ صَيْفِيُّونْ،
أَفْلَحَ مَنْ كان له رِبْعِيُّونْ

Süleyman b. Abdülmelik hadîsinde: ölüm kendisine hazır olunca bu iki beyti söyledi; yani ihtiyarlıkta doğdular. Denir: **أَصافَ الرجل يُصِيف إِصافةً**; kendisine çocuk doğmaz da yaşlanıp büyüyünceye kadar (böyle olursa); ve çocukları **صَيْفِيُّون**dur. Ve **الرِّبْعِيُّون**: gençliğinde ve ilk delikanlılığında doğanlardır. Dedi ki: bunu ancak, oğullarında kendisinden sonra ahdi ona giydirecek (halef kılacak) kimse olmadığı için söyledi. Ve **أَصافَ**: gençken kadınları bıraktı, sonra büyükken evlendi. Leys: **الصَّيْفُ**, senenin dörtte biridir; avam yanında senenin yarısıdır. Ezherî dedi ki: yaz, Araplar yanında, Irak ve Horasan’da avamın **الربيع** diye adlandırdığı fasıldır; o üç aydır. Ve ondan sonraki fasıl Araplar yanında **القَيْظ**dır; onda **حَمْراء القَيْظِ** olur. Sonra ondan sonra **الخَريف** faslı, sonra ondan sonra **الشتاء** faslı.

Ve **الكَلأُ** ki **الصَّيْف**te biter, **صَيْفِيٌّ**dir; ve aynı şekilde, otun baharı olan baharda düşen yağmur **صَيْفٌ** ve **صَيْفِيّ**dir. İbn Kunâse dedi ki: bil ki sene Araplar yanında dört zamandır: **الربيعُ الأَول**; o, Farsların **الخريف** diye adlandırdığıdır; sonra **الشتاء**; sonra **الصيف**; o, **الربيع الآخِر**dir; sonra **القَيْظ**; işte bunlar dört zamandır. Ve Rum gazvesi **الصائفة** diye adlandırıldı; çünkü onların âdeti, yazın onlara gazâ edilmesi ve soğuk ve kar sebebiyle kıştan önce onlardan dönülmesidir.

Ebû Ubeyd: onu **مُصايَفةً** ve **مُرابعةً** ve **مُشاتاةً** ve **مَخارفةً** olarak kiraladım; **الصَّيف**ten ve **الرَّبيع**den ve **الشتاء**dan ve **الخَرِيف**ten; **المُشاهرَة** ve **المُياومَة** ve **المُعاومَة** gibi. Ve onların, ihtiyacın giderilmesini tamamlamaya dair darbımesellerinde: **تمامُ الرَّبيع الصيفُ**; aslı yağmur hakkındadır: bahar onun evvelidir, yaz da ondan sonradır. Şöyle der: ihtiyaç, tamamıyla (olur); nitekim baharın tamamı ancak yaz ile olur. Ve darbımesellerinden: **الصيفَ ضَيَّعْتِ اللبنَ**; işini vaktinde gevşeklik gösterdiğinde; mânâsı: şeyi vaktinin dışında istedin. Bu, sütlerin yazın çoğalması sebebiyledir; mümkün iken şeyi terk etmeye ve imkânsız iken onu istemeye misal vurulur. Bunu İbnü’l-Enbârî söyledi; ve onu ilk söyleyen, Amr b. Amr b. Udes’in, Lekît’in kızı Dahtenûs’a (söylemesidir); o onun nikâhı altında idi, onu çirkin buldu (nefret etti); hâlbuki o varlıklı idi. Sonra onu, amcaoğlu olan Amr b. Ma‘bed ile evlendirdi; o genç ve dardı. Derken Amr’ın develeri onun yanından geçti; o da ondan süt istedi; ona bunu söyledi.

Ve **وضافَ عنه صَيفاً ومَصيفاً وصَيْفوفةً**: saptı (yöneldi). Ve **صافَ السَّهْمُ عن الهَدَفِ يَصِيفُ صَيفاً وصَيْفوفة**: böyledir; **ضافَ** mânâsında saptı. Hadîste gelen **ضافَ**tır; **الضاد** ile. Ebû Zübeyd dedi ki:
كلَّ يومٍ تَرْميهِ منها بِرَشْقٍ،
فمَصِيفٌ أَو صافَ غَيرَ بَعِيدِ

Ve Ebû Züeyb dedi ki:
جَوارِسُها تأْوِي الشُّعُوفَ دَوائِباً،
وتَنْصَبُّ أَلْهاباً مَصيفاً كِرابُها

Yani onunla saptırılmış, eğri, doğrultulmamış (olarak). Ve **مَضِيفاً** diye de rivayet edilir; ve geçti. Ve **الكِرابُ**: su akıntılarının mecralarıdır; tekili **كَرَبَةٌ**dir. Ve **اللِّهْبُ**: dağdaki yarıktır; yani soğuk olduğu için **اللَّهْب**e doğru akar. Ve **مَصِيفاً** yani eğri; **صافَ**dan, yani saptı. Cevherî: **المَصيفُ**, su mecralarından eğri olandır; aslı **صافَ**dandır, yani saptı; **المَضِيقِ** gibi **ضاقَ**dan. Ve **صافَ الفَحْلُ عن طَرُوقَتِه**: onunla çiftleşmekten saptı. Enes hadîsinde: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, Bedir günü esirler hakkında Ebû Bekir’e, Allah ondan razı olsun, danıştı; Ebû Bekir konuştu da ondan **صافَ** etti. Asmaî dedi ki: **صاف يَصِيفُ** denir; hedefden saptığında. Mânâ: o, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ondan yüzünü çevirdi; başkasına danışsın diye. Başka bir hadîste: Ebû Bekir, Ebû Burde’den **صافَ** etti. Ve denir: **أَصافه اللّه عني** yani onu benden uzaklaştırdı. Ve **أَصافَ اللّه عني شرَّ فلان** yani onu çevirdi ve onunla saptırdı. Ve **الصيفُ**: baykuşun dişisi; Kurâ‘dan.

Ve **صائفٌ**: bir yer adıdır; Ma‘n b. Evs dedi ki:
فَفَدْفَدُ عَبُّودٍ فَخَبْراء صائفٍ،
فَذُو الحَفْرِ أَقْوَى منهمُ فَفَدافِدُهْ

Ve **صَيفِيٌّ**: bir adam adıdır; o, Eksem’in oğlu Sayfî’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ص ي ف * * الصَّيْفُ * واحد فصول السنة وهو بعد الربيع الأول وقبل القيظ يقال صيف * صائِفٌ * وهو توكيد له كما يقال ليل لائِل وشيء * صَيْفِيٌّ * ويوم * صائِفٌ * أي حار وليلة * صَائِفة * وعاملة * مُصَايَفَة * أي أيام الصيف مثل المعاومة والمشاهرة ولامياومة و * صَافَ * بالمكان أقام به الصيف * اصْطَافَ * مثله والموضع * مَصِيفٌ ومُصْطَافٌ * و * تَصَيَّفَ * من الصيف كما تقول تشتى من الشتاء

##### Türkçe

* ص ي ف * **الصَّيْفُ**: senenin fasıllarından biridir; birinci bahardan sonra ve **القيظ**’den önce olan. Denilir: **صيف** **صائِفٌ**; o, onun için bir te’kîddir; nitekim denildiği gibi: **ليل** **لائِل**. Ve bir şey: **صَيْفِيٌّ**. Ve bir gün: **صائِفٌ**; yani sıcak. Ve bir gece: **صَائِفة**. Ve bir işçi: **مُصَايَفَة**; yani yaz günleri; **المعاومة** ve **المشاهرة** ve **لامياومة** gibi. Ve **صَافَ** bir mekânda: orada yazı ikamet etti. **اصْطَافَ**: onun gibidir. Ve yer: **مَصِيفٌ** ve **مُصْطَافٌ**. Ve **تَصَيَّفَ**: **الصيف**’ten; nitekim senin “kıştan kışladı” demen gibi: **تشتى** **الشتاء**’den.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الصيف: القيظ نفسه أو هو بعد الربيع الأول، وقبل القيظ، وهو أحد فصول السنة، نقله الجوهري. وقال الليث: الصيف: ربع من أرباع السنة، وعند العامة: نصف السنة. وقال الأزهري: الصيف عند العرب: الفصل الذي تسميه عوام الناس بالعراق وخراسان الربيع، وهي ثلاثة أشهر، والفصل الذي يليه عند العرب القيظ، وفيه تكون حمراء القيظ، ثم بعده فصل الخريف، ثم بعده فصل الشتاء. ج: أصياف وصيوف. والصيفة: أخص منه، كالشتوة وقال الفراء: ج: صيف، كبدرة وبدر. ويقال: صيف صائف وهو توكيد له، كما يقال: ليل لائل، وهمج هامج، نقله الجوهري. وقولهم: الصيف ضيعت اللبن مر تفسيره في: ض ي ع. والصيف كسيد، ويخفف: لغة فيه - مثال هين، ولين ولين -: المطر الذي يجيء في الصيف نقله الجوهري، قال أبو كبير الهذلي:
  ولقد وردت الماء لم يشرب به                      بين الربيع إلى شهور الصيف وقال جرير:

  بأهلي أهل الدار إذ يسكنونها                      وجادك من دار ربيع وصيف أو هو المطر الذي يقع بعد فصل الربيع قاله الليث، كالصيفي بياء النسبة. ويوم صائف قال الجوهري: وربما قالوا: يوم صاف بمعنى صائف، كما قالوا: يوم راح، ويوم طان، أي: حار وكذلك ليلة صائفة. وصائف: ع قال أوس بن حجر:
  تنكر بعدي من أميمة صائف                      فبرك فأعلى تولب فالمخالف وقال معن بن أوس:
  ففدفد عبود، فخبراء صـائف                      فذو الحفر أقوى منهم ففدافده والصائفة: غزوة الروم؛ لأنهم كانوا يغزون صيفا؛ لمكان البرد والثلج. والصائفة من القوم: ميرتهم في الصيف نقله الجوهري، وقال غيره: هي الميرة قبل الصيف، وهي الميرة الثانية، وذلك لأن أول المير الربعية، ثم الصائفة، ثم الدفئية، وقد تقدم. وصاف به: أي بالمكان، يصيف به صيفا: إذا أقام به صيفا وفي الصحاح: أقام به الصيف. وصيفت الأرض، كعني أي: بالبناء للمجهول، كان في الأصل صيفت، فاستثقلت الضمة مع الياء فحذفت، وكسرت الصاد لتدل عليها فهي مصيفة ومصيوفة على الأصل: إذا أصابها مطر الصيف. ورجل مصياف كمحراب: لا يتزوج حتى يشمط نقله الصاغاني، وهو مجاز. وأرض مصياف: مستأخرة النبات. وناقة مصياف، وقد أصافت، فهي مصيف ومصيفة: معها ولدها نقله الصاغاني، وفي اللسان: نتجت في الصيف. وأرض مصياف: كثر بها مطر الصيف لا يخفى أنه لو أتى بهذه العبارة بعد قوله: مستأخرة النبات كان أحسن. وصاف السهم عن الهدف يصيف صيفا، وصيفوفة هكذا في العباب والصحاح، ووجد في بعض النسخ صيوفة وهو غلط: لغة في يصوف صوفا وقد تقدم بمعنى عدل عنه. والصيف، وصيفون، من الأعلام نقله الصاغاني. قلت: والحافظ أبو عبد الله محمد بن أبي الصيف اليماني سمع عبد المنعم الفراوي، وأبا الحسن علي بن حميد الأطرابلسي وحدث، وله أربعون حديثا، روى عنه شرف الدين أبو بكر بن أحمد بن محمد الشراحي، ومحمد بن إسماعيل الحضرمي، وبطال بن أحمد الركبي، وعبد السلام بن محسن الأنصاري، وإمام المقام سليمان بن خليل العسقلاني، وروى عن الشراحي أبو الخير بن منصور الشماخي صاحب المسجد بزبيد، وإليه انتهى أسانيد اليمنيين. وأصاف الرجل فهو مصيف: ولد له على الكبر وفي اللسان: إذا لم يولد له حتى يسن ويكبر، وقال غيره: أصاف: ترك النساء شبابا ثم تزوج كبيرا، وقد تقدم، وهو مجاز. وأصاف القوم: دخلوا في الصيف كما يقال: أشتوا: إذا دخلوا في الشتاء. وأصاف الله عنه شره: أي صرفه وعدل به، وهذا داخل في التركيبين. وصيفني هذا الشيء: أي كفاني لصيفتي نقله الجوهري، والمراد بالشيء طعام أو ثوب، أو غيرهما، وأنشد قول الراجز:
  من يك ذا بت فهذا بتي
  مقيظ مصيف مشتي وتصيف، واصطاف بمعنى أقام في الصيف، قال الجوهري: كما تقول: تشتى من الشتاء، قال لبيد:
  فتصيفنا ماء بدحل ساكنـا                      يستن فوق سراته العلجوم

  والموضع مصطاف كما يقال: مرتبع. وعامله مصايفة: من الصيف، كالمشاهرة: من الشهر والمعاومة: من العام. ومما يستدرك عليه: الصيف، كسيد: الكلأ ينبت في الصيف، كالصيفي. وصيف القوم، بالبناء للمجهول مع تشديد الياء: أي مطروا. واصيف بالمكان، مثل صيف، قال الهذلي:
  تصيفت نعمان واصيفت وذا مصيفهم، ومتصيفهم: أي مصطافهم، قال سيبويه: والمصيف: اسم الزمان، أجري مجرى المكان. واستأجره صيافا، ككتاب: أي مصايفة. والصائفة: أوان الصيف. والصيفية: الميرة قبل الدفئية. وآية الصيف التي في آخر سورة النساء، جاء ذكرها في الحديث. والصيفي: ولد المصياف، قال أكثم:
  إن بني صبية صيفيون
  أفلح من كان له ربعيون وفي أمثالهم في إتمام قضاء الحاجة تمام الربيع الصيف وأصله في المطر، فالربيع أوله، والصيف: الذي بعده، فيقول: الحاجة بكمالها، كما أن الربيع لا يكون تمامه إلا بالصيف. والمصيف: المعوج من مجاري الماء، من صاف، كالمضيق من ضاق نقله الجوهري. والصيف: الأنثى من البوم، عن كراع. وصيفي: اسم رجل، وهو صيفي بن أكثم بن صيفي، وأبوه من حكماء العرب.

##### Türkçe

**الصيف**: **القيظ**’in kendisi; yahut o, birinci bahardan sonra ve **القيظ**’den önce olandır; ve o, senenin fasıllarından biridir; bunu el-Cevherî nakletti. Leys dedi: **الصيف**: senenin dörtte birinden bir çeyrektir; avam katında: senenin yarısıdır. Ezherî dedi: **الصيف** Araplar yanında: Irak ve Horasan’da avamın **الربيع** diye adlandırdığı fasıl olup o üç aydır; onu izleyen fasıl Araplar yanında **القيظ**’dir; onda **حمراء القيظ** olur; sonra ondan sonra **الخريف** faslı, sonra ondan sonra **الشتاء** faslı. Çoğulu: **أصياف** ve **صيوف**. **الصيفة**: ondan daha hususîdir; **الشتوة** gibi. Ferrâ dedi: çoğulu: **صيف**; **بدرة** ve **بدر** gibi. Ve denir: **صيف صائف**; o, onun için bir te’kîddir; nitekim denir: **ليل لائل** ve **همج هامج**; bunu el-Cevherî nakletti. Onların sözü: **الصيف ضيعت اللبن**; onun tefsiri **ض ي ع** maddesinde geçti. **الصيف** **سيد** gibi (vezinde)dir; ve hafifletilir: onda bir lugattır—**هين** ve **لين** ve **لين** misali—: yazda gelen yağmur; bunu el-Cevherî nakletti. Ebû Kebîr el-Hüzelî dedi:
  ولقد وردت الماء لم يشرب به                      بين الربيع إلى شهور الصيف
Cerîr dedi:

  بأهلي أهل الدار إذ يسكنونها                      وجادك من دار ربيع وصيف
Yahut o, bahar faslından sonra vâki olan yağmurdur; Leys bunu söyledi; nisbet **ياء**’sı ile **الصيفي** gibi. Ve **يوم صائف**; el-Cevherî dedi: ve bazen **يوم صاف** derler, **صائف** mânâsında; nitekim dediler: **يوم راح** ve **يوم طان**; yani: sıcak; ve keza **ليلة صائفة**. **صائف**: ‘ayn (harfi). Evs b. Hacer dedi:
  تنكر بعدي من أميمة صائف                      فبرك فأعلى تولب فالمخالف
Ma‘n b. Evs dedi:
  ففدفد عبود، فخبراء صـائف                      فذو الحفر أقوى منهم ففدافده
**الصائفة**: Rûm gazvesidir; çünkü onlar soğuk ve karın bulunması sebebiyle yazın gazve ederlerdi. **الصائفة** kavimden: onların yazdaki azığıdır; el-Cevherî bunu nakletti. Başkası dedi: o, yazdan önceki azıktır; ve o, ikinci azıktır; bu, çünkü azıkların ilki baharîdir, sonra **الصائفة**, sonra **الدفئية**; ve geçti. **صاف** onunla: yani mekânla; onda yazladı, **يصيف** onda **صيفا**: onda yazı ikamet ettiğinde. Ve **الصحاح**’ta: onda yazı ikamet etti. **صيفت الأرض**; **عني** gibi; yani meçhûl bina ile: aslında **صيفت** idi; sonra **ياء** ile beraber **ضمة** ağır görüldü de hazfedildi; ve ona delâlet etsin diye **الصاد** kesrelendi; artık o **مصيفة** ve asıl üzere **مصيوفة**’dir: yaz yağmuru ona isabet ettiğinde. Ve **رجل مصياف** **محراب** gibi: ak düşene kadar evlenmez; bunu es-Sâgânî nakletti; ve o mecazdır. Ve **أرض مصياف**: bitkisi gecikmiş. Ve **ناقة مصياف**; ve gerçekten **أصافت**; artık o **مصيف** ve **مصيفة**’dir: yanında yavrusu vardır; bunu es-Sâgânî nakletti; ve **اللسان**’da: yazda doğurdu. Ve **أرض مصياف**: onda yaz yağmuru çoktur; gizli değildir ki bu ibareyi “bitkisi gecikmiş” sözünden sonra getirse daha iyi olurdu. Ve ok **صاف** hedeften, **يصيف** **صيفا** ve **صيفوفة**; **العباب** ve **الصحاح**’ta böyledir; ve bazı nüshalarda **صيوفة** bulundu; o yanlıştır: **يصوف** **صوفا**’da bir lugattır; ve “ondan saptı” mânâsıyla geçti. Ve **الصيف** ve **صيفون**: özel adlardandır; bunu es-Sâgânî nakletti. Dedim: hâfız Ebû Abdillâh Muhammed b. Ebî **الصيف** el-Yemânî, Abdülmun‘im el-Ferâvî’yi ve Ebû’l-Hasen Alî b. Humeyd el-Etrâblusî’yi işitti ve rivayet etti; ve onun kırk hadisi vardır; ondan Şerefuddîn Ebû Bekr b. Ahmed b. Muhammed eş-Şerâhî, ve Muhammed b. İsmâîl el-Hadramî, ve Battâl b. Ahmed er-Rukbî, ve Abdüsselâm b. Muhsin el-Ensârî, ve Makâm İmâmı Süleymân b. Halîl el-Askalânî rivayet etti; ve eş-Şerâhî’den Zebîd’de mescid sahibi Ebû’l-Hayr b. Mansûr eş-Şemâhî rivayet etti; ve Yemenlilerin isnadları ona vardı. Ve adam **أصاف** etti; artık o **مصيف**’tir: ihtiyarlıkta ona çocuk doğdu. Ve **اللسان**’da: ona çocuk doğmadığında, ta ki yaşlanıp büyüyünceye kadar. Başkası dedi: **أصاف**: gençlikte kadınları terk etti, sonra büyükken evlendi; ve geçti; ve o mecazdır. Ve kavim **أصاف** etti: yaza girdiler; nitekim denir: **أشتوا**: kışa girdiklerinde. Ve Allah ondan şerrini **أصاف** etti: yani onu çevirdi ve ondan saptırdı; ve bu, iki terkibin içine dâhildir. Ve **صيفني** bu şey: yani yazım için bana yetti; el-Cevherî bunu nakletti; ve şey ile murad yemek yahut elbise yahut başkasıdır. Ve râcizin sözünü inşâd etti:
  من يك ذا بت فهذا بتي
  مقيظ مصيف مشتي وتصيف،
Ve **اصطاف** “yazda ikamet etti” mânâsındadır. El-Cevherî dedi: nitekim **الشتاء**’dan **تشتى** dersin. Lebîd dedi:
  فتصيفنا ماء بدحل ساكنـا                      يستن فوق سراته العلجوم

Ve yer **مصطاف**’tır; nitekim denir: **مرتبع**. Ve onunla muâmele etti: **مصايفة**; **الصيف**’ten; **المشاهرة** gibi: **الشهر**’den; ve **المعاومة**: **العام**’dan. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **الصيف** **سيد** gibi: yazda biten ot; **الصيفي** gibi. Ve kavim **صيف** olundu; meçhûl bina ile, **الياء**’ın şeddelenmesiyle: yani yağmura uğratıldılar. Ve mekânda **اصيف** etti; **صيف** gibi. Hüzelî dedi:
  تصيفت نعمان واصيفت وذا مصيفهم، ومتصيفهم:
yani onların **مصطاف**’ları. Sîbeveyh dedi: ve **المصيف** zaman ismidir; mekânın mecrâsına yürütüldü. Ve onu **صيافا** **كتاب** gibi kiraladı: yani **مصايفة**. Ve **الصائفة**: yaz vakti. Ve **الصيفية**: **الدفئية**’den önceki azık. Ve Nisâ sûresinin sonunda olan **آية الصيف**; onun zikri hadiste geldi. Ve **الصيفي**: **المصياف**’ın çocuğu. Eksem dedi:
  إن بني صبية صيفيون
  أفلح من كان له ربعيون
Ve onların mesellerinde, ihtiyacın giderilmesini tamamlamada: “baharın tamamı yazdır”; ve aslı yağmurdadır; **الربيع** onun evvelidir; ve **الصيف**: ondan sonradır; böylece der: ihtiyaç, tamamıyla (oldu); nitekim baharın tamamı ancak yaz ile olur. Ve **المصيف**: su mecralarından eğri olan; **صاف**’tan; nitekim **المضيق** **ضاق**’tan; el-Cevherî bunu nakletti. Ve **الصيف**: baykuşun dişisi; Kurâ‘dan. Ve **صيفي**: bir adamın adıdır; o, **صيفي** b. Eksem b. **صيفي**’dir; ve babası Arapların hikmet sahiplerindendir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

صَافَ
1 صَافَ ذ , (S, M, O, Msb, K,) aor. يَصِيفُ, inf. n. صَيْفٌ, (TA,) He, or it, (a company of men, M, Msb,) remained, stayed, dwelt, or abode, (S, M, O, Msb, K,) during the [season called] صَيْف, (S, O,) or during his, or their, صَيْف, (O, Msb,) or during a صَيْف, (K,) بِهِ in it, (S, M, O, K,) i. e. in a place; (S, M, O;) as also ↓ اصطاف, (S, O, * K, * TA,) and ↓ تصيّف; (S, * O, * K, * TA;) and بِالمَكَانِ ↓ اِصَّيَّفَ is like ↓ صَيَّفَ [probably a mistranscription for تَصَيَّفَ, of which اِصَّيَّفَ is a var., and of which, together with one of this var., an ex. will be found in what follows]: (TA:) you say, صِفْتُ بِمَكَانِ كَذَا [I remained during the صَيْف in such a place], and in like manner صِفْتُهُ, and ↓ تَصَيَّفْتُهُ, and ↓ صَيَّفْتُهُ [probably a mistranscription for ↓ اِصَّيَّفْتُهُ, as seems to be indicated by what here follows]: (M:) a Hudhalee says,
تَصَيَّفْتُ نُعْمَانَ وَاصَّيَّفَتْ
[I remained during the صَيْف in Noamلn, and she remained during the صَيْف]. (M, TA.) ― -b2- And صِيفَتِ الأَرْضُ, (S, M, O, K,) a verb of the class of عُنِىَ, (K,) originally صُيِفَت, (TA,) The land was rained upon by the rain of the [season called] صَيْف. (S, M, O. *) And صِفْنَا, of the measure فُعِلْنَا, like خُرِفْنَا and رُبِعْنَا, We were rained upon by the rain of the صَيْف: (S:) and in like manner ↓ صُيِّفْنَا. (M, TA. *) -A2- صاف السَّهْمُ عَنِ الهَدَفِ, (S, M, O, Msb, * K, *) aor. يَصِيفُ, (S, O, K,) inf. n. صَيْفٌ (S, M, O, Msb, K) and صَنيْفُوفَةٌ (S, M, O) and مَصِيفٌ, (M,) The arrow turned aside from the butt: (S, M, O, Msb, K:) a dial. var. of صاف having for its aor. يَصُوفُ and inf. n. صَوْفٌ. (O, Msb, * K.) ― -b2- And صاف الفَحْلُ عَنْ طَرُوقَتِهِ The stallion-camel turned away from covering the female that he had covered. (M.)

صَيَّفَنِى
2 صَيَّفَنِى ذ It (a thing, S, O, K) sufficed me for my [season termed] صَيْفَة, (S, O, K,) or for my صَيْف: (Msb:) by the “ thing ” here spoken of is meant food, or a garment, or some other thing. (TA.) ― -b2- See also 1, in three places.

عَامَلَهُ مُصَايَفَةً
3 عَامَلَهُ مُصَايَفَةً ذ (S, M, O, Msb, K) and صِيَافًا (Lh, M) is from الصَّيْفُ, (M, O, Msb,) like مُشَاهَرَةً (S, O, Msb, K) from الشَّهْرُ, (O, Msb,) and مُعَاوَمَةً (S, O) from العَامُ, (O,) i. e. [He made an engagement, or a contract, with him for work or the like] for the days of the صَيْف. (S.) And in like manner, اِسْتَأْجَرَهُ مُصَايَفَةً and صِيَافًا [He hired him, or took him as a hired man or hireling, for the period of the صَيْف]. (M.)

اصافوا
4 اصافوا ذ They entered the [season called] صَيْف: (S, M, O, Msb, K:) like أَشْتَوْا meaning “ They entered the [season called] شِتَآء. ” (TA.) ― -b2- And اصافت She (a camel) brought forth in the صَيْف. (M.) ― -b3- [Hence,] اصاف said of a man, (tropical:) He had offspring born to him [in the summer of his age, i. e.] when he was old, or advanced in age: (S, M, O, K, TA:) or he had no offspring born to him until he was advanced in age, or old. (L, TA.) And (tropical:) He abstained from women while a young man, and then married when old, or advanced in age. (M, TA.) -A2- اصاف اللّٰهُ عَنِّى شَرَّ فُلَانٍ God turned away, or may God turn away, from me the evil, or mischief, of such a one: (S, O, K: *) belonging to this art. and to art. صوف. (O, TA.)

تَصَيَّفَ
5 تَصَيَّفَ ذ , and its var. اِصَّيَّفَ: see 1, first sentence, in four places.

8 اـِصْتَيَفَ see 1, first sentence.

صَافٌ
صَافٌ ذ : see صَائِفٌ: -A2- and see also art. صوف.

صَيْفٌ
صَيْفٌ ذ as signifying A certain portion of the year is said by ISk to be fem.: (TA, voce شِتَآءٌ; q. v.:) [but by others I find it treated as masc.:] the صَيْف as meaning one of the seasons is well known: (M:) Lth says, it is one of the quarters of the year; and is applied by the vulgar to a half of the year [i. e. to the half-year commencing at the vernal equinox; the other half-year being called by them the شِتَآء]: Az says, it is, with the Arabs, the division which the vulgar in El-'Irلk and Khurلsلn call the رَبِيع [i. e. the spring]; it consists of three months; and the division that next follows it is with the Arabs the قَيْظ; and in it is the جَمْرَة [q. v.] of the قِيْظ; then, after this, is the division called the خَرِيف; and then, after this, the division called the شِتَآء: (TA:) [i. e.] it is the quarter of the year vulgarly called the رَبِيع, commencing when the sun enters Aries: but is applied by the vulgar to the قَيْظ, which is the [summer, i. e.] the quarter commencing when the sun enters Cancer: (Msb in art. زمن; q. v.:) [F says,] the صَيْف is the قَيْظ [i. e. summer, or the hot season]; or [the season] after the رَبِيع: (K:) and [Sgh says,] the صَيْف is one of the divisions of the year; which is after the رَبِيع: (O:) [but unless this explanation in the O denote only a vulgar meaning, and the latter of the two explanations in the K be virtually a repetition, we must suppose that, in each of them, by the ربيع is meant the season of rain thus termed, which ends in March: (see the latter of the two tables which I have inserted voce زَمَنٌ:) most probably, I think, both have been faultily transcribed from what here follows; for the S is largely copied in the O, and the S and O are among the principal sources of the K, which generally follows the O when it differs (rightly or wrongly) from the S:] the صَيْف is one of the divisions of the year; which is after [that called] الرَّبِيعُ الأَوَّلُ and before [that called] القَيْظُ: (S:) [this admits of two renderings, both of which are correct; namely, the quarter after the season of two months called الربيع الاوّل (which ends in March) and before the quarter called القيظ (which is summer); and also the season of two months after that called الربيع الاوّل and before the similar season called القيظ: (see the former of the two tables to which I have referred above:) but probably the latter only was meant by him who first gave. this explanation:] the pl. is أَصْيَافٌ (M, O, K) and صُيُوفٌ: (M, Msb:) ↓ صَيْفَةٌ is a more particular term [app. meaning A single صَيْف; (see 2;)]; it is like شَتْوَةٌ [q. v.]; (O, K;) and its pl. is صِيَفٌ, like بِدَرٌ pl. of بَدْرَةٌ. (Fr, O, K.) الصَّيْفَ ضَيَّعْتِ اللَّبَنَ is a saying expl. in art. ضيع [q. v.]. (O, K.) ― -b2- الصَّيْفُ also signifies The rain that comes in the [season called] صَيْف; (S, O, Msb, K;) [see, again, the second of the tables to which I have referred above, and see also نَوْ ٌ;] and (O, K) so ↓ الصَّيِّفُ; (M, O, K;) also signifying the herbage thereof: (M:) or, (K,) accord. to Lth, (O,) the latter signifies the rain that falls after the division [a mistake for the rain] called the رَبِيع; (O, K;) and so the former; (K;) and it is also called ↓ الصَّيْفِىُّ; (O, K;) which likewise signifies the herbage thereof. (TA.) Hence the prov., relating to the completing of the performance of a needful affair, تَمَامُ الرَّبِيعِ الصَّيْفُ [The completion of the rain called the ربيع is that called the صيف]: for the rain called the ربيع is the first rain, and the صيف is that which is [next] after it. (TA.) ― -b3- آيَةُ الصَّيْفِ is [A verse] in the end (آخِر) of سُورَةُ النِّسَآءِ [the 4th chapter of the Kur-لn, but which verse I know not], mentioned in a tradition. (TA.) -A2- Also The female of the بُوم [or owl]. (Kr, M.)

صَيْفَةٌ
صَيْفَةٌ ذ : see the next preceding paragraph, latter half.

صَيْفِىٌّ
صَيْفِىٌّ ذ A thing of, or belonging to, the [season called] صَيْف. (S, O.) ― -b2- A young camel born in the صَيْف. (M.) [And in like manner a sheep or goat: see صَفَرِىٌّ.] ― -b3- And [hence,] (assumed tropical:) A son born to a father [in the summer of his age, i. e.] old, or advanced in age. (S, M, O.) [See an ex. in a verse cited voce رِبْعِىٌّ.] ― -b4- See also صَيْفٌ, near the end of the paragraph. ― -b5- صَيْفِيَّةٌ [used as a subst., or as an epithet in which the quality of a subst. is predominant, for مِيرَةٌ صَيْفِيَّةٌ,] and ↓ صَائِفَةٌ signify The مِيرَة [or provision of corn &c.] in the first part of the صَيْف [here meaning spring]; i. e. the second ميرة; for the first of the مِيرَ is the رِبْعِيَّة, then the صَيْفِيَّة, then the دَفَئِيَّة, and then the رَمَضِيَّة: (M:) or the ↓ صَائِفَة of a people is their مِيرَة in the صَيْف. (S, O, K.) [See مِيرَةٌ.] ― -b6- [صَيْفِيَّةٌ is also applied to The latter, or last, season of the bringing forth of camels; so in an explanation of هُبَعٌ in the S and TA.]

صَيْفِيَّةٌ
صَيْفِيَّةٌ ذ [fem. of صَيْفِىٌّ: and also used as a subst., or as an epithet in which the quality of a subst. is predominant: see the latter word].

صَائِفٌ
صَائِفٌ ذ is used as an imitative sequent in the phrase صَيْفٌ صَائِفٌ, (S, O, K,) meaning A warm, or hot, [spring or] summer: (PS:) a phrase like لَيْلٌ لَائِلٌ &c. (S, O.) And one says يَوْمٌ صَائِفٌ, (S, M, O, Msb, K,) meaning A hot day; (O, K;) and ↓ يَوْمٌ صَافٌ (S, O, K) was sometimes said, meaning صَائِفٌ; like يَوْمٌ رَاحٌ [as meaning رَائِحٌ]: (S:) and لَيْلَةٌ صَائِفَةٌ [a hot night]. (S, O, Msb.) ― -b2- And مَطَرٌ صَائِفٌ [app. Rain coming in the صَيْف, meaning spring; as also ↓ مُصِيفٌ, occurring in a verse cited voce رَسَمَ, q. v.]. (M.) See also صَافٍ in art. صفو.

صَائِفَةٌ
صَائِفَةٌ ذ [fem. of صَائفٌ, q. v. ― -b2- Also, as a subst.,] A warring, or warring and plundering, expedition in the صَيْف [i. e. either spring or summer]: (M, Mgh, and Ham p. 239:) pl. صَوَائِفُ. (Mgh, and Ham ib.) And [particularly] (Mgh) A warring, or warring and plundering, expedition against the Greeks (الرُّوم): because they [i. e. the Arabs] used to go on expeditions of this kind in the صيف, (S, Mgh, O, K,) and to return in the winter, (Mgh,) on account of the cold and snow. (S, O, K.) And they said, وَلِىَ فُلَانٌ الصَّائِفَةَ, meaning Such a one was commander of the army going on a warring, or warring and plundering, expedition in the صَيْف: (Ham ubi suprà:) [but Mtr says,] he who explains صَائِفَةٌ as meaning the place [of], or the army [engaged in, such an expedition], errs: [adding that the Hanafee Imلm] Mohammad has used the phrase الصَّوَائِفُ وَنَحْوُهَا مِنَ العَسَاكِرِ العِظَامِ either by surmise or by extension of the [proper] meaning. (Mgh.) ― -b3- See also صَيْفِىٌّ, in two places. -A2- Also The time, or season of the صَيْف. (M, TA.)

الصَّيِّفُ
الصَّيِّفُ ذ : see صَيْفٌ, last quarter of the paragraph.

صَيِّفَةٌ
صَيِّفَةٌ ذ , originally صَيْوِفَةٌ: see art. صوف.

مَصِيفٌ
مَصِيفٌ ذ A place of remaining, staying, dwelling, or abiding, during the [season called] صَيْف; (S, O, TA;) as also ↓ مُصْطَافٌ (S, K, TA) and ↓ مُتَصَيَّفٌ: (TA:) and a time thereof: (Sb, M, TA:) pl. مَصَايِفُ. (Msb.) ― -b2- And A place in which dates are dried in the [season called] صَيْف. (Har p. 165.) -A2- [Also part. n. of the verb in the phrase صِيفَتِ الأَرْضُ:] you say أَرْضٌ مَصِيفَةٌ and ↓ مَصْيُوفَةٌ Land rained upon by the rain of the [season called] صَيْف. (S, M, O, K.) -A3- Also, applied to a channel in which water flows, Winding, or tortuous: (S, M:) from صَافَ, like مَضِيقٌ from ضَاقَ. (S.) [See an ex. in a verse cited voce كَرَبَةٌ: and see also مَضِيفٌ.]

مُصِيفٌ
مُصِيفٌ ذ : see صائِفٌ. ― -b2- Also, (M, O, K,) and مُصِيفَةٌ, (O, K,) [in the CK, erroneously, مَصِيفٌ and مَصِيفَةٌ,] and ↓ مِصْيَافٌ, (M, O, K,) applied to a she-camel, (M, O, K,) That has brought forth in the [season called] صَيْف: (M, L, TA:) or having with her her young one: (O, K, TA:) pl. of the last مَصَايِيفُ. (TA in art. جر.) ― -b3- And [hence,] the first, (tropical:) A man having a child born to him [in the summer of his age, i. e.] when he is old, or advanced in age. (TA.)

مِصْيَافٌ
مِصْيَافٌ ذ , applied to land (أَرْضٌ), Having in it abundance of the rain of the [season called] صَيْف. (O, K.) ― -b2- And, so applied, Late in producing herbage. (O, K.) ― -b3- See also مُصِيفٌ. ― -b4- [Hence,] (tropical:) A man who does not take a wife until he has whiteness in the hair of his head mixed with the blackness thereof. (O, K.)

مَصْيُوفَة
مَصْيُوفَة ذ : see مَصِيفٌ.

مُصْطَافٌ
مُصْطَافٌ ذ : see مَصِيفٌ.

مَتَصَيَّفٌ
مَتَصَيَّفٌ ذ : see مَصِيفٌ.

##### Türkçe

**صَافَ**
1 **صَافَ** ذ , (S, M, O, Msb, K,) muzâri‘i **يَصِيفُ**, mastar ismi **صَيْفٌ**, (TA,) O, yahut o, (erkeklerden bir topluluk, M, Msb,) kaldı, ikamet etti, oturdu, yahut barındı, (S, M, O, Msb, K,) [**صَيْف** denilen] mevsim sırasında, (S, O,) yahut onun, yahut onların **صَيْف**i sırasında, (O, Msb,) yahut bir **صَيْف** sırasında, (K,) **بِهِ** onda, (S, M, O, K,) yani bir yerde; (S, M, O;) bunun gibi ayrıca ↓ **اصطاف**, (S, O, * K, * TA,) ve ↓ **تَصَيَّف**; (S, * O, * K, * TA;) ve **بِالمَكَانِ** ↓ **اِصَّيَّفَ** ↓ **صَيَّفَ** gibidir [muhtemelen **تَصَيَّفَ** için yanlış yazımdır; **اِصَّيَّفَ** onun bir varyantıdır; ve bununla birlikte bu varyantın birinden bir örnek, aşağıda gelenlerde bulunacaktır]: (TA:) dersin ki, **صِفْتُ بِمَكَانِ كَذَا** [Ben, **صَيْف** sırasında şöyle bir yerde kaldım], ve aynı şekilde **صِفْتُهُ**, ve ↓ **تَصَيَّفْتُهُ**, ve ↓ **صَيَّفْتُهُ** [muhtemelen ↓ **اِصَّيَّفْتُهُ** için yanlış yazımdır; burada ardından gelenin işaret ettiği üzere]: (M:) bir Huzelî der ki,
تَصَيَّفْتُ نُعْمَانَ وَاصَّيَّفَتْ
[Ben, **صَيْف** sırasında Nu‘mân’da kaldım; ve o (kadın) **صَيْف** sırasında kaldı]. (M, TA.) ― -b2- Ve **صِيفَتِ الأَرْضُ**, (S, M, O, K,) **عُنِىَ** babından bir fiildir, (K,) aslında **صُيِفَت**, (TA,) Arazi, [**صَيْف** denilen mevsimin] yağmuruyla yağmurlandı. (S, M, O. *) Ve **صِفْنَا**, **فُعِلْنَا** vezninde, **خُرِفْنَا** ve **رُبِعْنَا** gibi, Biz, **صَيْف** yağmuruyla yağmurlandık: (S:) ve aynı şekilde ↓ **صُيِّفْنَا**. (M, TA. *) -A2- **صاف السَّهْمُ عَنِ الهَدَفِ**, (S, M, O, Msb, * K, *) muzâri‘i **يَصِيفُ**, (S, O, K,) mastar ismi **صَيْفٌ** (S, M, O, Msb, K) ve **صَنيْفُوفَةٌ** (S, M, O) ve **مَصِيفٌ**, (M,) Ok, hedef tahtasından saptı: (S, M, O, Msb, K:) muzâri‘i **يَصُوفُ** ve mastar ismi **صَوْفٌ** olan **صاف**ın bir lehçe varyantı. (O, Msb, * K.) ― -b2- Ve **صاف الفَحْلُ عَنْ طَرُوقَتِهِ** Erkek deve, üzerine çıktığı dişiyi aşmaktan yüz çevirdi. (M.)

**صَيَّفَنِى**
2 **صَيَّفَنِى** ذ O (bir şey, S, O, K) bana, benim [**صَيْفَة** diye adlandırılan] mevsimim için, (S, O, K,) yahut benim **صَيْف**im için yetti: (Msb:) burada sözü edilen “şey” ile kastedilen, yiyecek, yahut bir elbise, yahut başka bir şeydir. (TA.) ― -b2- Ayrıca 1’e, üç yerde, bak.

**عَامَلَهُ مُصَايَفَةً**
3 **عَامَلَهُ مُصَايَفَةً** ذ (S, M, O, Msb, K) ve **صِيَافًا** (Lh, M) **الصَّيْفُ**ten gelir, (M, O, Msb,) **الشَّهْرُ**den **مُشَاهَرَةً** (S, O, Msb, K) gibi, (O, Msb,) ve **العَامُ**dan **مُعَاوَمَةً** (S, O) gibi, (O,) yani **صَيْف** günleri için [iş yahut benzeri hususta onunla bir anlaşma yahut sözleşme yaptı]. (S.) Ve aynı şekilde, **اِسْتَأْجَرَهُ مُصَايَفَةً** ve **صِيَافًا** [onu **صَيْف** süresi için kiraladı, yahut ücretli işçi olarak tuttu]. (M.)

**اصافوا**
4 **اصافوا** ذ Onlar [**صَيْف** denilen] mevsime girdiler: (S, M, O, Msb, K:) “Onlar [**شِتَآء** denilen] mevsime girdiler” anlamındaki **أَشْتَوْا** gibi. (TA.) ― -b2- Ve **اصافت** O (dişi deve) **صَيْف**te doğurdu. (M.) ― -b3- [Bundan dolayı,] bir adam hakkında **اصاف** denir, (mecazen:) Ona [yaşının yazında, yani] yaşlı iken, yahut yaşı ilerlemişken çocuk doğdu: (S, M, O, K, TA:) yahut yaşı ilerleyinceye, yahut yaşlanıncaya kadar ona çocuk doğmadı. (L, TA.) Ve (mecazen:) genç iken kadınlardan uzak durdu, sonra yaşlı iken, yahut yaşı ilerlemişken evlendi. (M, TA.) -A2- **اصاف اللّٰهُ عَنِّى شَرَّ فُلَانٍ** Allah, falanın kötülüğünü yahut fesadını benden uzaklaştırdı; yahut Allah benden uzaklaştırsın: (S, O, K: *) bu maddeye ve صوف maddesine mensuptur. (O, TA.)

**تَصَيَّفَ**
5 **تَصَيَّفَ** ذ , ve onun varyantı **اِصَّيَّفَ**: 1’in ilk cümlesine, dört yerde, bak.

8 **اـِصْتَيَفَ** 1’in ilk cümlesine bak.

**صَافٌ**
**صَافٌ** ذ : **صَائِفٌ**e bak: -A2- ve ayrıca صوف maddesine de bak.

**صَيْفٌ**
**صَيْفٌ** ذ yılın belli bir kısmı anlamında ISk tarafından müennes denmiştir: (TA, **شِتَآءٌ** maddesinde; ona bak:) [fakat başkalarınca müzekker muamelesi gördüğünü buluyorum:] mevsimlerden biri anlamındaki **صَيْف** meşhurdur: (M:) Lth der ki, o, yılın dörtte birlerinden biridir; ve avam tarafından yılın yarısına [yani ilkbahar ekinoksunda başlayan yarı yıla; diğer yarı yıla onların **شِتَآء** dediği] uygulanır: Az der ki, Araplarda o, Irak ve Horasan avamının **رَبِيع** dediği bölümdür [yani bahar]; üç aydan oluşur; ve onu izleyen bölüm Araplarda **قَيْظ**tır; ve onda **قِيْظ**ın **جَمْرَة**si [ona bak] vardır; sonra bunun ardından **خَرِيف** denilen bölüm; sonra bunun ardından **شِتَآء** denilen bölüm gelir: (TA:) [yani] o, avamca **رَبِيع** denilen yılın dörtte biridir; güneş Koç burcuna girdiğinde başlar: fakat avam tarafından, güneş Yengeç burcuna girdiğinde başlayan dörtte bir olan **قَيْظ**a uygulanır: (Msb, **زمن** maddesinde; ona bak:) [F der ki,] **صَيْف**, **قَيْظ**tır [yani yaz yahut sıcak mevsim]; yahut **رَبِيع**den sonraki [mevsim]dir: (K:) ve [Sgh der ki,] **صَيْف**, yılın bölümlerinden biridir; **رَبِيع**den sonradır: (O:) [fakat O’daki bu açıklama yalnızca avam anlamını göstermiyorsa ve K’daki iki açıklamadan ikincisi aslında bir tekrar değilse, her birinde **ربيع** ile, Martta biten bu adla anılan yağmur mevsiminin kastedildiğini varsaymalıyız: (bk. **زَمَنٌ** maddesinde yerleştirdiğim iki tablodan ikincisi:) büyük ihtimalle, bence, ikisi de aşağıda gelen şeyden hatalı yazılmıştır; zira S, O’da genişçe kopyalanmıştır; ve S ile O, K’nın başlıca kaynaklarındandır; K genellikle O’yu, S’den (doğru yahut yanlış) ayrıldığı yerde, takip eder:] **صَيْف**, yılın bölümlerinden biridir; [**الرَّبِيعُ الأَوَّلُ** denilenin] sonrasındadır ve [**القَيْظُ** denilenin] öncesindedir: (S:) [bu iki tercümeye de elverişlidir ve ikisi de doğrudur; yani iki ay süren **الربيع الاوّل** denilen mevsimden (Martta biter) sonraki çeyrek ve **القيظ** denilen çeyrekten (yazdır) önceki çeyrek; ve ayrıca **الربيع الاوّل** denilenden sonraki iki aylık mevsim ve **القيظ** denilen benzeri mevsimden önceki mevsim: (yukarıda işaret ettiğim iki tablodan birincisine bak:) fakat muhtemelen bu açıklamayı ilk verenin kastı yalnız ikincisiydi:] çoğulu **أَصْيَافٌ** (M, O, K) ve **صُيُوفٌ**dur: (M, Msb:) ↓ **صَيْفَةٌ** daha hususî bir terimdir [görünüşe göre tek bir **صَيْف** demektir; (bk. 2;)]; **شَتْوَةٌ** [ona bak] gibidir; (O, K;) ve onun çoğulu **صِيَفٌ**dur; **بَدْرَةٌ**nın çoğulu **بِدَرٌ** gibi. (Fr, O, K.) **الصَّيْفَ ضَيَّعْتِ اللَّبَنَ** ضيع maddesinde açıklanan bir sözdür [ona bak]. (O, K.) ― -b2- **الصَّيْفُ** ayrıca [**صَيْف** denilen] mevsimde gelen yağmur anlamına gelir; (S, O, Msb, K;) [yukarıda işaret ettiğim iki tablodan ikincisine yine bak; ve ayrıca **نَوْ**a da bak;] ve (O, K) bunun gibi ↓ **الصَّيِّفُ**; (M, O, K;) ayrıca onun otu anlamına da gelir: (M:) yahut, (K,) Lth’ye göre, (O,) ikincisi, **رَبِيع** denilen bölümden sonra düşen yağmur anlamına gelir; (O, K;) ve bunun gibi birincisi de; (K;) ve ayrıca ↓ **الصَّيْفِىُّ** diye de adlandırılır; (O, K;) bu da onun otu anlamına gelir. (TA.) Buradan, gerekli bir işin yerine getirilmesini tamamlamaya dair darbımesel, **تَمَامُ الرَّبِيعِ الصَّيْفُ** [**ربيع** denilen yağmurun tamamlanması **صيف** denilendir]: çünkü **ربيع** denilen yağmur ilk yağmurdur; **صيف** ise ondan sonra olanıdır. (TA.) ― -b3- **آيَةُ الصَّيْفِ** bir rivayette zikredildiğine göre **سُورَةُ النِّسَآءِ**nin sonunda ( **آخِر** ) olan [bir âyettir]. (TA.) -A2- Ayrıca **بُوم**un [yahut baykuşun] dişisi. (Kr, M.)

**صَيْفَةٌ**
**صَيْفَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın ikinci yarısına bak.

**صَيْفِىٌّ**
**صَيْفِىٌّ** ذ [**صَيْف** denilen] mevsime ait olan, yahut ona mensup olan bir şey. (S, O.) ― -b2- **صَيْف**te doğmuş genç deve. (M.) [Ve aynı şekilde koyun yahut keçi: **صَفَرِىٌّ**e bak.] ― -b3- Ve [buradan,] (varsayılan mecazen:) babası yaşlı iken, yahut yaşı ilerlemişken [yaşının yazında] doğmuş oğul. (S, M, O.) [**رِبْعِىٌّ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak.] ― -b4- Ayrıca paragrafın sonuna yakın, **صَيْفٌ**e de bak. ― -b5- **صَيْفِيَّةٌ** [isim olarak kullanılmış, yahut isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak, **مِيرَةٌ صَيْفِيَّةٌ** yerine,] ve ↓ **صَائِفَةٌ** **صَيْف**in ilk kısmındaki [burada bahar anlamında] **مِيرَة**yi [yahut tahıl vb. azığını] ifade eder; yani ikinci **ميرة**yi; çünkü **مِيرَ**in ilki **رِبْعِيَّة**dir, sonra **صَيْفِيَّة**, sonra **دَفَئِيَّة**, sonra **رَمَضِيَّة**: (M:) yahut bir kavmin ↓ **صَائِفَة**si, onların **صَيْف**teki **مِيرَة**sidir. (S, O, K.) [**مِيرَةٌ**e bak.] ― -b6- [**صَيْفِيَّةٌ** ayrıca develerin doğurmasının son yahut en son mevsimine de uygulanır; S ve TA’da **هُبَعٌ** açıklamasında böyledir.]

**صَيْفِيَّةٌ**
**صَيْفِيَّةٌ** ذ [**صَيْفِىٌّ**nin müennesi: ve ayrıca isim olarak kullanılır, yahut isim niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak: önceki kelimeye bak].

**صَائِفٌ**
**صَائِفٌ** ذ **صَيْفٌ صَائِفٌ** terkibinde taklitî bir ardıl olarak kullanılır, (S, O, K,) “ılık, yahut sıcak, [bahar yahut] yaz” anlamında: (PS:) **لَيْلٌ لَائِلٌ** vb. gibi bir terkiptir. (S, O.) Ve **يَوْمٌ صَائِفٌ** dersin, (S, M, O, Msb, K,) “sıcak bir gün” anlamında; (O, K;) ve ↓ **يَوْمٌ صَافٌ** (S, O, K) bazen söylenirdi, **صَائِفٌ** anlamında; **يَوْمٌ رَاحٌ**ın **رَائِحٌ** anlamında olması gibi: (S:) ve **لَيْلَةٌ صَائِفَةٌ** [sıcak bir gece]. (S, O, Msb.) ― -b2- Ve **مَطَرٌ صَائِفٌ** [görünüşe göre **صَيْف**te gelen yağmur; burada bahar anlamında; bunun gibi ↓ **مُصِيفٌ**, **رَسَمَ** maddesinde zikredilen bir beyitte geçer; ona bak]. (M.) Ayrıca صفو maddesinde **صَافٍ**a da bak.

**صَائِفَةٌ**
**صَائِفَةٌ** ذ [**صَائفٌ**nin müennesi, ona bak. ― -b2- Ayrıca, isim olarak,] **صَيْف**te [yani ya baharda ya yazda] yapılan savaş, yahut savaş ve yağma seferi: (M, Mgh, ve Ham s. 239:) çoğulu **صَوَائِفُ**. (Mgh, ve Ham aynı yer.) Ve [özellikle] (Mgh) Rumlara (**الرُّوم**) karşı savaş, yahut savaş ve yağma seferi: çünkü onlar [yani Araplar] bu tür seferlere **صيف**te giderlerdi, (S, Mgh, O, K,) ve soğuk ve kar sebebiyle kışın dönerlerdi. (Mgh,) (S, O, K.) Ve **وَلِىَ فُلَانٌ الصَّائِفَةَ** dediler; “falanca, **صَيْف**te yapılan savaş yahut savaş ve yağma seferine giden ordunun kumandanı oldu” anlamında: (Ham yukarıda anılan yerde:) [fakat Mtr der ki,] **صَائِفَةٌ**yı, böyle bir seferin yeri yahut ordusu anlamında açıklayan hata eder: [ekleyerek ki Hanefî imam] Muhammed, **الصَّوَائِفُ وَنَحْوُهَا مِنَ العَسَاكِرِ العِظَامِ** ifadesini ya zanna dayanarak ya da asıl anlamı genişleterek kullanmıştır. (Mgh.) ― -b3- Ayrıca iki yerde, **صَيْفِىٌّ**e de bak. -A2- Ayrıca **صَيْف**in vakti yahut mevsimi. (M, TA.)

**الصَّيِّفُ**
**الصَّيِّفُ** ذ : **صَيْفٌ**e, paragrafın son çeyreğine, bak.

**صَيِّفَةٌ**
**صَيِّفَةٌ** ذ , aslında **صَيْوِفَةٌ**: صوف maddesine bak.

**مَصِيفٌ**
**مَصِيفٌ** ذ [**صَيْف** denilen] mevsimde kalma, ikamet etme, oturma, yahut barınma yeri; (S, O, TA;) bunun gibi ayrıca ↓ **مُصْطَافٌ** (S, K, TA) ve ↓ **مُتَصَيَّفٌ**: (TA:) ve onun vakti: (Sb, M, TA:) çoğulu **مَصَايِفُ**. (Msb.) ― -b2- Ve [**صَيْف** denilen] mevsimde hurmaların kurutulduğu yer. (Har s. 165.) -A2- [Ayrıca **صِيفَتِ الأَرْضُ** ibaresindeki fiilin ism-i fâili:] dersin ki **أَرْضٌ مَصِيفَةٌ** ve ↓ **مَصْيُوفَةٌ**: [**صَيْف** denilen] mevsimin yağmuruyla yağmurlanmış arazi. (S, M, O, K.) -A3- Ayrıca, suyun aktığı bir kanala uygulanarak, Kıvrımlı, yahut dolambaçlı: (S, M:) **صَافَ**tan; **ضَاقَ**tan **مَضِيقٌ** gibi. (S.) [**كَرَبَةٌ** maddesinde zikredilen bir beyitte bir örneğe bak; ve ayrıca **مَضِيفٌ**e de bak.]

**مُصِيفٌ**
**مُصِيفٌ** ذ : **صائِفٌ**e bak. ― -b2- Ayrıca, (M, O, K,) ve **مُصِيفَةٌ**, (O, K,) [CK’de yanlış olarak **مَصِيفٌ** ve **مَصِيفَةٌ**,] ve ↓ **مِصْيَافٌ**, (M, O, K,) dişi deveye uygulanarak, (M, O, K,) [**صَيْف** denilen] mevsimde doğurmuş olan: (M, L, TA:) yahut yanında yavrusu bulunan: (O, K, TA:) sonuncunun çoğulu **مَصَايِيفُ**tur. (TA, جر maddesinde.) ― -b3- Ve [buradan,] birincisi, (mecazen:) yaşlı iken, yahut yaşı ilerlemişken [yaşının yazında] kendisine çocuk doğmuş adam. (TA.)

**مِصْيَافٌ**
**مِصْيَافٌ** ذ , araziye (**أَرْضٌ**) uygulanarak, İçinde [**صَيْف** denilen] mevsimin yağmurundan bolca bulunan. (O, K.) ― -b2- Ve, böyle uygulanarak, Ot bitirmede geç kalan. (O, K.) ― -b3- Ayrıca **مُصِيفٌ**e de bak. ― -b4- [Buradan,] (mecazen:) başının saçındaki siyahlığa karışmış beyazlık oluncaya kadar evlenmeyen adam. (O, K.)

**مَصْيُوفَة**
**مَصْيُوفَة** ذ : **مَصِيفٌ**e bak.

**مُصْطَافٌ**
**مُصْطَافٌ** ذ : **مَصِيفٌ**e bak.

**مَتَصَيَّفٌ**
**مَتَصَيَّفٌ** ذ : **مَصِيفٌ**e bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%8A%D9%81/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

صَافَ
صَافَ ( y )  I ( n. ac. صَيْف 1 )
a.  [ Bi ], Passed the summer at.

b.  Glanced off ( arrow ).

صَيَّفَ
صَيَّفَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Lasted, sufficed for the summer.

صَاْيَفَ
صَاْيَفَ III ,
a.  Hired, engaged for the summer.

أَصْيَفَ
أَصْيَفَ IV ,
a.  Entered upon, was in the summer.

تَصَيَّفَ
تَصَيَّفَ V ,
a.  see I (a) .

اِصْتَيَفَ
اِصْتَيَفَ VIII ( T ),
a.  see I (a) .

صَيْف
صَيْف 1 , ( pl. أَصْيَاْف 38 ),
a.  Summer.

صَيْفَة
صَيْفَة 1t , ( pl. صِيَف 7 ),
a.  see 1 .

صَيْفِيّ
صَيْفِيّ 1yi ,
a.  Summer, of summer; summer rain. -

مَصِيْف
مَصِيْف [ 18 ],
a.  Summer-residence.

مَصِيْفَة
مَصِيْفَة [ 18t ],
a.  Watered by the summer-rain ( land ).

صَائِف
صَائِف [ 21 ],
a.  Hot.

مِصْيَاف
مِصْيَاف [ 45 ],
a.  Watered by the summer-rain; late in producing herbage ( land ).

مَصْيُوْفَة
مَصْيُوْفَة
a.  see 18t .

مُصْطَاف
مُصْطَاف
a.  see 18 .

##### Türkçe

**صَافَ**
**صَافَ** ( y ) I ( n. ac. **صَيْف** 1 )
a. [ Bi ], -de yazı geçirdi.

b. (ok) sekip geçti.

**صَيَّفَ**
**صَيَّفَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

b. Yaz boyunca sürdü, yaz için yetti.

**صَاْيَفَ**
**صَاْيَفَ** III ,
a. Yaz için kiraladı, tuttu.

**أَصْيَفَ**
**أَصْيَفَ** IV ,
a. Yaza girdi, yazda oldu.

**تَصَيَّفَ**
**تَصَيَّفَ** V ,
a. I (a)’ya bak.

**اِصْتَيَفَ**
**اِصْتَيَفَ** VIII ( T ),
a. I (a)’ya bak.

**صَيْف**
**صَيْف** 1 , ( çoğ. **أَصْيَاْف** 38 ),
a. Yaz.

**صَيْفَة**
**صَيْفَة** 1t , ( çoğ. **صِيَف** 7 ),
a. 1’e bak.

**صَيْفِيّ**
**صَيْفِيّ** 1yi ,
a. Yaz, yaza ait; yaz yağmuru. -

**مَصِيْف**
**مَصِيْف** [ 18 ],
a. Yazlık ikametgâh.

**مَصِيْفَة**
**مَصِيْفَة** [ 18t ],
a. Yaz yağmuruyla sulanmış (arazi).

**صَائِف**
**صَائِف** [ 21 ],
a. Sıcak.

**مِصْيَاف**
**مِصْيَاف** [ 45 ],
a. Yaz yağmuruyla sulanmış; ot bitirmede geç (arazi).

**مَصْيُوْفَة**
**مَصْيُوْفَة**
a. 18t’ye bak.

**مُصْطَاف**
**مُصْطَاف**
a. 18’e bak.
