# ضأبل (ض-أ-ب-ل) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - أ - ب - ل
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ل ب
ضأبل
أهمله الليث .
( ضأبل ) : وذكر أبو عُبيد عن الأصمعي في باب الدواهي . جاء فلان بالضَّئبِل والنِّئطِل ، وهما الداهية ، وقال الكميت :
أَلاَ يَفزَع الأقوامُ ممّا أَظلَّهمْ
ولمّا تَجِئْهُمْ ذاتُ وَدْقَيْنِ ضِئْبِلُ
وإن كانت الهمزةُ أصليَّة فالكلمة رباعيّة .

##### Türkçe

ض ل ب
**ضأبل**
Leys onu ihmal etti.

(**ضأبل**): Ebû ʿUbeyd, **الأصمعي**’den, dehşetli musibetler babında zikretti: Falan kimse **بالضَّئبِل** ve **النِّئطِل** ile geldi; ikisi de musibettir. Ve **الكميت** dedi ki:

أَلاَ يَفزَع الأقوامُ ممّا أَظلَّهمْ
ولمّا تَجِئْهُمْ ذاتُ وَدْقَيْنِ ضِئْبِلُ

Eğer hemze aslî ise, kelime dörtlüdür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الأَزهري في الثلاثي الصحيح قال: أَهمله الليث، قال: وفيه حرف زائد، وذكر أَبو عبيد عن الأَصمعي: جاء فلان بالضِّئْبِل والنِّئْطِل وهُما الداهية؛ قال الكميت:
أَلا يَفْزَعُ الأَقْوامُ مِمّا أَظَلَّهُم،
ولَمَّا تَجِئْهم ذاتُ وَدْقَينِ ضِئْبِلُ؟
قال: وإِن كانت الهمزة أَصلية فالكلمة رُباعِيَّة. ابن سيده: الضِّئْبِل، بالكسر والهمز، مثل الزِّنْبِر، والضِّئْبلُ الداهية؛ حكى الأَخيرة ابن جني، والأَكثر ما بَدَأْنا به، بالكسر؛ قال زِيادٌ المِلْقَطِيُّ: تَلَمَّسُ أَنْ تُهْدِي لجارِك ضِئْبِلا،
وتُلْفَى لَئِيماً لِلْوِعاءَيْن صامِلا
قال: ولغة بني ضَبَّة الصِّئْبِل، بالصاد، والضادُ أَعرف؛ قال الجوهري: وربما جاءَ ضَمُّ الباء في الضِّئْبُل والزِّئبُر؛ قال ثعلب: لا نعلم في الكلام فِعْلُل، فإِن كان هذان الحرفان مسموعين بضم الباء فيهما فهو من النوادر؛ وقال ابن كيسان: هذا إِذا جاء على هذا المثال شَهِد للهمزة بأَنها زائدة، وإِذا وقعت حروف الزيادة في الكلمة جاز أَن تخرج عن بناء الأُصول، فلهذا ما جاءت هكذا؛ قال الكميت:
ولم تَتَكَأْدْهُمُ المُعْضِلات،
ولا مُصْمَئِلَّتُها الضِّئْبِلُ
وزاد ابن بري على هاتين الكلمتين نِئْدُل، وقال هو الكابوس.

##### Türkçe

**الأَزهري** “**الثلاثي الصحيح**”te dedi: **أَهمله الليث**; dedi: “Onda زائد bir harf vardır.” Ve **أَبو عبيد** **الأَصمعي**’den nakletti: “Falan kimse **بالضِّئْبِل** ve **النِّئْطِل** ile geldi; ikisi de **الداهية**dir.” **الكميت** dedi:

أَلا يَفْزَعُ الأَقْوامُ مِمّا أَظَلَّهُم،
ولَمَّا تَجِئْهم ذاتُ وَدْقَينِ ضِئْبِلُ؟

Dedi: “Eğer hemze aslî ise, kelime **رُباعِيَّة**dir.” **ابن سيده**:

**الضِّئْبِل**; kesre ve hemze ile, **الزِّنْبِر** gibi; ve **الضِّئْبلُ** **الداهية**dir. Sonuncusunu **ابن جني** nakletti; ve ekseriyetle bizim başladığımız şekil, kesre iledir. **زِيادٌ المِلْقَطِيُّ** dedi:

تَلَمَّسُ أَنْ تُهْدِي لجارِك ضِئْبِلا،
وتُلْفَى لَئِيماً لِلْوِعاءَيْن صامِلا

Dedi: “**بني ضَبَّة**’nin lugatı **الصِّئْبِل**dir; صاد ile; ve **الضاد** daha bilinir.” **الجوهري** dedi: “Bazen **الضِّئْبُل** ve **الزِّئبُر**’de باء’nın zammesi gelir.” **ثعلب** dedi: “Kelâmda **فِعْلُل** bilmiyoruz; eğer bu iki harf, içlerinde باء’nın zammesiyle işitilmiş ise, o, nadirlerdendir.” Ve **ابن كيسان** dedi: “Bu, bu misal üzere geldiği vakit, hemze için onun زائد olduğuna şahitlik eder; ve kelimede ziyade harfleri vaki olduğu zaman, aslîlerin binasından çıkması caiz olur; işte bu sebeple böyle gelmiştir.” **الكميت** dedi:

ولم تَتَكَأْدْهُمُ المُعْضِلات،
ولا مُصْمَئِلَّتُها الضِّئْبِلُ

Ve **ابن بري** bu iki kelimeye **نِئْدُل**’ü ekledi; ve dedi: “O, **الكابوس**tur.”

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضئبل، كزئبر: وقد تضم باؤهما، ونص الجوهري: وربما ضم الباء فيهما: الداهية، وأنشد الجوهري للكميت:
  ولم تتكأدهم المعضلات                      ولا مصمئلتها الضئبل قال ثعلب: وليس في الكلام فعلل غيرهما، أي بكسر الفاء وضم اللام، فإن كان هذا والزئبر مسموعين بضم الباء فهما من النوادر. وقال ابن كيسان: هذا إذا جاء على هذا المثال شهد للهمزة بأنها زائدة، وإذا وقعت حروف الزيادة في الكلمة جاز أن تخرج عن بناء الأصول، فلهذا ما جاءت هكذا، كما في الصحاح، والعباب. وقال الأزهري في الثلاثي الصحيح قال: أهمله الليث، قال: وفيه حرف زائد، ذكره أبو عبيد عن الأصمعي: جاء فلان بالضئبل والنئطل، وهما الداهية، قال الكميت:
  ألا يفزع الأقوام مما أظلهمولما تجئهم ذات ودقين ضئبل قال: وإن كانت الهمزة أصلية فالكلمة رباعية. وقال ابن سيده: الضئبل، بالكسر والهمز، مثل الزئبر، والضئبل:الداهية، حكى الأخيرة ابن جني، والأكثر ما بدأنا به، بالكسر، قال زياد الملقطي:
  تلمس أن تهدي لجارك ضئبلا                      وتلفى لئيما للوعاءين صاملا قال شيخنا: وقد سبق له في الصاد المهملة: صئبل للداهية، فهو ثالث. قلت: قد تقدم هناك أنها لغة بني ضبة، والضاد أعرف، كما في المحكم، وزاد ابن بري على هاتين الكلمتين نئدل، قال: وهو الكابوس. قلت: وقد تقدم للمصنف في زئبر ما نصه: أو لحن، أي ضم بائه، وهنا عده من النظائر والأشباه، ففيه تأمل.

##### Türkçe

**الضئبل**، **كزئبر**: ve ikisinin de **باء**’ları zamme ile de gelebilir; el-Cevherî şöyle nas etti: ve belki ikisinde de **الباء** zamme edilir: musibet; el-Cevherî, Kumeyt’ten şu beyti şahit getirdi:
  Ve onları çetin müşküller yormadı                      ne de onun **الضئبل**’i (pek şiddetlisi) onları bitkin düşürdü. Sa‘leb dedi: ve sözde ikisi dışında **فعلل** yoktur; yani **الفاء**’nın kesresi ve **اللام**’ın zammı ile. Şayet bu ve **الزئبر** **الباء**’nın zammı ile işitilmiş ise, o ikisi nadirlerdendir. İbn Keysân dedi: bu, bu misal üzere geldiği vakit, **الهمزة**’nin زائد olduğuna şahitlik eder; ve ziyade harfleri kelimede vaki olunca, asılların binasından çıkması caiz olur; işte bundan dolayı böyle geldi; **الصحاح** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ezherî, sahih üçlü hakkında dedi: Leys onu ihmal etti; dedi: ve onda زائد bir harf vardır; onu Ebû Ubeyd, Asma‘î’den nakletti: falan kimse **بالضئبل** ve **النئطل** ile geldi; ve ikisi musibettir; Kumeyt dedi:
  Kavimler, üzerlerine gölge salandan ürkmez mi; ve onlara iki **ودق** sahibi **ضئبل** gelmediği halde. Dedi: ve eğer **الهمزة** asliyse, kelime dörtlüdür. İbn Sîde dedi: **الضئبل**; kesre ve hemz ile; **الزئبر** gibi; ve **الضئبل**: musibet; sonuncusunu İbn Cinnî nakletti; ve ekseriyet, bizim başladığımızdır; kesre ile. Ziyâd el-Mulkatî dedi:
  Komşuna bir **ضئبل** hediye etmeyi ararsın                      ve iki kap için sağlam duran bir alçağı bulursun. Şeyhimiz dedi: ve onun için **الصاد** المهملة’de daha önce geçti: musibet için **صئبل**; o halde o üçüncüdür. Dedim: orada onun Benî Dıbbe’nin dili olduğu geçmişti; ve **الضاد** daha bilinir; **المحكم**’de olduğu gibi. Ve İbn Berrî, bu iki kelime üzerine **نئدل**’i ziyade etti; dedi: ve o **الكابوس**’tur. Dedim: ve musannifin **زئبر**’de şu nası geçmişti: yahut lahn; yani onun **باء**’sını zamme etmek; ve burada onu nazîrler ve benzerlerdendir diye saydı; bunda teemmül vardır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8%D9%84/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضِئْبِلٌ
ضِئْبِلٌ ذ , and ضِئْبُلٌ, (S, M, O, K,) like زِئْبِرٌ and زِئْبُرٌ, (S, O, K,) the latter mentioned by IJ, (M,) but the former the more usual, (S, M,) Calamity, or misfortune: (S, M, O, K:) [it is said that] زِئْبُرٌ and ضِئْبُلٌ are the only instances of the measure فِعْلُلٌ: (K:) but accord. to Th, there is no word of this measure in the language; therefore, if these two have been heard, they are extr., unless, as Ibn-Keysán says, the ء be augmentative [and there is no reason for supposing it to be so as there is no known unaugmented word from the root ضبل]: (S, O:) صِئْبُلٌ, however, with ص, has been mentioned in the K, as having the same meaning, and is said to be of the dial. of Dabbeh, but not so well known as ضئبل, with ض; and IB mentions نِئْدُلٌ, meaning [likewise the same, or] “ incubus, ” or “ nightmare: ” [but one of these four instances may be excepted; for] it is said in the K [in art. زَأبر] that زِئْبُرٌ may be incorrect. (TA.)

##### Türkçe

ضِئْبِلٌ

ضِئْبِلٌ ذ , ve **ضِئْبُلٌ**, (S, M, O, K,) **زِئْبِرٌ** ve **زِئْبُرٌ** gibi, (S, O, K,) ikincisi IJ tarafından zikredilmiştir, (M,) fakat birincisi daha yaygındır, (S, M,) musibet, yahut felâket: (S, M, O, K:) [şöyle denilir ki] **زِئْبُرٌ** ve **ضِئْبُلٌ**, vezin **فِعْلُلٌ**’ün yegâne örnekleridir: (K:) fakat Th’ye göre, dilde bu vezinden hiçbir kelime yoktur; öyleyse, bu ikisi işitilmiş ise, bunlar şâzdır, meğer ki İbn-Keysán’ın dediği gibi **ء** ziyade (artırma) olsun [ve onun böyle olacağını varsaymak için bir sebep yoktur; zira kök **ضبل**’den bilinen ziyadesiz bir kelime yoktur]: (S, O:) **صِئْبُلٌ** ise, **ص** ile, K’da aynı mânaya sahip olarak zikredilmiştir ve Dabbeh lehçesinden olduğu söylenir; fakat **ض** ile **ضئبل** kadar iyi bilinmiş değildir; ve IB, mânası [yine aynı, yahut] “kâbus” yahut “karabasan” olan **نِئْدُلٌ**’ü zikreder: [fakat bu dört örnekten biri istisna edilebilir; zira] K’da [madde **زَأبر**’de] **زِئْبُرٌ**’ün yanlış olabileceği söylenir. (TA.)
