# ضأب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A3%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضأب

الضئب بالكسر أهمله الجوهري وهو من دواب البر على خلقة الكلب، نسبه الدميري إلى ابن سيده. وقال الليث: بلغني أن الضئب شيء من دواب البحر، قال: ولست منه على يقين. أو حب اللؤلؤ. قال ابن منظور: قال أبو الفرج: سمعت أبا الهميسع ينشد:
  إن تمنعي صوبك صوب المدمع
  يجري على الخد كضئب الثعثع قال أبو منصور: الثعثع: الصدف وضئبه: ما فيه من حب اللؤلؤ. شبه قطران الدمع به. في لسان العرب، وفي بعض نسخ الصحاح: الضؤبان أي بالهمز كقربان: السمين الشديد من الجمال قاله أبو زيد، قيل: ومن الرجال أيضا. قال زياد الملقطي:
  على كل ضؤبان كأن صريفه                      بنابيه صوت الأخطب المتغرد هكذا أنشده. وقول الشاعر:
  لما رأيت الهم قد أجفاني قربت للرحل وللظعان كل نيافي القرى ذؤبان أنشده أبو زيد ضؤبان بالهمز والضاد. والضيأب كصيقل: الذي يتقحم في الأمور عن كراع أو هو تصحيف ضيأز بالزاي المعجمة في آخره. وفي بعض النسخ بالنون في آخره. قال شيخنا: هو الذي جزم به أكثر أئمة الصرف ولم يعتدوا بغيره. قلت: والصحيح أنه لغة فيه لا تصحيف، كما زعمه المصنف. انظره في لسان العرب.

### Türkçe

**الضئب** (kesre ile): el-Cevherî onu ihmal etti; ve o, köpeğin yaratılışı üzere kara hayvanlarındandır; ed-Demîrî onu İbn Sîde’ye nisbet etti. Leys dedi: Bana ulaştı ki **الضئب** deniz hayvanlarından bir şeydir; dedi: ve ben bundan emin değilim. Yahut **حب اللؤلؤ**. İbn Manzûr dedi: Ebü’l-Ferec dedi: Ebü’l-Hümeysı‘ı işitirken inşad ediyordu:

  Eğer gözyaşının akışını engellersen
  yanak üzerinde **ضئب الثعثع** gibi akar

Ebû Mansûr dedi: **الثعثع**: sedef; ve onun **ضئبه**’si: içinde bulunan **حب اللؤلؤ**dur. Gözyaşının katranını ona benzetti. Lisânü’l-‘Arab’da; ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında: **الضؤبان** yani hemze ile, **قربان** gibi: develerden semiz, kuvvetli olan; bunu Ebû Zeyd söyledi; denildi ki: erkeklerden de. Ziyâd el-Mulkıtî dedi:

  Her bir **ضؤبان** üzerinde, sanki onun gıcırtısı                      iki köpekdişiyle, ötücü hatîbin sesi

Onu böyle inşad etti. Şairin sözü:

  Gamın beni uykusuz bıraktığını görünce, binek semerine ve göçe yaklaştım
  köyün her yüksek devesi **ذؤبان**

Bunu Ebû Zeyd **ضؤبان** (hemze ile ve **الضاد** ile) diye inşad etti.

Ve **الضيأب** **صيقل** gibi: işlere, bir bacak (kadar) için atılan; yahut sonunda mu‘ceme **الزاي** bulunan **ضيأز**’in tashîfidir. Bazı nüshalarda sonunda **النون** iledir. Şeyhimiz dedi: Sarf imamlarının çoğunun kesin hüküm verdiği ve başkasını dikkate almadığı budur. Ben dedim: Doğrusu, musannifin zannettiği gibi tashîf değil, onda bir lugattır. Ona Lisânü’l-‘Arab’da bak.
