# ضأد (ض-أ-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A3%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - أ - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: ضءد

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والدال و و ا ي ء معهما
ض أ د يستعمل فقط
ضأد
يقال: ضُئِذَ فهو مَضئود أي زُكِمَ، والاسْمُ الضُؤودة.
وأضْأَدَه اللهُ أي أزْكَمَه فهو مُضْأَدٌ.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الدال** و**و** **ا** **ي** **ء** معهما
**ض أ د** yalnızca kullanılır.
**ضأد**
Denilir ki: **ضُئِذَ**; o hâlde o **مَضئود**dur; yani nezle oldu; ismi **الضُؤودة**’dir.
Ve **أضْأَدَه اللهُ**; yani Allah ona nezle verdi; o hâlde o **مُضْأَدٌ**dur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضُؤْدُ والضُؤْدَة: الزُكامُ. وقد ضُئِدَ الرجلُ ضُؤْداً، فهو مَضْؤُودٌ. وأَضْأَدَهُ الله، أي أزكمه. وضَأَدْتُ الرجلَ ضَأْداً، إذا خَصَمْتَهُ.

##### Türkçe

**الضُؤْدُ** ve **الضُؤْدَة**: nezle. Ve adam **ضُئِدَ** **ضُؤْداً**; o hâlde o **مَضْؤُودٌ**dur. Ve Allah onu **أَضْأَدَهُ**; yani onu nezle yaptı. Ve adamı **ضَأَدْتُ** **ضَأْداً**, onu çekiştirdiğin (husumet ettiğin) zaman.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض د ( و ا ي ء )
ضأد ، رأض ، ضود
استُعمل منه : ( ضأد ، رأض ، ضود ) .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الضُؤْدَةُ : الزُّكام ، وقد ضُئدَ فهو مَضْئود . وأضأَده الله ، أَي : أَزْكَمه .
وقال الليث : هو الضُؤاد ، وقد ضُئِد : إذا زُكِم .
دأض : أهمَلَه اللّيث ؛ وأَنشَد الباهليّ :
وقد فَدَى أعناقَهُنّ المَحْصُن
والدَّأْضُ حتى لا يكون غَرْضُ
قال : ويقول : فَدَاهُنّ ألبانُهن من أن يُنْحَرْن ، قال : والغَرْضُ : أن يكون في جُلودها نقصان .
قال : والدَّأَضُ والدَّأَصُ بالضاد والصاد : ألاّ يكون في جلودها نقصان . وقد دَئِضَ يَدْأَض دَأَضاً ، ودَئَصَ يَدْأَصُ دَأَصاً .
قلتُ : ورواه أبو زيد بالظاء فقال :
والدَّأْظُ حتى لا يكون غَرْضُ
وكذلك أقرأَنِيه المُنذرِيّ عن أبي الهيْثم ، وفسّره فقال : الدَّأْظ : السِّمَنُ والامتلاء . يقول : لا يُنْحَرْنَ نَفاسةً بهنّ لسِمَنِهِنّ وحُسنهن .
( ضود ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : الضَّوادِي : الفُحْش .
وقال ابن بُزُرْج : يقال : ضادَى فلانٌ فلاناً ، وضادَّه بمعنًى واحد . وإنه لصاحبُ ضَدًى مِثل قَفاً من المُضادّة ، أخرجه من التضعيف .

##### Türkçe

ض د ( و ا ي ء )
**ضأد** , **رأض** , **ضود**
Ondan kullanılmıştır: ( **ضأد** , **رأض** , **ضود** ) .
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **الضُؤْدَةُ**: nezle; ve **ضُئدَ** olmuştur, o hâlde o **مَضْئود**’dur. Ve Allah onu **أضأَده**; yani: onu nezle etti.
Leys dedi: o **الضُؤاد**’dır; ve **ضُئِد** olmuştur: nezle olduğunda.

**دأض**: Leys onu ihmal etti; ve el-Bâhilî şu beyti okudu:
وقد فَدَى أعناقَهُنّ المَحْصُن
والدَّأْضُ حتى لا يكون غَرْضُ
Dedi: ve der ki: onları boğazlanmaktan, sütleri fidye etmiştir; dedi: ve **الغَرْضُ**: derilerinde eksiklik olmasıdır.
Dedi: ve **الدَّأَضُ** ve **الدَّأَصُ** **الضاد** ve **الصاد** ile: derilerinde eksiklik olmamasıdır. Ve **دَئِضَ** **يَدْأَض** **دَأَضاً**; ve **دَئَصَ** **يَدْأَصُ** **دَأَصاً**.

Dedim: Ebû Zeyd onu **الظاء** ile rivayet etti de şöyle dedi:
والدَّأْظُ حتى لا يكون غَرْضُ
Ve el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den böyle okuttu; ve onu açıkladı da dedi: **الدَّأْظ**: semizlik ve doluluk. Der ki: semizlikleri ve güzellikleri sebebiyle, onlardaki kıymetlilikten dolayı boğazlanmazlar.

( **ضود** ): Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الضَّوادِي**: çirkin söz.
İbn Büzurc dedi: denir ki: falan, falana **ضادَى**; ve ona **ضادَّه**; tek bir mânâ ile. Ve o, **المُضادّة**’den, ense gibi bir **ضَدًى** sahibidir; onu şeddeden çıkardı.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والهمزة وما يثلثهما)
(ضأد) الضاد والهمزة والدال أُصَيلٌ قليل الفُروع، يدلُّ على مَرض من الأمراض. قالوا: الضُّؤْد: الزكام، وكذلك الضُّؤْدَة. رجلٌ مَضْؤُود، أي مزكوم. وحُكِيت كلمةٌ أخرى عن أبي زيد، إنْ صحّت، قالوا: ضَأَدْت الرَّجُل ضأداً، إذا خَصمتَه.
(ضأل) الضاد والهمزة واللام أُصَيْلٌ  يدلُّ على ضَعف ودِقَّةٍ في جسم. من ذلك الضَّئيل، وهو الضَّعيف. والفعل منه ضَؤُل يَضْؤُل. ورجل ضُؤَلَةٌ: ضعيف. والضَّئيلة: الحيَّة الدَّقيقة.
(ضأن) الضاد والهمزة والنون أُصَيلٌ صحيح، وهو بعض الأنعام. من ذلك الضأن. يقال أَضْأَنَ الرجلُ، إِذا كَثُرَ ضأنُهُ. والضائنة الواحدة من الضأن. وحكى بعضُهم: فلانٌ ضائن البطنِ: مسترخِيهِ.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الهمزة** وما يثلثهما)
(**ضأد**) **الضاد** ve**الهمزة** ve**الدال** az dallı bir asıldır; hastalıklardan bir hastalığa delâlet eder. Dediler ki: **الضُّؤْد**: nezle; yine **الضُّؤْدَة**. **رجلٌ مَضْؤُود**: yani nezleli. Ebû Zeyd’den başka bir kelime rivayet olundu; eğer sahih ise, dediler ki: **ضَأَدْت** **الرَّجُل** **ضأداً**: onu hasım kıldığın zaman.

(**ضأل**) **الضاد** ve**الهمزة** ve**اللام** bir asıldır; bedende zayıflık ve inceliğe delâlet eder. Bundan **الضَّئيل**; o, zayıftır. Fiil ondan **ضَؤُل** **يَضْؤُل**. Ve **رجل ضُؤَلَةٌ**: zayıf. Ve **الضَّئيلة**: ince yılan.

(**ضأن**) **الضاد** ve**الهمزة** ve**النون** sahih bir asıldır; o, davarlardan bir kısmıdır. Bundan **الضأن**. Denir: **أَضْأَنَ** **الرجلُ**; **ضأنُهُ** çoğaldığı zaman. Ve **الضائنة**: **الضأن**dan bir tek (dişi). Bazıları rivayet etti: Falan **ضائن البطنِ**: onun (karnı) gevşek olanı.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضُّؤْد والضُّؤْدة: الزكام. ضُئِدَ الرجلُ ضُؤْاداً وضؤْوداً: زُكِمَ، والاسْم الضّؤْدَةُ. وقد أَضْأَدَه الله أَي أَزْكَمَه، فهو مَضْؤُودٌ ومُضْأَدٌ؛ قال ابن سيده: وأُرى مَضْؤُوداً على طَرْحِ الزَّائِدِ أَو كأَنه جعل فيه ضَأَدَ. قال: وأَباها أَبو عبيد، وحكى أَبو زيد ضَأَدْتُ الرجلَ ضَأْداً إِذا خَصَمْتَه.
وضَئِدَةُ: اسم موضع؛ قال الراعي:
جَعَلْنَ حُبَيّا باليَمِينِ، ونَكَّبَتْ
كُبَيْشاً لِوِرْدٍ، من ضَئِيدَةَ، باكر

##### Türkçe

**الضُّؤْد** ve **الضُّؤْدة**: nezle. Adam **ضُئِدَ** **ضُؤْاداً** ve **ضؤْوداً**: nezle oldu; isim **الضّؤْدَةُ**’dir. Ve Allah onu **أَضْأَدَه**; yani onu nezle etti; o hâlde o **مَضْؤُودٌ** ve **مُضْأَدٌ**’dır; İbn Sîde dedi: Ve ben **مَضْؤُوداً**’ı, زائد’in atılması üzere görüyorum; yahut sanki onda **ضَأَدَ** kılınmış gibidir. Dedi: Ve bunu Ebû Ubeyd reddetti; Ebû Zeyd de “Adamı **ضَأَدْتُ** **ضَأْداً**: onu çekiştiğim zaman” diye nakletti.

Ve **وضَئِدَةُ**: bir yer adıdır; er-Râʿî dedi:
جَعَلْنَ حُبَيّا باليَمِينِ، ونَكَّبَتْ
كُبَيْشاً لِوِرْدٍ، من **ضَئِيدَةَ**، باكر

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضأده ضأدا، كمنعه: خصمه، حكان أبو زيد. والضؤد، والضؤدة، والضؤودة، بضمهن: الزكام وقد ضئد، كعني ضؤادا، وضؤودا: زكم، فهو مضؤود: مزكوم. وأضأده الله تعالى: أزكمه، فهو مضؤود، ومضأد. قال ابن سيده: وأرى مضؤودا على طرح الزائد، أو كأنه جعل فيه ضأد. قال: وأباها أبو عبيد. وضئيدة: ماءة، وقيل: موضع قال الراعي:
  جعلن حبيا باليمين ونكبـت                      كبيثا لورد من ضئيدة باكر والضأد: فرج المرأة، فيما يقال. نقله الصاغاني.

##### Türkçe

**ضأده** **ضأدا**, **كمنعه**: ona hasım oldu; Ebû Zeyd hikâye etti. Ve **الضؤد** ve **الضؤدة** ve **الضؤودة**, üçünün de zammesiyle: nezle; ve **ضئد** etti, **كعني** (vezninde) **ضؤادا** ve **ضؤودا**: nezle oldu; o hâlde o **مضؤود**dur: nezleli. Ve Allah Teâlâ onu **أضأده**: ona nezle verdi; o hâlde o **مضؤود** ve **مضأد**dir. İbn Sîde dedi: Ve ben **مضؤودا**yı, زائد’i atma üzere görüyorum; yahut sanki onda **ضأد** kılmıştır. Dedi: Ve Ebû Ubeyd onu reddetti. Ve **ضئيدة**: su; ve denildi ki: bir yer; er-Râʿî dedi:

  Sağ tarafta **حبيا** kıldılar ve saptı                      **كبيثا** (olarak) **ضئيدة**’den sabahleyin gelen bir varış için

Ve **الضأد**: denildiğine göre kadının ferci. Bunu es-Sağânî nakletti.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: ضءد

ضَأَدَ
ضَأَدَ A ( n. ac. ضَأْد 1 ),
a.  Quarreled with; overcame.

b.  [ pass. ], ( n. ac.

ضُؤَاد
ضُؤَاد [ 24 ] ),
a.  Had a cold.

أَضْءَدَ
أَضْءَدَ IV ,
a.  Gave a cold to.

ضُؤْد
ضُؤْد [ 3 ] ,  ضُؤْدَة [ 3t ] ,
a.  Cold ( in the head ).

ضُؤُوْدَة
ضُؤُوْدَة [ 27t ],
a.  see 3 .

##### Türkçe

ضَأَدَ
ضَأَدَ A (isim mastarı: **ضَأْد** 1),
a. Onunla çekişti; onu yendi.

b. [edilgen], (isim mastarı: **ضُؤَاد** [24]),
a. Nezle oldu.

أَضْءَدَ
أَضْءَدَ IV,
a. Nezle verdi.

ضُؤْد
**ضُؤْد** [3], **ضُؤْدَة** [3t],
a. Nezle (başta).

ضُؤُوْدَة
**ضُؤُوْدَة** [27t],
a. 3’e bak.
