# ضأد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A3%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضأد

ض د ( و ا ي ء )
ضأد ، رأض ، ضود
استُعمل منه : ( ضأد ، رأض ، ضود ) .
أبو عُبَيد عن أبي زيد : الضُؤْدَةُ : الزُّكام ، وقد ضُئدَ فهو مَضْئود . وأضأَده الله ، أَي : أَزْكَمه .
وقال الليث : هو الضُؤاد ، وقد ضُئِد : إذا زُكِم .
دأض : أهمَلَه اللّيث ؛ وأَنشَد الباهليّ :
وقد فَدَى أعناقَهُنّ المَحْصُن
والدَّأْضُ حتى لا يكون غَرْضُ
قال : ويقول : فَدَاهُنّ ألبانُهن من أن يُنْحَرْن ، قال : والغَرْضُ : أن يكون في جُلودها نقصان .
قال : والدَّأَضُ والدَّأَصُ بالضاد والصاد : ألاّ يكون في جلودها نقصان . وقد دَئِضَ يَدْأَض دَأَضاً ، ودَئَصَ يَدْأَصُ دَأَصاً .
قلتُ : ورواه أبو زيد بالظاء فقال :
والدَّأْظُ حتى لا يكون غَرْضُ
وكذلك أقرأَنِيه المُنذرِيّ عن أبي الهيْثم ، وفسّره فقال : الدَّأْظ : السِّمَنُ والامتلاء . يقول : لا يُنْحَرْنَ نَفاسةً بهنّ لسِمَنِهِنّ وحُسنهن .
( ضود ) : ثعلب عن ابن الأعرابي : الضَّوادِي : الفُحْش .
وقال ابن بُزُرْج : يقال : ضادَى فلانٌ فلاناً ، وضادَّه بمعنًى واحد . وإنه لصاحبُ ضَدًى مِثل قَفاً من المُضادّة ، أخرجه من التضعيف .

### Türkçe

ض د ( و ا ي ء )
**ضأد** , **رأض** , **ضود**
Ondan kullanılmıştır: ( **ضأد** , **رأض** , **ضود** ) .
Ebû ʿUbeyd, Ebû Zeyd’den: **الضُؤْدَةُ**: nezle; ve **ضُئدَ** olmuştur, o hâlde o **مَضْئود**’dur. Ve Allah onu **أضأَده**; yani: onu nezle etti.
Leys dedi: o **الضُؤاد**’dır; ve **ضُئِد** olmuştur: nezle olduğunda.

**دأض**: Leys onu ihmal etti; ve el-Bâhilî şu beyti okudu:
وقد فَدَى أعناقَهُنّ المَحْصُن
والدَّأْضُ حتى لا يكون غَرْضُ
Dedi: ve der ki: onları boğazlanmaktan, sütleri fidye etmiştir; dedi: ve **الغَرْضُ**: derilerinde eksiklik olmasıdır.
Dedi: ve **الدَّأَضُ** ve **الدَّأَصُ** **الضاد** ve **الصاد** ile: derilerinde eksiklik olmamasıdır. Ve **دَئِضَ** **يَدْأَض** **دَأَضاً**; ve **دَئَصَ** **يَدْأَصُ** **دَأَصاً**.

Dedim: Ebû Zeyd onu **الظاء** ile rivayet etti de şöyle dedi:
والدَّأْظُ حتى لا يكون غَرْضُ
Ve el-Münzirî bana Ebû’l-Heysem’den böyle okuttu; ve onu açıkladı da dedi: **الدَّأْظ**: semizlik ve doluluk. Der ki: semizlikleri ve güzellikleri sebebiyle, onlardaki kıymetlilikten dolayı boğazlanmazlar.

( **ضود** ): Saʿleb, İbnü’l-Aʿrâbî’den: **الضَّوادِي**: çirkin söz.
İbn Büzurc dedi: denir ki: falan, falana **ضادَى**; ve ona **ضادَّه**; tek bir mânâ ile. Ve o, **المُضادّة**’den, ense gibi bir **ضَدًى** sahibidir; onu şeddeden çıkardı.
