# ضأضأ (ض-أ-ض-أ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - أ - ض - أ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 4 sözlük

## Sözlükler (4)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِئْضِيءُ: الأصل.

##### Türkçe

**الضِئْضِيءُ**: asıl.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض أ ض أ
هو من ضئضيء معد‏:‏ من أصلهم‏.‏
وفي خطبة أبي طالب‏:‏ الحمد لله الذي جعلنا من ذرية إبراهيم وزرع إسماعيل وضئضيء معدّ وعنصر مضر‏.‏
وفي الحد يث ‏"‏ يخرج من ضئضيء هذا قوم يمرقون من الدّين ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ض أ ض أ
O, **ضئضيء معد**’dendir: onların aslındandır.

Ebû Tâlib’in hutbesinde: “Hamd, bizi İbrâhîm’in zürriyetinden, İsmâîl’in ekininden, **ضئضيء معدّ**’dan ve Mudar’ın unsurundan kılan Allah’adır.”

Hadiste: “Bu **ضئضيء**’den bir kavim çıkar; dinden çıkarlar.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضِّئْضِئُ والضُّؤْضُؤُ: الأَصل والـمَعْدِنُ. قال الكميت: وَجَدْتُك في الضِّنْءِ من ضِئْضِئٍ، *  أَحَلَّ الأَكابِرُ منه الصِّغارا وفي الحديث: أَن رجلاً أَتَى النبيَّ صلى اللّه عليه وسلم، وهو يَقْسِمُ الغنائم، فقال له: اعْدِلْ فإِنك لم تَعْدِلْ. فقال: يخرج من ضِئْضِئي هذا قوم يَقْرَؤُون القرآن لا يُجاوِزُ تَراقِيَهُمْ، يَمْرُقون من الدِّين كما يَمْرُق السَّهمُ من الرَّمِيَّةِ. الضئْضِئُ: الأَصْلُ. وقال الكميت:
 بأَصل الضِّنْوِ ضئْضِئِه الأَصِيل (2) (2 قوله «بأصل الضنو إلخ» صدره كما في ضنأ من التهذيب: وميراث ابن آجر حيث ألقت.) وقال ابن السكيت مثله، وأَنشد:
أَنا من ضِئْضِئِ صِدْقٍ، *  بَخْ وفي أَكْرَمِ جِذْلِ
ومعنى قوله يَخْرُج من ضِئْضِئي هذا أَي من أَصلِه ونَسْلِه. قال الراجز: غَيْران من ضِئضِئِ أَجْمالٍ غُيُرْ
تقول: ضِئْضِئُ صِدْقٍ وضُؤْضُؤُ صِدْقٍ. وحكي: ضِئْضِيءٌ مثل قِنْدِيلٍ؛ يريد أَنه يخرج مِن نَسْلِه وعَقِبه. ورواه بعضهم بالصاد المهملة وهو بمعناه. وفي حديث عمر رضي اللّه تعالى عنه: أَعطَيْتُ ناقةً في سبيل اللّه، فأَردتُ أَن أَشترِيَ مِن نَسْلِها، أَو قال: من ضِئْضِئها، فسأَلْتُ النبيَّ صلى اللّه عليه وسلم فقال: دعْها حتى تَجيءَ يومَ القيامة هي وأَولادُها في ميزانِكَ. والضِّئْضِئُ: كثرة النَّسْل وبَرَكَتُه، وضِئْضِئُ الضَّأْنِ ، من ذلك. أَبو عمرو: الضأْضاءُ صَوْتُ الناسِ، وهو الضَّوْضاءُ. والضُّؤْضُؤُ: هذا الطائرُ الذي يسمى الأَخْيَلَ.قال ابن دريد: ولا أَدري ما صحته.

##### Türkçe

**الضِّئْضِئُ** ve **الضُّؤْضُؤُ**: asıl ve maden (menşe). Kümeyt dedi:
Seni **الضِّنْءِ** içinde, bir **ضِئْضِئٍ**’den buldum, * büyükler ondan küçükleri yerleştirdi

Ve hadiste: Bir adam Peygamber’e صلى اللّه عليه وسلم geldi, o ganimetleri taksim ediyordu; ona dedi ki: Adaletli ol; çünkü sen adaletli olmadın. Dedi ki: Şu benim **ضِئْضِئي**’mden bir kavim çıkar; Kur’an okurlar, (okuyuşları) köprücük kemiklerini aşmaz; dinden, okun avdan çıkması gibi çıkarlar.

**الضئْضِئُ**: asıl. Kümeyt dedi:
**الضِّنْوِ**’nun aslında, onun kadim **ضئْضِئِه**’inde (2) (2 “بأصل الضنو إلخ” sözü: onun صدر’ı, تهذيب’te **ضنأ** maddesinde olduğu üzere: وميراث ابن آجر حيث ألقت.)

İbnü’s-Sikkît de onun benzerini (söyledi) ve inşad etti:
Ben bir **ضِئْضِئِ صِدْقٍ**’tanım, * bah! ve en kerim **جِذْلِ** içinde

“Şu benim **ضِئْضِئي**’mden çıkar” sözünün manası: yani onun aslından ve neslinden. Râciz dedi:
Kıskanç, **ضِئضِئِ أَجْمالٍ**’dan, değişkenler

Dersin ki: **ضِئْضِئُ صِدْقٍ** ve **ضُؤْضُؤُ صِدْقٍ**. Ve nakledildi: **ضِئْضِيءٌ**; **قِنْدِيلٍ** gibi; onun neslinden ve akabından çıktığını kasteder. Bazıları onu **بالصاد المهملة** ile rivayet etti; o da manası bakımından onun gibidir. Ve Ömer’in رضي اللّه تعالى عنه hadisinde: Allah yolunda bir deve verdim; onun neslinden, yahut dedi ki: onun **ضِئْضِئها**’sından satın almak istedim; Peygamber’e صلى اللّه عليه وسلم sordum; dedi ki: Onu bırak, kıyamet günü o ve yavruları senin mizanın içinde gelsin. Ve **الضِّئْضِئُ**: neslin çokluğu ve onun bereketi; **ضِئْضِئُ الضَّأْنِ** de bundandır. Ebû Amr: **الضأْضاءُ** insanların sesidir; o, **الضَّوْضاءُ**’dır. Ve **الضُّؤْضُؤُ**: **الأَخْيَلَ** diye adlandırılan şu kuştur. İbn Düreyd dedi: Onun sıhhatini bilmiyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A3%D8%B6%D8%A3/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضئضئ كجرجر والضئضئ كجرجير والضؤضؤ كهدهد وسرسور وضيضأ كضفدع، قاله ابن سيده، وهو من الأوزان النادرة: الأصل المعدن قال الكميت:
  وجدتك في الضنء من ضئضئ                      أحل الأكابر منه الصـغـارا وفي خطبة أبي طالب: الحمد لله الذي جعلنا من ذرية إبراهيم وزرع إسماعيل، وضئضئ معد، وعنصر مضر، أي من أصلهم، وفي الحديث أن رجلا أتى النبي صلى الله عليه وسلم وهو يقسم الغنائم فقال له: اعدل فإنك لم تعدل، فقال  يخرج من ضئضئ هذا قوم يقرؤون القرآن لا يجاوز تراقيهم، يمرقون من الدين كما يمرق السهم من الرمية  الضئضئ: الأصل. وقال الكميت:
  بأصل الضنو ضئضئه الأصيل وقال ابن السكيت مثله، وأنشد:
  أنا من ضئضئ صدق                      بخ وفي أكرم جـذل ومعنى قوله: يخرج من ضئضئ هذا، أي أصله ونسله، تقول: ضئضئ صدق وضؤضؤ صدق، يريد أنه يخرج من عقبه، ورواه بعضهم بالصاد المهملة، وهو بمعناه، وقد تقدمت الإشارة إليه، وفي حديث عمر رضي الله عنه: أعطيت ناقة في سبيل الله، فأردت أن أشتري من نسلها، أو قال: من ضئضئها، فسألت النبي صلى الله عليه وسلم فقال  دعها حتى تجيء يوم القيامة هي وأولادها في ميزانك  أو الضئضئ، بالكسر، هو كثرة النسل وبركته وضئضئ الضأن من هذا. والضؤضؤ كهدهد هذا الطائر الذي يسمى الأخيل للطائر، قاله ابن سيده، وتوقف فيه ابن دريد فقال: وما أدري ما صحته، كذا في حياة الحيوان. وقال أبو عمرو: الضأضاء والضوضاء: أصوات الناس عليه اقتصر أبو عمرو، وخصه بعضهم في الحرب، ففي الأساس: الضأضاء: ضجة الحرب ورجل مضوض كان أصله مضوضئ بالهمز: مصوت ويضم في الثاني ويقصر فيهما أيضا.

##### Türkçe

**الضئضئ** ( **جرجر** gibi) ve **الضئضئ** ( **جرجير** gibi) ve **الضؤضؤ** ( **هدهد** ve **سرسور** gibi) ve **ضيضأ** ( **ضفدع** gibi); bunu İbn Sîdeh söylemiştir; ve o, nadir vezinlerdendir: asıl, maden (kök)dür. el-Kumeyt dedi:
  Seni **الضنء** içinde, bir **ضئضئ**den buldum                      ondan büyükler küçükleri helâl kıldı.
Ebû Tâlib’in hutbesinde: “Hamd, Allah’a mahsustur; bizi İbrâhîm’in zürriyetinden ve İsmâ‘îl’in ekininden, ve **ضئضئ** **معد**’dan ve **مضر**’ın unsuru kılan (Allah’a).” Yani onların aslından. Ve hadiste: Bir adam Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) ganimetleri taksim ederken geldi de ona dedi ki: “Adaletli ol; çünkü sen adaletli olmadın.” Bunun üzerine dedi ki: “Bu **ضئضئ**den bir kavim çıkar; Kur’ân okurlar, köprücük kemiklerini geçmez; dinden, okun avdan çıkması gibi çıkarlar.” **الضئضئ**: asıl. el-Kumeyt dedi:
  **الضنو**nun aslında, onun asil **ضئضئ**i.
İbnü’s-Sikkît de bunun benzerini söyledi; ve şu beyti okudu:
  Ben, doğru bir **ضئضئ**denim                      “bah!” ve en kerîm **جذل** içinde.
Onun sözünün mânâsı: “Bu **ضئضئ**den çıkar”; yani onun aslı ve nesli. Dersin ki: **ضئضئ صدق** ve **ضؤضؤ صدق**; onun maksadı, onun akabinden çıkmasıdır. Bazıları onu **الصاد** (mu‘ceme olmayan) ile rivayet etti; ve o, mânâsı itibarıyla böyledir; ona işaret daha önce geçti. Ve Ömer’in (Allah ondan razı olsun) hadisinde: “Allah yolunda bir deve verdim; onun neslinden, yahut dedi ki: onun **ضئضئ**inden satın almak istedim; Peygamber’e (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) sordum; dedi ki: ‘Onu bırak; kıyamet günü o ve yavruları senin mizânında gelsin.’” Veya **الضئضئ**, kesre ile: neslin çokluğu ve onun bereketidir; koyunun **ضئضئ**i de bundandır. Ve **الضؤضؤ** ( **هدهد** gibi): **الأخيل** diye adlandırılan bu kuştur; bunu İbn Sîdeh söylemiştir. İbn Düreyd ise onda duraksadı da dedi ki: “Onun sıhhatini bilmiyorum”; Hayâtü’l-Hayevân’da böyledir. Ebû ‘Amr dedi: **الضأضاء** ve **الضوضاء**: insanların sesleridir; Ebû ‘Amr bununla yetindi; bazıları onu savaşta tahsis etti. Nitekim el-Esâs’ta: **الضأضاء**: savaşın gürültüsü; ve **مضوض** adam—aslında hemze ile **مضوضئ** idi—: ses çıkaran; ikincide zamme yapılır ve ikisinde de kısaltılır.
