# ضبا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضبا

ضَبَتْهُ الشمسُ والنارُ تَضْبُوهُ ضَبْياً وضََبْواً: لَفَحَتْه ولَوَّحَتْه وغَيَّرَتْه، وكذلك ضَبَحَتْه ضَبْحاً. وضَبَتْه النار ضَبْواً: أَحْرَقَتْه وشَوَتْهُ، وبعضُ
أَهلِ اليَمَن يُسَمُّونَ خُبْزَة المَلَّةِ مَضْباةً
(* قوله «مضباة»
بفتح الميم كما في المحكم، وفي القاموس بضم الميم). من هذا؛ قال ابن سيده: ولا أَدري كيفَ ذلك إِلاَّ أَن تُسَمَّى باسم المَوْضِعِ. وأَضَبْى الرجلُ على ما في يَدَيْهِ: أَمْسَك، لغةٌ في أَضْبَأَ؛ عن اللحياني. وأَضْبَى بِهِمُ السَّفَر: أَخْلَفَهُم ما رَجَوْا فيه مِنْ رِبْحٍ ومَنْفَعةٍ؛ عن الهَجَري؛ وأَنشد:
لا يَشْكُرونَ إِذا كنَّا بمَيْسَرَةٍ،
ولا يَكُفُّونَ إِنْ أَضْبَى بنا السَّفَر
الكسائي: أَضْبَيْتُ على الشيء أَشْرَفْتُ عليه أَنْ أَظْفَرَ به. والضَّابي: الرَّمادُ. وأَضْبَى يُضْبِي إِذا رَفَع؛ قال رؤْبة: تَرَى قَناتي كقَناة الاضْهابْ
يُعْمِلُها الطَّاهِي، ويُضْبِيها الضَّابْ
يُضْبيها أَي يَرْفَعُها عن النارِ
كي لا تَحْتَرِقَ، والضّابْ: يريد الضّابِيَ، وهو الرافِعُ، والطّاهي هنا: المُقَوِّم للقِسِيِّ والرِّماحِ على النّارِ.

### Türkçe

**ضَبَتْهُ** güneş ve ateş, onu **تَضْبُوهُ** **ضَبْياً** ve **ضََبْواً**: onu yaktı (kavurdu)
ve onu esmerleştirdi ve onu değiştirdi; aynı şekilde onu **ضَبَحَتْهُ** **ضَبْحاً**. Ve ateş onu
**ضَبْواً**: onu yaktı ve onu kızarttı; ve
Yemen ehlinin bir kısmı **خُبْزَة المَلَّةِ**’yi **مَضْباةً** diye adlandırırlar
(* “**مضباة**” sözü:
**الميم**’in fethasıyla, **المحكم**’de olduğu gibi; **القاموس**’ta ise **الميم**’in zammıyla). Bundan dolayı; İbn Sîde dedi ki:
Bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak, mekânın adıyla adlandırılması (olması) müstesna.
Ve adam, ellerinde olan şey üzerine **أَضَبْى**: tuttu; **أَضْبَأَ** hakkında bir dildir;
**اللحياني**’den. Ve yolculuk, onlara **أَضْبَى**: onda umdukları kâr ve menfaati onlara gerçekleştirmedi;
**الهَجَري**’den; ve şu beyti okudu:
“Bir bolluk içinde olduğumuzda şükretmezler,
ve eğer yolculuk bize **أَضْبَى** ederse (umduğumuzu vermezse) vazgeçmezler.”

**الكسائي**: “Şey üzerine **أَضْبَيْتُ**”: onu elde etmeye yaklaşmış olarak onun üzerine yükseldim (ona neredeyse eriştim).
Ve **الضَّابي**: küldür. Ve **أَضْبَى** **يُضْبِي**: yükselttiği zaman; **رؤْبة** dedi ki:
“**تَرَى قَناتي كقَناة الاضْهابْ**
**يُعْمِلُها الطَّاهِي، ويُضْبِيها الضَّابْ**”
“**يُضْبيها**” yani onu ateşten yukarı kaldırır
ki yanmasın; ve **الضّابْ**: **الضّابِيَ**’yi kasteder, o da kaldırandır; ve **الطّاهي**
burada: yayları ve mızrakları ateş üzerinde doğrultan (düzeltip kıvamına getiren) kimsedir.
