# ضبب — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A8/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%A8/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A8.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ضبب

ض ب ب
أضبّت السماء والسماء مضبة‏.‏
ويوم مضب‏.‏
وأرض مضبة‏:‏ كثيرة الضباب‏.‏
ووقعنا في مضاب منكرة‏.‏
وضب يضب نحو بضّ يبضّ وهو سيلان قليل يقال‏:‏ ضبت يده بالدم وضبت لثته‏.‏
قال‏:‏ تضب لثات الخيل في حجراتها وتسمع من تحت العجاجة أزملا ومن المجاز‏:‏ في قلبه ضب‏:‏ غل داخل كالضب الممعن في حجره‏.‏
قال سابق البربري‏:‏ ولا تك ذا وجهين يبدي بشاشة وفي صدره ضب من الغل كامن وقد أضب عليّ‏:‏ غل في قلبه‏.‏
وقال سويد بن الصامت‏:‏ أطافت بفحال كأن ضبابه بطون الموالي يوم عيد تغدت أراد طلعاً ضخماً استعار له الضباب ثم شبهه ببطون الموالي وهذا من تناسي المستعير وتجاهله كأن الضباب حقيقة‏.‏
ومنه‏:‏ تضبب الصبي وتحلم إذا أخذ فيه السمن‏.‏
وعن بعض العرب‏:‏ أخدمت صبياني خادماً فحضنتهم حتى تضببوا‏.‏
ويقولون‏:‏ ‏"‏ فلان كف الضب ‏"‏ إذا كان بخيلاً وكف الضب مثل في القصر والصغر‏.‏
قال‏:‏ مناتين أبرام كأن أكفهم أكف ضباب أنشقت في الحبائل ورجل خب ضب‏:‏ يشبه بالضب في خدعه يقال‏:‏ ‏"‏ أخدع من ضب ‏"‏ وامرأة خبة ضبة‏.‏
فجاءت تهاب الذم ليست بضبة ولا سلفع يلقى مراساً زميلها وفي مثل ‏"‏ أتعلمني بضب أنا حرشته ‏"‏ إذا أخبره بأمر هو صاحبه ومتولّيه‏.‏
وعلى بابه ضبة وضبات وضباب وباب مضبب وأهل مكة يسمون المزلاج‏:‏ ضبة‏.‏
ولسكينة ضبة وهي الجزأة لأنها تشد النصاب‏.‏
وفلان تضب لثاته لكذا وعلى كذا ويضب فوه إذا اشتد حرصه عليه كقولهم‏:‏ يتحلّب فوه كالرجل يشتهي الحموضة فيتحلب له فوه‏.‏
قال بشر‏:‏ وبنو نمير قد لقينا منهم خيلاً تضب لثاتها للمغنم وقال عنترة‏:‏ أبينا أبينا أن تضب لثاتكم على مرشقات كالظباء عواطيا

### Türkçe

ض ب ب
**أضبّت** gök ve gök **مضبة**(dir).
Ve gün **مضب**(dır).
Ve yer **مضبة**: sisleri çok.
Ve biz, yadırganmış **مضاب** içine düştük.
Ve **ضب** **يضب**; **بضّ** **يبضّ** gibi; o, az bir akmadır; denir: eli kanla **ضبت** oldu ve dişeti **ضبت** oldu.
Dedi:
Atların dişetleri ahırlarında **تضب** olur; ve toz bulutunun altından bir kişneme işitirsin.
Ve mecazdan: kalbinde **ضب** (vardır): içte bir kin; oyunda derinleşmiş **الضب** gibi.
Sâbık el-Berbârî dedi:
İki yüzlü olma; bir sevinç gösterir; ve göğsünde kinden **ضب** gizli (durur).
Ve “bana karşı **أضب** etti”: kalbinde kin (vardır).
Ve Süveyd b. es-Sâmit dedi:
Bir aygıra dolandı; sanki onun **ضباب**ı, bayram günü öğle yemeği yemiş mevlâların karınları (gibi).
İri bir tomurcuk istedi; onun için **الضباب**ı ödünç aldı; sonra onu mevlâların karınlarına benzetti; bu, ödünç alanın unutmasındandır ve görmezden gelmesindendir; sanki **الضباب** hakikatmiş gibi.
Ve ondan: çocuk **تضبب** etti ve ergenleşti; onda yağ (semizlik) tutunca.
Ve bazı Araplardan: çocuklarıma bir hizmetçi hizmet ettirdim; onları kucakladı; ta ki **تضببوا** oluncaya kadar.
Ve derler: “falanca **كف الضب**” (dır), cimri olunca; ve **كف الضب** kısalıkta ve küçüklükte bir meseldir.
Dedi:
İki büküm ip; sanki onların avuçları, ağlarda yarılmış **ضباب** avuçları (gibi).
Ve adam **خب ضب**: aldatmasında **الضب**e benzetilir; denir: “**أخدع من ضب**”. Ve kadın **خبة ضبة**.
Derken geldi; kınanmaktan çekinir; **ضبة** değildir; ve ne de sert huylu; yoldaşına inatlaşma atar.
Ve meselde: “**أتعلمني بضب أنا حرشته**”, ona, kendisinin sahibi ve üstlenen olduğu bir işi haber verince.
Ve onun kapısında **ضبة** ve **ضبات** ve **ضباب**; ve kapı **مضبب**. Ve Mekke ehli sürgüyü **ضبة** diye adlandırırlar.
Ve Sekîne’nin bir **ضبة**si vardır; o, **الجزأة**dir; çünkü o, sapı sıkar.
Ve falanca, şunun için ve şunun üzerine dişetleri **تضب** olur; ve ona karşı hırsı şiddetlenince ağzı **يضب** olur; onların sözü gibi: ağzı salya salar; ekşiyi arzulayan adam gibi; onun için ağzı salya salar.
Bişr dedi:
Benî Nümeyr’den, ganimet için dişetleri **تضب** olan atlar bulduk.
Ve Antara dedi:
Biz reddettik, reddettik; sizin dişetlerinizin **تضب** olmasını; ceylanlar gibi, atış yapan oklar üzerine.
