# ضبب — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A8/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%A8/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%A8.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ضبب

أصل الضَبِّ: اللُصوص بالأرض. وضَبَّ الماء والدم يَضِبُّ بالكسر، ضَبيباً، أي سال: وأضبته أنا. وفلان يضُبُّ ناقتَه بالضم، أي يحلُبها بخمس أصابع. والضَبُّ: دُوَيْبَّة، والجمع ضِباب وأَضُبٌّ، وفي المثل: أعقُّ من ضبّ لأنّه ربّما أكل حُسولَهُ. والأنثى ضَبَّةٌ. وقولهم: لا أفعلُه حتّى يحنَّ الضبُّ في أثَر الإبل الصادرة، و: لا أفعله حتّى يرد الضبّ، لأن الضبّ لا يشرب ماء. وضَبِبَ البلد وأضبَّ أيضاً، أي كثُرت ضِبابه. وأرض ضَبِبَةٌ: كَثيرة الضِباب. ووقعنا في مَضابَّ مُنْكَرَة، وهي قِطع من الأرض كثيرة الضِباب، والواحد مَضَبَّة. والمُضَبِّب: الحارشُ الذي يصب الماءَ في جحره حتّى يخرج ليأخذه. والضَبُّ: الحِقد، تقول: أضبَّ فلان على غِلٍّ في قلبه، أي أَضمره. وقال الأصمعي: أضبَّ على ما في نفسه، إذا سكت، مثل أضْبَأَ. وقال أبو زيد: أضبَّ، إذا تكلَّم. ومنه يقال: ضبَّت لثَّتُهُ دماً، إذا سالت؛ وأضببتها أنا. فكأَنَّ أضَبَّ أخرج الكلام. ويقال أضبُّوا عليه، إذا أكثروا عليه. والضبُّ: ورمٌ يصيب البعيرَ في فِرْسِنِهِ، تقول منه: ضَبَّ البعير يَضَب بالفتح، فهو بعير أضبُّ، وناقةٌ ضبَّاء بيِّنت الضَبَبِ. والضَبّ: داء في الشَفة يسيل دماً؛ ومنه قولهم: جاء فلان تَضِبُّ لِثاتُه بالكسر، إذا اشْتدَّ حرصه على الشيء. قال بشر بن أبي خازم:
وبني تميم قد لقينا منهـمُخَيلا تَضِبُّ لِثاتُها للمَغْنَمِ
قال أبو عبيدة: هو قلبٌ تَبِضُّ، أي تسيل وتَقطر. والضَبُّ: واحد ضِباب النَخل، وهو طَلْعه. قال الشاعر:
أطافَت بفُحَّالِ كأنَّ ضِبـابـهبُطُونُ الموالي يومَ عيدٍ تَغَدَّتِ
والضَبُّ: انْفتاقٌ من الإِبْط وكثرةٌ من اللحم. تقول: تضبَّب الصبيُّ أي سَمِن وانفتقت آباطُه وقَصُرَ عنقه. ورجلٌ ضُباضِبٌ بالضم، إذا كانَ قصيراً سميناً. والضَبيبة: سمنٌ ورُبٌّ يُجعل للصبيّ في عُكَّةٍ يُطْعَمُه، يقال: ضَبِّبوا لصبيِّكم. ورجلٌ خَبٌّ ضَبٌّ، أي جُرْبُزٌ مراوغ. والضَبَّة: حديدة عريضة يضَبَّب بها الباب. والضَبابة: سَحابة تُغَشِّي الأرض كالدخان، والجمع الضَباب. تقول منه: أضبَّ يومنا.

### Türkçe

**الضَبِّ**’in aslı: yerdeki **اللُصوص** (hırsızlar). Ve suyu ve kanı **ضَبَّ** eder; **يَضِبُّ** kesre ile, **ضَبيباً**; yani aktı: ve ben onu **أضبته** ettim. Ve falan, devesini damme ile **يضُبُّ** eder; yani onu beş parmakla sağar. Ve **الضَبُّ**: küçük bir canlıdır; cem‘i **ضِباب** ve **أَضُبٌّ**; ve meselde: “**ضبّ**’dan daha âsi”; çünkü o, bazen yavrusunu yiyebilir. Dişisi **ضَبَّةٌ**’dir. Ve onların sözü: “Onu yapmam, ta ki **الضبُّ** dönen develerin izinde inleyinceye kadar”; ve: “Onu yapmam, ta ki **الضبّ** suya varıncaya kadar”; çünkü **الضبّ** su içmez. Ve belde **ضَبِبَ** oldu ve ayrıca **أضبَّ**; yani **ضِباب**’ı çoğaldı. Ve **ضَبِبَةٌ** bir yer: **ضِباب**’ı çok olan. Ve biz, **مَضابَّ مُنْكَرَة**’ye düştük; o, yerden **ضِباب**’ı çok olan parçalar(dır); tekili **مَضَبَّة**. Ve **المُضَبِّب**: onu almak için çıksın diye deliğine su döken kaşıyıcıdır. Ve **الضَبُّ**: kin(dir); dersin ki: falan, kalbinde bir **غِلٍّ** üzerine **أضبَّ** etti; yani onu gizledi. Ve **الأصمعي** dedi: içindekinin üzerine **أضبَّ** etti; sustuğu zaman; **أضْبَأَ** gibi. Ve **أبو زيد** dedi: **أضبَّ** etti; konuştuğu zaman. Ondan denir: **ضبَّت** onun diş eti kan(ı) **دماً**; aktığı zaman; ve ben onu **أضببتها** ettim. Sanki **أضَبَّ** sözü çıkardı. Ve denir: onun üzerine **أضبُّوا**; onun üzerine çoğalttıkları zaman. Ve **الضبُّ**: devenin **فِرْسِنِهِ**’inde ona isabet eden bir şişliktir; ondan dersin: deve **ضَبَّ** etti, fetha ile **يَضَب**; o hâlde o, **أضبُّ** bir devedir; ve **ضبَّاء** bir dişi deve; **الضَبَبِ**’i açıkça belli. Ve **الضَبّ**: dudakta bir hastalık; kan akıtır; ondan onların sözü: falan geldi, kesre ile **تَضِبُّ** onun diş etleri **لِثاتُه**; bir şeye hırsı şiddetlendiği zaman. **بشر بن أبي خازم** dedi:
وبني تميم قد لقينا منهـمُخَيلا تَضِبُّ لِثاتُها للمَغْنَمِ
**أبو عبيدة** dedi: o, **تَبِضُّ**’ün kalbidir; yani akar ve damlar. Ve **الضَبُّ**: hurma ağacının **ضِباب**’ından bir tanedir; o, onun **طَلْعه**’ıdır. Şair dedi:
أطافَت بفُحَّالِ كأنَّ ضِبـابـهبُطُونُ الموالي يومَ عيدٍ تَغَدَّتِ
Ve **الضَبُّ**: koltuk altından bir yarılma ve etten bir çokluk. Dersin ki: çocuk **تضبَّب** etti; yani semirdi ve koltuk altları yarıldı ve boynu kısaldı. Ve damme ile **ضُباضِبٌ** bir adam; kısa semiz olduğu zaman. Ve **الضَبيبة**: bir semizlik ve bir **رُبٌّ**; çocuğa bir **عُكَّةٍ** içinde yapılır, ona yedirilir; denir: çocuğunuz için **ضَبِّبوا**. Ve **خَبٌّ ضَبٌّ** bir adam; yani kurnaz, kaçamak. Ve **الضَبَّة**: kapının onunla **يضَبَّب** edildiği geniş bir demir. Ve **الضَبابة**: duman gibi yeri örten bir bulut; cem‘i **الضَباب**. Ondan dersin: günümüz **أضبَّ** etti.
