# ضبث (ض-ب-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ب - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والثاء والباء معهما
ض ب ث يستعمل فقط
ضبث:
الضَّبْثُ: قَبْضُكَ بكفِّكَ على الشيء.
وناقةٌ ضَبُوثٌ أي يُشَكُّ في سِمَنِها وهُزالِها حتى تُضْبَثَ باليَدِ، أي تُجَسَّ.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**الثاء** و**الباء** معهما
**ض ب ث** yalnızca kullanılır.

**ضبث**:
**الضَّبْثُ**: avucunla bir şeyin üzerine kavrayışın.
Ve **ناقةٌ ضَبُوثٌ**: yani onun semizliği ve zayıflığı hakkında şüphe edilir; ta ki elle **تُضْبَثَ** edilinceye kadar; yani yoklanır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

ضَبَثْتُ بالشيء ضَبْثاً، وأضطَبَثْتُ به، إذا قبضت عليه بكفِّك. وناقة ضَبوثٌ: يُشَكُّ في سِمَنِها فتُضْبَثُ: أي تُجَسُّ باليد. ومَضابِثُ الأسد: مخالبه، وفي الحديث: "الخطايا بين أضباثهم"، أي في قبضاتهم.

##### Türkçe

**ضَبَثْتُ** bir şey ile **ضَبْثاً**; ve onunla **أضطَبَثْتُ**: avucunla onun üzerine kabza vurup yakaladığın zaman.

Ve **ناقة ضَبوثٌ**: semizliğinde şüphe edilir de **تُضْبَثُ**; yani elle yoklanır.

Ve **مَضابِثُ الأسد**: onun pençeleri. Ve hadiste: "الخطايا بين **أضباثهم**"، yani kabzalarında.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ث ب
ضبث
استعمل من وجوهه : ( ضبث ) .
ضبث : قال الليث : الضَّبْثُ : قَبضك بكفِّك على الشيء . والناقةُ الضَّبُوث : التي يُشَكّ في سِمَنها وهُزالها حتى تُضبثَ باليد ؛ أي : تُجَسّ باليد . وقال ابن شُميْل : الضَّبْثَةُ من سِمات الإبل إِنما هي حَلْقَةٌ ثم لها خطوطٌ من وَرائها وقُدّامها ، يقال : بعير مَضْبُوثٌ ، وبه الضَّبْثَة وقد ضَبَثه ضَبْثاً ، ويكون الضَّبْث في الفخذ في عُرْضها .
أبو عبيد عن الكِسائي : الضَّبْثُ : الضَّربُ ، وقد ضُبِث به .
وقال شَمِر : ضَبَث به : إذا قَبَض عليه وأَخَذَه ، ورَجل ضُبَاثيّ : شديدُ الضَّبْثة ، أي القبضة ، وأَسَدٌ ضُبَاثيٌّ . وقال رؤبة :
وكم تخطّتْ من ضُبَاثيَ أضِمْ

##### Türkçe

ض ث ب
**ضبث**
Yüzlerinden (kullanımlarından) kullanılmıştır: (**ضبث**).

**ضبث**: Leys dedi: **الضَّبْثُ**: avucunla bir şeyin üzerine kapanmandır (kavramandır). Ve **الناقةُ الضَّبُوث**: semizliği ve zayıflığı hususunda şüphe edilen, ta ki elle **تُضبثَ** edilinceye kadar; yani: elle yoklanıncaya kadar. İbn Şümeyl dedi: Develerin damgalarından **الضَّبْثَةُ** ancak bir halkadır; sonra onun arkasından ve önünden çizgiler vardır. Denir: **بعير مَضْبُوثٌ**; onda **الضَّبْثَة** vardır; onu **ضَبَثه** **ضَبْثاً** ile damgalamıştır. Ve **الضَّبْث** uylukta, onun eninde olur.

Ebû Ubeyd, Kisâî’den: **الضَّبْثُ**: vurmaktır; onunla vurulmuştur: **ضُبِث به**.

Şemir dedi: **ضَبَث به**: üzerine kapanıp onu aldığı zaman. Ve **رَجل ضُبَاثيّ**: **الضَّبْثة**si şiddetli; yani kavrayışı. Ve **أَسَدٌ ضُبَاثيٌّ**. Rü’be dedi:
وكم تخطّتْ من **ضُبَاثيَ** أضِمْ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والباء وما يثلثهما )
(ضبث) الضاد والباء والثاء أصل صحيحٌ يدلُّ على قَبْض. يقال ضبث إِذا قبض على الشَّيء. ويقال ناقةٌ ضَبُوث: يُشَكُّ في سِمَنِها، فتُضْبَث بالأيدي. ويقولون: ضُبِثَ، أي ضُرِبَ. وهو قريب مما ذكرناه.
(ضبح) الضاد والباء والحاء أصلانِ صحيحان: أحدهما صوتٌ، والآخَرُ تغيُّرُ لون من فعلِ نار.
فالأَوَّل قولُهم: ضَبَحَ الثّعلبُ يَضْبَح ضَبْحاً. وصَوْتُهُ الضُّبَاح، وهو ضابح. قال:
دعوتُ ربِّي وهو لا يُخَيِّبُ *** بأنَّ فيها ضابحاً ثعَيلِب
فأمَّا قولُه تعالى: ﴿وَالعَادِيَاتِ ضَبْحاً﴾  [العاديات 1]. فيقال هو صوتُ أنفاسها، وهذا أقيَسُ، ويقال: بل هو عَدْوٌ فوق التَّقْريب. وهو في الأصل ضَبَع، وذلك أنْ يَمُدّ ضَبْعَيْهِ،  حتى لا يجدَ مَزِيداً. وإن كان كذا فهو من الإِبدال.
وأمَّا الأصل الثاني فالضَّبْح: إحراقُ أعالي العُود بالنار. والضِّبْح: الرَّماد. والحجارة المضبوحة هي قَدَّاحة النّار، التي كأنها محترقة. قال:
* والمرْوَ ذَا القَدَّاحِ مضبوحَ الفِلَق([1]) *
ويقال الانضباح تغيُّرُ اللون إلى السواد.
(ضبد)  الضاد والباء والدال ليس بشيء، وإن كان ما ذكره ابنُ دريد صحيحاً، من أن الضَّبَد الضَّمَد. فهو من باب الإِبدال. قال: يقال أَضْبَدْتُه، إِذا أنت أغضبْتَه([2]).
(ضبر) الضاد والباء والراء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدل على جمعٍ وقُوّةٍ. يقال ضَبرَ الشَّيءَ: جَمَعه، وضَبَر الفرسُ قوائِمَه، إذا جَمَعَها ليَثِب. وفرسٌ ضِبِرٌّ من ذلك. وإضبارة الكُتُب([3]) من ذلك. واشتقاق ضَبَارَة منه، وهو أبو عامر بن ضَبَارة. وناقةٌ *مضبَّرةٌ ومضبورةُ الخَلْق، أي شديدة. وقال في صفة فرس:
مُضَبَّرٌ خَلْقها تضبيراً *** ينشقُّ عن وجهها السَّبيبُ([4])والضَّبْر : الجماعة. قال الهُذَليّ:
* ضَبْرٌ لباسُهم القَتير مؤلَّبُ([5]) *
وأمَّا الرُّمّانُ الجبليّ فيقال إنَّهم يسمونه الضَّبْر. وقد قلنا إنَّ النباتَ والأماكنَ لا تكادُ تنقاس.
(ضبس) الضاد والباء والسين أُصَيلٌ إنْ صَحَّ فليس إلاَّ في شيءٍ مذمومٍ غير محمود. قال الخليل: الضَّبِيس: الحريص، والضَّبِيس: القليل الفِطنة لا يهتدي لشيء. ويقال الضَّبِيس الجَبان.
(ضبز) الضاد والباء والزاء. يقولون الضَّبْز: شدّة اللَّحظ ولا معنَى لهذا.
(ضبط) الضاد والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ. ضَبَطَ الشَّيء ضَبْطاً. والأضبط: الذي يَعمل بيديه جميعاً. ويقال ناقةٌ ضبطاء. قال:
عُذافرة ضَبْطاء تَخْدِي كأنَّها *** فَنِيقٌ غَدَا يَحوي السَّوامَ السَّوارحا([6])
وفي الحديث: "أنَّه سُئِل عن الأضبط".
(ضبع) الضاد والباء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معانٍ ثلاثة: أحدها جنسٌ من الحيوان، والآخر عضو من أعضاء الإنسان، والثالث صِفة من صِفة النُّوق.
فالأوَّل الضَّبُع، وهي معروفة، والذكر ضِبْعان، وفي الحديث: "فإذا هو بِضبْعانٍ أَمْدَر([7])"، ثم يستعار ذلك فيُشبَّه السنةُ المجدِبة به، فيقال لها الضَّبُع. وجاء رجلٌ فقال: "يا رسولَ الله، أكلَتْنَا الضَّبُع"، أراد السَّنةَ التي تسميها العرب الضَّبُع؛ كأنَّها تأكلهم كما تأكل الضَّبُعُ. قال:
أبا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نَفَرٍ  *** فإنّ قوميَ لم تأكُلْهم الضَّبعُ([8])وأمَّا العُضو فضَبْع اليد، واشتقاقها من ضَبْع اليد وهو المدّ. والعرب تقول: ضَبَعتِ الناقة وضَبَّعت تضبيعاً، كأنَّها تمدُّ ضَبْعَيها. قال أَبُو عُبيد: الضَّابِع: التي ترفع ضَبْعَها في سيرها.
ومما يشتقُّ من هذا: الاضطباع بالثَّوب: أن يُدْخِل الثَّوبَ من تحت يده اليمنى فيلقيَه على مَنكِبه الأيسر. ومنه الضِّباع، وهو رفع اليدين في الدُّعاء. قال رؤبة:
* وما تَنِي أيدٍ علَينا تَضَبعُ([9]) *
أي تمد أضباعَها بالدُّعاء. قال ابن السّكّيت: ضَبَعُوا لنا من الطَّريق، إِذا جعلوا لنا قسماً، يَضْبَعون ضَبْعا. كأنَّه أراد أنَّهم يقدِّرونه فيمدُّون أضباعَهم به. وضَبَعت الخيلُ والإِبلُ، إِذا مدَّت أضباعَها في عَدْوِها، وهي أعضادُها([10]). وقول القائل([11]):
* ولا صُلحَ حتَّى تضبعونا ونَضْبَعا ([12]) *
أي تمدُّون أضباعَكم إلينا بالسّيوف ونمدّ أضْبَاعَنا بها إليكم. قال أبو عمرو: ضَبَعَ القومُ للصُّلْحِ، إِذا مالوا بأضباعهم نحوه. وحَكى قومٌ: كنَّا في ضَبْعِ فلانٍ، أي كَنَفِهِ. وهو ذاك المعنى؛ لأنَّ الكَنَفين جناحا الإنسان، وجناحاه ضَبْعاه. [وَضَبَعت الناقةُ تضبع ضَبْعاً وضَبَعةً([13])]، إِذا أرادت الفحل.
(ضبن) الضاد والباء والنون أصلٌ صحيحٌ، وهو عُضوٌ من الأعضاء. فالضَّبْن: ما بين الإبط والكَشْح. يقال أَضطبنته: جعلته في ضِبْني. والضبْنَة([14]): أهل الرّجُل، يضطبِنها. وناسٌ يقولون: المضبون الزَّمِن، وهو عندي من قلب الميم. ومكان ضَبْنٌ : ضيّق. وهذه الكلمةٌ من الباب الأوّل.
(ضبأ) الضاد والباء والهمزة أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو قريبٌ من الاستخفاء وما شاكلَه، من سُكُوتٍ ومِثلِه. قال أبو زيد: أَضْبأَ الرجُل على الشَّيء إِضْباءً، إِذا سَكَتَ عليه، وهو مُضْبِئٌ عليه. وقد أَضْبَأَ على داهية. وضَبَأْت: استخفَيت. ويقال في هذا إِنّما هو أَضْبَى غير مهموز، والأوّل أجود.
قال أبو سعيد: ضبأ يضبَأُ ضَبْأً، إِذا لصِق بالأرض، والمَضْبَأ: الذي يُضْبَأ فيه، أي يختفي. قال الكميت:
* إِذا علا سِطَةَ المضبَأَيْن([15]) *
وسمِّيَ الرَّجُل ضابئاً لذلك. ويقال ضَبَأْتُ إليه، أي لجأت([16]). والضابِئ: الرَّماد([17])، سمِّيَ بذلِكَ لأنَّهُ يَضْبَأُ، كأنَّهُ يَستخفي.
وإِذا ليّنت الهمزةَ تغيَّر المعنى، ويكون من صفات النَّار؛ يقال: ضَبَتْه النَّار، إذا شَوته، تَضْبُوه ضَبْوا. والمَضْباة: خُبز المَلَّة([18]). والله أعلم بالصَّواب.
---------------------ـ
([1]) لرؤبة بن العجاج. وقبله في ديوانه 106 واللسان (ضبح):
* يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *
([2]) في الجمهرة (1: 244): "ضبدت الرَّجل تضبيداً: ذكرته بما يغضبه". ومثله في القاموس. وفي اللسان: "ضبدته" مخفف الباء.
([3]) في الأصل: "الكب"، صوابه في اللسان.
([4]) البيت لعبيد بن الأبرص، من بائيته المشهورة، انظر ديوانه 9 وشرح التبريزي للمعلقات 310.
([5]) لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين: (1: 185)، واللسان (ضبر). وصدره:  * بينا هم يوماً كذلك راعهم *.
([6]) لمعن بن أوس المزني في اللسان (ضبط). وكلمة (غذا) ساقطة من الأصل.
([7]) الأمدر: الذي في جسده لمع من سلحه. ويقال لون له.
([8]) لعباس بن مرداس، كما في اللسان (ضبع). وهو من شواهد النحويين لحذف "كان" بعد أن وتعويض "ما" عنها.
([9]) ديوان رؤبة 177 واللسان (ضبع).
([10]) في الأصل: "وفي أعضادها"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) هو عمرو بن شأس، كما في اللسان (ضبع) والخزانة (3: 599).
([12]) صدره:  * نذود الملوك عنكم وتذودنا *
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) بتثليث الضاد ، وكفرحة، كما في القاموس.
([15]) استشهد في المجمل بكلمتي "سطة المضبأين" فقط.
([16]) في الأصل "الجأت"، صوابه في المجمل.
([17]) في الأصل: "الرماة"، صوابه في المجمل واللسان.
([18]) في اللسان : "وبعض أهل اليمن يسمون خبزة الملة مضباة من هذا، قال ابن سيده: ولا أدري كيف ذلك، إلا أن تسمّى باسم الموضع"

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الباء** وما يثلثهما )
(**ضبث**) **الضاد** ve**الباء** ve**الثاء** sahih bir asıldır; **قَبْض**’a delâlet eder. **ضبث** denir: bir şeye kabzettiği zaman. Ve **ناقةٌ ضَبُوث** denir: semizliğinde şüphe edilir; böylece ellerle **تُضْبَث** edilir. Ve derler ki: **ضُبِثَ**, yani **ضُرِبَ**. O, zikrettiğimize yakındır.
(**ضبح**) **الضاد** ve**الباء** ve**الحاء** iki sahih asıldır: birisi ses, diğeri ateş fiilinden bir renk değişmesidir.
Birincisi onların sözü: **ضَبَحَ** tilki **يَضْبَح** **ضَبْحاً**. Onun sesi **الضُّبَاح**’tır; o **ضابح**’tır. Dedi ki:
دعوتُ ربِّي وهو لا يُخَيِّبُ *** بأنَّ فيها ضابحاً ثعَيلِب
Ama Yüce’nin sözü: ﴿وَالعَادِيَاتِ ضَبْحاً﴾  [العاديات 1]. Denir ki: o, nefeslerinin sesidir; bu daha kıyasîdir. Ve denir ki: bilakis o, **التَّقْريب**’in üstünde bir koşudur. Aslında o **ضَبَع**’dır; bu da, iki **ضَبْع**’ını uzatmasıdır; ta ki bir fazlalık bulamasın. Eğer böyle ise, o **الإِبدال**’dendir.
Ama ikinci asıl: **الضَّبْح**: odunun üst kısımlarını ateşle yakmaktır. **الضِّبْح**: küldür. **الحجارة المضبوحة** ateş çakma taşıdır; sanki yanmış gibidir. Dedi ki:
* والمرْوَ ذَا القَدَّاحِ مضبوحَ الفِلَق([1]) *
Ve denir: **الانضباح** rengin siyahlığa değişmesidir.
(**ضبد**)  **الضاد** ve**الباء** ve**الدال** bir şey değildir; ancak İbn Düreyd’in zikrettiği doğru ise, **الضَّبَد**’in **الضَّمَد** olması (şeklinde), o **الإِبدال** babındandır. Dedi ki: **أَضْبَدْتُه** denir; onu öfkelendirdiğin zaman([2]).
(**ضبر**) **الضاد** ve**الباء** ve**الراء** tek bir sahih asıldır; toplama ve kuvvete delâlet eder. **ضَبرَ** şeyi denir: onu topladı. Ve **ضَبَر** at, ayaklarını (bacaklarını) **قوائِمَه**; onları sıçramak için topladığı zaman. Ve bundan **فرسٌ ضِبِرٌّ** (denir). Ve **إضبارة الكُتُب**([3]) bundan (dır). Ve ondan **ضَبَارَة**’nın iştikakı vardır; o, Ebû Âmir b. **ضَبَارة**’dır. Ve **ناقةٌ** *مضبَّرةٌ* ve **مضبورةُ الخَلْق**: yani şiddetli. Ve bir atın vasfında dedi:
مُضَبَّرٌ خَلْقها تضبيراً *** ينشقُّ عن وجهها السَّبيبُ([4])و**الضَّبْر**: cemaat. Hüzeli dedi ki:
* ضَبْرٌ لباسُهم القَتير مؤلَّبُ([5]) *
Ama dağ narına gelince, denir ki: onlar ona **الضَّبْر** adını verirler. Biz, bitkinin ve mekânların neredeyse kıyaslanmadığını söylemiştik.
(**ضبس**) **الضاد** ve**الباء** ve**السين**—eğer sahihse—küçük bir asıldır; ancak övülmeyen, yerilen bir şeydedir. Halîl dedi ki: **الضَّبِيس**: hırslı. Ve **الضَّبِيس**: az anlayışlı; hiçbir şeye yol bulamaz. Ve denir: **الضَّبِيس** korkaktır.
(**ضبز**) **الضاد** ve**الباء** ve**الزاء**. Derler ki: **الضَّبْز** bakışın şiddetidir; bunun için bir mânâ yoktur.
(**ضبط**) **الضاد** ve**الباء** ve**الطاء** sahih bir asıldır. **ضَبَطَ** şeyi **ضَبْطاً**. **الأضبط**: iki eliyle birden iş yapan kimsedir. Ve denir: **ناقةٌ ضبطاء**. Dedi ki:
عُذافرة ضَبْطاء تَخْدِي كأنَّها *** فَنِيقٌ غَدَا يَحوي السَّوامَ السَّوارحا([6])
Ve hadiste: “**الأضبط** hakkında kendisine soruldu” (gelmiştir).
(**ضبع**) **الضاد** ve**الباء** ve**العين** sahih bir asıldır; üç mânâya delâlet eder: birisi hayvandan bir cins, diğeri insanın uzuvlarından bir uzuv, üçüncüsü de develerin sıfatlarından bir sıfattır.
Birincisi **الضَّبُع**’dır; o bilinir. Erkeği **ضِبْعان**’dır. Ve hadiste: “**بِضبْعانٍ أَمْدَر**([7])**”**. Sonra bu ödünç alınır; kıtlık senesi ona benzetilir; ona **الضَّبُع** denir. Bir adam geldi de dedi ki: “Ey Allah’ın Resûlü, **الضَّبُع** bizi yedi”; Arapların **الضَّبُع** diye adlandırdığı seneyi kastetti; sanki o, onları **الضَّبُع**’ın yemesi gibi yiyor. Dedi ki:
أبا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نَفَرٍ  *** فإنّ قوميَ لم تأكُلْهم الضَّبعُ([8])Ama uzuv: elin **ضَبْع**’ıdır; onun iştikakı, elin **ضَبْع**’ından olup o da uzatmadır. Araplar der ki: **ضَبَعتِ الناقة** ve **ضَبَّعت** **تضبيعاً**; sanki iki **ضَبْع**’ını uzatır. Ebû Ubeyd dedi ki: **الضَّابِع**: yürüyüşünde **ضَبْع**’ını kaldıran (dişi deve)dir.
Bundan iştikak olunanlardandır: elbiseyle **الاضطباع**: elbiseyi sağ elinin altından sokup onu sol omzunun üzerine atmasıdır. Ondan **الضِّباع** (vardır); o, duada iki eli kaldırmaktır. Ru’be dedi ki:
* وما تَنِي أيدٍ علَينا تَضَبعُ([9]) *
Yani duayla **أضباع**’larını uzatır. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **ضَبَعُوا** bize yoldan; bize bir pay yaptıkları zaman; **يَضْبَعون** **ضَبْعا**. Sanki o, onların onu takdir ettiklerini, böylece onunla **أضباع**’larını uzattıklarını kastetti. Ve **ضَبَعت** atlar ve develer; koşularında **أضباع**’larını uzattıkları zaman; o, onların **أعضاد**’larıdır([10]). Ve söyleyenin sözü([11]):
* ولا صُلحَ حتَّى تضبعونا ونَضْبَعا ([12]) *
Yani siz kılıçlarla bize doğru **أضباع**’larınızı uzatırsınız; biz de onlarla size doğru **أضْبَاع**’larımızı uzatırız. Ebû Amr dedi ki: **ضَبَعَ القومُ للصُّلْحِ**; **أضباع**’larıyla ona meylettikleri zaman. Bir topluluk nakletti: “Biz falanın **ضَبْع**’inde idik”; yani onun **كَنَف**’inde. O, o mânâdır; çünkü iki **كَنَف** insanın iki kanadıdır; iki kanadı da iki **ضَبْع**’ıdır. [Ve **ضَبَعت الناقةُ** **تضبع** **ضَبْعاً** ve **ضَبَعةً**([13])], erkeği istediği zaman.
(**ضبن**) **الضاد** ve**الباء** ve**النون** sahih bir asıldır; o, uzuvlardan bir uzuvdur. **الضَّبْن**: koltuk altı ile **الكَشْح** arasıdır. **أَضطبنته** denir: onu **ضِبْني**’me koyduğum zaman. **الضبْنَة**([14]): adamın ehli (ailesi); onu **يضطبِنها**. Ve birtakım insanlar der ki: **المضبون** kronik hasta (zayıf düşmüş) olandır; o, bence **الميم**’in kalbinden (dönüşümünden)dir. **مكان ضَبْنٌ**: dar. Bu kelime birinci babdandır.
(**ضبأ**) **الضاد** ve**الباء** ve**الهمزة** tek bir sahih asıldır; o, gizlenmeye ve ona benzer şeye yakındır; sükût ve benzeri (gibi). Ebû Zeyd dedi ki: **أَضْبأَ** adam bir şey üzerine **إِضْباءً**; onun üzerinde sustuğu zaman; o, onun üzerinde **مُضْبِئٌ**’dir. Ve bir musibet üzerine **أَضْبَأَ** etmiştir. Ve **ضَبَأْت**: gizlendim. Ve denir ki: bunda ancak hemzesiz **أَضْبَى**’dır; birincisi daha iyidir.
Ebû Saîd dedi ki: **ضبأ** **يضبَأُ** **ضَبْأً**; yere yapıştığı zaman. **المَضْبَأ**: içinde **يُضْبَأ** olunan (yer)dir; yani gizlenilir. Kümeyt dedi ki:
* إِذا علا سِطَةَ المضبَأَيْن([15]) *
Ve bunun için adama **ضابئاً** adı verildi. Ve denir: **ضَبَأْتُ إليه**; yani sığındım([16]). Ve **الضابِئ**: **الرَّماد**’dır([17]); bununla adlandırıldı; çünkü o **يَضْبَأُ**; sanki o gizlenir.
Hemzeyi yumuşattığın zaman mânâ değişir; ateşin sıfatlarından olur. Denir: **ضَبَتْه النَّار**; onu kızarttığı zaman; **تَضْبُوه** **ضَبْوا**. **المَضْباة**: **خُبز المَلَّة**’dir([18]). Ve Allah, doğruya daha iyi bilendir.
---------------------ـ
([1]) Ru’be b. el-Accâc’ındır. Ve ondan önce divanında 106 ve Lisân (**ضبح**)’ta:
* يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *
([2]) el-Cemhere’de (1: 244): “**ضبدت** adamı **تضبيداً**: onu öfkelendiren şeyle andım.” Ve benzeri Kâmûs’ta. Ve Lisân’da: “**ضبدته**” **الباء**’ı hafifletilmiş.
([3]) Asılda: “**الكب**”; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Beyit Ubeyd b. el-Ebras’ındır; meşhur bâiyyesindendir; divanına 9 ve et-Tebrîzî’nin Muallakât şerhine 310 bak.
([5]) Hüzeli Sa‘de b. Cüeyye’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn’de: (1: 185), ve Lisân (**ضبر**). Ve صدر’ı:  * بينا هم يوماً كذلك راعهم *.
([6]) Lisân (**ضبط**)’ta Ma‘n b. Evs el-Müzenî’nindir. **(غذا)** kelimesi asıldan düşmüştür.
([7]) **الأمدر**: bedeninde dışkısından bir parıltı olan. Ve denir: onda bir renk.
([8]) Lisân (**ضبع**)’da olduğu üzere Abbâs b. Mirdâs’ındır. Ve o, nahivcilerin “**كان**”ın **أن**’dan sonra hazfi ve onun yerine “**ما**” ile telâfi edilmesine dair şâhidlerindendir.
([9]) Ru’be divanı 177 ve Lisân (**ضبع**).
([10]) Asılda: “**وفي أعضادها**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([11]) Lisân (**ضبع**) ve el-Hizâne’de (3: 599) olduğu üzere o, Amr b. Şe’s’tir.
([12]) صدر’ı:  * نذود الملوك عنكم وتذودنا *
([13]) Tekmile el-Mücmel’dendir.
([14]) **الضاد**’ın üçlenmesiyle; ve **كفرحة** gibi; Kâmûs’ta olduğu üzere.
([15]) el-Mücmel’de yalnız “**سطة المضبأين**” kelimeleriyle istişhâd edilmiştir.
([16]) Asılda “**الجأت**”; doğrusu el-Mücmel’dedir.
([17]) Asılda: “**الرماة**”; doğrusu el-Mücmel ve Lisân’dadır.
([18]) Lisân’da: “Ve Yemen ehlinin bir kısmı **خبزة الملة**’yi bundan **مضباة** diye adlandırır; İbn Sîde dedi ki: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak mekânın adıyla adlandırılması (olabilir)”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ب ث
ضبث الشيء وضبث عليه إذا قبض عليه وجسّه‏.‏
قال الطرماح‏:‏ وضبثة كفّ باشرت ببنانها صعيداً كفاه فقد ماء المصافن أراد ضربة المتيمم‏.‏
وضبث به‏.‏
بطش به‏.‏
ومنه قيل للأسد‏:‏ الضبثم لضبثه بالفريسة‏.‏
ولطمه الأسد بمضابثه‏:‏ بمخالبه‏.‏
ووسم بعيره بضبثة الأسد وهي حلقة لها خطوط من قدّامها ومن ومن المجاز‏:‏ ناقة ضبوث‏:‏ شك في سمنها فضبثت وإنما جعلت ضابثة لما بها من الداعي إلى الضبث ومثلها الحلوب والركوب‏.‏
وتقول‏:‏ ليث بأقرانه ضابث وبأرواحهم عابث‏.‏

##### Türkçe

ض ب ث
**ضبث** şeyi ve **ضبث** onun üzerine: ona kabzettiği ve onu yokladığı zaman.
طرماح dedi ki:
“Ve **ضبثة** bir avuç; parmak uçlarıyla bir toprağa temas etti; iki avucu, eklemlerin suyunu yitirmiştir.” Teyemmüm edenin vuruşunu kastetti.
Ve onunla **ضبث** etti.
Onunla saldırdı.
Bundan dolayı aslana şöyle denildi: **الضبثم**; avla **ضبث** etmesinden dolayı.
Aslan onu **بمضابثه** ile tokatladı: pençeleriyle.
Ve devesini, aslanın **ضبثة**si ile dağladı; o, ön tarafında çizgileri olan bir halkadır; ve mecazdan: **ناقة ضبوث**: semizliğinde şüphe edildi; böylece **ضبثت**; ancak onda **الضبث**e sevk eden şeyden dolayı **ضابثة** kılındı; onun benzeri süt veren ve binek olandır.
Ve dersin ki: Akranlarına karşı bir aslan **ضابث**tir ve onların ruhlarıyla **عابث**tir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضَبَثْتُ بالشيء ضَبْثاً، واضْطَبَثْتُ به إِذا قَبَضْتَ عليه بكفك.والضَّبْثُ: قَبْضُك بكَفِّك على الشيء. والضَّبْثُ: القاؤُك يَدَك بجدَّ فيما تعمله؛ وقد ضَبَثَ به يَضْبِثُ ضَبْثاً.
ومَضابِثُ الأَسَد: مَخالِبُه. وضُباثٌ: اسمُ الأَسَدِ، مِن ذلك؛ وقيل: ضُباثُ الأَسَدِ كالظُّفْر للإِنسان. والضَّبْثُ: الضَّرْبُ. وقد ضُبِثَ عليه، على صيغة ما لم يُسَمَّ فاعله. وقال شمر: ضَبثَ به إِذا قَبَضَ عليه وأَخذه.
ورجل ضُباثيٌّ أَي شديدُ الضَّبْثة أَي القَبْضةِ. وأَسدٌ ضُباثيٌّ أَي شديدُ الضَّبْثةِ أَي القَبْضة؛ وقال رؤْبة:
وكم تَخَطَّتْ من ضُباثيٍّ أَضِمْ
وفي حديث سُمَيْطٍ: أَوْحَى اللهُ تعالى إِلى داود، على نبينا وعليه الصلاة والسلام: قل للملإِ من بني إِسرائيل لا يَدْعُوني، والخَطايا بين أَضْباثِهم أَي في قَبْضاتِهم. والضَّبْثَةُ: القَبْضة؛ يقال: ضَبَثْتُ على الشيء إِذا قَبَضْتَ عليه؛ أَي هم مُحْتَقِبُونَ للأَوْزار، مُحْتَمِلوها غير مُقْلِعِين عنها؛ ويروى بالنون، وهو مذكور في موضعه.
وفي حديث المُغِيرة: فُضُلٌ ضَباثٌ أَي مُخْتالَة مُعْتَلِقَةٌ بكُلِّ شيء مُمْسِكَة له؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في رواية؛ والمشهور: مِئْناثٌ أَي تَلِدُ الإِناثَ. وضَبَثَه بيدِه: جَسَّه.
والضَّبُوثُ من الإِبل: التي يُشَكُّ في سِمَنِها وهُزالها، فتُضْبَثُ باليد أَي تُجَسُّ. والضَّبْثَة: من سِماتِ الإِبل، إِنما هي حَلقة، ثم لها خُطوط من ورائها وقُدَّامها.
يقال: بعير مَضْبُوثٌ، وبه الضَّبْثة، وقد ضَبَثْتُه ضَبْثاً؛ ويكون الضَّبْثُ في الفَخِذِ في عُرْضِها، والله أَعلم.

##### Türkçe

**ضَبَثْتُ** bir şeyle **ضَبْثاً**; ve onunla **اضْطَبَثْتُ**: avucunla onun üzerine kabza ettiğin zaman.

**الضَّبْثُ**: avucunla bir şey üzerine kabzan. Ve **الضَّبْثُ**: yaptığın işte ciddiyetle elini koymandır; ve onunla **ضَبَثَ** eder, **يَضْبِثُ** (muzari), **ضَبْثاً**.

**مَضابِثُ الأَسَد**: onun pençeleridir. Ve **ضُباثٌ**: bunun sebebiyle aslanın adıdır; ve denildi ki: **ضُباثُ الأَسَدِ** insan için tırnak gibidir. Ve **الضَّبْثُ**: vuruştur. Ve onun üzerine **ضُبِثَ** olmuştur; faili adlandırılmamış olanın sigası üzere. Ve Şemmer dedi: onunla **ضَبثَ**: onun üzerine kabza ettiği ve onu aldığı zaman.

Ve bir adam **ضُباثيٌّ**: yani **الضَّبْثة** bakımından şiddetli, yani kabza bakımından. Ve bir aslan **ضُباثيٌّ**: yani **الضَّبْثة** bakımından şiddetli, yani kabza bakımından; ve Rü’be dedi:
وكم تَخَطَّتْ من ضُباثيٍّ أَضِمْ

Ve Sümeyt hadîsinde: Allah Teâlâ, nebîmiz üzerine ve onun üzerine salât ve selâm olsun, Dâvûd’a vahyetti: İsrailoğullarından topluluğa söyle: beni çağırmasınlar; ve hatalar onların **أَضْباثِهم**i arasında, yani kabzalarında. Ve **الضَّبْثَةُ**: kabzadır; denilir: bir şey üzerine **ضَبَثْتُ**: onun üzerine kabza ettiğin zaman; yani onlar günah yüklerini yüklenicilerdir, onları taşıyıcılardır, onlardan vazgeçmeyiciler olarak; ve **بالنون** ile rivayet olunur; ve o, kendi yerinde zikredilmiştir.

Ve Muğîre hadîsinde: **فُضُلٌ ضَباثٌ** yani kibirli, her şeye yapışan, onu tutan; İbnü’l-Esîr dedi: rivayette böyle gelmiştir; ve meşhur olan: **مِئْناثٌ** yani dişileri doğurur. Ve onu eliyle **ضَبَثَه**: onu yokladı.

Ve develerden **الضَّبُوثُ**: semizliği ile zayıflığı hususunda şüphe edilen; böylece elle **تُضْبَثُ** yani yoklanır. Ve **الضَّبْثَة**: develerin damgalarındandır; ancak o bir halkadır; sonra onun arkasından ve önünden çizgiler vardır.

Denilir: **بعير مَضْبُوثٌ**; ve onda **الضَّبْثة** vardır; ve onu **ضَبَثْتُه ضَبْثاً**; ve **الضَّبْثُ** uylukta, onun eninde olur; Allah daha iyi bilir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ب ثَ * * ضَبَث * بالشيء من باب ضرب قبض عليه بكفه و * مَضَابِثُ * الأسد مخالبه وفي الحديث ﴿الخطايا بين * أضْبَائِهم *﴾ أي في قبضاتهم

##### Türkçe

* **ض ب ثَ** * * **ضَبَث** bir şey ile, **ضرب** babından: avucuyla onun üzerine kabzetti (yakaladı). Ve * **مَضَابِثُ** * aslanın: pençeleridir. Ve hadiste: ﴿günahlar onların * **أضْبَائِهم** * arasındadır﴾ yani kabzetmelerinde.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

ضبث به يضبث  ضبثا  :قبض عليه بكفه  ن وفي كتاب الفرق لابن السيد  الضبث: أشد القبض  كاضطبث  به، وأنشد الأصمعي:
  ولا بجعظار متى ما يضطبث

  وضبث  فلانا: ضربه  . وقد ضبث عليه، على صيغة ما لم يسم فاعله. وقال شمر: ضبث به، إذا قبض عليه وأخذه. ضبثه بيده: جسه. ومن المجاز:  ناقة ضبوث  ، وهي التي  يشك في سمنها  وهزالها  فتضبث، أي تجس باليد  . يقال: لطمه الأسد بمضابثه.  المضابث: المخالب  ، قيل: لا واحد له، وقيل: واحده مضبث. وسم بعيره بضبثة الأسد،  الضبثة: سمة للإبل  ، وهي حلقة لها خطوط من قدام، ومن وراء. يقال:  جمل مضبوث  ، وبه الضبثة، وتكون الضبثة في الفخذ في عرضها.  والأضباث: القبضات  ، في حديث سميط:  أوحى الله تعالى إلى داوود على نبينا وعليه أفضل الصلاة والسلام: قل للملإ من بني إسرائيل لا يدعوني والخطايا بين أضباثهم  أي في قبضاتهم، أي وهم محتقبو الأوزار محتملوها غير مقلعين عنها، ويروى بالنون، وهو مذكور في موضعه. الضبث: إلقاؤك يدك بجد فيما تعلمه، وقد ضبث به يضبث ضبثا. وضباث  كغراب: براثن الأسد  ، كالظفر للإنسان. ضباث بن نهرش  والد زيد ومنجى وعطية  وهم الرقاع سموا  الرقاع  لأنهم تلفقوا كما تلفق الرقاع، وسيأتي في ن ه ر ش، وفي ر ق ع.  والضباثية  بضم وتشديد التحية، كذا ضبطوه  :الذراع الضخمة الواسعة الشديدة  نقله الصاغاني هكذا. والذي قاله شمر: رجل ضباثي، أي شديد الضبثة، أي القبضة، وأسد ضباثي، أي شديد الضبثة، أي القبضة وقال رؤبة:
  وكم تخطت من ضباثي أضم  والضباث  ، كغراب،  والضبوث  ، كصبور، والضابث كصاحب،  والضبث، ككتف، والمضبث، كمنبر، والمضطبث  ، كل ذلك بمعنى  الأسد  ، مأخوذ من ضبث به، إذا بطش، وسمى بها الأسد لضبثه بالفريسة. ومن المجاز: تقول: ليث بأقرانه ضابث. وبأرواحهم عابث.

##### Türkçe

**ضبث** ile onu **يضبث** eder, **ضبثا**: avucuyla onun üzerine kabz etti (yakaladı). N. Ve İbn es-Seyyid’in Kitâbu’l-Fark’ında: **الضبث**: kabzın en şiddetlisidir; **كاضطبث** onunla. el-Asma‘î şu beyti okudu:
  ولا بجعظار متى ما يضطبث

Ve **ضبث** falanı: onu dövdü. Ve onun üzerine **ضبث** edildi; faili anılmayanın sigası üzere. Şemmer dedi: **ضبث به**; onun üzerine kabz ettiği ve onu aldığı zaman. **ضبثه بيده**: onu yokladı. Mecazdan: **ناقة ضبوث**; o, semizliği ve zayıflığı hakkında şüphe edilen (deve)dir; bu yüzden **تضبث** eder; yani elle yoklanır. Denir: Aslan onu **بمضابثه** ile tokatladı. **المضابث**: pençeler; denildi ki: onun tekili yoktur; ve denildi ki: onun tekili **مضبث**tir. Ve devesini **بضبثة الأسد** ile dağladı; **الضبثة**: develer için bir dağdır; o, ön taraftan ve arka taraftan çizgileri olan bir halkadır. Denir: **جمل مضبوث**; onda **الضبثة** vardır. Ve **الضبثة** uylukta, enine olur. Ve **الأضباث**: kabzlar (tutuşlar); Sumayt hadîsinde: Allah Teâlâ, peygamberimiz üzerine ve onun üzerine en faziletli salât ve selâm olsun, Dâvûd’a vahyetti: İsrailoğullarından topluluğa de ki: günahlar **بين أضباثهم** iken beni çağırmasınlar; yani kabzlarında; yani onlar günah yüklerini kuşanmış, onları yüklenmiş, onlardan vazgeçmeyenler iken. Nûn ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. **الضبث**: bildiğin şeyde ciddiyetle elini atmandır; ve onunla **ضبث** etti, onu **يضبث** eder, **ضبثا**. Ve **ضباث** ( **غراب** vezninde): aslanın pençeleri; insan için tırnak gibi. **ضباث بن نهرش**: Zeyd’in, Muncî’nin ve ‘Atıyye’nin babasıdır; onlar **الرقاع**dır; **الرقاع** diye adlandırıldılar; çünkü yamalar gibi yamandılar; **ن ه ر ش**’te ve **ر ق ع**’da gelecektir. Ve **الضباثية**; **التحية**’yi zamme ile ve şeddeli (okuyarak); onu böyle ضبط ettiler: geniş, iri, şiddetli kol; es-Sâğânî onu böyle nakletti. Şemmer’in söylediği ise: **رجل ضباثي**; yani **الضبثة**’si şiddetli; yani kabz (tutuş). Ve **أسد ضباثي**; yani **الضبثة**’si şiddetli; yani kabz. Ru’be dedi:
  وكم تخطت من ضباثي أضم

Ve **الضباث** ( **غراب** vezninde), ve **الضبوث** ( **صبور** vezninde), ve **الضابث** ( **صاحب** vezninde), ve **الضبث** ( **كتف** vezninde), ve **المضبث** ( **منبر** vezninde), ve **المضطبث**; bunların hepsi **الأسد** manasındadır; **ضبث به**’den alınmıştır; o, saldırdığı zaman. Aslan, avı **لضبثه بالفريسة** sebebiyle bununla adlandırıldı. Mecazdan: dersin ki: **ليث** akranlarına karşı **ضابث**tir. Ve onların ruhlarıyla **عابث**tir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَبَثَ بِهِ
1 ضَبَثَ بِهِ ذ , (S, K,) aor. ضَبِثَ , (K,) inf. n. ضَبْثٌ, (S,) He grasped, seized, or laid hold upon, him, or it, with his hand; as also ↓ اضطبث: (S, K:) or, accord. to an explanation of the inf. n. by Ibn-Es-Seed, he did so with the utmost vehemence, or strength: (TA:) or he grasped, seized, or laid hold upon, and took, him, or it: (Sh, TA:) or ضَبَثَ عَلَيْهِ has the first of these meanings; (A, L;) as also ضَبَثَهُ: (A:) and ضَبَثَ بِهِ signifies he seized him violently, or laid violent hands upon him. (A, TA.) ― -b2- Also, i. e. ضَبَثَ بِهِ, aor. and inf. n. as above, He applied his hand to it, namely, a thing that he was making, or doing, diligently, earnestly, or with painstaking. (TA.) ― -b3- And ضَبَثَهُ He beat, struck, or smote, him, namely, a man. (K.) ― -b4- And He felt, for the purpose of testing, him, or it, with his hand. (TA.) One says, of a she-camel, تُضْبَثُ, meaning She is felt with the hand, when one doubts of her fatness. (S, A, K.)

اضطبث بِهِ
8 اضطبث بِهِ ذ : see the preceding paragraph.

ضَبِثٌ
ضَبِثٌ ذ : see شَبِثٌ: ― -b2- and see also ضُبَاثٌ.

ضَبْثَةٌ
ضَبْثَةٌ ذ A grasp, or seizure. (O, TA.) [See also أَضْبَاثٌ.] ― -b2- And الضَّبْثَةُ, (K,) or ضَبْثَةُ الأَسَدِ, (A, TA,) is the name of A certain brand, upon a camel, (A, K, TA,) in the form of a ring with some lines before and behind: (A, TA:) it is on the side of the thigh. (TA.)

ضُبَثَةٌ
ضُبَثَةٌ ذ : see شُبَثَةٌ.

ضُبَاثٌ
ضُبَاثٌ ذ The nails of the lion. (K, * TA.) [See also مَضَابِثُ.] ― -b2- And الضُّبَاثُ, (O, K, TA, in the CK الضَّباثُ, but it is) like غُرَاب, (TA,) [is a name of] The lion; as also ↓ الضَّبُوثُ, and ↓ الضَّبِثُ, and ↓ المِضْبَثُ, and ↓ المُضْطَبِثُ. (O, K.)

نَاقةٌ ضَبُوثٌ
نَاقةٌ ضَبُوثٌ ذ (tropical:) A she-camel of which one doubts whether she be fat, and which one therefore feels with the hand: (S, A, K:) and so نَاقَةٌ ضَغُوثٌ. (S and K in art. ضغث.) ― -b2- الضَّبُوثُ: see ضُبَاثٌ.

ضُبَاثِىٌّ
ضُبَاثِىٌّ ذ Strong in the grasp; applied to a man; and in like manner to a lion. (O.) And ضُبَاثِيَّةٌ, (O, K, TA,) with damm, and with teshdeed to the ى, (TA, [in the CK without teshdeed,]) A fore arm (ذِرَاع) big, broad, and strong. (O, K.)

ضَابِثٌ
ضَابِثٌ ذ [act. part. n. of ضَبَثَ]. One says, لَيْثٌ بِأَقْرَانِهِ ضَابِثٌ وَبِأَرْواحِهِمْ عَابِثٌ (tropical:) [A man like a lion, seizing violently his adversaries, and making sport with their souls]. (A, TA.)

أَضْبَاثٌ
أَضْبَاثٌ ذ [as though pl. of ضَبْثَةٌ, q. v.,] Grasps; syn. قَبَضَات. (S, K: but in copies of the K قَبْضَات.) So in the following words of a trad.: لَا يَدْعُونِى وَالخَطَايَا بَيْنَ أَضْبَاثِهِمْ [i. e. They shall not invoke Me when sins are in their grasps]; (S, * TA;) meaning, while they are still bearing the burden of their sins, not desisting therefrom: said by revelation to David: but it is also related otherwise, with ن [i. e. أَضْبَانِهِمْ]. (TA.)

مِضْبَثٌ
مِضْبَثٌ ذ : see مَضَابِثُ: ― -b2- and ضُبَاثٌ.

مَضْبُوثٌ
مَضْبُوثٌ ذ A camel marked with the brand mentioned above, voce ضَبْثَةٌ. (A, K.)

مَضَابِثُ
مَضَابِثُ ذ The nails, or claws, (S, A, K,) of the lion: (S, A:) a pl. having no sing., or its sing. is مضبث [i. e. ↓ مِضْبَثٌ]. (TA.) [See also ضُبَاثٌ.]

المُضْطَبِثُ
المُضْطَبِثُ ذ : see ضُبَاثٌ.

##### Türkçe

**ضَبَثَ بِهِ**
1 **ضَبَثَ بِهِ** ذ, (S, K,) muzâri‘ı **ضَبِثَ**, (K,) mastarı **ضَبْثٌ**, (S,) O, onu veya onu, eliyle kavradı, yakaladı yahut tuttu; bunun gibi ↓ **اضطبث**: (S, K:) yahut İbn-Es-Seed’in mastarı açıklamasına göre, bunu en şiddetli, yahut en güçlü şekilde yaptı: (TA:) yahut o, onu veya onu kavradı, yakaladı yahut tuttu ve aldı: (Sh, TA:) yahut **ضَبَثَ عَلَيْهِ** bu ilk anlamlardan birine sahiptir; (A, L;) bunun gibi **ضَبَثَهُ**: (A:) ve **ضَبَثَ بِهِ** “onu şiddetle yakaladı” yahut “ona şiddetle el uzattı” demektir. (A, TA.) ― -b2- Yine, yani **ضَبَثَ بِهِ**, muzâri‘ı ve mastarı yukarıdaki gibi, O, elini ona uyguladı; yani, özenle, ciddiyetle yahut zahmetle yapmakta veya yapmakta olduğu bir şeye. (TA.) ― -b3- Ve **ضَبَثَهُ** O, onu dövdü, vurdu yahut çarptı; yani, bir adamı. (K.) ― -b4- Ve O, denemek maksadıyla, onu veya onu eliyle yokladı. (TA.) Dişi deve hakkında **تُضْبَثُ** denir; anlamı: Şişmanlığından şüphe edildiğinde, elle yoklanır. (S, A, K.)

**اضطبث بِهِ**
8 **اضطبث بِهِ** ذ : önceki paragrafa bak.

**ضَبِثٌ**
**ضَبِثٌ** ذ : **شَبِثٌ**’e bak: ― -b2- ve ayrıca **ضُبَاثٌ**’a da bak.

**ضَبْثَةٌ**
**ضَبْثَةٌ** ذ Bir kavrayış yahut yakalayış. (O, TA.) [Ayrıca **أَضْبَاثٌ**’a bak.] ― -b2- Ve **الضَّبْثَةُ**, (K,) yahut **ضَبْثَةُ الأَسَدِ**, (A, TA,) bir devenin üzerinde bulunan belirli bir dağlamanın adıdır, (A, K, TA,) önünde ve arkasında bazı çizgiler bulunan bir halka şeklinde: (A, TA:) uyluğun yan tarafındadır. (TA.)

**ضُبَثَةٌ**
**ضُبَثَةٌ** ذ : **شُبَثَةٌ**’ye bak.

**ضُبَاثٌ**
**ضُبَاثٌ** ذ Aslanın tırnakları. (K, * TA.) [Ayrıca **مَضَابِثُ**’e bak.] ― -b2- Ve **الضُّبَاثُ**, (O, K, TA, CK’de **الضَّباثُ**, fakat o) **غُرَاب** gibi, (TA,) [bir ad olarak] aslandır; bunun gibi ↓ **الضَّبُوثُ**, ve ↓ **الضَّبِثُ**, ve ↓ **المِضْبَثُ**, ve ↓ **المُضْطَبِثُ**. (O, K.)

**نَاقةٌ ضَبُوثٌ**
**نَاقةٌ ضَبُوثٌ** ذ (mecaz:) Şişman olup olmadığından şüphe edilen ve bu yüzden elle yoklanan bir dişi deve: (S, A, K:) ve aynı şekilde **نَاقَةٌ ضَغُوثٌ**. (S ve K, ضغث maddesinde.) ― -b2- **الضَّبُوثُ**: **ضُبَاثٌ**’a bak.

**ضُبَاثِىٌّ**
**ضُبَاثِىٌّ** ذ Kavrayışta güçlü; bir adama uygulanır; ve aynı şekilde bir aslana. (O.) Ve **ضُبَاثِيَّةٌ**, (O, K, TA,) damme ile, ve **ى** üzerine teşdîd ile, (TA, [CK’de teşdîdsiz,]) Büyük, geniş ve güçlü bir ön kol (**ذِرَاع**). (O, K.)

**ضَابِثٌ**
**ضَابِثٌ** ذ [**ضَبَثَ**’ın ism-i fâili]. Şöyle denir: **لَيْثٌ بِأَقْرَانِهِ ضَابِثٌ وَبِأَرْواحِهِمْ عَابِثٌ** (mecaz:) [Rakiplerini şiddetle yakalayan ve ruhlarıyla eğlenen, aslan gibi bir adam]. (A, TA.)

**أَضْبَاثٌ**
**أَضْبَاثٌ** ذ [sanki **ضَبْثَةٌ**’nin çoğulu gibi, ona bak,] Kavrayışlar; eş anlamlısı **قَبَضَات**. (S, K: fakat K nüshalarında **قَبْضَات**.) Aşağıdaki bir rivayette böyledir: **لَا يَدْعُونِى وَالخَطَايَا بَيْنَ أَضْبَاثِهِمْ** [yani: Günahlar kavrayışlarının arasında iken Beni çağırmayacaklar]; (S, * TA;) anlamı: günahlarının yükünü hâlâ taşırken, ondan vazgeçmeyerek: Dâvûd’a vahiy ile söylenmiştir: fakat başka türlü de rivayet edilmiştir, **ن** ile [yani **أَضْبَانِهِمْ**]. (TA.)

**مِضْبَثٌ**
**مِضْبَثٌ** ذ : **مَضَابِثُ**’e bak: ― -b2- ve **ضُبَاثٌ**’a.

**مَضْبُوثٌ**
**مَضْبُوثٌ** ذ Yukarıda zikredilen dağlama ile dağlanmış deve; **ضَبْثَةٌ** maddesinde. (A, K.)

**مَضَابِثُ**
**مَضَابِثُ** ذ Aslanın tırnakları yahut pençeleri, (S, A, K,) : (S, A:) tekili olmayan bir çoğuldur; yahut onun tekili مضبث’tir [yani ↓ **مِضْبَثٌ**]. (TA.) [Ayrıca **ضُبَاثٌ**’a bak.]

**المُضْطَبِثُ**
**المُضْطَبِثُ** ذ : **ضُبَاثٌ**’a bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَبَثَ
ضَبَثَ I ( n. ac. ضَبْث 1 )
a.  [ Bi ], Grasped, seized, laid hold of.

اِضْتَبَثَ
اِضْتَبَثَ VIII ( T ),
a.  see I .

ضَبْثَة
ضَبْثَة 1t , ( pl. أَضْبَاْث 38 ),
a.  Grasp, clutch.

مِضْبَث
مِضْبَث 20 , ( pl. مَضَاْبِثُ 44 ),
a.  Claw, talon.

ضَبَّاْث
ضَبَّاْث 28 ,
a.  Lion.

ضَبْثَم
ضَبْثَم
a.  see supra 28 .

##### Türkçe

**ضَبَثَ**
**ضَبَثَ** I ( mastar-isim **ضَبْث** 1 )
a. [Bi], kavradı, yakaladı, ele geçirdi.

**اِضْتَبَثَ**
**اِضْتَبَثَ** VIII (T),
a. I’e bak.

**ضَبْثَة**
**ضَبْثَة** 1t, (çoğ. **أَضْبَاْث** 38),
a. kavrayış, pençeleyiş.

**مِضْبَث**
**مِضْبَث** 20, (çoğ. **مَضَاْبِثُ** 44),
a. pençe, tırnak.

**ضَبَّاْث**
**ضَبَّاْث** 28,
a. aslan.

**ضَبْثَم**
**ضَبْثَم**
a. yukarıda 28’e bak.
