# ضبث — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%AB/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%AB.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضبث

ضبث به يضبث  ضبثا  :قبض عليه بكفه  ن وفي كتاب الفرق لابن السيد  الضبث: أشد القبض  كاضطبث  به، وأنشد الأصمعي:
  ولا بجعظار متى ما يضطبث

  وضبث  فلانا: ضربه  . وقد ضبث عليه، على صيغة ما لم يسم فاعله. وقال شمر: ضبث به، إذا قبض عليه وأخذه. ضبثه بيده: جسه. ومن المجاز:  ناقة ضبوث  ، وهي التي  يشك في سمنها  وهزالها  فتضبث، أي تجس باليد  . يقال: لطمه الأسد بمضابثه.  المضابث: المخالب  ، قيل: لا واحد له، وقيل: واحده مضبث. وسم بعيره بضبثة الأسد،  الضبثة: سمة للإبل  ، وهي حلقة لها خطوط من قدام، ومن وراء. يقال:  جمل مضبوث  ، وبه الضبثة، وتكون الضبثة في الفخذ في عرضها.  والأضباث: القبضات  ، في حديث سميط:  أوحى الله تعالى إلى داوود على نبينا وعليه أفضل الصلاة والسلام: قل للملإ من بني إسرائيل لا يدعوني والخطايا بين أضباثهم  أي في قبضاتهم، أي وهم محتقبو الأوزار محتملوها غير مقلعين عنها، ويروى بالنون، وهو مذكور في موضعه. الضبث: إلقاؤك يدك بجد فيما تعلمه، وقد ضبث به يضبث ضبثا. وضباث  كغراب: براثن الأسد  ، كالظفر للإنسان. ضباث بن نهرش  والد زيد ومنجى وعطية  وهم الرقاع سموا  الرقاع  لأنهم تلفقوا كما تلفق الرقاع، وسيأتي في ن ه ر ش، وفي ر ق ع.  والضباثية  بضم وتشديد التحية، كذا ضبطوه  :الذراع الضخمة الواسعة الشديدة  نقله الصاغاني هكذا. والذي قاله شمر: رجل ضباثي، أي شديد الضبثة، أي القبضة، وأسد ضباثي، أي شديد الضبثة، أي القبضة وقال رؤبة:
  وكم تخطت من ضباثي أضم  والضباث  ، كغراب،  والضبوث  ، كصبور، والضابث كصاحب،  والضبث، ككتف، والمضبث، كمنبر، والمضطبث  ، كل ذلك بمعنى  الأسد  ، مأخوذ من ضبث به، إذا بطش، وسمى بها الأسد لضبثه بالفريسة. ومن المجاز: تقول: ليث بأقرانه ضابث. وبأرواحهم عابث.

### Türkçe

**ضبث** ile onu **يضبث** eder, **ضبثا**: avucuyla onun üzerine kabz etti (yakaladı). N. Ve İbn es-Seyyid’in Kitâbu’l-Fark’ında: **الضبث**: kabzın en şiddetlisidir; **كاضطبث** onunla. el-Asma‘î şu beyti okudu:
  ولا بجعظار متى ما يضطبث

Ve **ضبث** falanı: onu dövdü. Ve onun üzerine **ضبث** edildi; faili anılmayanın sigası üzere. Şemmer dedi: **ضبث به**; onun üzerine kabz ettiği ve onu aldığı zaman. **ضبثه بيده**: onu yokladı. Mecazdan: **ناقة ضبوث**; o, semizliği ve zayıflığı hakkında şüphe edilen (deve)dir; bu yüzden **تضبث** eder; yani elle yoklanır. Denir: Aslan onu **بمضابثه** ile tokatladı. **المضابث**: pençeler; denildi ki: onun tekili yoktur; ve denildi ki: onun tekili **مضبث**tir. Ve devesini **بضبثة الأسد** ile dağladı; **الضبثة**: develer için bir dağdır; o, ön taraftan ve arka taraftan çizgileri olan bir halkadır. Denir: **جمل مضبوث**; onda **الضبثة** vardır. Ve **الضبثة** uylukta, enine olur. Ve **الأضباث**: kabzlar (tutuşlar); Sumayt hadîsinde: Allah Teâlâ, peygamberimiz üzerine ve onun üzerine en faziletli salât ve selâm olsun, Dâvûd’a vahyetti: İsrailoğullarından topluluğa de ki: günahlar **بين أضباثهم** iken beni çağırmasınlar; yani kabzlarında; yani onlar günah yüklerini kuşanmış, onları yüklenmiş, onlardan vazgeçmeyenler iken. Nûn ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. **الضبث**: bildiğin şeyde ciddiyetle elini atmandır; ve onunla **ضبث** etti, onu **يضبث** eder, **ضبثا**. Ve **ضباث** ( **غراب** vezninde): aslanın pençeleri; insan için tırnak gibi. **ضباث بن نهرش**: Zeyd’in, Muncî’nin ve ‘Atıyye’nin babasıdır; onlar **الرقاع**dır; **الرقاع** diye adlandırıldılar; çünkü yamalar gibi yamandılar; **ن ه ر ش**’te ve **ر ق ع**’da gelecektir. Ve **الضباثية**; **التحية**’yi zamme ile ve şeddeli (okuyarak); onu böyle ضبط ettiler: geniş, iri, şiddetli kol; es-Sâğânî onu böyle nakletti. Şemmer’in söylediği ise: **رجل ضباثي**; yani **الضبثة**’si şiddetli; yani kabz (tutuş). Ve **أسد ضباثي**; yani **الضبثة**’si şiddetli; yani kabz. Ru’be dedi:
  وكم تخطت من ضباثي أضم

Ve **الضباث** ( **غراب** vezninde), ve **الضبوث** ( **صبور** vezninde), ve **الضابث** ( **صاحب** vezninde), ve **الضبث** ( **كتف** vezninde), ve **المضبث** ( **منبر** vezninde), ve **المضطبث**; bunların hepsi **الأسد** manasındadır; **ضبث به**’den alınmıştır; o, saldırdığı zaman. Aslan, avı **لضبثه بالفريسة** sebebiyle bununla adlandırıldı. Mecazdan: dersin ki: **ليث** akranlarına karşı **ضابث**tir. Ve onların ruhlarıyla **عابث**tir.
