# ضبس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضبس

ضبست نفسه، كفرح: لقست وخبثت، نقله ابن القطاع، إلا أنه قال: ضبس الرجل: لقست نفسه. والضبس، ككتف: الشكس الشرس الخلق العسر من الرجال، كالضبيس، كأمير، وقد ضبس ضباسة. وقال أبو عدنان: الضبس في لغة قيس: الداهية، وفي لغة طييء. وهو ضبس شر، بالكسر، وضبيسه، كأمير، أي صاحبه، الأخيرة نقلها الصاغضاني. والضبيس، كأمير: الثقيل البدن والروح، ونص أبي عمرو: الضبس، بالكسر، وكذا رواه شمر، ونقله عنه الصاغاني. والضبيس: الجبان، كذا في المحكم. والضبيس: الأحمق الضعيف البدن، عن ابن الأعرابي، ونصه: الضبس، بالكسر، كذا في التهذيب، وضبطه الصاغاني هكذا، وصححه عن ابن الأعرابي أيضا. والضبس بالفتح: الإلحاح على الغريم، يقال: ضبس عليه إذا ألح. ومما يستدرك عليه: الضبس، بالفتح، البخيل، كذا في المحكم. والضبس والضبيس، ككتف وكأمير: الحريص. والضبيس: القليل الفطنة الذي لا يهتدي لحيلة. والضبس، بالكسر، لغة في الضبس، ككتف، بمعنى الخب والداهية، ومنه قول عمر للزبير رضي الله عنهما: إنه لصرس ضبس. وقال الأصمعي في أرجوزة له:
  الجار يعلو حبله ضبس شبث وقال ابن القطاع: ضبس الرجل ضباسة: قل خيره. وأحمد بن عبد الملك بن محمد الضباسي، بالضم، كان فقيها، درس بجامع عمق، بعد أخيه، ذكره ابن سمرة في تاريخ اليمن.

### Türkçe

**ضبست نفسه**، **كفرح**: iğrendi ve kötüleşti; bunu İbnü’l-Kattâ‘ nakletti; ancak o şöyle dedi: **ضبس الرجل**: nefsi iğrendi.

**والضبس**، **ككتف**: erkeklerden huysuz, sert tabiatlı, yaratılışı kaba, zor olan; **كالضبيس**، **كأمير**; ve **ضبس ضباسة**.

Ebû ‘Adnân dedi: **الضبس** Kays dilinde: felâket; ve Tayyı’ dilinde (de böyledir).

Ve o, **ضبس شر**’dir, kesre ile; ve **ضبيسه**، **كأمير**: yani onun arkadaşı; sonuncusunu es-Sâgıdânî nakletti.

**والضبيس**، **كأمير**: beden ve ruhça ağır olan; Ebû ‘Amr’un nassı: **الضبس** kesre ile; Şemmer de onu böyle rivayet etti; es-Sâgânî onu ondan nakletti.

**والضبيس**: korkak; **كذا في المحكم**.

**والضبيس**: ahmak, bedeni zayıf olan; İbnü’l-A‘râbî’den; onun nassı: **الضبس** kesre ile; **كذا في التهذيب**; es-Sâgânî onu böyle ضبط etti ve onu İbnü’l-A‘râbî’den de sahih kıldı.

**والضبس بالفتح**: borçluya ısrar etmek; denir ki: **ضبس عليه**: ısrar ettiğinde.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **الضبس** fetha ile: cimri; **كذا في المحكم**.

**والضبس والضبيس**، **ككتف وكأمير**: hırslı.

**والضبيس**: anlayışı az olan, bir hileye yol bulamayan.

**والضبس** kesre ile, **الضبس**’te bir lugattır, **ككتف**; **الخب والداهية** manasında; bundan dolayı Ömer’in ez-Zübeyr’e (Allah ikisinden de razı olsun) sözü: “Şüphesiz o, **لصرس ضبس**’tir.”

El-Asma‘î bir urcûzesinde dedi:
  **الجار يعلو حبله ضبس شبث**

İbnü’l-Kattâ‘ dedi: **ضبس الرجل ضباسة**: hayrı azaldı.

Ve Ahmed b. Abdülmelik b. Muhammed ed-Dıbâsî, damme ile, fakih idi; kardeşinden sonra Câmi‘-i ‘Umk’ta ders verdi; onu İbn Semere, **تاريخ اليمن**’de zikretti.
