# ضبع — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%B9/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D8%B9/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D8%B9.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ضبع

الضَبْعُ: العَضُدُ، والجمع أضباعٌ. وضَبَعْتُ الرجلَ: مددتُ إليه ضَبْعي للضَرب. وقال: "ولا صُلْحَ حتّى تَضْبَعونا ونَضْبَعا" أي تمدُّون أَضْباعَكُم إلينا بالسيوف، ونمدُّ أَضْباعَنا إليكم. وقال أبو عمرو: أي تَضْبَعونَ للصلح والمصافَحةِ. وأمَّا قول رؤبة:
وَما تَني أيْدٍ علينا تَضْـبَـعبما أصَبْناها وأخرى تَطْمَعُ
فإنَّه أراد تمدُّ أضْباعَها علينا بالدعاء. قال ابن السكيت: يقال قد ضَبَعوا لنا الطَريق، أي جعلوا لنا منه قِسماً، يَضْبَعونَ. قال: وضَبَعَتِ الخيلُ والإبلُ تَضْبَعُ ضَبْعاً، إذا مدَّتْ أضْباعَها في سيرها وهي أَعْضادها. والناقةُ ضابِعٌ، وضَبَّعَتْ تَضْبيعاً مثله. وقال الأصمعي: الضَّبْعُ: أنْ يهوي بحافره إلى عَضده. وكنّا في ضُبْعِ فلان، أي في كنفه وناحيته. والضَبُعُ معروفة، ولا تقل ضَبُعَةٌ، لأن الذكر ضِبْعانٌ، والجمع ضَباعينٌ والأنثى ضِبْعانَةٌ والجمع ضِبْعاناتٌ وضِباعٌ. وهذا الجمع للذكر والأنثى. والاضْطِباعُ الذي يؤمر به الطائفُ بالبيت: أن تدخل الرداء من تحت إبطك الأيمن وتردَّ طرفه على يسارك وتبدي مَنكِبك الأيمن وتغطي الأيسر. وضِبْعانٌ أَمْدَرُ، أي منتفخ الجنبين عظيم البطن، ويقال هو الذي تَتَرَّب جنْباه، كأنَّه من المدر والتراب. والضَبُعُ أيضاً: السَنةُ المجْدِبةُ. قال الشاعر:
أبا خُراشَةَ أَمَّا أنت ذا نَفَـرٍفإنَّ قَوْميَ لم تَأْكُلْهُمُ الضَبُعُ
والضَبَعُ بالتحريك والضَبَعَةُ: شِدَّة شهوة الناقة للفحل، وقد ضَبِعَتْ بالكسر تَضْبَعُ ضَبَعاً، وأضْبَعَتْ أيضاً بالألف.

### Türkçe

**الضَبْعُ**: pazu; çoğulu **أضباعٌ**. Ve **ضَبَعْتُ الرجلَ**: ona vurmak için **ضَبْعي**mi ona doğru uzattım. Ve dedi: "ولا صُلْحَ حتّى **تَضْبَعونا** ونَضْبَعا" yani kılıçlarla **أَضْباعَكُم**u bize doğru uzatırsınız, biz de **أَضْباعَنا**yı size doğru uzatırız. Ebû Amr dedi: yani sulh ve musâfaha için **تَضْبَعونَ**. Rü’be’nin sözüne gelince:
وَما تَني أيْدٍ علينا تَضْـبَـعبما أصَبْناها وأخرى تَطْمَعُ
şüphesiz o, dua ile **أضْباعَها**nı bize doğru uzatır demek istedi. İbnü’s-Sikkît dedi: denilir ki **ضَبَعوا** لنا **الطَريق**; yani ondan bize bir kısım yaptılar; **يَضْبَعونَ**. Dedi: ve atlar ve develer **ضَبَعَتِ**; **تَضْبَعُ** **ضَبْعاً**, yürüyüşlerinde **أضْباعَها**nı uzattıkları zaman; o da onların **أَعْضادها**sıdır. Ve dişi deve **ضابِعٌ**dur; ve **ضَبَّعَتْ** **تَضْبيعاً**; onun benzeri. Asma‘î dedi: **الضَّبْعُ**: toynağıyla pazusuna doğru düşmesidir. Ve biz falanın **ضُبْعِ**indeydik; yani onun himayesinde ve tarafındaydık. Ve **الضَبُعُ** bilinir; **ضَبُعَةٌ** deme; çünkü erkeği **ضِبْعانٌ**, çoğulu **ضَباعينٌ**; dişisi **ضِبْعانَةٌ**, çoğulu **ضِبْعاناتٌ** ve **ضِباعٌ**. Bu çoğul erkek ve dişi içindir. Ve Beyt’i tavaf edenin emrolunduğu **الاضْطِباعُ**: ridâyı sağ koltuk altından içeri sokman, ucunu solunun üzerine geri çevirmen, sağ omzunu açığa çıkarman ve solu örtmendir. Ve **ضِبْعانٌ** **أَمْدَرُ**: yani iki yanı şişkin, karnı büyük; ve denilir ki o, iki yanı topraklanan kimsedir; sanki kerpiç ve topraktandır. Ve **الضَبُعُ** ayrıca: kıtlık yılıdır. Şair dedi:
أبا خُراشَةَ أَمَّا أنت ذا نَفَـرٍفإنَّ قَوْميَ لم تَأْكُلْهُمُ الضَبُعُ
Ve harekeli olarak **الضَبَعُ** ve **الضَبَعَةُ**: dişi devenin erkeğe şehvetinin şiddetidir; ve kesre ile **ضَبِعَتْ**; **تَضْبَعُ** **ضَبَعاً**; ve elif ile de **أضْبَعَتْ**.
