# ضبن (ض-ب-ن) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D9%86

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ب - ن
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد والنون والباء معهما
ن ض ب، ن ب ض، ض ب ن مستعملات
نضب:
نَضَبَ الماءُ ينضُبُ نُضُوباً اذا ذَهَب في الأرض.
ونَضَبَ الدَّبَرُ اذا اشتَدَّ أثَرُه في الظَّهْر.
ونَضَبَتِ المَفازةُ اذا بَعُدَتْ، وخَرُقٌ ناضِبٌ: بعيد.
وأَنْضَبْتُ القَوسَ والوَتَرَ: لغةٌ في أَنْبَضْتُ، قال العجاج: تُرِنُّ إِرناناً اذا ما أنْضَبَا وهو أن تمُدَّ الوَتَرَ ثم تُرسِلُه.
وتَنْضُبُ اسمُ شَجَرٍ.
نبض:
الإنباضُ في ذِكر الوَتَر أجوَدُ، وكذلك القَوسُ، قال مْهَلْهِل:
أَنْبَضُوا مَعْجِسَ القِسِيِّ وأبْرَقْ		نا كما تُوعِدُ الفُحُوُل الفُحُولا
والعِرْقُ ينبِضُ نَبَضاناً أي يتحرَّك، ورُبَّما أَنْبَضَتْه الحُمَّى والوَجَعُ.
ومَنْبِض القلبِ: حيثُ تَراهُ يَنْبِضُ، وحيثُ تجِدُ هَمْسَ نَبَضانِه.
والنابِضُ اسم للغضب.
والمَنابِضُ: المَنادفِ في بعض الشعر، الواحدُ مِنْبَض مثلُ مِحْبَض، وأنشد:
لُغامٌ على الخَيْشومِ بعدَ هِبـابـهِ		كمَحْلوُجِ عُطْبٍ طَيَّرتَهُ المنابِض
والبَرق يَنْبِضُ أي يلمَعُ لَمَعاناً خفيفاً.
ضبن:
الضِّبْن: ما بين الإبْط والكَشْحِ.
وتقول: اضْطَبَنْتُ شيئاً أي حَمَلْتُه في ضِبني، ورُبَّما أخَذَه بيَدٍ فرَفَعَه الى فُوَيقِ سُرَّتِه فقال: أَضْطِبنُه أيضاً، فأوَّلُه الإبْطُ، ثم الحَضْنُ وأنشد:
لما تَفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَـتِـهِ		آواه في ضِبْنِ مَضبُوٍّ به نَصَبُ
والضِّبنةُ: أهلُ الرجلِ لانّه يَضْطَبِنُها في كَنَفِه، وقيلَ: يُعانِقُها.
والضَّوْبانُ: الجَمَلُ المُسِنُّ، قال:
فقَرَّبْتُ ضَوْباناً قد اخضَرَّ نـابُـه		فلا ناضحي وانٍ ولا الغَرْبُ شَوَّلا
أي قلَّ فيه الماءُ فانْضَمَّ، ومنهم من يَرفع ضُوباناً.

##### Türkçe

باب **الضاد** و**النون** و**الباء** معهما
**ن ض ب**، **ن ب ض**، **ض ب ن** kullanımdadırlar.

**نضب**:
Su **نَضَبَ** eder, **ينضُبُ** (eder), **نُضُوباً** (olarak); yerin içine gittiği zaman.
Ve **الدَّبَرُ** **نَضَبَ** eder; **الظَّهْر**deki izi şiddetlendiği zaman.
Ve **المَفازةُ** **نَضَبَتِ**; uzaklaştığı zaman; ve **خَرُقٌ ناضِبٌ**: uzak.
Ve ben yayı ve kirişi **أَنْضَبْتُ**: **أَنْبَضْتُ** hakkında bir dildir; **العجاج** dedi:
تُرِنُّ إِرناناً اذا ما أنْضَبَا وهو أن تمُدَّ الوَتَرَ ثم تُرسِلُه.
Ve **تَنْضُبُ** bir ağaç adıdır.

**نبض**:
Kirişin zikrinde **الإنباضُ** daha iyidir; ve aynı şekilde yay; **مْهَلْهِل** dedi:
أَنْبَضُوا مَعْجِسَ القِسِيِّ وأبْرَقْ		نا كما تُوعِدُ الفُحُوُل الفُحُولا
Ve damar **ينبِضُ** **نَبَضاناً** (olarak), yani hareket eder; ve belki de hummâ ve ağrı onu **أَنْبَضَتْ**.
Ve kalbin **مَنْبِض**i: onu **يَنْبِضُ** ederken gördüğün yer ve **نَبَضانِه**nin fısıltısını bulduğun yer.
Ve **النابِضُ** öfkenin adıdır.
Ve **المَنابِضُ**: bazı şiirde **المَنادفِ**; teki **مِنْبَض**; **مِحْبَض** gibi; ve okudu:
لُغامٌ على الخَيْشومِ بعدَ هِبـابـهِ		كمَحْلوُجِ عُطْبٍ طَيَّرتَهُ المنابِض
Ve şimşek **يَنْبِضُ**, yani hafif bir parıltı ile parlar.

**ضبن**:
**الضِّبْن**: koltuk altı ile **الكَشْحِ** arası.
Ve dersin ki: bir şeyi **اضْطَبَنْتُ**, yani onu **ضِبني**mde taşıdım; ve belki onu bir elle aldı da onu göbeğinin biraz üstüne kaldırdı, sonra: onu **أَضْطِبنُه** de dedi; böylece onun evveli koltuk altıdır, sonra kucaktır; ve okudu:
لما تَفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَـتِـهِ		آواه في ضِبْنِ مَضبُوٍّ به نَصَبُ
Ve **الضِّبنةُ**: adamın ehli; çünkü onu kendi himayesinde **يَضْطَبِنُ**; ve denildi ki: ona sarılır.
Ve **الضَّوْبانُ**: yaşlı deve; dedi ki:
فقَرَّبْتُ ضَوْباناً قد اخضَرَّ نـابُـه		فلا ناضحي وانٍ ولا الغَرْبُ شَوَّلا
Yani onda su azaldı da büzüldü; ve onlardan kimi **ضُوباناً**ı ref eder.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِبنُ بالكسر: ما بين الإبط والكشح. وأوَّلُ الحَمْلِ الأبْط، ثم الضَبْنُ، ثم الحضنُ. وأضْبَنْتُ الشيء: جعلته في ضِبني. وضُبنةُ الرجل أيضاً: عيالُه، وكذلك الضَبِنَةُ بفتح الضاد وكسر الباء. ومكان ضَبِنٌ: أي ضيّق. والمَضْبُونُ: الزَمِن.

##### Türkçe

**الضِبنُ** (kesre ile): koltuk altı ile böğür arası. Ve **الحَمْلِ**’in ilki **الأبْط**’tır, sonra **الضَبْنُ**, sonra **الحضنُ**. Ve **أضْبَنْتُ الشيء**: onu **ضِبني**’me koydum. Ve erkeğin **ضُبنةُ**’si de: onun bakmakla yükümlü olduklarıdır; yine **الضَبِنَةُ** (ضاد’ın fethası ve باء’nın kesresi ile) de böyledir. Ve **ضَبِنٌ** bir yer: yani dar. Ve **المَضْبُونُ**: kronik hasta.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ض ن ب
نضب ، نبض ، ضبن : مستعملة .
نضب : الليث : نضَب الماءُ يَنضُب نُضُوباً : إذا ذَهب في الأرض .
ونَضَب الدَّبَرُ : إذا اشتَدّ أثَرُهُ في الظَّهر : ونَضَبتِ المفازةُ : إذا بَعُدَتْ .
أبو عُبَيد عن الأصمعيّ : الناضبُ : البعيدُ ، ومنه قيل للماء إذا ذَهَبَ : نَضَب ، أي : بَعُدَ .
وقال أبو زيد : إنّ فُلاناً لنَاضِبُ الخَيْر ، أي : قليلُ الخير ، وقد نَضَب خيرُه نُضوباً ، وأنشد :
إذا رَأَيْن غَفْلةً من راقِبِ
يُومِين بالأعْيُنِ والحَواجِبِ
إيماءَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ
أبو عُبيد : ومن الأشجار التَّنَضُبُ ، واحدتُها تَنْضُبَته .
قلتُ : هي شجرة ضَخْمةُ يقطَع منها العَمَد للأَخْبِية .
وقال شَمِر : نَضَّبَتِ الناقَةُ ، وتَنْضِيبُها : قِلَّةُ لَبَنِها ، وطولُ فُواقِها وبِطَاءُ دِرَّتِها .
نبض : أبو عبيد عن أبي عمرو : أنْبَضْتُ القوسَ وأنضَبْتُها : إذا جذبتَ وتَرَها لتُصوِّت .
قلت : وهذا من المقلوب .
وقال الليث : نبضَ العِرْقُ يَنبِضُ نَبَضاناً ، وهو تحرُّكُه ؛ وربما أنبضَتْه الحُمَّى وغيرُها من الأمْراض .
ومَنْبِضُ القَلْب : حيث تراه يَنبِض ، وحيث تجد هَمْسَ نَبضاتِه .
قال : والنابض : اسم للغَضَب .
وقال النابغة في إنباض القِسِيّ :
أنْبَضوا مَعْجِس القِسِيِّ وأَبرَقْ
نا كما تُوعِد الفُحولُ الفُحُولا
أبو عبيد عن الأحمر : ما له حَبَضٌ ولا نَبَض ، أي : ما يتحرّك .
وقال الأصمعي : النَّبْضُ : التحرّك ، ولا أعرف الحَبَض .
وقال الليث : المَنَابض : المنادف ، وهي المحابض ، وأنشد :
لُغامٌ على الخَيْشُوم بعد هِبابه
كمحلوجِ عُطْبٍ طيّرته المنابضُ
قال : والواحد منها مِنْبَض ومِحْبَض .
ضبن : قال الليث : الضِّبْنُ : ما تحت الإبْطِ والكَشْح .
وتقول : اضْطَبنْتُ شيئاً ، أي : حَمَلْتُه في ضِبْنِي ، ورُبَّما أَخذَه بيد فرفعه إلى فُوَيْق سُرّته . قال : فأوّلُه الإبْط ، ثم الضَّبْن ، ثم الحَضْنُ ، وأنشد :
لمّا تَغَلَّق عنه قَيْضُ بَيْضَتِه
آوَاه في ضِبْنِ مَطْنِيَ به نَصَبُ
ثعلب عن ابن الأعرابي : ضُبْنَةُ الرَّجُل وضَبْنَتُه وضَبِنَته : خاصَّتُه وبطانَته وزافِرَتُه ، وكذلك ظاهِرَتُه وظِهَارَتُه .
وقال غيره : ضِبْنةُ الرجل : عِيالُه .
وقال اللِّحياني : يقال : ضَبَنْتَ عنّا الهَدِيَّة ، أو ما كان من معروف ، نَضْبِن ضَبْناً ، قال : وقال الأصمعي : ضَبَنَتْ تَضْبِنُ ضَبْناً وخَضَنَتْ تخضِن خَضْناً كلُّه بمعنى واحد : إذا كفَفْتَ وصَرَفْتَ .
عن الفراء قال : نحن في ضبينه وفي حريمه وظله وذمته وخضارته وحضره وذراه وحشاه وكنفه ، كله بمعنى واحد .
وفي ( النَّوَادر ) : ماءٌ ضَبْنٌ ومَضْبونٌ ، ولَزْنٌ ومَلْزُون ، ولَزِنٌ وضَبِنٌ : إذا كان مَشْفُوهاً كثير الورد لا فَضْلَ فيه .
وقال الليث : الضَّوْبانُ : الحَمَل المُسِنّ القوِيُّ . ومنهم من يقول : ضُوْبان ، بضمّ الضاد .
وقال الشاعر :
تقَرّبْتُ ضُوباناً قد اخضرّ نابُه
فلا ناضِحِي وانٍ ولا القَرْبُ شَوّلا
قلت : من قال : ضَوْباناً ، احتَمَل أن تكون النون لامَ الفِعل ، ويكون على مثال فَوْعال ، ومن جعله فُعْلاناً جعله من ضابَ يَضُوب .

##### Türkçe

ض ن ب
**نضب** , **نبض** , **ضبن** : kullanımdadır.

**نضب** : el-Leys: **نضَب الماءُ يَنضُب نُضُوباً** : su, yere gidip (çekilip) kaybolduğu zaman.
Ve **نَضَب الدَّبَرُ** : izi sırtta şiddetlendiği zaman; ve **نَضَبتِ المفازةُ** : uzaklaştığı zaman.
Ebû Ubeyd, el-Asmaî’den: **الناضبُ** : uzak olan; bundan dolayı su gidip (çekilip) kaybolduğu zaman ona **نَضَب** denildi; yani: uzaklaştı.
Ebû Zeyd dedi: Şüphesiz falan kimse **لنَاضِبُ الخَيْر**’dir; yani: hayrı azdır; ve hayrı **نُضوباً** **نَضَب** etmiştir. Ve şu beyiti okudu:
إذا رَأَيْن غَفْلةً من راقِبِ
يُومِين بالأعْيُنِ والحَواجِبِ
إيماءَ بَرْقٍ في عَماءٍ ناضِبِ

Ebû Ubeyd: Ağaçlardan **التَّنَضُبُ** da vardır; onun teki **تَنْضُبَته**’dir.
Dedim: O, büyük bir ağaçtır; ondan çadırlar için direkler kesilir.
Şemir dedi: **نَضَّبَتِ الناقَةُ**; ve onun **تَنْضِيبُها**’sı: sütünün azlığı, sağım aralığının uzunluğu ve sütünün akışının yavaşlığıdır.

**نبض** : Ebû Ubeyd, Ebû Amr’dan: **أنْبَضْتُ القوسَ** ve **أنضَبْتُها**: telini ses çıkarsın diye çektiğin zaman.
Dedim: Bu, ters çevrilmiş (kalb) olandandır.
El-Leys dedi: **نبضَ العِرْقُ يَنبِضُ نَبَضاناً**; bu, onun hareket etmesidir; bazen de humma ve hastalıklardan başkası onu **أنبضَتْه** (attırır).
Ve **مَنْبِضُ القَلْب**: onun attığını gördüğün yer ve onun atışlarının fısıltısını bulduğun yer.
Dedi: **النابض**: öfkenin adıdır.
En-Nâbiga, yayları attırma hakkında dedi:
أنْبَضوا مَعْجِس القِسِيِّ وأَبرَقْ
نا كما تُوعِد الفُحولُ الفُحُولا

Ebû Ubeyd, el-Ahmer’den: Onun ne **حَبَضٌ**’ı vardır ne de **نَبَض**’ı; yani: hareket etmez.
El-Asmaî dedi: **النَّبْضُ**: hareket etmektir; **الحَبَض**’ı bilmiyorum.
El-Leys dedi: **المَنَابض**: **المنادف**’dir; onlar **المحابض**’dır. Ve şu beyiti okudu:
لُغامٌ على الخَيْشُوم بعد هِبابه
كمحلوجِ عُطْبٍ طيّرته المنابضُ
Dedi: Bunların teki **مِنْبَض** ve **مِحْبَض**’dır.

**ضبن** : el-Leys dedi: **الضِّبْنُ**: koltuk altı ile böğür arasının alt tarafıdır.
Ve dersin ki: **اضْطَبنْتُ شيئاً**; yani: onu **ضِبْنِي**’mde taşıdım; bazen onu eliyle alır da göbeğinin biraz üstüne kadar kaldırır. Dedi: Onun ilki koltuk altıdır; sonra **الضَّبْن**; sonra **الحَضْنُ**. Ve şu beyiti okudu:
لمّا تَغَلَّق عنه قَيْضُ بَيْضَتِه
آوَاه في ضِبْنِ مَطْنِيَ به نَصَبُ

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: **ضُبْنَةُ الرَّجُل** ve **ضَبْنَتُه** ve **ضَبِنَته**: onun hasları, iç çevresi ve yakınlarıdır; aynı şekilde **ظاهِرَتُه** ve **ظِهَارَتُه** de böyledir.
Başkası dedi: **ضِبْنةُ الرجل**: onun ailesidir.
El-Lihyânî dedi: Şöyle denir: **ضَبَنْتَ عنّا الهَدِيَّة** yahut iyilikten olan şeyi; **نَضْبِن ضَبْناً**. Dedi: El-Asmaî dedi: **ضَبَنَتْ تَضْبِنُ ضَبْناً** ve **خَضَنَتْ تخضِن خَضْناً**; hepsi tek bir mânâdadır: engellediğin ve çevirdiğin zaman.
El-Ferrâ’dan: Dedi ki: Biz onun **ضبينه**’sinde, **حريمه**’nde, gölgesinde, zimmetinde, yeşilliğinde, huzurunda, zirvesinde, iç kısmında ve kenarında bulunuruz; hepsi tek bir mânâdadır.
Ve ( **النَّوَادر** )’de: **ماءٌ ضَبْنٌ** ve **مَضْبونٌ**; ve **لَزْنٌ** ve **مَلْزُون**; ve **لَزِنٌ** ve **ضَبِنٌ**: şifalı, çokça gidilip gelinen, onda fazlalık bulunmayan olduğu zaman.
El-Leys dedi: **الضَّوْبانُ**: yaşlı, güçlü kuzu/koçtur. Onlardan kimi de **ضُوْبان** der; **الضاد**’ı ötreli yaparak.
Şair dedi:
تقَرّبْتُ ضُوباناً قد اخضرّ نابُه
فلا ناضِحِي وانٍ ولا القَرْبُ شَوّلا

Dedim: **ضَوْباناً** diyen kimse, **النون**’un fiilin lâm’ı olmasını ihtimal edebilir; ve **فَوْعال** vezni üzere olur. Onu **فُعْلاناً** yapan ise onu **ضابَ يَضُوب**’dan yapmıştır.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الضاد والباء وما يثلثهما )
(ضبث) الضاد والباء والثاء أصل صحيحٌ يدلُّ على قَبْض. يقال ضبث إِذا قبض على الشَّيء. ويقال ناقةٌ ضَبُوث: يُشَكُّ في سِمَنِها، فتُضْبَث بالأيدي. ويقولون: ضُبِثَ، أي ضُرِبَ. وهو قريب مما ذكرناه.
(ضبح) الضاد والباء والحاء أصلانِ صحيحان: أحدهما صوتٌ، والآخَرُ تغيُّرُ لون من فعلِ نار.
فالأَوَّل قولُهم: ضَبَحَ الثّعلبُ يَضْبَح ضَبْحاً. وصَوْتُهُ الضُّبَاح، وهو ضابح. قال:
دعوتُ ربِّي وهو لا يُخَيِّبُ *** بأنَّ فيها ضابحاً ثعَيلِب
فأمَّا قولُه تعالى: ﴿وَالعَادِيَاتِ ضَبْحاً﴾  [العاديات 1]. فيقال هو صوتُ أنفاسها، وهذا أقيَسُ، ويقال: بل هو عَدْوٌ فوق التَّقْريب. وهو في الأصل ضَبَع، وذلك أنْ يَمُدّ ضَبْعَيْهِ،  حتى لا يجدَ مَزِيداً. وإن كان كذا فهو من الإِبدال.
وأمَّا الأصل الثاني فالضَّبْح: إحراقُ أعالي العُود بالنار. والضِّبْح: الرَّماد. والحجارة المضبوحة هي قَدَّاحة النّار، التي كأنها محترقة. قال:
* والمرْوَ ذَا القَدَّاحِ مضبوحَ الفِلَق([1]) *
ويقال الانضباح تغيُّرُ اللون إلى السواد.
(ضبد)  الضاد والباء والدال ليس بشيء، وإن كان ما ذكره ابنُ دريد صحيحاً، من أن الضَّبَد الضَّمَد. فهو من باب الإِبدال. قال: يقال أَضْبَدْتُه، إِذا أنت أغضبْتَه([2]).
(ضبر) الضاد والباء والراء أصلٌ صحيحٌ واحدٌ يدل على جمعٍ وقُوّةٍ. يقال ضَبرَ الشَّيءَ: جَمَعه، وضَبَر الفرسُ قوائِمَه، إذا جَمَعَها ليَثِب. وفرسٌ ضِبِرٌّ من ذلك. وإضبارة الكُتُب([3]) من ذلك. واشتقاق ضَبَارَة منه، وهو أبو عامر بن ضَبَارة. وناقةٌ *مضبَّرةٌ ومضبورةُ الخَلْق، أي شديدة. وقال في صفة فرس:
مُضَبَّرٌ خَلْقها تضبيراً *** ينشقُّ عن وجهها السَّبيبُ([4])والضَّبْر : الجماعة. قال الهُذَليّ:
* ضَبْرٌ لباسُهم القَتير مؤلَّبُ([5]) *
وأمَّا الرُّمّانُ الجبليّ فيقال إنَّهم يسمونه الضَّبْر. وقد قلنا إنَّ النباتَ والأماكنَ لا تكادُ تنقاس.
(ضبس) الضاد والباء والسين أُصَيلٌ إنْ صَحَّ فليس إلاَّ في شيءٍ مذمومٍ غير محمود. قال الخليل: الضَّبِيس: الحريص، والضَّبِيس: القليل الفِطنة لا يهتدي لشيء. ويقال الضَّبِيس الجَبان.
(ضبز) الضاد والباء والزاء. يقولون الضَّبْز: شدّة اللَّحظ ولا معنَى لهذا.
(ضبط) الضاد والباء والطاء أصلٌ صحيحٌ. ضَبَطَ الشَّيء ضَبْطاً. والأضبط: الذي يَعمل بيديه جميعاً. ويقال ناقةٌ ضبطاء. قال:
عُذافرة ضَبْطاء تَخْدِي كأنَّها *** فَنِيقٌ غَدَا يَحوي السَّوامَ السَّوارحا([6])
وفي الحديث: "أنَّه سُئِل عن الأضبط".
(ضبع) الضاد والباء والعين أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على معانٍ ثلاثة: أحدها جنسٌ من الحيوان، والآخر عضو من أعضاء الإنسان، والثالث صِفة من صِفة النُّوق.
فالأوَّل الضَّبُع، وهي معروفة، والذكر ضِبْعان، وفي الحديث: "فإذا هو بِضبْعانٍ أَمْدَر([7])"، ثم يستعار ذلك فيُشبَّه السنةُ المجدِبة به، فيقال لها الضَّبُع. وجاء رجلٌ فقال: "يا رسولَ الله، أكلَتْنَا الضَّبُع"، أراد السَّنةَ التي تسميها العرب الضَّبُع؛ كأنَّها تأكلهم كما تأكل الضَّبُعُ. قال:
أبا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نَفَرٍ  *** فإنّ قوميَ لم تأكُلْهم الضَّبعُ([8])وأمَّا العُضو فضَبْع اليد، واشتقاقها من ضَبْع اليد وهو المدّ. والعرب تقول: ضَبَعتِ الناقة وضَبَّعت تضبيعاً، كأنَّها تمدُّ ضَبْعَيها. قال أَبُو عُبيد: الضَّابِع: التي ترفع ضَبْعَها في سيرها.
ومما يشتقُّ من هذا: الاضطباع بالثَّوب: أن يُدْخِل الثَّوبَ من تحت يده اليمنى فيلقيَه على مَنكِبه الأيسر. ومنه الضِّباع، وهو رفع اليدين في الدُّعاء. قال رؤبة:
* وما تَنِي أيدٍ علَينا تَضَبعُ([9]) *
أي تمد أضباعَها بالدُّعاء. قال ابن السّكّيت: ضَبَعُوا لنا من الطَّريق، إِذا جعلوا لنا قسماً، يَضْبَعون ضَبْعا. كأنَّه أراد أنَّهم يقدِّرونه فيمدُّون أضباعَهم به. وضَبَعت الخيلُ والإِبلُ، إِذا مدَّت أضباعَها في عَدْوِها، وهي أعضادُها([10]). وقول القائل([11]):
* ولا صُلحَ حتَّى تضبعونا ونَضْبَعا ([12]) *
أي تمدُّون أضباعَكم إلينا بالسّيوف ونمدّ أضْبَاعَنا بها إليكم. قال أبو عمرو: ضَبَعَ القومُ للصُّلْحِ، إِذا مالوا بأضباعهم نحوه. وحَكى قومٌ: كنَّا في ضَبْعِ فلانٍ، أي كَنَفِهِ. وهو ذاك المعنى؛ لأنَّ الكَنَفين جناحا الإنسان، وجناحاه ضَبْعاه. [وَضَبَعت الناقةُ تضبع ضَبْعاً وضَبَعةً([13])]، إِذا أرادت الفحل.
(ضبن) الضاد والباء والنون أصلٌ صحيحٌ، وهو عُضوٌ من الأعضاء. فالضَّبْن: ما بين الإبط والكَشْح. يقال أَضطبنته: جعلته في ضِبْني. والضبْنَة([14]): أهل الرّجُل، يضطبِنها. وناسٌ يقولون: المضبون الزَّمِن، وهو عندي من قلب الميم. ومكان ضَبْنٌ : ضيّق. وهذه الكلمةٌ من الباب الأوّل.
(ضبأ) الضاد والباء والهمزة أصلٌ واحدٌ صحيح، وهو قريبٌ من الاستخفاء وما شاكلَه، من سُكُوتٍ ومِثلِه. قال أبو زيد: أَضْبأَ الرجُل على الشَّيء إِضْباءً، إِذا سَكَتَ عليه، وهو مُضْبِئٌ عليه. وقد أَضْبَأَ على داهية. وضَبَأْت: استخفَيت. ويقال في هذا إِنّما هو أَضْبَى غير مهموز، والأوّل أجود.
قال أبو سعيد: ضبأ يضبَأُ ضَبْأً، إِذا لصِق بالأرض، والمَضْبَأ: الذي يُضْبَأ فيه، أي يختفي. قال الكميت:
* إِذا علا سِطَةَ المضبَأَيْن([15]) *
وسمِّيَ الرَّجُل ضابئاً لذلك. ويقال ضَبَأْتُ إليه، أي لجأت([16]). والضابِئ: الرَّماد([17])، سمِّيَ بذلِكَ لأنَّهُ يَضْبَأُ، كأنَّهُ يَستخفي.
وإِذا ليّنت الهمزةَ تغيَّر المعنى، ويكون من صفات النَّار؛ يقال: ضَبَتْه النَّار، إذا شَوته، تَضْبُوه ضَبْوا. والمَضْباة: خُبز المَلَّة([18]). والله أعلم بالصَّواب.
---------------------ـ
([1]) لرؤبة بن العجاج. وقبله في ديوانه 106 واللسان (ضبح):
* يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *
([2]) في الجمهرة (1: 244): "ضبدت الرَّجل تضبيداً: ذكرته بما يغضبه". ومثله في القاموس. وفي اللسان: "ضبدته" مخفف الباء.
([3]) في الأصل: "الكب"، صوابه في اللسان.
([4]) البيت لعبيد بن الأبرص، من بائيته المشهورة، انظر ديوانه 9 وشرح التبريزي للمعلقات 310.
([5]) لساعدة بن جؤية الهذلي في ديوان الهذليين: (1: 185)، واللسان (ضبر). وصدره:  * بينا هم يوماً كذلك راعهم *.
([6]) لمعن بن أوس المزني في اللسان (ضبط). وكلمة (غذا) ساقطة من الأصل.
([7]) الأمدر: الذي في جسده لمع من سلحه. ويقال لون له.
([8]) لعباس بن مرداس، كما في اللسان (ضبع). وهو من شواهد النحويين لحذف "كان" بعد أن وتعويض "ما" عنها.
([9]) ديوان رؤبة 177 واللسان (ضبع).
([10]) في الأصل: "وفي أعضادها"، صوابه في المجمل واللسان.
([11]) هو عمرو بن شأس، كما في اللسان (ضبع) والخزانة (3: 599).
([12]) صدره:  * نذود الملوك عنكم وتذودنا *
([13]) التكملة من المجمل.
([14]) بتثليث الضاد ، وكفرحة، كما في القاموس.
([15]) استشهد في المجمل بكلمتي "سطة المضبأين" فقط.
([16]) في الأصل "الجأت"، صوابه في المجمل.
([17]) في الأصل: "الرماة"، صوابه في المجمل واللسان.
([18]) في اللسان : "وبعض أهل اليمن يسمون خبزة الملة مضباة من هذا، قال ابن سيده: ولا أدري كيف ذلك، إلا أن تسمّى باسم الموضع"

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** و**الباء** وما يثلثهما )
(**ضبث**) **الضاد** ve**الباء** ve**الثاء** sahih bir asıldır; bir قبض’e delâlet eder. **ضبث** denir: bir şeye قبض ettiği zaman. Ve **ناقةٌ ضَبُوث** denir: onun semizliğinde şüphe edilir; böylece ellerle **تُضْبَث** edilir. Ve derler ki: **ضُبِثَ**; yani **ضُرِبَ**. O, zikrettiğimize yakındır.
(**ضبح**) **الضاد** ve**الباء** ve**الحاء** iki sahih asıldır: birisi ses, diğeri ateş fiilinden bir renk değişmesidir.
Birincisi onların sözü: **ضَبَحَ** tilki, **يَضْبَح** **ضَبْحاً**. Onun sesi **الضُّبَاح**’tır; o **ضابح**’tır. Dedi ki:
دعوتُ ربِّي وهو لا يُخَيِّبُ *** بأنَّ فيها ضابحاً ثعَيلِب
أما Yüce Allah’ın sözü: ﴿وَالعَادِيَاتِ ضَبْحاً﴾  [العاديات 1]. Denir ki: o, nefeslerinin sesidir; bu daha kıyasîdir. Ve denir ki: bilakis o, **التَّقْريب**’in üstünde bir koşudur. Ve o aslında **ضَبَع**’dır; bu da, iki **ضَبْع**’ını uzatmasıdır; ta ki bir ziyade bulamasın. Eğer böyle ise, o **الإِبدال**’dendir.
İkinci asla gelince: **الضَّبْح**: odunun üst kısımlarını ateşle yakmaktır. **الضِّبْح**: küldür. **الحجارة المضبوحة** ateşin çakmak taşıdır; sanki yanmış gibidir. Dedi ki:
* والمرْوَ ذَا القَدَّاحِ مضبوحَ الفِلَق([1]) *
Ve denir: **الانضباح** rengin siyahlığa değişmesidir.
(**ضبد**)  **الضاد** ve**الباء** ve**الدال** bir şey değildir; eğer İbn Düreyd’in zikrettiği doğru ise, **الضَّبَد**’in **الضَّمَد** olması bakımından; o, **الإِبدال** بابındandır. Dedi ki: **أَضْبَدْتُه** denir; yani sen onu öfkelendirdiğin zaman([2]).
(**ضبر**) **الضاد** ve**الباء** ve**الراء** tek bir sahih asıldır; bir جمع ve bir kuvvete delâlet eder. **ضَبرَ** şeyi: onu topladı. Ve **ضَبَر** at, ayaklarını; onları sıçramak için topladığı zaman. Ve bundan **فرسٌ ضِبِرٌّ**. Ve **إضبارة الكُتُب**([3]) bundan. Ve ondan **ضَبَارَة**’nın iştikakı; o da **ضَبَارَة**’nin oğlu Ebû Âmir’dir. Ve **ناقةٌ مضبَّرةٌ** ve **مضبورةُ الخَلْق**; yani şiddetli. Bir atın sıfatında dedi ki:
مُضَبَّرٌ خَلْقها تضبيراً *** ينشقُّ عن وجهها السَّبيبُ([4])Ve **الضَّبْر**: الجماعة. Hüzeli dedi ki:
* ضَبْرٌ لباسُهم القَتير مؤلَّبُ([5]) *
أما dağ narına gelince, denir ki: onlar onu **الضَّبْر** diye adlandırırlar. Biz demiştik ki: bitkiler ve mekânlar neredeyse kıyas edilmez.
(**ضبس**) **الضاد** ve**الباء** ve**السين**—eğer sahihse—küçük bir asıldır; ancak övülmeyen, zemmedilmiş bir şeydedir. Halîl dedi ki: **الضَّبِيس**: hırslı. Ve **الضَّبِيس**: az anlayışlı; hiçbir şeye yol bulamaz. Ve denir: **الضَّبِيس** korkaktır.
(**ضبز**) **الضاد** ve**الباء** ve**الزاء**. Derler ki: **الضَّبْز** bakışın şiddetidir; bunun için bir anlam yoktur.
(**ضبط**) **الضاد** ve**الباء** ve**الطاء** sahih bir asıldır. **ضَبَطَ** şeyi **ضَبْطاً**. **الأضبط**: iki eliyle birden iş yapan kimsedir. Ve denir: **ناقةٌ ضبطاء**. Dedi ki:
عُذافرة ضَبْطاء تَخْدِي كأنَّها *** فَنِيقٌ غَدَا يَحوي السَّوامَ السَّوارحا([6])
Ve hadiste: “**أنَّه سُئِل عن الأضبط**”.
(**ضبع**) **الضاد** ve**الباء** ve**العين** sahih bir asıldır; üç manaya delâlet eder: birincisi bir hayvan cinsi, ikincisi insanın uzuvlarından bir uzuv, üçüncüsü de develerin sıfatlarından bir sıfattır.
Birincisi **الضَّبُع**’dır; o bilinir. Erkeği **ضِبْعان**’dır. Hadiste: “**فإذا هو بِضبْعانٍ أَمْدَر**([7])”. Sonra bu ödünç alınır; kıtlık yılı ona benzetilir; ona **الضَّبُع** denir. Bir adam geldi de dedi ki: “يا رسولَ الله، أكلَتْنَا **الضَّبُع**”; Arapların **الضَّبُع** diye adlandırdığı yılı kastetti; sanki o onları yiyor, tıpkı **الضَّبُع**’ın yemesi gibi. Dedi ki:
أبا خُراشةَ أمّا أنتَ ذا نَفَرٍ  *** فإنّ قوميَ لم تأكُلْهم الضَّبعُ([8])أما uzva gelince: elin **ضَبْع**’ı. Onun iştikakı, elin **ضَبْع**’ından gelir; o da uzatmadır. Araplar der ki: **ضَبَعتِ الناقة** ve **ضَبَّعت** **تضبيعاً**; sanki iki **ضَبْع**’ını uzatır. Ebû Ubeyd dedi ki: **الضَّابِع**: yürüyüşünde **ضَبْع**’ını kaldıran.
Bundan iştikak olunanlardandır: elbiseyle **الاضطباع**: elbiseyi sağ elinin altından sokup onu sol omzunun üzerine atmasıdır. Ondandır **الضِّباع**; o da duada iki eli kaldırmaktır. Ru’be dedi ki:
* وما تَنِي أيدٍ علَينا تَضَبعُ([9]) *
Yani duayla **أضباع**’larını uzatır. İbnü’s-Sikkît dedi ki: **ضَبَعُوا** لنا من الطريق; yani bize bir pay yaptıkları zaman; **يَضْبَعون** **ضَبْعا**. Sanki o, onların onu takdir ettiklerini, böylece onunla **أضباع**’larını uzattıklarını kastetti. Ve **ضَبَعت** atlar ve develer; yani koşularında **أضباع**’larını uzattıkları zaman; o da onların **أعضاد**’ıdır([10]). Söyleyenin sözü([11]):
* ولا صُلحَ حتَّى تضبعونا ونَضْبَعا ([12]) *
Yani siz kılıçlarla bize doğru **أضباع**’larınızı uzatırsınız; biz de onlarla size doğru **أضْبَاع**’larımızı uzatırız. Ebû Amr dedi ki: **ضَبَعَ** kavim sulha; yani **أضباع**’larıyla ona doğru meylettikleri zaman. Bir topluluk rivayet etti: “Biz falanın **ضَبْع**’ında idik”; yani onun himayesinde. O, o manadır; çünkü iki yan, insanın iki kanadıdır; iki kanadı da onun iki **ضَبْع**’ıdır. [Ve **ضَبَعت الناقةُ** **تضبع** **ضَبْعاً** ve **ضَبَعةً**([13])], erkeği istediği zaman.
(**ضبن**) **الضاد** ve**الباء** ve**النون** sahih bir asıldır; o, uzuvlardan bir uzuvdur. **الضَّبْن**: koltuk altı ile böğür arasıdır. **أَضطبنته** denir: onu **ضِبْني**’me koydum. **الضبْنَة**([14]): adamın ehli; onu **يضطبِنها**. Ve bir topluluk der ki: **المضبون** sakattır; o, bence **الميم**’in قلب’ındandır. **مكان ضَبْنٌ**: dar. Bu kelime birinci babdandır.
(**ضبأ**) **الضاد** ve**الباء** ve**الهمزة** tek bir sahih asıldır; o, gizlenmeye ve benzerine yakındır; sükût ve benzeri şeylerden. Ebû Zeyd dedi ki: **أَضْبأَ** adam bir şey üzerine **إِضْباءً**; yani onun üzerine sustuğu zaman; o, onun üzerinde **مُضْبِئٌ**’dir. Ve o, bir musibet üzerine **أَضْبَأَ** etmiştir. Ve **ضَبَأْت**: gizlendim. Ve bu hususta denir: o ancak hemzesiz **أَضْبَى**’dır; birincisi daha iyidir.
Ebû Saîd dedi ki: **ضبأ** **يضبَأُ** **ضَبْأً**; yani yere yapıştığı zaman. **المَضْبَأ**: içinde **يُضْبَأ** olunan; yani gizlenilen yer. Kümeyt dedi ki:
* إِذا علا سِطَةَ المضبَأَيْن([15]) *
Bundan dolayı adama **ضابئاً** adı verildi. Ve **ضَبَأْتُ** إليه; yani sığındım([16]). **الضابِئ**: küldür([17]); ona bu ad verildi; çünkü o **يَضْبَأُ**; sanki o gizlenir.
Hemzeyi yumuşattığın zaman mana değişir; ateşin sıfatlarından olur. Denir: **ضَبَتْه النَّار**; yani onu kızarttığı zaman; **تَضْبُوه** **ضَبْوا**. **المَضْباة**: **خُبز المَلَّة**([18]). Ve Allah doğruyu daha iyi bilendir.
---------------------ـ
([1]) Ru’be b. el-Accâc’ındır. Ondan önce divanında 106 ve Lisân (**ضبح**):
* يتركن ترب الأرض مجنون الصيق *
([2]) Cemhere’de (1: 244): “**ضبدت** adamı **تضبيداً**: onu öfkelendirecek şeyle andım”. Benzeri Kâmûs’ta. Lisân’da: “**ضبدته**” **الباء**’yı hafifletilmiş.
([3]) Asılda: “**الكب**”; doğrusu Lisân’dadır.
([4]) Beyit Ubeyd b. el-Ebras’ındır; meşhur bâiyyesindendir; divanına 9 ve Tebrîzî’nin Muallakât şerhine 310 bak.
([5]) Sa‘de b. Cüeyye el-Hüzelî’nindir; Dîvânü’l-Hüzeliyyîn’de: (1: 185), ve Lisân (**ضبر**). صدر’ı:  * بينا هم يوماً كذلك راعهم *.
([6]) Ma‘n b. Evs el-Müzenî’nindir; Lisân (**ضبط**). (**غذا**) kelimesi asıldan düşmüştür.
([7]) **الأمدر**: bedeninde dışkısından bir parıltı olan. Ve denir: ona bir renk.
([8]) Abbâs b. Mirdâs’ındır; Lisân (**ضبع**)’da olduğu gibi. Nahivcilerin, **أن**’dan sonra “**كان**”ın hazfi ve onun yerine “**ما**” ile telâfi edilmesine dair şahitlerindendir.
([9]) Ru’be divanı 177 ve Lisân (**ضبع**).
([10]) Asılda: “**وفي أعضادها**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([11]) O, Amr b. Şe’s’tir; Lisân (**ضبع**) ve el-Hizâne (3: 599)’da olduğu gibi.
([12]) صدر’ı:  * نذود الملوك عنكم وتذودنا *
([13]) Tekmile Mücmel’dendir.
([14]) **الضاد**’ın teslîsiyle; ve **كفرحة** gibi; Kâmûs’ta olduğu üzere.
([15]) Mücmel’de yalnız “**سطة المضبأين**” iki kelimesiyle istişhâd edilmiştir.
([16]) Asılda “**الجأت**”; doğrusu Mücmel’dedir.
([17]) Asılda: “**الرماة**”; doğrusu Mücmel ve Lisân’dadır.
([18]) Lisân’da: “Yemen ehlinin bazısı **خبزة الملة**’yi bundan **مضباة** diye adlandırır; İbn Sîde dedi ki: bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak mekânın adıyla adlandırılır.”

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ب ن
احتمله في ضبنه وهو ما بين الإبط والكشح واضطبنه‏.‏
ومن المجاز‏:‏ خرج في ضبنته‏:‏ في أهله وعياله لأنه يضطبنهم في كنفه‏.‏
وهم في أضبان الجبل‏:‏ في مضايقه‏.‏

##### Türkçe

ض ب ن
Onu **ضبن**’inde taşıdı; o, koltuk altı ile böğür arasıdır; ve **اضطبنه**.

Mecazdan: **خرج في ضبنته**: ehli ve iyali içinde; çünkü onları himayesinde **يضطبنهم**.

Ve onlar **أضبان الجبل**’dedir: onun dar geçitlerindedir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضِّبْنُ: الإِبْطُ وما يليه. وقيل: الضِّبْنُ، بالكسر، ما بين الإِبط والكَشْح، وقيل: ما تحت الإِبط والكَشْح، وقيل: ما بين الخاصرة ورأْس الورك، وقيل: أَعلى الجَنْب. وضَبَنَ الرجلَ وغيره يَضْبُنُه ضَبْناً: جعله فوق ضِبْنِه. واضْطَبَنَ الشيءَ: حمله في ضِبْنِه أَو عليه، وربما أَخذه بيده فرفعه إلى فُوَيْقِ سُرَّته، قال: فأَوّل الحَمْلِ الأَبْطُ ثم الضَّبْنُ ثم الحَضْنُ؛ وأَنشد ابن الأَعرابي للكميت:
لما تفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَتِه،
آواه في ضِبْنِ مَضْبُوٍّ به نَصَبُ
(* قوله «في ضبن مضبوّ» الذي في التهذيب: مضيّ). قال ابن الأَعرابي: أَي تفَلَّق عن فرخ الظليم قَيْضُ بيضته آواه الظليمُ ضِبْنَ جناحه. وضَبَأَ الظليمُ على فرخه إذا جَثَمَ عليه؛ وقال غيره: ضِبْنه الذي يكون فيه؛ وقال:
ثم اضْطَبَنْتُ سلاحي تحت مَغْرضِها،
ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيفِ إذا شَسَفَا
أَي احتَضَنْتُ سلاحي. وأَضْبَنْتُ الشيءَ واضْطبَنتُه: جعلته في ضِبْني. أَبو عبيد: أَخذه تحت ضِبْنِه إذا أَخذه تحت حِضْنِه. وفي الحديث: فدعا بمِيضأَة فجعلها في ضِبْنِه أَي حِضْنه. وفي حديث عمر، رضي الله تعالى عنه: أَن الكعبة تَفِيءُ على دار فلان بالغَداة وتَفيءُ على الكعبة بالعَشِيِّ، وكان يقال لها رَضِيعة الكعبة، فقال: إن داركم قد ضَبَنتِ الكعبةَ ولا بُدَّ لي من هَدْمها أَي أَنها لما صارت الكعبة في فَيْئها بالعَشِيِّ كانت كأَنها قد ضَبَنَتْها، كما يَحْمِل الإنسانُ الشيءَ في ضِبْنه. وأَخذَ في ضِبْنٍ من الطريق أَي في ناحية منه؛ وأَنشد:
فجاءَ بخُبْزٍ دَسَّه تحتَ ضِبْنِه،
كما دَسَّ راعي الذَّوْدِ في حِضْنِه وَطبَا
وقال أَوس:
أُحَيْمِرَ جَعْداً عليه النُّسُو
رُ، في ضِبْنِه ثعلبٌ مُنْكَسِرْ
أَي في جَنْبه. وفي حديث ابن عمر: يقول القبرُ يا ابنَ آدم قد حُدِّرتَ ضِيقي ونَتْني وضِبْني أَي جنبي وناحيتي، وجمع الضِّبْن أَضبان؛ ومنه حديث شُمَيط: لا يَدْعُوني والخطايا بين أَضبانهم أَي يَحْمِلون الأَوزار على جُنُوبهم، ويروى بالثاء المثلثة، وهو مذكور في موضعه. وفلان في ضِبْنِ فلان وضَبينته أَي ناحيته وكنَفِه. والضُّبْنة: أَهل الرجل لأَنه يَضْبِنُها في كنَفِه، معناه يُعانقها؛ وفي التهذيب: لأَنه يَضْطَبِنُها في كنَفِه. وضَبِنَهُ الرجل: حَشَمُه. وعليه ضِبْنةٌ
من عيال، بكسر الضاد وسكون الباء، أَي جماعة. ابن الأَعرابي: ضُبْنة الرجل وضَبْنَتُه وضَبِنَتُه خاصَّتُه وبِطانَتُه وزافِرَتُه، وكذلك ظاهِرَته وظِهارتُه. قال الفراء: نحن في ضُبْنه وفي حَريمه وظِلِّه وذِمَّتِه وخُفارته وخْفْرته وذَراه وحِماه وكَنَفِه وكَنَفَتِه بمعنى واحد. وفي حديث ابن عباس: أَنَّ النبي، صلى الله عليه وسلم، كان إذا سافر قال اللهم إني أَعوذ بك من الضِبُّنْة في السَّفَر والكآبة في المُنْقَلَب، اللهم اقْبِضْ لنا الأَرضَ وهَوِّنْ علينا السَّفَر، اللهم أَنت الصاحبُ في السَّفر والخليفةُ في الأَهل؛ الضُِّبْنةُ: ما تحت يَدِك من مالٍ وعيالٍ تهتم به ومن تلزمك نفقته، سُمُّوا ضُبْنةً لأَنهم في ضِبنَ من يَعُولهم، تَعَوَّذَ بالله من الضِّبْنة كثرة العيال والحَشَم في مَظِنَّة الحاجة، وهو السفر، وقيل: تَعوَّذ من صُحْبة من لا غَناء فيه ولا كِفاية من الرِّفاق، إنما هو كَلٌّ وعِيالٌ
على من يُرافِقُه. وضِبْنةُ الرجل: خاصته وبِطانتُه وعياله، وكذلك الضَّبِنة، بفتح الضاد وكسر الباء. والضَّبَنُ: الوَكْسُ؛ قال نوح بن جرير: وهو إلى الخَيراتِ مُنْبَتُّ القَرَنْ،
يَجْري إليه اسابِقاً لا ذا ضَبَنْ
والضَّبْنةُ: الزَّمانة. ورجل ضَبِنٌ: زَمِنٌ. وقد أَضْبَنَه الداء: أَزمنه؛ قال طُرَيْحٌ:
وُلاةٌ حُماة، يَحْسِمُ اللهُ ذو القُوَى
بهم كُلَّ داءٍ يُضْبِنُ الدِّينَ مُعْضِلِ
والمضْبُون: الزَّمِنُ، ويشبه قلب الباء من الميم. وضَبَنَه يَضْبِنُه ضَبْناً: ضربه بسيف أَو عصا أَو حَجَر فقطع يده أَو رجله أَو فقأَ عينه. قال اللحياني: وحكى لي رجل من بني سعد عن أَبي هِلال ضَبَنْت عنا هَدِيَّتَك وعادَتك أَو ما كان من معروف تَضْبِنها ضَبْناً كَصَبَنْتَها، والصاد أَعلى، وهو قول الأَصمعي. قال: وحقيقة هذا صَرَفْتَ هديَّتَك ومعروفك عن جيرانك ومعارفك إلى غيرهم، وفي النوادر: ماء ضَبْنٌ ومَضْبون ولَزْنٌ ومَلزون ولَزِنٌ وضَبِنٌ إذا كان مَشْفوهاً
لا فضل فيه. ومكان ضَبْن أَي ضيق. وضَبِينةُ: اسم. وبنو ضابِنٍ وبنو مُضابِنِ: حيَّان. قال ابن بري: ضَبِينةُ حيّ من قيس؛ وأَنشد سيبويه للبيد: فَلَتَصْلُقَنَّ بني ضَبِينةَ صَلْقةً
تُلْصِقْنَهُمْ بخَوالِفِ الأَطنابِ.
وذكر الأَزهري في هذه الترجمة: الضَّوْبانُ الجَمل المُسنّ القوي، ومنهم من يقول ضُوبانُ. قال أَبو منصور: من قال ضُوبان جعله من ضابَ يَضُوبُ.

##### Türkçe

**الضِّبْنُ**: **الإِبْطُ** ve ona bitişik olan. Ve denildi: **الضِّبْنُ**, kesre ile, **الإِبط** ile **الكَشْح** arasıdır; ve denildi: **الإِبط** ve **الكَشْح**ın altıdır; ve denildi: **الخاصرة** ile **رأْس الورك** arasıdır; ve denildi: yanın üst kısmıdır. Ve **ضَبَنَ** adamı ve başkasını, **يَضْبُنُه** **ضَبْناً**: onu **ضِبْنِه**nin üstüne koydu. Ve **اضْطَبَنَ** şeyi: onu **ضِبْنِه**nde yahut onun üzerinde taşıdı; ve bazen onu eliyle alır da onu göbeğinin biraz üstüne kaldırır; dedi ki: taşımanın ilki **الأَبْطُ**, sonra **الضَّبْنُ**, sonra **الحَضْنُ**dur; ve İbnü’l-A‘râbî, Kümeit için inşad etti:
لما تفَلَّقَ عنه قَيْضُ بَيْضَتِه،
آواه في ضِبْنِ مَضْبُوٍّ به نَصَبُ
(* Sözü «في ضبن مضبوّ» ki تهذيب’de olan: **مضيّ**). İbnü’l-A‘râbî dedi: yani devekuşu yavrusundan yumurtasının kabuğu yarılınca, devekuşu onu kanadının **ضِبْنَ**ında barındırdı. Ve **ضَبَأَ** devekuşu yavrusunun üzerine, onun üzerine çöktüğü zaman; ve başkası dedi: onun içinde bulunduğu **ضِبْن**i; ve dedi:
ثم اضْطَبَنْتُ سلاحي تحت مَغْرضِها،
ومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيفِ إذا شَسَفَا
yani silahımı kucakladım. Ve **أَضْبَنْتُ** şeyi ve **اضْطبَنتُه**: onu **ضِبْني**me koydum. Ebû Ubeyd: onu **ضِبْنِه**nin altından aldı, onu **حِضْنِه**nin altından aldığı zaman. Ve hadiste: bir **مِيضأَة** getirilmesini istedi de onu **ضِبْنِه**ne koydu, yani **حِضْنه**ne. Ve Ömer’in, Allah Teâlâ ondan razı olsun, hadisinde: Kâbe sabahleyin falanın evinin üzerine gölge düşürür ve akşamleyin Kâbe’nin üzerine gölge düşürür; ve ona “Kâbe’nin süt emzirileni” denilirdi; dedi ki: “Eviniz Kâbe’yi **ضَبَنتِ** ve onu yıkmam bana mutlaka gerekir”; yani akşamleyin Kâbe onun gölgesinde olunca sanki onu **ضَبَنَتْ** gibi oldu; tıpkı insanın şeyi **ضِبْنه**nde taşıması gibi. Ve yoldan bir **ضِبْنٍ**e girdi, yani onun bir tarafına; ve inşad etti:
فجاءَ بخُبْزٍ دَسَّه تحتَ ضِبْنِه،
كما دَسَّ راعي الذَّوْدِ في حِضْنِه وَطبَا
Ve Evs dedi:
أُحَيْمِرَ جَعْداً عليه النُّسُو
رُ، في ضِبْنِه ثعلبٌ مُنْكَسِرْ
yani onun yanında. Ve İbn Ömer’in hadisinde: kabir der ki: “Ey Âdemoğlu, darlığım, kabarıklığım ve **ضِبْني**m sana bildirildi”; yani yanım ve tarafım; ve **الضِّبْن**in çoğulu **أَضبان**dır; ve ondan Şümeyt hadisi: “Beni çağırmıyorlar, günahlar onların **أَضبان**ı arasındayken”; yani yükleri yanları üzerinde taşırlar; ve üç noktalı **ث** ile de rivayet edilir; o, yerinde zikredilmiştir. Ve falan, falanın **ضِبْنِ**inde ve onun **ضَبينته**sindedir; yani onun tarafında ve sığınağındadır. Ve **الضُّبْنة**: adamın ehli; çünkü onu sığınağında **يَضْبِنُ**; manası: onu kucaklar; ve تهذيب’de: çünkü onu sığınağında **يَضْطَبِنُ**. Ve adamın **ضَبِنَهُ**si: hizmetkârlarıdır. Ve onun üzerinde, **الضاد**ın kesresi ve **الباء**ın sükûnu ile, bir **ضِبْنةٌ** vardır; yani bir topluluk. İbnü’l-A‘râbî: adamın **ضُبْنة**si ve **ضَبْنَتُه** ve **ضَبِنَتُه**: onun hasları, iç çevresi ve **زافِرَتُه**sidir; aynı şekilde onun dış çevresi ve **ظِهارتُه**si. Ferrâ dedi: biz onun **ضُبْنه**sindeyiz ve onun **حَريمه**sinde ve **ظِلِّه**sinde ve **ذِمَّتِه**sinde ve **خُفارته**sinde ve **خْفْرته**sinde ve **ذَراه**sında ve **حِماه**sında ve **كَنَفِه**nde ve **كَنَفَتِه**nde; tek bir mana ile. Ve İbn Abbâs’ın hadisinde: Peygamber, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, yolculuk ettiğinde derdi ki: “Allah’ım, yolculukta **الضِبُّنْة**den ve dönüşte kederden Sana sığınırım. Allah’ım, yeri bizim için dür ve yolculuğu bize kolaylaştır. Allah’ım, Sen yolculukta yoldaşsın ve ehil içinde halefsin”; **الضُِّبْنةُ**: elinin altında olan mal ve evlâd ki onunla ilgilenirsin ve nafakası sana gerekli olan kimseler; onları **ضُبْنة** diye adlandırdılar; çünkü onlar, kendilerine bakanın **ضِبنَ**indedir; Allah’a **الضِّبْنة**den sığındı: ihtiyaç zannının bulunduğu yerde, yani yolculukta, çokça evlâd ve hizmetkâr; ve denildi: refakatçilerden içinde fayda ve kifayet olmayan kimsenin arkadaşlığından sığındı; o ancak bir yük ve aile gibidir, ona refakat edene karşı. Ve adamın **ضِبْنةُ**si: onun hasları, iç çevresi ve ailesidir; aynı şekilde **الضَّبِنة** de, **الضاد**ın fethi ve **الباء**ın kesresi ile. Ve **الضَّبَنُ**: değersizliktir; Nûh b. Cerîr dedi:
وهو إلى الخَيراتِ مُنْبَتُّ القَرَنْ،
يَجْري إليه اسابِقاً لا ذا ضَبَنْ
Ve **الضَّبْنةُ**: sakatlıktır. Ve **ضَبِنٌ** adam: sakattır. Ve hastalık onu **أَضْبَنَه**: onu sakatladı; Tureyh dedi:
وُلاةٌ حُماة، يَحْسِمُ اللهُ ذو القُوَى
بهم كُلَّ داءٍ يُضْبِنُ الدِّينَ مُعْضِلِ
Ve **المضْبُون**: sakat olandır; ve **الباء**ın **الميم**den çevrilmesine benzer. Ve onu **ضَبَنَه** **يَضْبِنُه** **ضَبْناً**: onu kılıçla yahut sopayla yahut taşla vurdu da elini yahut ayağını kesti yahut gözünü çıkardı. Lihyânî dedi: Benî Sa‘d’dan bir adam bana, Ebû Hilâl’den şunu nakletti: “Sizin hakkınızdan hediyeni ve âdetini, yahut iyilikten olup da onu **تَضْبِنها** **ضَبْناً** ile **كَصَبَنْتَها** gibi **ضَبَنْت**”; ve **الصاد** daha üstündür; bu, Asma‘î’nin sözüdür. Dedi: bunun hakikati: hediyeni ve iyiliğini komşularından ve tanıdıklarından başkalarına çevirdin. Ve **النوادر**’de: **ماء ضَبْنٌ** ve **مَضْبون** ve **لَزْنٌ** ve **مَلزون** ve **لَزِنٌ** ve **ضَبِنٌ**, eğer ağız tadı bozulmuş olup onda fazlalık yoksa. Ve **مكان ضَبْن**: yani dar. Ve **ضَبِينةُ**: bir isim. Ve **بنو ضابِنٍ** ve **بنو مُضابِنِ**: iki kabiledir. İbn Berrî dedi: **ضَبِينةُ** Kays’tan bir kabiledir; ve Sîbeveyh, Lebîd için inşad etti:
فَلَتَصْلُقَنَّ بني ضَبِينةَ صَلْقةً
تُلْصِقْنَهُمْ بخَوالِفِ الأَطنابِ.
Ve Ezherî bu tercemede zikretti: **الضَّوْبانُ** yaşlı, güçlü devedir; ve onlardan kimisi **ضُوبانُ** der. Ebû Mansûr dedi: kim **ضُوبان** derse onu **ضابَ يَضُوبُ**dan kılmış olur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

) ( الضِبْنُ بالكسْرِ : ما أَعْياهُمْ أَنْ يَحْفُروهُ .
( و ) أَيْضاً : الإِبْطُ وما يَلِيه ؛ أَو ( ما بينَ الكَشْحِ والإِبْطِ ) ، أَو ما تحْتَهما ، أَو ما بينَ الخاصِرَةِ ورأْسِ الوَرِكِ ؛ وقيلَ : أَعْلَى الجَنْبِ .
( و ) الضَّبْنُ ، ( بالفتحِ وككَتِفٍ : الماءُ المَشْفُوفُ ) ، ونَصّ النوادِرِ : المَشْفُوه ، ( لا فَضْلَ فيه كالمَضْبُونِ ) .

يقالُ : ضَبْنٌ ومَضْبُونٌ ولَزْنٌ ومَلْزُون .
( وهو ) ، أَي الضَّبْنُ ، ( الزَّمِنُ ) ويشبه قَلْب الباءِ مِن الميمِ .
( و ) الضَّبَنُ ، ( بالتَّحْريكِ : الوَكْسُ ) ؛ قالَ نوحُ بنُ جَريرٍ :
وهو إلى الخَيراتِ مُنْبَتُّ القَرَنْيَجْري إليها سابِقاً لا ذا ضَبَنْ ( والضِِبنَةُ ، مُثَلَّثَةً وكفَرِحَةٍ : العِيالُ ) والحَشَمُ ؛ ومنه الحدِيثُ : ( اللّهُمَّ إنِّي أَعُوذُ بك مِن الضُِّبْنة في السَّفَر والكآبَةِ في المُنْقَلَب ) .
قالَ ابنُ الأثيرِ : الضُِّبْنَةُ : ما تَحْتَ يَدِك مِن مالٍ وعِيالٍ تَهْتم به ومن تَلْزمُك نَفَقَته ، سُمُّوا بذلِكَ لأَنَّهم في ضِبن من يَعُولهم ، تَعَوَّذَ بالّلهِ مِن كثْرَةِ العِيالِ والحَشَم في مَظِنَّة الحاجَةِ ، وهو السَّفَر ، ( و ) قيلَ : تَعَوَّذ مِن صُحْبَةِ ( مَنْ لا غَنَاءَ فيه ولا كِفايَةَ مِن الرُّفَقاء ) ، إنَّما هو كَلٌّ وعِيالٌ على مَنْ يُرافِقُه .
( وضَبَنَ الهَدِيَّةِ ) والعَادَةِ والمَعْروفِ : ( كَفَّها ) عنه ، حَكَاه اللَّحْيانيُّ عن رجُلٍ مِن بَني سعْدٍ عن أَبي هِلالٍ ، ( لُغَةٌ في الصَّادِ ) ، وهي أَعْلَى ، وهو قوْلُ الأصْمعيّ .
( وأَضْبَنَهُ ) الدَّاءَ : ( أَزْمَنَهُ ) ؛ قالَ طُرَيْحٌ :
وُلاةٌ حُماة يَحْسِمُ اللهاِ ذو القُوَى بهم كُلَّ داءٍ يُضْبِنُ الدِّينَ مُعْضِلِ ( و ) أَضْبَنَ ( الشَّيءَ : جَعَلَهُ في ضِبْنِهِ ) ، أَو على ضِبْنِه .
وقالَ أَبو عُبَيْدٍ : أَحَذَه تحْتَ ضِبْنِه ، أَي حِضْنِه ، ( كاضْطَبَنَهُ ) ؛ قالَ الشَّاعِرُ :
ثم اضْطَبَنْتُ سِلاحِي تحت مَغْرضِهاومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفَا

أَي احْتَضَنْتُ .
( و ) أَضْبَنَهُ : ( ضَيَّقَ عليه ) بأَنْ جَعَلَه تَحْت ضِبْنِه .
( وضَبِينَةُ ، كسَفِينَةٍ : أَبو بَطْنٍ ) مِن قَيْس ، والنِّسْبَةُ إليهم ضبنيٌّ ، محرَّكةً ، وأَنْشَدَ سِيْبَوَيْه للبيدٍ :
وليصلفن بَني ضَبِينَةَ صَلْفةًتُلْصِقْنَهُمْ بخَوالِفِ الأطْنابِ ( وبنُو ضابِنٍ وبَنُو مضابِنٍ : قَبيلتانِ ) مِنَ العَرَبِ .
( والأَضْبانُ : المسابعُ الكثيرَةُ السبِّاعِ ) ، واحِدُها ضبنٌ .
( والمَضْبُونُ : الزَّمِنُ ، وأَوَّلُ الحَمْلِ : الأَبْطُ ثم الضَّبْنُ ثم الحَضْنُ ) .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :
ضَبَنَ الرَّجلَ وغيرَهُ يَضْبُنُه ضَبْناً : جَعَلَهُ فَوْقَ ضِبْنِه .
واضْطَبَنَه : أَخَذَه بيدِهِ فرَفَعَه إلى فُوَيْقِ سُرَّتِه .
وأَخَذَ في ضِبْنٍ مِن الطَّريقِ : أَي في ناحِيَةٍ منه ، والجَمْعُ الأَضْبانُ .
وهو في ضِبْنِ فلانٍ وضَبِينَته ، أَي ناحِيَتِهِ وكنَفِه وخُفارَتِه .
وضبانَةُ الرَّجُلِ : خاصَّتُه وبَطانَتُه وزافِرَتُه .
والضبانَةُ : الزَّمانَةُ .
وضَبَنَه ضَبْناً : ضَرَبَهُ بسَيْفٍ أَو حَجَرٍ فقَطَعَ يَدَه أَو رِجْلَه أَو فَقَأَ عَيْنَه .
ومكانٌ ضَبْنٌ : ضَيِّقٌ .
وذَكَرَ الأَزْهرِيُّ في هذه التَّرجمةِ : الضَّوْبانُ الجَمَلُ المُسِنُّ القويُّ .

وذَكَرَه المصنِّفُ في ضابَ يَضُوبُ .
وأَضْبانُ الجَمَلِ : مَضايقُه ؛ وهو مجازٌ .

##### Türkçe

( **الضِبْنُ** ) kesre ile: onu kazmalarına güç yetiremedikleri şeydir.
( ve ) ayrıca: **الإِبْطُ** ve ona bitişik olan; yahut ( **ما بينَ الكَشْحِ والإِبْطِ** ), yahut ikisinin altı, yahut böğür ile kalça başı arası; ve “yanın üstü” denilmiştir.
( ve ) **الضَّبْنُ** , ( fetha ile ve **كَكَتِفٍ**: **الماءُ المَشْفُوفُ** ) ; ve **النوادِرِ**’in nassı: **المَشْفُوه** , ( onda fazlalık yoktur, **كالمَضْبُونِ** gibi ).

Denir ki: **ضَبْنٌ** ve **مَضْبُونٌ** ve **لَزْنٌ** ve **مَلْزُون** .
( ve o ) yani **الضَّبْنُ** , ( **الزَّمِنُ** )dur; ve **الباءِ**’nin **الميمِ**’den kalbine benzer.
( ve ) **الضَّبَنُ** , ( tahrik ile: **الوَكْسُ** )tur; Nûh b. Cerîr dedi ki:
وهو إلى الخَيراتِ مُنْبَتُّ القَرَنْيَجْري إليها سابِقاً لا ذا ضَبَنْ
( ve **الضِِبنَةُ** , üç vecih üzere ve **كفَرِحَةٍ**: **العِيالُ** ) ve **الحَشَمُ**dur; ondan hadis: ( اللّهُمَّ إنِّي أَعُوذُ بك مِن **الضُِّبْنة** في السَّفَر والكآبَةِ في المُنْقَلَب ).
İbnü’l-Esîr dedi ki: **الضُِّبْنَةُ**: elinin altında olan mal ve aileden, onunla ilgilendiğin ve nafakası sana lâzım gelen kimselerdir; onları bununla adlandırdılar; çünkü onlar, kendilerine bakanın **ضِبن**’indedir; Allah’a, ihtiyaç zannı yerinde olan, yani seferde, aile ve hizmetçi çokluğundan sığındı.
( ve ) denildi ki: ( **مَنْ لا غَنَاءَ فيه ولا كِفايَةَ مِن الرُّفَقاء** ) ile arkadaşlıktan sığındı; o ancak, ona refakat edene yük ve aile olur.
( **وضَبَنَ الهَدِيَّةِ** ) ve âdetin ve iyiliğin: ( onu ondan men etti ); bunu el-Lahyânî, Benî Sa‘d’dan bir adamdan, Ebû Hilâl’den nakletti; ( **الصَّادِ**’da bir lügattir ); ve o daha üstündür; bu, el-Asma‘î’nin sözüdür.
( ve **أَضْبَنَهُ** ) hastalığı: ( onu kronikleştirdi ); Turayh dedi ki:
وُلاةٌ حُماة يَحْسِمُ اللهاِ ذو القُوَى بهم كُلَّ داءٍ يُضْبِنُ الدِّينَ مُعْضِلِ
( ve ) **أَضْبَنَ** ( şeyi: onu **ضِبْنِهِ**’ne yaptı ), yahut **ضِبْنِه** üzerine.
Ebû ‘Ubeyd dedi ki: onu **تحتَ ضِبْنِه** aldı; yani **حِضْنِه**; ( **كاضْطَبَنَهُ** ); şair dedi ki:
ثم اضْطَبَنْتُ سِلاحِي تحت مَغْرضِهاومِرْفَقٍ كرِئاسِ السَّيْفِ إذ شَسَفَا

Yani: **احْتَضَنْتُ**.
( ve ) **أَضْبَنَهُ**: ( ona daralttı ); onu **تحت ضِبْنِه** yaparak.
( ve **ضَبِينَةُ** , **كسَفِينَةٍ**: Kays’tan **أَبو بَطْنٍ** )dır; nisbetleri **ضبنيٌّ**dur, tahrik ile; ve Sîbeveyh, Lebîd’den şu beyti inşâd etti:
وليصلفن بَني ضَبِينَةَ صَلْفةًتُلْصِقْنَهُمْ بخَوالِفِ الأطْنابِ
( ve **بنُو ضابِنٍ** ve **بَنُو مضابِنٍ**: iki kabiledir ) Araplardan.
( ve **الأَضْبانُ**: yırtıcı hayvanı çok olan yerlerdir ) ; tekili **ضبنٌ**dur.
( ve **المَضْبُونُ**: **الزَّمِنُ**dir; ve yükün evveli: **الأَبْطُ** sonra **الضَّبْنُ** sonra **الحَضْنُ**dur ).

Ve ona istidrâk olunanlardandır:
**ضَبَنَ** adamı ve başkasını **يَضْبُنُه** **ضَبْناً**: onu **فَوْقَ ضِبْنِه** yaptı.
Ve **اضْطَبَنَه**: onu eliyle aldı da göbeğinin biraz üstüne kaldırdı.
Ve yoldan bir **ضِبْنٍ** içine girdi: yani onun bir tarafına; cem‘i **الأَضْبانُ**dır.
Ve o, falanın **ضِبْنِ**’indedir ve **ضَبِينَته**’sindedir: yani onun tarafında, kenarında ve himayesindedir.
Ve adamın **ضبانَةُ**’si: onun hasları, iç çevresi ve destekçileridir.
Ve **الضبانَةُ**: **الزَّمانَةُ**dır.
Ve **ضَبَنَه** **ضَبْناً**: onu kılıçla yahut taşla vurdu da elini yahut ayağını kesti yahut gözünü çıkardı.
Ve **مكانٌ ضَبْنٌ**: dardır.
Ve el-Ezherî bu tercemede zikretti: **الضَّوْبانُ** yaşlı, güçlü devedir.

Ve musannif onu **ضابَ يَضُوبُ**’da zikretti.
Ve devenin **أَضْبانُ**’ı: onun dar geçitleridir; ve bu mecazdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَبَنَهُ
1 ضَبَنَهُ ذ , aor. ضَبِنَ , inf. n. ضَبْنٌ, He put him, or it, (i. e. a man, or another thing,) above his ضِبْن [q. v.]. (TA.) [See also what next follows.]

اضبنهُ
4 اضبنهُ ذ He put it in his ضِبْن, (S, K, TA,) or on his ضِبْن; (TA;) or he took it beneath his ضِبْن, i. e. his حِضْن [or the part between his armpit and flank]: (A'Obeyd, TA:) and ↓ اضطبنهُ signifies the same. (S, K, TA.) ― -b2- And He straitened him, or it, (K, TA,) by putting him, or it, beneath his side. (TA.)

اضطبنهُ
8 اضطبنهُ ذ : see 4. ― -b2- Also He took him, or it, with his hand, and raised him, or it, to a little above his navel. (TA.)

ضِبْنٌ
ضِبْنٌ ذ The part between the armpit and the كَشْح [or flank]; (S, K, TA;) or the حِضْن [which generally means as above]; (A'Obeyd, TA;) [or] the part, of the side, between the armpit and the حِضْن [which is here evidently used as syn. with كَشْح]: (S:) or the armpit [itself]: so says Ibn-El-Faraj: like ضِبْرٌ: (TA in art ضبر:) or the armpit and the part next to it: or the uppermost part of the side: or the part beneath the كَشْح [or flank] and beneath the armpit: or the part between the خَاصِرَة [or flank] and the head [or crest] of the hip. (TA.) ― -b2- [Hence,] (assumed tropical:) A side of a road: one says, أَخَذَ فِى ضِبْنٍ مِنَ الطَّرِيقِ (assumed tropical:) He took a side of the road: pl. أَضْبانٌ. (TA.) ― -b3- And هُوَ فِى ضِبْنِ فُلَانٍ means (assumed tropical:) He is in the quarter, or protection, of such a one; as also ↓ فى ضِبْنَتِهِ. (TA.) ― -b4- [The pl.] أَضْبَانٌ signifies also (tropical:) The narrow places (مَضَايِق) of the جَمَل [an evident mistranscription for جَبَل i. e. mountain]. (TA.) ― -b5- And (assumed tropical:) Places abounding with beasts of prey: (K, TA:) sing. ضِبْنٌ. (TA.) ― -b6- And الضِّبْنُ signifies (assumed tropical:) That [place, or ground,] which renders people impotent, or helpless, to dig it. (K.)

ضَبَنٌ
ضَبَنٌ ذ Deficiency, or a falling short. (K, TA.)

مَكَانٌ ضَبِنٌ
مَكَانٌ ضَبِنٌ ذ A narrow place. (S.)

ضَبْنَةٌ
ضَبْنَةٌ ذ and ضُبْنَةٌ: see what next follows.

ضِبْنَةٌ
ضِبْنَةٌ ذ and ↓ ضَبِنَةٌ (S, K) and ↓ ضَبْنَةٌ and ↓ ضُبْنَةٌ (K) The household, or family, (S, K, TA,) of a man, (S,) and [his] relations, or servants, or other dependents: (TA:) or the cattle, and household, or family, that are under one's authority, and which he minds, or to which he attends, and the maintenance whereof is incumbent on him. (IAth, TA.) And A travelling-companion, or travellingcompanions, in whom is no profit, or advantage, (K, TA,) being only such as he who travels with him, or them, has the burden of supporting. (TA.) -A2- See also ضِبْنٌ.

ضَبِنَةٌ
ضَبِنَةٌ ذ : see the next preceding paragraph.

ضبانة
ضبانة ذ [app. ضِبَانَةٌ, like بِطَانَةٌ, which is one of its syns.,] A man's particular, or special, intimates, friends, or associates, and his aiders, or assistants, and kinsfolk. (TA.)

##### Türkçe

**ضَبَنَهُ**
1 **ضَبَنَهُ** ذ , muzâri‘ **ضَبِنَ** , mastar ismi **ضَبْنٌ**, Onu yahut onu (yani bir adamı yahut başka bir şeyi) **ضِبْن**’inin [bkz.] üstüne koydu. (TA.) [Ayrıca hemen sonra gelen şeye de bak.]

**اضبنهُ**
4 **اضبنهُ** ذ Onu **ضِبْن**’ine koydu, (S, K, TA,) yahut **ضِبْن**’inin üzerine; (TA;) yahut onu **ضِبْن**’inin altına aldı, yani **حِضْن**’i [yahut koltuk altı ile böğür arasındaki kısım]: (A'Obeyd, TA:) ve ↓ **اضطبنهُ** aynı manaya gelir. (S, K, TA.) ― -b2- Ve Onu yahut onu, (K, TA,) onu yahut onu böğrünün altına koymak suretiyle, daralttı. (TA.)

**اضطبنهُ**
8 **اضطبنهُ** ذ : 4’e bak. ― -b2- Ayrıca Onu yahut onu eliyle aldı ve onu yahut onu göbeğinin biraz üstüne kaldırdı. (TA.)

**ضِبْنٌ**
**ضِبْنٌ** ذ Koltuk altı ile **كَشْح** [yahut böğür] arasındaki kısım; (S, K, TA;) yahut **حِضْن** [ki genellikle yukarıdaki manadadır]; (A'Obeyd, TA;) [yahut] yanın, koltuk altı ile **حِضْن** arasındaki kısmı [burada **حِضْن**’in açıkça **كَشْح** ile eşanlamlı olarak kullanıldığı]: (S:) yahut koltuk altının kendisi: İbn-El-Faraj böyle der: **ضِبْرٌ** gibi: (TA, madde **ضبر**’de:) yahut koltuk altı ve ona bitişik kısım: yahut yanın en üst kısmı: yahut **كَشْح** [yahut böğür] altındaki ve koltuk altı altındaki kısım: yahut **خَاصِرَة** [yahut böğür] ile kalçanın başı [yahut tepesi] arasındaki kısım. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz kabul edilerek:) Bir yolun bir yanı: **أَخَذَ فِى ضِبْنٍ مِنَ الطَّرِيقِ** denir (mecaz kabul edilerek:) Yolun bir yanını tuttu: çoğulu **أَضْبانٌ**. (TA.) ― -b3- Ve **هُوَ فِى ضِبْنِ فُلَانٍ** demek (mecaz kabul edilerek:) O, falanın mahallesinde yahut himayesindedir; bunun gibi ↓ **فى ضِبْنَتِهِ**. (TA.) ― -b4- [Çoğul] **أَضْبَانٌ** ayrıca (mecaz:) **جَمَل**’in [**جَبَل** yani dağ için açık bir yanlış yazım] dar yerleri (**مَضَايِق**) manasına gelir. (TA.) ― -b5- Ve (mecaz kabul edilerek:) Yırtıcı hayvanların çok bulunduğu yerler: (K, TA:) tekili **ضِبْنٌ**. (TA.) ― -b6- Ve **الضِّبْنُ** (mecaz kabul edilerek:) İnsanları onu kazmaya karşı âciz yahut güçsüz kılan şu [yer yahut zemin] manasına gelir. (K.)

**ضَبَنٌ**
**ضَبَنٌ** ذ Eksiklik, yahut noksan kalma. (K, TA.)

**مَكَانٌ ضَبِنٌ**
**مَكَانٌ ضَبِنٌ** ذ Dar bir yer. (S.)

**ضَبْنَةٌ**
**ضَبْنَةٌ** ذ ve **ضُبْنَةٌ**: hemen sonra gelen şeye bak.

**ضِبْنَةٌ**
**ضِبْنَةٌ** ذ ve ↓ **ضَبِنَةٌ** (S, K) ve ↓ **ضَبْنَةٌ** ve ↓ **ضُبْنَةٌ** (K) Bir adamın, (S,) ev halkı yahut ailesi, (S, K, TA,) ve [onun] akrabaları, yahut hizmetkârları, yahut diğer bağımlıları: (TA:) yahut kişinin otoritesi altında olan ve kendisinin gözettiği yahut ilgilendiği sığırlar ve ev halkı yahut aile; ve nafakası kendisine vacip olan. (IAth, TA.) Ve İçinde hiçbir kâr yahut fayda bulunmayan bir yol arkadaşı yahut yol arkadaşları, (K, TA,) yalnızca onunla yahut onlarla yolculuk edenin destekleme yükünü taşıdığı kimseler olmak üzere. (TA.) -A2- Ayrıca **ضِبْنٌ**’e de bak.

**ضَبِنَةٌ**
**ضَبِنَةٌ** ذ : bir önceki paragrafın hemen öncesine bak.

**ضبانة**
**ضبانة** ذ [görünüşe göre **ضِبَانَةٌ**, **بِطَانَةٌ** gibi, ki o onun eşanlamlılarından biridir,] Bir adamın hususî yahut özel yakınları, dostları yahut arkadaşları, ve onun yardımcıları yahut destekçileri, ve akrabaları. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%86/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَبَنَ
ضَبَنَ U ( n. ac. ضَبْن 1 ),
a.  Was narrow ( place ).

أَضْبَنَ
أَضْبَنَ IV ,  اِضْتَبَنَ VIII ( T ),
a.  Put under his armpit.

ضَبْن
ضَبْن 1 ,
a.  Armpit.

ضَبْنَة
ضَبْنَة 1t ,
a.  Family, household.

ضِبْن
ضِبْن 2 ,
a.  see 1 .

b.  Hard soil.

ضِبْنَة
ضِبْنَة 2t ,  ضُبْنَة 3t ,
a.  see 1t .

ضَبِن
ضَبِن 5 ,
a.  Narrow.

ضَبِنَة
ضَبِنَة 5t ,
a.  see 1t .

##### Türkçe

ضَبَنَ
**ضَبَنَ** U ( n. ac. **ضَبْن** 1 ),
a. Yer (mekân) dar idi.

أَضْبَنَ
**أَضْبَنَ** IV , **اِضْتَبَنَ** VIII ( T ),
a. Koltuğunun altına koydu.

ضَبْن
**ضَبْن** 1 ,
a. Koltuk altı.

ضَبْنَة
**ضَبْنَة** 1t ,
a. Aile, hane halkı.

ضِبْن
**ضِبْن** 2 ,
a. 1’e bak.

b. Sert toprak.

ضِبْنَة
**ضِبْنَة** 2t , **ضُبْنَة** 3t ,
a. 1t’ye bak.

ضَبِن
**ضَبِن** 5 ,
a. Dar.

ضَبِنَة
**ضَبِنَة** 5t ,
a. 1t’ye bak.
