# ضبو (ض-ب-و) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D9%88

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ب - و
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

: ( و ( *!ضَبَتْه النَّارُ ) والشَمسُ ( *!تَضْبُوه ) .
قالَ شيْخُنا : ذِكْرُ المُضارِع مُسْتدركٌ إذ لا فائِدَةَ فيه .
قُلْتُ : وكأنَّهُ تَبِعَ الجوهريَّ هنا ونَسِيَ اصْطِلاحَه .
( *!ضَبْواً ) ، بالفتْحِ : ( غَيَّرَتْهُ وشَوَتْهُ ) .
وفي المُحكم : لَفَحَتْهُ ولَوَّحَتْهُ إلاَّ أنَّه ذَكَرَ مَصْدَرَه ضَبْياً ، بالياءِ .
وجَمَعَ بَيْنهما ابنُ القطَّاعِ فإذن الكلمةُ واوِيَّةٌ يائيَّةٌ .
( و ) *!ضَبَا ( إليه : لَجَأَ ) ، لُغَةٌ في الهَمْزِ .
( *!والمُضْباةُ ، بالضَّمِّ ) ؛ هكذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ الصِّحاحِ بالقَلَمِ ؛ ( خُبْزَةُ المَلَّةِ ) .
وفي المُحْكمِ : ويُسَمِّي بعضُ أَهْلِ اليَمَنِ خُبْزَةَ المَلَّةِ *!مَضْباةً ، من هذا أَي من *!ضَبَتْه النارُ ، ولا أَدْرِي كيفَ ذلكَ إلاَّ أن تُسَمَّى باسْمِ الموْضِعِ .
( *!والضَّابِي : الرَّمادُ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!وأَضْبَى ) الرَّجُلُ على ما في يَدَيْه : ( أَمْسَكَ ) لُغَةٌ ، في أَضْبَأَ ، عن اللَّحْياني .
( و ) *!أَضْبَى : ( رَفَعَ ) .
وفي التكمِلَةِ : دَفَعَ .
( و ) أَيْضاً : مِثْلُ ( أَضْوَى ) زِنَةً ومَعْنىً .
( و ) قالَ الكِسائي : أَضْبَى ( عليه ) إذا ( أَشْرَفَ ليَظْفَرَ به ) ، نقلَهُ الجوهريُّ والأزْهريُّ .
( و ) عن الهَجَريّ : أَضْبَى ( بِهِم السَّفَرُ ) إذا ( أَخْلَفَهُمْ فيما رَجَوْا ) فيه ( من رِبحٍ ) ومَنْفَعَةٍ ؛ وأَنْشَدَ :
لا يَشْكُرونَ إذا كنَّا بمَيْسَرَةٍ
ولا يَكُفُّونَ إنْ أَضْبَى بنا السَّفَركذا في المُحْكم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

*!أَضْبَى على الشيءِ : كَتَم عليه وسَكَتَ ؛ عن ابنِ القطَّاع .

##### Türkçe

: ( ve ( **ضَبَتْه النَّارُ** ) ve güneş ( **تَضْبُوه** ) .
Şeyhimiz dedi: muzâri‘in zikri müstedrektir; zira onda bir fayda yoktur.
Ben dedim: Sanki burada Cevherî’ye tâbi oldu ve ıstılahını unuttu.
( **ضَبْواً** ) , fetha ile: ( onu değiştirdi ve onu kızarttı ) .
Ve **المحكم**’de: onu yaktı ve onu kavurdu; ancak onun masdarını **ضَبْياً** diye, **الياء** ile zikretti.
İbnü’l-Kattâ‘ ikisini bir araya getirdi; öyleyse kelime **واو**’lu **ياء**’lıdır.
( ve ) **ضَبَا** ( ona: sığındı ) , **الهمز**’de bir lugattır.
( **والمُضْباةُ ، بالضَّمِّ** ) ; işte bu, **الصِّحاح** nüshalarında kalemle ضبط edilmiş olduğu şekildedir; ( **خُبْزَةُ المَلَّةِ** ) .
Ve **المحكم**’de: Yemen ehlinin bazısı **خُبْزَةُ المَلَّةِ**’yi **مَضْباةً** diye isimlendirir; bundan, yani **ضَبَتْه النارُ**’dan; ve ben bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak mekânın adıyla isimlendirilmesi müstesna.
( **والضَّابِي : الرَّمادُ** ) ; onu Cevherî nakletti.
( **وأَضْبَى** ) kişi, iki elinde olan şey üzerine: ( tuttu ) bir lugattır; **أَضْبَأَ**’da; Lahyânî’den.
( ve ) **أَضْبَى** : ( kaldırdı ) .
Ve **التكمِلَة**’de: itti.
( ve ) ayrıca: vezin ve mânâca ( **أَضْوَى** ) gibidir.
( ve ) Kisâî dedi: **أَضْبَى** ( ona ) — ( onu elde etmek için ona yaklaştı ) zaman; onu Cevherî ve Ezherî nakletti.
( ve ) Hecerî’den: **أَضْبَى** ( onlara sefer ) — onda ( kâr ) ve menfaatten ( umdukları şeyde onları boşa çıkardı ) zaman; ve inşâd etti:
لا يَشْكُرونَ إذا كنَّا بمَيْسَرَةٍ
ولا يَكُفُّونَ إنْ أَضْبَى بنا السَّفَركذا في المُحْكم .
Ve onun üzerine müstedrek olan şeylerdendir:

**أَضْبَى على الشيءِ** : onun üzerine gizledi ve sustu; İbnü’l-Kattâ‘dan.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضبو or ضبى

ضَبَتْهُ النَّارُ
1 ضَبَتْهُ النَّارُ ذ , (S, M, K,) and الشَّمْسُ, (M,) aor. ١َ٢ُ٣َ , [or ١َ٢ِ٣َ ,] inf. n. ضَبْوٌ, (S, K,) or ضَبْىٌ, (M,) or both, (IKtt, TA,) The fire, (S, M, K,) and the sun, (M,) altered [in colour], and roasted, broiled, or fried, him, or it: (S, K:) or burned, or scorched, him, or it. (M.) -A2- ضَبَا اـِلَيْهِ He had recourse, or betook himself, to him, or it, for refuge, protection, or covert: (K:) a dial. var. of ضَبَأَ. (TA.)

اضبى
4 اضبى ذ i. q. أَمْسَكَ: (M, K:) so in the phrase, اضبى الرَّجُلُ عَلَى مَا فِى يَدَيْهِ [The man grasped, or kept hold of, that which was in his hands]: a dial. var. of أَضْبَأَ: (Lh, M:) like أَضَبَّ. (TA in art. ضبأ.) ― -b2- And اضبى عَليْهِ He was, or became, at the point of gaining possession of it; (Ks, T, S, K;) namely, a thing. (Ks, S.) ― -b3- And He concealed it, and was silent respecting it. (IKtt, TA. [App. a dial. var. of أَضْبَأَ.]) -A2- And i. q. رَفَعَ [He raised; &c.]: so in the K: but in the Tekmileh وَقَعَ [he, or it, fell; &c.]. (TA.) -A3- And i. q. أَضْوَى [but in what sense is not shown]. (K.) -A4- اضبى بِهِمُ السَّفَرُ The journey failed of fulfilling its promise to them in respect of what they hoped to obtain in it, of gain, and profit, or advantage. (El-Hejeree, M, K. *)

ضَابٍ
ضَابٍ ذ Ashes. (S, K.)

مَضْبَاةٌ
مَضْبَاةٌ ذ , (M, and thus in a copy of the S,) or مِضْبَاةٌ, (thus in a copy of the S, [and Freytag states it to be thus accord. to IDrd, but accord. to the S to be ضَبَاوَة, which is evidently a mistake,]) or مُضْبَاةٌ, with damm, (K, and said in the TA to be thus written in copies of the S,) A cake of bread baked in hot ashes: (S, M, K:) thus called by some of the people of El-Yemen: but [ISd says, respecting مَضْبَاةٌ as thus expl.,] I know not how this is unless the thing be named by the name of the place. (M.)

مَضَابٍ
مَضَابٍ ذ [a pl. of which the sing. is most probably مِضْبًى] Frying-pans: like مَضَابِحُ. (AHn, TA in art. ضبح.)

##### Türkçe

ضبو yahut **ضبى**

**ضَبَتْهُ النَّارُ**
1 **ضَبَتْهُ النَّارُ** ذ , (S, M, K,) ve **الشَّمْسُ**, (M,) muzâri‘i ١َ٢ُ٣َ , [yahut ١َ٢ِ٣َ ,] mastarı **ضَبْوٌ**, (S, K,) yahut **ضَبْىٌ**, (M,) yahut ikisi birden, (IKtt, TA,) Ateş, (S, M, K,) ve güneş, (M,) onu yahut onu (şeyi) [renkçe] değiştirdi ve onu yahut onu (şeyi) kızarttı, ızgara etti yahut tavada kızarttı: (S, K:) yahut onu yahut onu (şeyi) yaktı yahut kavurdu. (M.) -A2- **ضَبَا اـِلَيْهِ** Ona yahut ona (şeye) sığınak, koruma yahut örtü için başvurdu yahut yöneldi: (K:) **ضَبَأَ**’nın lehçe varyantıdır. (TA.)

**اضبى**
4 **اضبى** ذ **أَمْسَكَ** ile aynı mânâdadır: (M, K:) şu ibarede böyledir: **اضبى الرَّجُلُ عَلَى مَا فِى يَدَيْهِ** [Adam, ellerinde olan şeye sarıldı yahut onu elinde tuttu]: **أَضْبَأَ**’nın lehçe varyantıdır: (Lh, M:) **أَضَبَّ** gibi. (TA, ضبأ maddesinde.) ― -b2- Ve **اضبى عَليْهِ** Ona (şeye) sahip olmanın eşiğinde oldu yahut oldu: (Ks, T, S, K;) yani bir şey. (Ks, S.) ― -b3- Ve onu gizledi ve onun hakkında sustu. (IKtt, TA. [Görünüşe göre **أَضْبَأَ**’nın lehçe varyantı.]) -A2- Ve **رَفَعَ** ile aynı mânâdadır [kaldırdı; vb.]: K’da böyledir: fakat Tekmileh’de **وَقَعَ** [düştü; vb.]. (TA.) -A3- Ve **أَضْوَى** ile aynı mânâdadır [fakat hangi mânâda olduğu gösterilmemiştir]. (K.) -A4- **اضبى بِهِمُ السَّفَرُ** Yolculuk, onda elde etmeyi umdukları kazanç ve kâr yahut fayda bakımından, onlara vaadini yerine getirmedi. (El-Hejeree, M, K. *)

**ضَابٍ**
**ضَابٍ** ذ Kül. (S, K.)

**مَضْبَاةٌ**
**مَضْبَاةٌ** ذ , (M, ve S’nin bir nüshasında böylece,) yahut **مِضْبَاةٌ**, (S’nin bir nüshasında böylece, [ve Freytag bunun IDrd’ye göre böyle olduğunu söyler; fakat S’ye göre **ضَبَاوَة**’dir ki bu açıkça bir hatadır,]) yahut **مُضْبَاةٌ**, damme ile, (K, ve TA’da S’nin nüshalarında böyle yazıldığı söylenmiştir,) Kızgın kül içinde pişirilmiş bir ekmek çöreği: (S, M, K:) El-Yemen halkının bir kısmı tarafından böyle adlandırılır: fakat [ISd, **مَضْبَاةٌ** hakkında böyle açıklanmış olarak,] bunun nasıl olduğunu bilmem; meğer ki şey, yerin adıyla adlandırılmış ola. (M.)

**مَضَابٍ**
**مَضَابٍ** ذ [çoğulu olup tekili büyük ihtimalle **مِضْبًى**’dır] Tava kızartma tavaları: **مَضَابِحُ** gibi. (AHn, TA, ضبح maddesinde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَبَا
ضَبَا U ( n. ac. ضَبْو 1 ),
a.  Burned, scorched, singed.

b.  [ Ila ], Fled to, took refuge with.

أَضْبَوَ
أَضْبَوَ IV
a.  [ 'Ala ], Surprised.

ضَبْوَة
ضَبْوَة [ 1t ],
a.  Satchel; pouch.

##### Türkçe

ضَبَا
ضَبَا U (isim mastar: **ضَبْو** 1),
a. Yandı, kavruldu, islenip yandı.

b. [ **إلى** ], -e kaçtı, -e sığındı.

أَضْبَوَ
أَضْبَوَ IV
a. [ **على** ], şaşırttı.

ضَبْوَة
ضَبْوَة [ 1t ],
a. Heybe; kese.
