# ضبو — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%A8%D9%88/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضبو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%A8%D9%88.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضبو

: ( و ( *!ضَبَتْه النَّارُ ) والشَمسُ ( *!تَضْبُوه ) .
قالَ شيْخُنا : ذِكْرُ المُضارِع مُسْتدركٌ إذ لا فائِدَةَ فيه .
قُلْتُ : وكأنَّهُ تَبِعَ الجوهريَّ هنا ونَسِيَ اصْطِلاحَه .
( *!ضَبْواً ) ، بالفتْحِ : ( غَيَّرَتْهُ وشَوَتْهُ ) .
وفي المُحكم : لَفَحَتْهُ ولَوَّحَتْهُ إلاَّ أنَّه ذَكَرَ مَصْدَرَه ضَبْياً ، بالياءِ .
وجَمَعَ بَيْنهما ابنُ القطَّاعِ فإذن الكلمةُ واوِيَّةٌ يائيَّةٌ .
( و ) *!ضَبَا ( إليه : لَجَأَ ) ، لُغَةٌ في الهَمْزِ .
( *!والمُضْباةُ ، بالضَّمِّ ) ؛ هكذا هو مَضْبوطٌ في نسخِ الصِّحاحِ بالقَلَمِ ؛ ( خُبْزَةُ المَلَّةِ ) .
وفي المُحْكمِ : ويُسَمِّي بعضُ أَهْلِ اليَمَنِ خُبْزَةَ المَلَّةِ *!مَضْباةً ، من هذا أَي من *!ضَبَتْه النارُ ، ولا أَدْرِي كيفَ ذلكَ إلاَّ أن تُسَمَّى باسْمِ الموْضِعِ .
( *!والضَّابِي : الرَّمادُ ) ؛ نقلَهُ الجوهريُّ .
( *!وأَضْبَى ) الرَّجُلُ على ما في يَدَيْه : ( أَمْسَكَ ) لُغَةٌ ، في أَضْبَأَ ، عن اللَّحْياني .
( و ) *!أَضْبَى : ( رَفَعَ ) .
وفي التكمِلَةِ : دَفَعَ .
( و ) أَيْضاً : مِثْلُ ( أَضْوَى ) زِنَةً ومَعْنىً .
( و ) قالَ الكِسائي : أَضْبَى ( عليه ) إذا ( أَشْرَفَ ليَظْفَرَ به ) ، نقلَهُ الجوهريُّ والأزْهريُّ .
( و ) عن الهَجَريّ : أَضْبَى ( بِهِم السَّفَرُ ) إذا ( أَخْلَفَهُمْ فيما رَجَوْا ) فيه ( من رِبحٍ ) ومَنْفَعَةٍ ؛ وأَنْشَدَ :
لا يَشْكُرونَ إذا كنَّا بمَيْسَرَةٍ
ولا يَكُفُّونَ إنْ أَضْبَى بنا السَّفَركذا في المُحْكم .
وممَّا يُسْتدركُ عليه :

*!أَضْبَى على الشيءِ : كَتَم عليه وسَكَتَ ؛ عن ابنِ القطَّاع .

### Türkçe

: ( ve ( **ضَبَتْه النَّارُ** ) ve güneş ( **تَضْبُوه** ) .
Şeyhimiz dedi: muzâri‘in zikri müstedrektir; zira onda bir fayda yoktur.
Ben dedim: Sanki burada Cevherî’ye tâbi oldu ve ıstılahını unuttu.
( **ضَبْواً** ) , fetha ile: ( onu değiştirdi ve onu kızarttı ) .
Ve **المحكم**’de: onu yaktı ve onu kavurdu; ancak onun masdarını **ضَبْياً** diye, **الياء** ile zikretti.
İbnü’l-Kattâ‘ ikisini bir araya getirdi; öyleyse kelime **واو**’lu **ياء**’lıdır.
( ve ) **ضَبَا** ( ona: sığındı ) , **الهمز**’de bir lugattır.
( **والمُضْباةُ ، بالضَّمِّ** ) ; işte bu, **الصِّحاح** nüshalarında kalemle ضبط edilmiş olduğu şekildedir; ( **خُبْزَةُ المَلَّةِ** ) .
Ve **المحكم**’de: Yemen ehlinin bazısı **خُبْزَةُ المَلَّةِ**’yi **مَضْباةً** diye isimlendirir; bundan, yani **ضَبَتْه النارُ**’dan; ve ben bunun nasıl olduğunu bilmiyorum; ancak mekânın adıyla isimlendirilmesi müstesna.
( **والضَّابِي : الرَّمادُ** ) ; onu Cevherî nakletti.
( **وأَضْبَى** ) kişi, iki elinde olan şey üzerine: ( tuttu ) bir lugattır; **أَضْبَأَ**’da; Lahyânî’den.
( ve ) **أَضْبَى** : ( kaldırdı ) .
Ve **التكمِلَة**’de: itti.
( ve ) ayrıca: vezin ve mânâca ( **أَضْوَى** ) gibidir.
( ve ) Kisâî dedi: **أَضْبَى** ( ona ) — ( onu elde etmek için ona yaklaştı ) zaman; onu Cevherî ve Ezherî nakletti.
( ve ) Hecerî’den: **أَضْبَى** ( onlara sefer ) — onda ( kâr ) ve menfaatten ( umdukları şeyde onları boşa çıkardı ) zaman; ve inşâd etti:
لا يَشْكُرونَ إذا كنَّا بمَيْسَرَةٍ
ولا يَكُفُّونَ إنْ أَضْبَى بنا السَّفَركذا في المُحْكم .
Ve onun üzerine müstedrek olan şeylerdendir:

**أَضْبَى على الشيءِ** : onun üzerine gizledi ve sustu; İbnü’l-Kattâ‘dan.
