# ضجج (ض-ج-ج) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D8%AC

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ج - ج
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم مع الضاد
ض ج، ج ض مستعملان
ضج:
يقال: هو ضَجيجُ البَعير، وضَجاجُ القَومِ وهو لجَبُهم، وقد ضَجَّ تيضِجُّ ضَجَاً، قال العجاج:
وأغشَتَ الناسُ الضَّجاجَ الأَضجَجا
أظهر التَّضعيف.
جض:
جَضَّ عن الشَّيء أي حادَ عنه: وجاضَ مِثلهُ.

##### Türkçe

باب **الجيم** مع **الضاد**
**ض ج**، **ج ض** kullanımdadır.
**ضج**:
Denir ki: o, devenin **ضَجيجُ**’idir; kavmin **وضَجاجُ**’ı ise onların **لجَبُ**’idir. Ve **ضَجَّ** **تيضِجُّ** **ضَجَاً** diye **ضَجَّ** etti. **العجاج** dedi ki:
Ve insanlar **الضَّجاجَ الأَضجَجا**’yı bürüdü
**التَّضعيف**’i ortaya koydu.
**جض**:
**جَضَّ** **عن الشَّيء**: yani ondan saptı; **وجاضَ** da onun benzeridir.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عبيد: أضَجَّ القوم إضْجاجاً، إذا جلَّبوا وصاحوا؛ فإذا جزِعوا من شيء وغُلِبوا قيل: ضجُّوا يَضِجُّونَ ضَجيجاً. والضَجوجُ من النُوق: التي تَضِجُّ إذا حُلِبت. وسَمِعتُ ضَجَّة القوم، أي جَلَبَتَهم. وضاجَّةُ مُضَاجَّةً وضِجاجا: شاغَبه وشارَّهُ والاسم الضَجاجُ بالفتح.

##### Türkçe

Ebû Ubeyd: **أضَجَّ** kavim **إضْجاجاً** (yaptı), eğer gürültüyle çağırdılarsa ve bağırdılarsa; artık eğer bir şeyden ürktüler ve yenildilerse “**ضجُّوا** **يَضِجُّونَ** **ضَجيجاً**” denilir. Ve develerden **الضَجوجُ**: sağıldığı zaman böğüren (dişi deve)dir. “Kavmin **ضَجَّة**sini işittim”, yani onların gürültülü çağırışını. Ve **وضاجَّةُ** **مُضَاجَّةً** ve **ضِجاجا**: onunla çekişti ve onunla kavga etti; isim ise fetha ile **الضَجاجُ**dur.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ج ج
لهم ضجيج وضجاج وقد ضجوا‏.‏
قال‏:‏ ذكرتك والحجيج لهم ضجيج بمكّةَ والقلوبُ لها وجيبُ
وضجّ البعيرُ من الحِمل. وفي مثل: "إن ضَجّ فزدْه وِقْرًا". وسمعتُ له ضَجّة منكرة.

##### Türkçe

ض ج ج
Onların **ضجيج**i ve **ضجاج**ı vardır; ve gerçekten **ضجوا**.
Dedi ki: Seni andım; hacılar için Mekke’de **ضجيج** vardır; ve kalpler için **وجيب** vardır.
Deve, yükten dolayı **ضجّ** etti. Ve şu meselde: “Eğer **ضَجّ** ederse, ona **وِقْرًا** artır.” Ve onun için yadırganan bir **ضَجّة** işittim.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

ضَجَّ يَضِجُّ ضَجّاً وضَجيجاً وضَجَاجاً وضُجاجاً، الأَخيرة عن اللحياني: صاح، والاسم الضَّجَّة. وضَجَّ البعير ضَجيجاً وضَجَّ القوم ضَجاجاً. قال: وضَجَّ القوم يَضِجُّون ضَجيجاً: فَزِعُوا من شيء وغُلِبوا، وأَضَجُّوا إِضْجاجاً إِذا صاحوا فجَلَّبُوا. أَبو عمرو: ضَجَّ إِذا صاح مستغيثاً. وسمعت ضَجَّة القوم أَي جَلَبتهم؛ وفي حديث حُذيفة: لا يأْتي على الناس زمان يَضِجُّون منه إِلاّ أَرْدَفَهُمُ الله أَمراً يشغَلُهم عنه. الضَّجيج: الصِّياح عند المكروه والمشَقَّة والجزَع.
وضاجَّه مُضاجَّة وضِجاجاً: جادله وشارَّه وشاغَبَه، والاسم الضَّجَاج، بالفتح، وقيل: هو اسم من ضاجَجْتُ، وليس بمصدر. والضَّجاج: القَسْر؛ وأَنشد الأَصمعي في الضِّجاج والضَّجاج المُشاغَبة والمُشارَّة: إِنّي إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضَِّجاجُ واللّقاقُ
(* قوله «واللقاق» هكذا في الأَصل والذي في الصحاح في مادة لقق: واللقلاق.)
وقال آخر:
وأَغْشَبَ الناسُ الضِّجاجَ الأَضْجَجا،
وصاحَ خاشِي شَرِّها، وهَجْهَجا
أَراد الأَضَجَّ، فأَظهر التضعيف اضطراراً، وهذا على نحو قولهم: شِعْر شاعر؛ التهذيب في قول العجاج:
وأَعْشَبَ الأَرض الأَضْجَجا
(* قوله «وأعشب الأرض إلخ» هكذا في الأصل.).
قال: أَظهر الحرفين وبنى منه أَفعل لحاجته إِلى القافية، وقد وصف بالمصدر منه، فقيل: رجل ضِجَاج، وقوم ضُجُجٌ؛ قال الراعي: فاقْدُرْ بِذَرْعِكَ، إِنِّي لن يُقَوِّمَني
قَوْلُ الضِّجاجِ، إِذا ما كنتُ ذا أَوَدِ
والضَِّجاجُ: ثمر نَبْت أَو صَمْغٌ تَغسل به النساء رؤوسهن، حكاها ابن دريد بالفتح، وأَبو حنيفة بالكسر، وقال مَرَّة: الضِّجاج كل شجرة تُسَمُّ بها السِّباع أَو الطَّير. وضَجَّجَها: سَمَّها. ابن الأَعرابي: الضَِّجاج صَمْغٌ يؤْكل، فإِذا جَفَّ سُحِق، ثم كيلَ وقُوِّيَ بالقَلْيِ، ثم غُسِل به الثوب فيُنَقِّيه تنقية الصابون. والضَّجُوج من النوق: التي تَضِجُّ إِذا حُلِبت. التهذيب: الضِّجاجُ العاج، وهو مِثْل السِّوار للمرأَة؛ قال الأَعشى:
وتَرُدُّ معطوفَ الضَّجاج على
غَيْل، كأَن الوَشْمَ فيه خِلَلْ

##### Türkçe

**ضَجَّ** **يَضِجُّ** **ضَجّاً** ve **ضَجيجاً** ve **ضَجَاجاً** ve **ضُجاجاً**; sonuncusu **اللحياني**’den: bağırdı; isim **الضَّجَّة**’dir. Ve deve **ضَجَّ** etti **ضَجيجاً**; ve kavim **ضَجَّ** etti **ضَجاجاً**. Dedi: Kavim **ضَجَّ** eder, **يَضِجُّون** **ضَجيجاً**: bir şeyden korktular ve yenildiler; ve **أَضَجُّوا** **إِضْجاجاً**: bağırdıkları zaman, böylece gürültü çıkarıp topladılar. **أَبو عمرو**: **ضَجَّ**: imdat dileyerek bağırdığı zaman. Ve kavmin **ضَجَّة**’sini işittim, yani onların gürültüsünü; ve **حُذيفة** hadîsinde: İnsanların üzerinden, ondan dolayı **يَضِجُّون** edecekleri bir zaman gelmez ki, Allah onları ondan alıkoyacak bir işi peşlerine takmış olmasın. **الضَّجيج**: hoş olmayan şey, meşakkat ve sızlanma anında bağırıştır.

Ve onunla **وضاجَّه** **مُضاجَّة** ve **وضِجاجاً**: onunla tartıştı, ona karşı çıktı ve ona sataştı; isim **الضَّجَاج**’dır, fetha ile; ve denildi ki: o, **ضاجَجْتُ**’dan bir isimdir, mastar değildir. Ve **الضَّجاج**: zorlama; ve **الأَصمعي** **الضِّجاج** ve **الضَّجاج** (yani) sataşma ve karşı çıkma hakkında inşad etti:

إِنّي إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضَِّجاجُ واللّقاقُ

(* Onun sözü “واللقاق”: asılda böyledir; صحاح’ta **لقق** maddesinde olan: “واللقلاق”.)

Ve bir başkası dedi:

وأَغْشَبَ الناسُ الضِّجاجَ الأَضْجَجا،
وصاحَ خاشِي شَرِّها، وهَجْهَجا

**الأَضَجَّ**’ı kastetti; fakat zaruret sebebiyle şeddeli kılmayı açıkladı; bu, onların “شِعْر شاعر” sözleri tarzındadır; **التهذيب**’de **العجاج**’ın sözü hakkında:

وأَعْشَبَ الأَرض الأَضْجَجا

(* Onun sözü “وأعشب الأرض إلخ”: asılda böyledir.)

Dedi: Kafiyeye ihtiyacı için iki harfi açıkladı ve ondan **أَفعل** vezninde bina etti; ve ondan mastarla vasfedildi; böylece “adam **ضِجَاج**”, “kavim **ضُجُجٌ**” denildi; **الراعي** dedi:

فاقْدُرْ بِذَرْعِكَ، إِنِّي لن يُقَوِّمَني
قَوْلُ الضِّجاجِ، إِذا ما كنتُ ذا أَوَدِ

Ve **الضَِّجاجُ**: kadınların başlarını yıkadıkları bir bitkinin meyvesi yahut bir zamk; bunu **ابن دريد** fetha ile, **أَبو حنيفة** kesra ile nakletti; ve bir defa dedi ki: **الضِّجاج** her ağaçtır ki onunla yırtıcı hayvanlar yahut kuş zehirlenir. Ve onu **وضَجَّجَها**: onu zehirledi. **ابن الأَعرابي**: **الضَِّجاج** yenilen bir zamktır; kuruduğu zaman öğütülür, sonra ölçülür ve kavurma ile kuvvetlendirilir, sonra onunla elbise yıkanır da onu sabun temizlemesi gibi temizler. Ve develerden **الضَّجُوج**: sağıldığı zaman bağıran. **التهذيب**: **الضِّجاجُ** fildişidir; o, kadın için bilezik gibidir; **الأَعشى** dedi:

وتَرُدُّ معطوفَ الضَّجاج على
غَيْل، كأَن الوَشْمَ فيه خِلَلْ

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ج ج * * أَضَجَّ * القوم * إضْجَاجاً * جلبوا وصاحوا فان جزعوا من شيءٍ وغلبوا قيل * ضَدُّوا * يضجون بالكسر * ضَجيجا * و * الضَّجَّةُ * الجلبة

##### Türkçe

* ض ج ج * **أَضَجَّ** kavim, **إضْجَاجاً**: gürültü çıkarıp bağırdılar; böylece bir şeyden ürküp telaşa kapıldılar ve galip geldiler. Denildi ki: **ضَدُّوا**; **يضجون** (kesre ile), **ضَجيجا**; ve **الضَّجَّةُ**: gürültü.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

أضج القوم إضجاجا: صاحوا وجلبوا  ، نسبه الجوهري إلى أبي عبيد وفي بعض النسخ: فجلبوا:  فإذا جزعوا  من شيء وفزعوا  وغلبوا فضجوا يضجون ضجيجا  . وفي اللسان: ضج يضج ضجا وضجيجا وضجاجا وضجاجا، الأخيرة عن اللحياني: صاح، والاسم الضجة. وضج البعير ضجيجا. وضج القوم ضجاجا. وعن أبي عمرو: ضج: إذا صاح مستغيثا. وسمعت ضجة القوم أي جلبتهم. وفي الغريبين: الضجيج الصياح عند المكروه والمشقة والجزع.
  والضجاج، كسحاب: القسر، و  في التهذيب: الضجاج:  العاج  ، وهو مثل السوار للمرأة، قال الأعشى:
  وترد معطوف الضجاج على                      غيل كأن الوشم فيه خـلـل والضجاج:  خرزة  تستعملها النساء في حليهن.
 والضجاج،  بالكسر: المشاغبة والمشارة، كالمضاجة  . وضاجه مضاجة وضجاجا: جادله وشاره وشاغبه. والاسم الضجاج، بالفتح. وقيل: هو اسم من ضاججت وليس بمصدر، وأنشد الأصمعي:
  إني إذا ما زبب الأشداق
  وكثر الضجاج واللقلاق وقال آخر:
  وأغشت الناس الضجاج الأضججا
  وصاح خاشي شرها وهجهجا أراد الأضج، فأظهر التضعيف اضطرارا. وهذا على نحو قولهم: شعر شاعر.
 وعن ابن الأعرابي: الضجاج:  صمغ يؤكل  فإذا جف سحق ثم كتل وقوي بالقلي، ثم غسل به الثوب فينقيه تنقية الصابون.
 والضجاج: ثمر نبت أو صمغ تغسل به النساء رؤوسهن، حكاه ابن دريد بالفتح، وأبو حنيفة بالكسر، وقال مرة: الضجاج:  كل شجر يسم بها الطير أو السباع  .
  والضجوج  كصبور:  ناقة تضج إذا جلبت  .
  وضجج تضجيجا: ذهب أو مال  .  و  ضجج  :سم الطائر أو السبع  .
 وفي اللسان: وقد وصف بالمصدر منه فقيل: رجل ضجاج، وقوم ضجج. قال الراعي:
  فاقدر بذرعك إني لن يقومني                      قول الضجاج إذا كنت ذا أود

##### Türkçe

**أضج القوم إضجاجا**: bağırdılar ve gürültü çıkardılar; el-Cevherî bunu Ebû Ubeyd’e nisbet etti. Bazı nüshalarda: “fecelebû” (yani: gürültü çıkardılar): bir şeyden ürktükleri ve korktukları, galip geldikleri zaman; böylece **فضجوا يضجون ضجيجا**.

Lisân’da: **ضج يضج ضجا وضجيجا وضجاجا وضجاجا**; sonuncusu el-Lihyânî’dendir: bağırdı; isim **الضجة**’dir. **وضج البعير ضجيجا**. **وضج القوم ضجاجا**. Ebû Amr’dan: **ضج**: yardım isterken bağırdığı zaman. “**وسمعت ضجة القوم**” yani onların gürültüsünü. el-Garîbeyn’de: **الضجيج**; hoş olmayan şey, meşakkat ve ürkme esnasında bağırmadır.

**والضجاج، كسحاب**: zorla yaptırma. Tehzîb’de: **الضجاج**: **العاج**; o, kadın için bilezik gibi olandır. el-A‘şâ dedi ki:
وترد معطوف الضجاج على                      غيل كأن الوشم فيه خـلـل
Ve **الضجاج**: kadınların ziynetlerinde kullandıkları bir boncuktur.

**والضجاج، بالكسر**: sataşma ve ortaklık; **كالمضاجة** gibi. **وضاجه مضاجة وضجاجا**: onunla cedelleşti, ortak oldu ve sataştı. İsim **الضجاج**’dır, fetha ile. Ve denildi ki: o, **ضاججت**’den bir isimdir, mastar değildir. el-Asma‘î şu beyti okudu:
إني إذا ما زبب الأشداق
وكثر الضجاج واللقلاق
Bir başkası dedi ki:
وأغشت الناس الضجاج الأضججا
وصاح خاشي شرها وهجهجا
**الأضج**’i kastetti; zarureten şeddeli kılmayı açıkladı. Bu, onların “**شعر شاعر**” sözleri tarzındadır.

İbnü’l-A‘râbî’den: **الضجاج**: yenilen bir zamktır; kuruduğu zaman dövülür, sonra topaklanır ve külle kuvvetlendirilir; sonra onunla elbise yıkanır da onu sabun temizlemesi gibi temizler.

Ve **الضجاج**: bir bitkinin meyvesi yahut bir zamk; kadınlar onunla başlarını yıkarlar. Bunu İbn Düreyd fetha ile, Ebû Hanîfe kesra ile nakletti. Bir defa da dedi ki: **الضجاج**: kuşların yahut yırtıcıların onunla zehirlendiği her ağaçtır.

**والضجوج كصبور**: gürültü çıkardığı zaman böğüren bir dişi devedir.

**وضجج تضجيجا**: gitti yahut meyletti. Ve **ضجج**: kuşun yahut yırtıcının zehridir.

Lisân’da: onunla mastar olarak vasıflandırılmıştır; böylece “**رجل ضجاج**” ve “**قوم ضجج**” denilmiştir. er-Râ‘î dedi ki:
فاقدر بذرعك إني لن يقومني                      قول الضجاج إذا كنت ذا أود

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَجَّ
ضَجَّ I ( n. ac. ضَجِيْج 25 ),
a.  Cried out, shouted, made a noise.

ضَاْجَجَ
ضَاْجَجَ III ,
a.  Quarreled with.

أَضْجَجَ
أَضْجَجَ IV ,
a.  see I .

ضَجَّة
ضَجَّة 1t ,
a.  Cries, clamour, tumult.

ضَجَاْج
ضَجَاْج 22 ,
a.  Ivory.

b.  Shell-work, beads.

ضِجَاْج
ضِجَاْج 23 ,  ضَجِيْج 25 ,
a.  see 1t .

ضَجُوْج
ضَجُوْج 26 ,
a.  Clamorous.

##### Türkçe

**ضَجَّ**
**ضَجَّ** I (isim mastarı: **ضَجِيْج** 25),
a. Bağırdı, haykırdı, gürültü yaptı.

**ضَاْجَجَ**
**ضَاْجَجَ** III,
a. İle kavga etti.

**أَضْجَجَ**
**أَضْجَجَ** IV,
a. I’e bak.

**ضَجَّة**
**ضَجَّة** 1t,
a. Bağırışlar, yaygara, kargaşa.

**ضَجَاْج**
**ضَجَاْج** 22,
a. Fildişi.

b. Sedef işi, boncuklar.

**ضِجَاْج**
**ضِجَاْج** 23, **ضَجِيْج** 25,
a. 1t’ye bak.

**ضَجُوْج**
**ضَجُوْج** 26,
a. Yaygaracı.
