# ضجج — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضجج

ضَجَّ يَضِجُّ ضَجّاً وضَجيجاً وضَجَاجاً وضُجاجاً، الأَخيرة عن اللحياني: صاح، والاسم الضَّجَّة. وضَجَّ البعير ضَجيجاً وضَجَّ القوم ضَجاجاً. قال: وضَجَّ القوم يَضِجُّون ضَجيجاً: فَزِعُوا من شيء وغُلِبوا، وأَضَجُّوا إِضْجاجاً إِذا صاحوا فجَلَّبُوا. أَبو عمرو: ضَجَّ إِذا صاح مستغيثاً. وسمعت ضَجَّة القوم أَي جَلَبتهم؛ وفي حديث حُذيفة: لا يأْتي على الناس زمان يَضِجُّون منه إِلاّ أَرْدَفَهُمُ الله أَمراً يشغَلُهم عنه. الضَّجيج: الصِّياح عند المكروه والمشَقَّة والجزَع.
وضاجَّه مُضاجَّة وضِجاجاً: جادله وشارَّه وشاغَبَه، والاسم الضَّجَاج، بالفتح، وقيل: هو اسم من ضاجَجْتُ، وليس بمصدر. والضَّجاج: القَسْر؛ وأَنشد الأَصمعي في الضِّجاج والضَّجاج المُشاغَبة والمُشارَّة: إِنّي إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضَِّجاجُ واللّقاقُ
(* قوله «واللقاق» هكذا في الأَصل والذي في الصحاح في مادة لقق: واللقلاق.)
وقال آخر:
وأَغْشَبَ الناسُ الضِّجاجَ الأَضْجَجا،
وصاحَ خاشِي شَرِّها، وهَجْهَجا
أَراد الأَضَجَّ، فأَظهر التضعيف اضطراراً، وهذا على نحو قولهم: شِعْر شاعر؛ التهذيب في قول العجاج:
وأَعْشَبَ الأَرض الأَضْجَجا
(* قوله «وأعشب الأرض إلخ» هكذا في الأصل.).
قال: أَظهر الحرفين وبنى منه أَفعل لحاجته إِلى القافية، وقد وصف بالمصدر منه، فقيل: رجل ضِجَاج، وقوم ضُجُجٌ؛ قال الراعي: فاقْدُرْ بِذَرْعِكَ، إِنِّي لن يُقَوِّمَني
قَوْلُ الضِّجاجِ، إِذا ما كنتُ ذا أَوَدِ
والضَِّجاجُ: ثمر نَبْت أَو صَمْغٌ تَغسل به النساء رؤوسهن، حكاها ابن دريد بالفتح، وأَبو حنيفة بالكسر، وقال مَرَّة: الضِّجاج كل شجرة تُسَمُّ بها السِّباع أَو الطَّير. وضَجَّجَها: سَمَّها. ابن الأَعرابي: الضَِّجاج صَمْغٌ يؤْكل، فإِذا جَفَّ سُحِق، ثم كيلَ وقُوِّيَ بالقَلْيِ، ثم غُسِل به الثوب فيُنَقِّيه تنقية الصابون. والضَّجُوج من النوق: التي تَضِجُّ إِذا حُلِبت. التهذيب: الضِّجاجُ العاج، وهو مِثْل السِّوار للمرأَة؛ قال الأَعشى:
وتَرُدُّ معطوفَ الضَّجاج على
غَيْل، كأَن الوَشْمَ فيه خِلَلْ

### Türkçe

**ضَجَّ** **يَضِجُّ** **ضَجّاً** ve **ضَجيجاً** ve **ضَجَاجاً** ve **ضُجاجاً**; sonuncusu **اللحياني**’den: bağırdı; isim **الضَّجَّة**’dir. Ve deve **ضَجَّ** etti **ضَجيجاً**; ve kavim **ضَجَّ** etti **ضَجاجاً**. Dedi: Kavim **ضَجَّ** eder, **يَضِجُّون** **ضَجيجاً**: bir şeyden korktular ve yenildiler; ve **أَضَجُّوا** **إِضْجاجاً**: bağırdıkları zaman, böylece gürültü çıkarıp topladılar. **أَبو عمرو**: **ضَجَّ**: imdat dileyerek bağırdığı zaman. Ve kavmin **ضَجَّة**’sini işittim, yani onların gürültüsünü; ve **حُذيفة** hadîsinde: İnsanların üzerinden, ondan dolayı **يَضِجُّون** edecekleri bir zaman gelmez ki, Allah onları ondan alıkoyacak bir işi peşlerine takmış olmasın. **الضَّجيج**: hoş olmayan şey, meşakkat ve sızlanma anında bağırıştır.

Ve onunla **وضاجَّه** **مُضاجَّة** ve **وضِجاجاً**: onunla tartıştı, ona karşı çıktı ve ona sataştı; isim **الضَّجَاج**’dır, fetha ile; ve denildi ki: o, **ضاجَجْتُ**’dan bir isimdir, mastar değildir. Ve **الضَّجاج**: zorlama; ve **الأَصمعي** **الضِّجاج** ve **الضَّجاج** (yani) sataşma ve karşı çıkma hakkında inşad etti:

إِنّي إِذا ما زَبَّبَ الأَشْداقُ،
وكَثُرَ الضَِّجاجُ واللّقاقُ

(* Onun sözü “واللقاق”: asılda böyledir; صحاح’ta **لقق** maddesinde olan: “واللقلاق”.)

Ve bir başkası dedi:

وأَغْشَبَ الناسُ الضِّجاجَ الأَضْجَجا،
وصاحَ خاشِي شَرِّها، وهَجْهَجا

**الأَضَجَّ**’ı kastetti; fakat zaruret sebebiyle şeddeli kılmayı açıkladı; bu, onların “شِعْر شاعر” sözleri tarzındadır; **التهذيب**’de **العجاج**’ın sözü hakkında:

وأَعْشَبَ الأَرض الأَضْجَجا

(* Onun sözü “وأعشب الأرض إلخ”: asılda böyledir.)

Dedi: Kafiyeye ihtiyacı için iki harfi açıkladı ve ondan **أَفعل** vezninde bina etti; ve ondan mastarla vasfedildi; böylece “adam **ضِجَاج**”, “kavim **ضُجُجٌ**” denildi; **الراعي** dedi:

فاقْدُرْ بِذَرْعِكَ، إِنِّي لن يُقَوِّمَني
قَوْلُ الضِّجاجِ، إِذا ما كنتُ ذا أَوَدِ

Ve **الضَِّجاجُ**: kadınların başlarını yıkadıkları bir bitkinin meyvesi yahut bir zamk; bunu **ابن دريد** fetha ile, **أَبو حنيفة** kesra ile nakletti; ve bir defa dedi ki: **الضِّجاج** her ağaçtır ki onunla yırtıcı hayvanlar yahut kuş zehirlenir. Ve onu **وضَجَّجَها**: onu zehirledi. **ابن الأَعرابي**: **الضَِّجاج** yenilen bir zamktır; kuruduğu zaman öğütülür, sonra ölçülür ve kavurma ile kuvvetlendirilir, sonra onunla elbise yıkanır da onu sabun temizlemesi gibi temizler. Ve develerden **الضَّجُوج**: sağıldığı zaman bağıran. **التهذيب**: **الضِّجاجُ** fildişidir; o, kadın için bilezik gibidir; **الأَعشى** dedi:

وتَرُدُّ معطوفَ الضَّجاج على
غَيْل، كأَن الوَشْمَ فيه خِلَلْ
