# ضجج — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D8%AC/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضجج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%AC.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: ضجج

أضج القوم إضجاجا: صاحوا وجلبوا  ، نسبه الجوهري إلى أبي عبيد وفي بعض النسخ: فجلبوا:  فإذا جزعوا  من شيء وفزعوا  وغلبوا فضجوا يضجون ضجيجا  . وفي اللسان: ضج يضج ضجا وضجيجا وضجاجا وضجاجا، الأخيرة عن اللحياني: صاح، والاسم الضجة. وضج البعير ضجيجا. وضج القوم ضجاجا. وعن أبي عمرو: ضج: إذا صاح مستغيثا. وسمعت ضجة القوم أي جلبتهم. وفي الغريبين: الضجيج الصياح عند المكروه والمشقة والجزع.
  والضجاج، كسحاب: القسر، و  في التهذيب: الضجاج:  العاج  ، وهو مثل السوار للمرأة، قال الأعشى:
  وترد معطوف الضجاج على                      غيل كأن الوشم فيه خـلـل والضجاج:  خرزة  تستعملها النساء في حليهن.
 والضجاج،  بالكسر: المشاغبة والمشارة، كالمضاجة  . وضاجه مضاجة وضجاجا: جادله وشاره وشاغبه. والاسم الضجاج، بالفتح. وقيل: هو اسم من ضاججت وليس بمصدر، وأنشد الأصمعي:
  إني إذا ما زبب الأشداق
  وكثر الضجاج واللقلاق وقال آخر:
  وأغشت الناس الضجاج الأضججا
  وصاح خاشي شرها وهجهجا أراد الأضج، فأظهر التضعيف اضطرارا. وهذا على نحو قولهم: شعر شاعر.
 وعن ابن الأعرابي: الضجاج:  صمغ يؤكل  فإذا جف سحق ثم كتل وقوي بالقلي، ثم غسل به الثوب فينقيه تنقية الصابون.
 والضجاج: ثمر نبت أو صمغ تغسل به النساء رؤوسهن، حكاه ابن دريد بالفتح، وأبو حنيفة بالكسر، وقال مرة: الضجاج:  كل شجر يسم بها الطير أو السباع  .
  والضجوج  كصبور:  ناقة تضج إذا جلبت  .
  وضجج تضجيجا: ذهب أو مال  .  و  ضجج  :سم الطائر أو السبع  .
 وفي اللسان: وقد وصف بالمصدر منه فقيل: رجل ضجاج، وقوم ضجج. قال الراعي:
  فاقدر بذرعك إني لن يقومني                      قول الضجاج إذا كنت ذا أود

### Türkçe

**أضج القوم إضجاجا**: bağırdılar ve gürültü çıkardılar; el-Cevherî bunu Ebû Ubeyd’e nisbet etti. Bazı nüshalarda: “fecelebû” (yani: gürültü çıkardılar): bir şeyden ürktükleri ve korktukları, galip geldikleri zaman; böylece **فضجوا يضجون ضجيجا**.

Lisân’da: **ضج يضج ضجا وضجيجا وضجاجا وضجاجا**; sonuncusu el-Lihyânî’dendir: bağırdı; isim **الضجة**’dir. **وضج البعير ضجيجا**. **وضج القوم ضجاجا**. Ebû Amr’dan: **ضج**: yardım isterken bağırdığı zaman. “**وسمعت ضجة القوم**” yani onların gürültüsünü. el-Garîbeyn’de: **الضجيج**; hoş olmayan şey, meşakkat ve ürkme esnasında bağırmadır.

**والضجاج، كسحاب**: zorla yaptırma. Tehzîb’de: **الضجاج**: **العاج**; o, kadın için bilezik gibi olandır. el-A‘şâ dedi ki:
وترد معطوف الضجاج على                      غيل كأن الوشم فيه خـلـل
Ve **الضجاج**: kadınların ziynetlerinde kullandıkları bir boncuktur.

**والضجاج، بالكسر**: sataşma ve ortaklık; **كالمضاجة** gibi. **وضاجه مضاجة وضجاجا**: onunla cedelleşti, ortak oldu ve sataştı. İsim **الضجاج**’dır, fetha ile. Ve denildi ki: o, **ضاججت**’den bir isimdir, mastar değildir. el-Asma‘î şu beyti okudu:
إني إذا ما زبب الأشداق
وكثر الضجاج واللقلاق
Bir başkası dedi ki:
وأغشت الناس الضجاج الأضججا
وصاح خاشي شرها وهجهجا
**الأضج**’i kastetti; zarureten şeddeli kılmayı açıkladı. Bu, onların “**شعر شاعر**” sözleri tarzındadır.

İbnü’l-A‘râbî’den: **الضجاج**: yenilen bir zamktır; kuruduğu zaman dövülür, sonra topaklanır ve külle kuvvetlendirilir; sonra onunla elbise yıkanır da onu sabun temizlemesi gibi temizler.

Ve **الضجاج**: bir bitkinin meyvesi yahut bir zamk; kadınlar onunla başlarını yıkarlar. Bunu İbn Düreyd fetha ile, Ebû Hanîfe kesra ile nakletti. Bir defa da dedi ki: **الضجاج**: kuşların yahut yırtıcıların onunla zehirlendiği her ağaçtır.

**والضجوج كصبور**: gürültü çıkardığı zaman böğüren bir dişi devedir.

**وضجج تضجيجا**: gitti yahut meyletti. Ve **ضجج**: kuşun yahut yırtıcının zehridir.

Lisân’da: onunla mastar olarak vasıflandırılmıştır; böylece “**رجل ضجاج**” ve “**قوم ضجج**” denilmiştir. er-Râ‘î dedi ki:
فاقدر بذرعك إني لن يقومني                      قول الضجاج إذا كنت ذا أود
