# ضجر (ض-ج-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ض - ج - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الجيم والضّاد والرّاء معهما
ض ر ج، ض ج ر، ج ر ض، ج ض ر مستعملات
ضرج:
الإضريجُ أكسِيةٌ تُتَّخذُ من أجودِ المرعِزّاء.
وعدوٌ إضريجٌ: شديد، قال أبو دواد:
ولقد اغتدي يُافِعُ رُكنـي		أجوَليٌّ ذو ميعةٍ إضريج
والإضريجُ من الخيل: الجوادُ الكثيرُ العرقِ.
وطلُّ شيءٍ تلطَّخ بالدم وغبره فقد تَضَرَّجَ.
وقد ضُرِّجَت أثوابه بدم النَّجيع.
وإذا بدت ثمار البقُول وأكمامُها قيل: انضرجت عنها لفائفها وأكمامها كأنها انفتحت وبدت.
والضَّرجُ والإضراجُ غبرة الأرض.
ضجر:
الضَّجَرُ: اغتمام فيه كلاٌ "وتَضَجُّرٌ".
ورجل ضَجِرٌ.
وناقة ضَجُورٌ: كثيرة الرُّغاء.
جرض:
الجَريضُ المنفلت بعد شرٍّ.
ويقال: إنه ليَجرِضُ الرِّيقَ على همِّ وحزنٍ، ويجرضُ على الريق غيظاً أي يبتلعه.
وقولهم: حال الجَريضُ دون القَريضِ.
قال أبو الدُّقيش: الجَريضُ الغُصةُ، والقَريضُ الجِرَّةُ، أي حالت الغُصَّةُ دون الجِرَّةُِ، فذهبت مثلاً.
وماتَ جَريضاً أي مَريضاً مغموماَ، وقد جَرِضَ يجرَضُ جَرَضاً شديداً قال رؤبة:
ماتوا جوىً والمفلتون جرضى
والجرياضُ: الرجل الجَريضُ الشديدُ الغَمِّ، قال: وخانِقٍ ذي غُصةٍ جِرياضِ والخانق نعتٌ كالمخنوق، فاعل مثل مفعول، مثل فاتن، وسبيلٌ سابلٌ وشعرٌ شاعرٌ.
والجِرياضُ: الكبير العظيم، والفرياضُ مثله.
وناقةٌ جُراضٌ وهي اللطيفة بوالدها، نعتٌ لها دون الذَّكر، قال:
والمَراضيعُ دائباتُ تُربِّي		للمنايا سَليلَ كلٍّ جُراضِ
وجملٌ جُرائِضٌ: أكول شديد القصل بأنيابه للشَّجَر.
وبعيرٌ جِرواضٌ: ذو عُنقٍ جِرواضُ أي غليظٌ شديدٌ، قال:
به تدقُّ القصر الجِرواضا

##### Türkçe

باب **الجيم** و**الضّاد** و**الرّاء** معهما
**ض ر ج**، **ض ج ر**، **ج ر ض**، **ج ض ر** مستعملات

**ضرج**:
**الإضريجُ**: En iyi **المرعِزّاء**dan yapılan örtülerdir.
**وعدوٌ إضريجٌ**: şiddetli; Ebû Duvâd dedi ki:
ولقد اغتدي يُافِعُ رُكنـي		أجوَليٌّ ذو ميعةٍ إضريج
**والإضريجُ** (at cinsinden): çok terli olan iyi attır.
Herhangi bir şeyin çiyi kana ve onun tozuna bulaşırsa, artık **تَضَرَّجَ** olmuştur.
Ve elbiseleri taze kanla **ضُرِّجَت**.
Baklagillerin meyveleri ve kılıfları göründüğünde şöyle denir: sargıları ve kılıfları ondan **انضرجت**; sanki açılmış ve görünmüş gibidir.
**والضَّرجُ** ve **الإضراجُ**: yerin tozudur.

**ضجر**:
**الضَّجَرُ**: içinde bir keder bulunan bıkkınlıktır; ve “**وتَضَجُّرٌ**”.
Ve **رجل ضَجِرٌ**.
Ve **وناقة ضَجُورٌ**: çok böğüren.

**جرض**:
**الجَريضُ**: bir şerden sonra kurtulup sıyrılan.
Ve denir ki: o, bir tasa ve hüzün üzerine tükürüğü **يَجرِضُ**; ve öfkeyle tükürük üzerine **يجرضُ**; yani onu yutar.
Ve onların sözü: **حال الجَريضُ دون القَريضِ**.
Ebû’d-Dukkîş dedi ki: **الجَريضُ** boğazda kalan lokmadır; **القَريضُ** geviştir; yani boğazda kalan lokma gevişin önüne geçti; böylece mesel oldu.
Ve **ماتَ جَريضاً**: yani hasta, kederli olarak öldü; ve **جَرِضَ** (يجرَضُ) şiddetli bir **جَرَضاً** ile; Ru’be dedi ki:
ماتوا جوىً والمفلتون جرضى
**والجرياضُ**: şiddetli kederli olan **الرجل الجَريضُ**; dedi ki: **وخانِقٍ ذي غُصةٍ جِرياضِ**; ve **الخانق** boğulmuş gibi bir niteleme olup, **فاعل**ın **مفعول** manasında olmasıdır; **فاتن** gibi; ve **سبيلٌ سابلٌ** ve **شعرٌ شاعرٌ**.
**والجِرياضُ**: büyük, azametli; **والفرياضُ** da onun gibidir.
Ve **وناقةٌ جُراضٌ**: babasına karşı yumuşak huylu olan; bu, erkek değil, onun için bir nitelemedir; dedi ki:
والمَراضيعُ دائباتُ تُربِّي		للمنايا سَليلَ كلٍّ جُراضِ
Ve **جملٌ جُرائِضٌ**: çok yiyen; dişleriyle ağacı şiddetle kesen.
Ve **بعيرٌ جِرواضٌ**: **ذو عُنقٍ جِرواضُ**; yani kalın, şiddetli; dedi ki:
به تدقُّ القصر الجِرواضا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضَجَرُ: القلق من الغمّ. وقد ضَجِرَ فهو ضَجِرٌ، ورجلٌ ضَجورٌ. وأضْجَرني فلان فهو مُضْجِرٌ. وقومٌ مَضاجِرُ ومَضاجيرُ. وضَجِرَ البعير: كثر رُغاؤُهُ.

##### Türkçe

**الضَجَرُ**: gamdan dolayı huzursuzluk. Ve **ضَجِرَ**; o hâlde o **ضَجِرٌ**dur; ve **رجلٌ ضَجورٌ**. Ve falan kimse beni **أضْجَرني**; o hâlde o **مُضْجِرٌ**dür. Ve **قومٌ مَضاجِرُ** ve **مَضاجيرُ**. Ve **ضَجِرَ البعير**: onun **رُغاؤُهُ** çoğaldı.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ج ض ر
ضرج ، جرض ، ضجر : مستعملة .
ضرج : قال ابن السكيت في قوله :
وأكِسيَةُ الإضْرِيجِ فوقَ المَشَاجِبِ
قال : أكسِيَةُ الإضرِيج : أكسِيَةُ خزَ حُمْرٌ .
والإضرِيجُ : صِبْغٌ أَحْمَرُ .
وثوبٌ مضرَّجٌ من هذا .
قال : ولا يَكُونُ الإضرِيجُ إلا من خزَ ، قال ذلك أبو عبيدة والأصمعي .
وقال الليث : الإضرِيجُ : أكسِيَةٌ تُتخَذُ من المِرْعِزَّى من أَجْوَدِه .
وقال أبو عبيدة : الإضِريْجُ من الخَيْل الجَوَادُ الكثيرُ العَرَقِ .
وقال أبو دُوَادٍ :
ولَقَدْ أَغْتَدِي يُدَافِعُ رُكْنِي
أَجْوَلِيٌّ ذُو مَيْعَةٍ إضْرِيجُ
وقيل : الإضْرِيجُ : الواسِعُ اللَّبَان .
وعَدْوٌ ضَرِيجٌ : شَديدٌ .
وكلُّ شيءٍ تَلَطخَ بِدَمٍ أَو غيرِه فقَدْ تَضَرَّجَ .
وقد ضُرِّجَتْ أثوابُه بِدَمِ النجيعِ وأنشد :
في قَرْقَر بلُعاب الشِّمْسِ مَضْرُوج
يَصِفُ السرابَ على وَجهِ الأرضِ ، ومضْرُوج من نَعْتِ القَرقر . وإذا بدَتْ ثمَارُ البُقُول من أكمَامَها قيل : انضَرَجَتْ عنها لَفَائِفُها أَيِ انْفَتَحَتْ .
والضَّرجُ : الشقُّ .
وقال ذُو الرُّمة يصِفُ نِسَاءً :
ضَرَجْنَ البُرُودَ عَنْ تَرَائِب حُرَّةٍ
أي شَقَقْنَ .
وقال الأصمعي : عينٌ مَضرُوجةٌ : واسعةٌ نَجْلاَءُ .
وقال ذُو الرمة :
تَبَسَّمْنَ عَنْ نَوْرالأقَاحِيِّ في الثرَى
وفَتَّرن عَن أبْصَارِ مَضْرُوجةٍ نُجْلِ
ويقال : انْضَرَجَ البَازِي على الصَّيْدِ إذا انْقَضَّ عليه .
قال امرؤ القيس :
كتَيْسِ الظِّبَاءِ الأعْفَرِ انْضَرَجَتْ له
عُقَابٌ تَدَلَّتْ منْ شَمَاريخِ ثَهْلاَنِ
وقيل : انْضَرَجَتْ له : انْبَرَتْ له .
وقيل : أَخَذَتْ في شِقَ ، وانضرَجَ الثَّوبُ إذا انْشَقَّ .
وقال أبو سعيدٍ : تَضْرِيجُ الكلام من المَعَاذِيرِ وهو تَزْوِيقُهُ وتَحْسِينُه .
ويقال : خير ما ضُرِّج به الصدق ، وشَرُّ ما ضُرِّجَ به الكذِبُ .
وفي ( النوادر ) : أَضْرَجَتِ المرأة جَيْبَها إذا أَرْخَتْهُ .
وضَرَجْنَا الإبلَ أي ركَضْنَاها في الغارةِ .
وضَرَجَتِ الناقةُ بجِرَّتِهَا وجَرَضَتْ .
جرض : ( أبو عبيد عن الأصمعي ) : هو يَجْرَضُ نفسَهُ أي كادَ يَقضِي ، ومنه قيل : أَفْلَتَ جَرِيضاً .
وقال الرِّياشيُّ : القَرِيضُ والجريضُ يحدُثانِ بالإنسانِ عند الموتِ ، فالجَرِيضُ : تبلُّعُ الرِّيقِ ، والقَرِيضُ صَوْتُ الأسنان .
وقال الليث : الجَرِيضُ : المُفْلِتُ بعدَ شَرَ .
يقال : إنه ليَجْرِضْ الريقَ عَلَى هَمَ وحَزَنٍ ، ويَجْرِضْ الرِّيقَ غَيْظاً ، أي يَبْتَلِعُه .
وفي قولهم : ( حالَ الجَرِيضُ دُونَ القَرِيضِ ) .
قال أبوُ الدُّقَيْشِ : الجَرِيضُ : الغُصَّةُ ، والقَرِيضُ : الجِرَّةُ .
قال : وماتَ فلانٌ جَرِيْضاً أي مَرِيضاً مَغمُوماً ، وقَدْ جَرِضَ يَجْرَضُ جَرَضاً شَدِيداً ، قال رؤبة :
مَاتُوا جَوًى والمُفْلِتُونَ جَرْضَى
أي حَزِنينَ .
قال : والجرِياضُ : الرجُلُ الجرِيضُ الشدِيدُ الغَمِّ .
وأنشد :
وخَانِقٍ ذِي غُصَّةٍ جِرْيَاضِ
خَانِقٍ : مَخْنُوقٍ ذي خَنْقٍ .
( أبو عبيد عن أبي عمرو ) : الذِّفِرُّ : العظيمُ من الإبلِ ، والجُرَائِضُ : مثله .
قال : وناقةٌ جُراضٌ وهي اللطِيفةُ بولدها ، نعتٌ لها خاصَّةً دون الذَّكَرِ .
وأنشد :
والمَرَضِيعُ دَائبَاتٌ تُرَبّى
لِلْمنَايَا سَلِيلَ كلِّ جُرَاضِ
وجملٌ جُرائضٌ ، وهو الأكُولُ الشديدُ القصلِ بأنيَابه للشَّجَرِ .
قال : وبعيرٌ جِرْوَاضٌ : ذُو عُنُقٍ جِرْوَاض أَي غَلِيظ شديد .
وقال الراجز :
بهِ نَدُقُّ القَصَرَ الجِرْوَاضَا
وقال غيرُه : دلوٌ جِرْوَاضٌ وجُرَاضٌ : عظيمةٌ ، وأنشد :
إنَّ لهَا سَانِيَةً نَهَّاضَا
ومَسْكَ ثَوْرٍ سَحْبَلاً جُرَاضَا
( اللحياني ) : نعجةٌ جُرَائِضَةٌ ، وجُرَئِضَةٌ إذا كانت ضخمةً .
( ابن هانىءٍ عن زيد بن كَثْوَة ) في قولهم : ( حالَ الجَرِيضُ دونَ القَرِيضِ ) ، يقال عند كلِّ أمرٍ كان مقدُوراً عليه فحيلَ دُونَه ، وأولُ من قاله عبيدُ بن الأبرص .
ضجر : قال الليث : الضَّجَرُ : اغْتِمامٌ فيه كلامٌ وتَضَجُّرٌ .
ورجلٌ ضَجِرٌ .
وقال أبو عبيدٍ من أمثالهم في البخيلِ يُستَخرَجُ منه المالُ عَلَى بُخْلِهِ ( إن الضَّجُورَ
كان مَنوعاً قد تُحلبُ العُلْبَةُ ) أي أنَّ هذا البخيل وإن فقد يُنَالُ منه الشَّيءُ بعد الشَّيءِ كما أنَّ النَّاقةَ الضَّجُور قد يُنَالُ منْ لبنهَا .
وأخبرني المنذري عن الحراني عن يعقوب قال : ناقة ضَجُور وهي التي ترغو عند الحلب .
وقولهم : فلانٌ ضَجِرٌ .
قال أبو بكر : معناهُ ضيِّقُ النَّفسِ من قول العربِ : مكانٌ ضَجِرٌ إذا كانَ ضَيِّقاً .
وأنشد لِدُرَيْدٍ :
فإمَّا تُمْسِ في جَدَث مُقِيماً
بمَسْهَكَةٍ منَ الأرْوَاحِ ضَجْرِ
أي ضيّق .
عمروٌ عن أبيه : مكانٌ ضَجِرٌ وضَجْرٌ أي ضيقٌ ، والضَّجرُ : الاسمُ ، والضَّجَرُ : المصدرُ .
قال والغَلَقُ والضّجَرُ : واحدٌ ومَكانٌ غَلِقٌ : ضَجِرٌ .

##### Türkçe

ج ض ر
**ضرج** , **جرض** , **ضجر** : kullanımdadır.

**ضرج** : İbnü’s-Sikkît onun sözü hakkında dedi:
وأكِسيَةُ **الإضْرِيجِ** فوقَ المَشَاجِبِ
Dedi: **أكسِيَةُ الإضرِيج** : kırmızı ipekli kumaş örtüleridir.
Ve **الإضرِيجُ** : kırmızı bir boyadır.
Ve bundan **ثوبٌ مضرَّجٌ** (boyanmış/lekelenmiş elbise) vardır.
Dedi: **الإضرِيجُ** ancak ipekli kumaştan olur; bunu Ebû Ubeyde ve el-Asma‘î söyledi.
Ve el-Leys dedi: **الإضرِيجُ** : en iyisinden **المِرْعِزَّى**’dan yapılan örtülerdir.
Ve Ebû Ubeyde dedi: **الإضِريْجُ** atlardan, teri çok olan cins/iyi attır.
Ve Ebû Duvâd dedi:
ولَقَدْ أَغْتَدِي يُدَافِعُ رُكْنِي
أَجْوَلِيٌّ ذُو مَيْعَةٍ **إضْرِيجُ**
Ve denildi: **الإضْرِيجُ** : göğsü geniş olandır.
Ve **عَدْوٌ ضَرِيجٌ** : şiddetli/çok hızlıdır.
Ve her şey kana veya başkasına bulaşırsa, artık **تَضَرَّجَ** etmiştir.
Ve elbiseleri taze kanla **ضُرِّجَتْ**; ve şu şiir okundu:
في قَرْقَر بلُعاب الشِّمْسِ **مَضْرُوج**
Yeryüzünün yüzü üzerindeki serabı vasfeder; ve **مضْرُوج** , **القَرقر**’ın sıfatındandır. Ve baklagillerin meyveleri kılıflarından görününce: **انضَرَجَتْ** عنها **لَفَائِفُها** denir; yani açıldı.
Ve **الضَّرجُ** : yarıktır.
Ve Zû’r-Rumme kadınları vasfederek dedi:
**ضَرَجْنَ** البُرُودَ عَنْ تَرَائِب حُرَّةٍ
Yani: yardılar.
Ve el-Asma‘î dedi: **عينٌ مَضرُوجةٌ** : geniş, iri gözlüdür.
Ve Zû’r-Rumme dedi:
تَبَسَّمْنَ عَنْ نَوْرالأقَاحِيِّ في الثرَى
وفَتَّرن عَن أبْصَارِ **مَضْرُوجةٍ** نُجْلِ
Ve denir: **انْضَرَجَ** **البَازِي** av üzerine, ona saldırıp indiği zaman.
İmru’ul-Kays dedi:
كتَيْسِ الظِّبَاءِ الأعْفَرِ **انْضَرَجَتْ** له
عُقَابٌ تَدَلَّتْ منْ شَمَاريخِ ثَهْلاَنِ
Ve denildi: **انْضَرَجَتْ له** : ona karşı atıldı/öne çıktı.
Ve denildi: bir yarığa girdi; ve elbise **انضرَجَ** eder, yarıldığı zaman.
Ve Ebû Sa‘îd dedi: **تَضْرِيجُ الكلام** mazeretlerdendir; o, onu süslemek ve güzelleştirmektir.
Ve denir: **خير ما ضُرِّج به** doğruluktur; ve **شَرُّ ما ضُرِّجَ به** yalandır.
Ve ( **النوادر** )’de: kadın yakasını salıverdiği zaman **أَضْرَجَتِ** المرأة **جَيْبَها**.
Ve **ضَرَجْنَا** develeri: yani baskında onları koşturduk.
Ve dişi deve geviş getirmesiyle **ضَرَجَتْ** ve **جَرَضَتْ**.

**جرض** : (Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den): o, kendini **يَجْرَضُ** eder; yani neredeyse ölüyordu; bundan dolayı: **أَفْلَتَ جَرِيضاً** denildi.
Ve er-Riyâşî dedi: **القَرِيضُ** ve **الجريضُ** insanda ölüm anında meydana gelir; **الجَرِيضُ** : tükürüğü yutmadır; **القَرِيضُ** dişlerin sesidir.
Ve el-Leys dedi: **الجَرِيضُ** : şerden sonra kurtulandır.
Denir: o, tasa ve hüzün üzerine tükürüğü **يَجْرِضْ** eder; ve öfkeyle tükürüğü **يَجْرِضْ** eder; yani onu yutar.
Ve onların sözünde: ( **حالَ الجَرِيضُ دُونَ القَرِيضِ** ).
Ebû’d-Dukayş dedi: **الجَرِيضُ** : boğazda düğümlenme; **القَرِيضُ** : geviş getirmedir.
Dedi: falan **جَرِيْضاً** öldü; yani hasta, kederli; ve **جَرِضَ** **يَجْرَضُ** **جَرَضاً** şiddetli (oldu); Ru’be dedi:
مَاتُوا جَوًى والمُفْلِتُونَ **جَرْضَى**
Yani: hüzünlüler.
Dedi: **الجرِياضُ** : şiddetli kederli **الرجلُ الجرِيضُ**tur.
Ve şu şiir okundu:
وخَانِقٍ ذِي غُصَّةٍ **جِرْيَاضِ**
**خَانِقٍ** : boğulmuş, boğulma sahibi.
(Ebû Ubeyd, Ebû ‘Amr’dan): **الذِّفِرُّ** : develerden iri olandır; **الجُرَائِضُ** : onun gibidir.
Dedi: **ناقةٌ جُراضٌ**; o, yavrusuna karşı nazik olandır; bu, özellikle dişiye ait bir niteleme olup erkeğe değildir.
Ve şu şiir okundu:
والمَرَضِيعُ دَائبَاتٌ تُرَبّى
لِلْمنَايَا سَلِيلَ كلِّ **جُرَاضِ**
Ve **جملٌ جُرائضٌ**; o, ağaçları dişleriyle şiddetle kesen, çok yiyendir.
Dedi: **بعيرٌ جِرْوَاضٌ** : **ذُو عُنُقٍ جِرْوَاض**; yani kalın, şiddetli.
Ve recez söyleyen dedi:
بهِ نَدُقُّ القَصَرَ **الجِرْوَاضَا**
Ve başkası dedi: **دلوٌ جِرْوَاضٌ** ve **جُرَاضٌ** : büyük (kovadır); ve şu şiir okundu:
إنَّ لهَا سَانِيَةً نَهَّاضَا
ومَسْكَ ثَوْرٍ سَحْبَلاً **جُرَاضَا**
(el-Lihyânî): **نعجةٌ جُرَائِضَةٌ** ve **جُرَئِضَةٌ**; iri olduğu zaman.
(İbn Hânî’, Zeyd b. Kesve’den) onların sözü hakkında: ( **حالَ الجَرِيضُ دونَ القَرِيضِ** ); her, yapılması mümkün iken engel olunan işte söylenir; onu ilk söyleyen Ubeyd b. el-Abras’tır.

**ضجر** : el-Leys dedi: **الضَّجَرُ** : içinde söz ve **تَضَجُّرٌ** bulunan kederlenmedir.
Ve **رجلٌ ضَجِرٌ**.
Ve Ebû Ubeyd, cimriden malın cimriliğine rağmen çıkarıldığına dair darbımesellerinden ( **إن الضَّجُورَ كان مَنوعاً قد تُحلبُ العُلْبَةُ** ) dedi; yani bu cimriden, her ne kadar (cimri) olsa da, deve **الضَّجُور**’dan sütünden elde edildiği gibi, şeyden sonra şey elde edilir.
Ve el-Münzirî bana el-Harrânî’den, o da Ya‘kûb’dan haber verdi; dedi: **ناقة ضَجُور**; o, sağım sırasında böğürendir.
Ve onların sözü: falan **ضَجِرٌ**.
Ebû Bekr dedi: manası, Arapların sözünden: **مكانٌ ضَجِرٌ** dar olduğu zaman; yani nefsi dar olandır.
Ve Düreyd’in şu beyti okundu:
فإمَّا تُمْسِ في جَدَث مُقِيماً
بمَسْهَكَةٍ منَ الأرْوَاحِ **ضَجْرِ**
Yani: dar.
‘Amr, babasından: **مكانٌ ضَجِرٌ** ve **ضَجْرٌ**; yani dar; ve **الضَّجرُ** : isimdir; **الضَّجَرُ** : mastardır.
Dedi: **الغَلَقُ** ve **الضّجَرُ** : birdir; ve **مكانٌ غَلِقٌ** : **ضَجِرٌ**.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

#### Madde başı: *ضجر

(باب الضاد والجيم وما يثلثهما)
(*ضجر) الضاد والجيم والراء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على اغتمامٍ بكلام. يقال ضَجِرَ يَضْجَر ضَجَراً. وضجِرت النَّاقةُ: كثر رغاؤها. ويقولون في الشعر: ضجْرَ، بسكون الجيم. قال:
* فإن أهجُهُ يَضْجَرْ كما ضَجْرَ بازلٌ([1]) *.
(ضجع) الضاد والجيم والعين أصلٌ واحدٌ يدلُّ على لُصوقٍ بالأرض على جنْب، ثم يُحمَل على ذلك. يقال ضَجَعَ ضُجوعاً. والمرَّة الواحدة الضَّجْعة. ويقال: اضطَجَع يضطجع اضطجاعاً. وضجيعُك: الذي يُضاجِعك. وهو حسن الضِّجْعة كالرِّكْبة.
ومن الباب: ضجَّعَ في الأمر، إِذا قصَّر، كأنَّه لم يقُم بهِ واضطجَعَ عنه. ويقال رجلٌ ضَجُوع، أي ضعيف الرّأي. ورجل ضُجَعَة: عاجزٌ لا يكاد يبرح. والضَّجوع: النَّاقة التي ترعى ناحية. ويقال تضجَّع السحاب، إذا أرَبّ بالمكان. وهو في شعر هذيل. ويقال أكَمَة ضَجُوع، إذا كانت لاصقةً بالأرض. والضجوع: أكمة بعينها. والضَّواجع: موضع في قوله:
* راكسٌ فالضَّواجع([2]) *
والضَّاجعة والضَّجعاء: الغنم الكثيرة، وإنما هو من الباب لأنَّها ترعى وتضطجع. والضَّجُوع: ناقة ترعى ناحيةً وتضطجع وحْدَها.
(ضجم) الضاد والجيم والميم أصلٌ صحيحٌ يدل على عِوَج في الشّيء. فالضَّجَم: العِوَج. يقال تَضَاجَم الأمرُ بالقومِ، إذا اختلف. والضَّجَم: اعوجاجٌ في الأنفِ وأن يميل إلى أحد جانِبي الوجه. وضُبَيْعةُ أضجَمَ: قومٌ من العرب، كأنّ أباهم أَضجم. ويقال الضَّجَم أيضاً اعوجاجُ المَنْكِبَين.
(ضجن) الضاد والجيم والنون، ليس بشيء، إلاَّ أنَّهم يقولون: [الضَّجَن]: جبلٌ معروفٌ. وقد قلنا في هذا. وقال الأعشى:
* كَخَلْقَاءَ مِنْ هَضَباتِ الضَّجَنْ([3]) *
وضَجْنانُ: جبلٌ بتهامة.
--------------ـــ
([1]) للأخطل يهجو كعب بن جعيل، وليس في ديوانه، وعجزه كما في اللسان (ضجر):  * من الأدم دبرت صفحتاه وغاربه *.
([2]) قطعة من بيت للنابغة في ديوانه 51 واللسان (ضجع). وهو بتمامه:
وعيد أبي قابوس في غير كنهه *** أتاني ودوني راكس فالضواجع
 ([3]) في الأصل: "بحلقاء"، صوابه في المجمل واللسان والديوان  ص16 وصدره: * وطال السنام على جبلة *.

ـ

##### Türkçe

(باب **الضاد** ve **الجيم** ve ikisini üçleyen şey)
(**ضجر**) **الضاد** ve **الجيم** ve **الراء**; söz hakkında bir kederlenmeye delâlet eden sahih bir asıldır. Denir: **ضَجِرَ** **يَضْجَر** **ضَجَراً**. Ve **ضجِرت النَّاقةُ**: böğürmesi çoğaldı. Ve şiirde derler: **ضجْرَ**, **الجيم**’in sükûnu ile. Dedi ki:
* Eğer onu hicvedersem, **بازلٌ**’in **ضَجْرَ** ettiği gibi **يَضْجَرْ** *.

(**ضجع**) **الضاد** ve **الجيم** ve **العين**; bir tek asıldır; yan üzere yere yapışmaya delâlet eder; sonra bunun üzerine taşınır. Denir: **ضَجَعَ** **ضُجوعاً**. Ve bir defalık olan: **الضَّجْعة**. Ve denir: **اضطَجَع** **يضطجع** **اضطجاعاً**. Ve **وضجيعُك**: sana yatıp kalkan kimsedir. Ve o, **الرِّكْبة** gibi güzel **الضِّجْعة** sahibidir.
Ve babdandır: **ضجَّعَ في الأمر**; kısalttığı zaman; sanki onunla kalkmamış da ondan yana yatmış gibidir. Ve denir: **رجلٌ ضَجُوع**; yani görüşü zayıf. Ve **رجل ضُجَعَة**: âciz; neredeyse yerinden ayrılmaz. Ve **الضَّجوع**: bir tarafı otlayan dişi deve. Ve denir: **تضجَّع السحاب**; mekânda yerleşip kaldığı zaman. Ve bu, Hüzeyl’in şiirindedir. Ve denir: **أكَمَة ضَجُوع**; yere yapışık olduğu zaman. Ve **الضجوع**: bizzat bir tepeciktir. Ve **الضَّواجع**: şu sözde bir yerdir:
* **راكسٌ** sonra **فالضَّواجع** *
Ve **الضَّاجعة** ve **الضَّجعاء**: çok koyun; ancak bu babdandır; çünkü onlar otlar ve yatarlar. Ve **الضَّجُوع**: bir tarafı otlayan ve tek başına yatan dişi deve.

(**ضجم**) **الضاد** ve **الجيم** ve **الميم**; şeyde bir eğriliğe delâlet eden sahih bir asıldır. O hâlde **الضَّجَم**: eğriliktir. Denir: **تَضَاجَم الأمرُ بالقومِ**; ihtilâf ettiği zaman. Ve **الضَّجَم**: burunda bir eğrilik ve yüzün iki yanından birine meyletmesidir. Ve **ضُبَيْعةُ أضجَمَ**: Araplardan bir kavimdir; sanki babaları **أَضجم** idi. Ve **الضَّجَم** dahi denir: iki omuzun eğriliği.

(**ضجن**) **الضاد** ve **الجيم** ve **النون**; bir şey değildir; ancak onlar derler: **[الضَّجَن]**: bilinen bir dağdır. Bunu söylemiştik. Ve A‘şâ dedi ki:
* **هَضَباتِ الضَّجَنْ**’den bir **خَلْقَاءَ** gibi *
Ve **ضَجْنانُ**: Tihâme’de bir dağdır.
--------------ـــ
([1]) Ahtal’ındır; Ka‘b b. Cu‘ayl’i hicveder; divanında değildir; ve onun ikinci mısraı, Lisân (**ضجر**)’da olduğu üzere:  * **من الأدم دبرت صفحتاه وغاربه** *.
([2]) Nâbiga’nın divanında 51 ve Lisân (**ضجع**)’da bir beyitten bir parçadır. Ve tamamı şudur:
**وعيد أبي قابوس في غير كنهه** *** **أتاني ودوني راكس فالضواجع**
([3]) Asılda: “**بحلقاء**”; doğrusu Mücmel ve Lisân ve divan s16’dadır; ve onun ilk mısraı: * **وطال السنام على جبلة** *.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ض ج ر
ضَجِرَ من كذا وتضجَّر منه وهو اغتمام وضيق نفس مع كلام ورجل ضجر ومتضجر‏.‏
وضجرت الناقة ضجراً وإنها لضجور إذا شق عليها الحلب فكثر رغاؤها‏.‏
وفي مثل ‏"‏ إن الضجور تحلب العلبة ‏"‏‏.‏

##### Türkçe

ض ج ر
**ضَجِرَ**: şundan dolayı sıkıldı ve ondan **تضجَّر** etti; bu, söz ile birlikte kederlenme ve iç darlığıdır. Ve (bir) adam **ضجر** ve **متضجر**(dır).‏.‏
Dişi deve **ضجرت**; **ضجراً** (olarak); ve o elbette **ضجور**(dur); sağım ona zor geldiği zaman, böğürmesi çoğalır.‏.‏
Ve şu meselde: "Şüphesiz **الضجور** **العلبة**’yi sağar."‏.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الضَّجَر: القلق من الغم، ضَجِرَ منه وبه ضَجَراً. وتَضَجَّر: تَبَرَّم؛ ورجل ضَجِرٌ وفيه ضُجْرَةٌ.
قال أَبو بكر: فلان ضَجِرٌ معناه ضيّق النفس، من قول العرب مكان ضَجِر أَي ضيّق؛ وقال دريد:
فإِمَّا تُمْسِ في جَدَثٍ مُقيماً
بِمَسْهَكَةٍ، من الأَرْواحِ، ضَجْر
(* قوله: «فاما تمس» كذا بالأَصل وفي شرح القاموس متى ما تمس). أَبو عمرو: مكان ضَجْر وضَجِر أَي ضيِّق، والضَّجْر الاسم والضِّجَر المصدر. الجوهري: ضَجِر، فهو ضَجِرٌ، ورجل ضَجُور، وأَضْجَرني فلان، فهو مُضْجِرٌ، وقوم مَضاجِرُ ومَضاجِيرُ؛ قال أَوس:
تَناهَقُونَ إِذا احْضَرَّتْ نعالُكُمُ،
وفي الحَفِيظَةِ أَبْرامٌ مَضاجِيرُ
وَضَجِرَ البعير: كثر رُغاؤه؛ قال الأَخطل يهجو كعب بن جُعَيْل: فَإِنْ أَهْجُه يَضْجَرْ، كَمَا ضَجْرَ بازِلٌ
مِنَ الأُدْمِ دَبْرَتْ صَفْحَتاهُ وغارِبُه
وقد خَفَّف صَخِرَ ودَبِرَت في الأَفعال؛ كما يخفف فَخِذ في الأَسماء. والبَازِلُ من الإِبل: الذي يَبْزُل نابُه أَي يَشُقّ في السنة التاسعة وربما يَزَل في الثامنة. والأُدْم: جمع آدَمَ، ويقال: الأُدْمة من الإِبل البياض. وصَفْحتاه: جانباً عُنُقه. والغَارِب: ما بين السنام والعنق؛ يقول: إِن أَهْجُه يَضْجَر ويلحقه من الأَذى ما يلحق البعير الدَّبِر من الأَذى. ابن سيده: وناقة ضَجُور تَرْغُو عند الحلْب. وفي المثل: قد تَحْلُب الضَّجُور العُلْبة أَي قد تصيب الليِّنَ من السيِّء الخُلُق. قال أَبو عبيد: من أَمثالهم في البخيل يستخرج منه المال على بخله: إِن الضَّجُور قد تحلب أَي إِن هذا وإِن كان مَنوعاً فقد يُنال منه الشيءُ بعد الشيء كما أَن الناقة الضَّجُورَ قد يُنال من لبنها.

##### Türkçe

**الضَّجَر**: gamdan olan huzursuzluk; ondan ve onunla **ضَجِرَ**; **ضَجَراً**. Ve **تَضَجَّر**: bıkkınlık gösterdi; ve (bir) adam **ضَجِرٌ**dür ve onda **ضُجْرَةٌ** vardır.

Ebû Bekir dedi: falan **ضَجِرٌ**dür; onun manası nefsi dar olandır; Arapların “mekân **ضَجِر**” sözünden, yani dar; ve Düreyd dedi:
فإِمَّا تُمْسِ في جَدَثٍ مُقيماً
بِمَسْهَكَةٍ، من الأَرْواحِ، ضَجْر
(* Onun sözü: “فاما تمس” asılda böyle; ve Kâmûs’un şerhinde “متى ما تمس”).

Ebû Amr: mekân **ضَجْر** ve **ضَجِر** yani dar; ve **الضَّجْر** isimdir, **الضِّجَر** masdardır. Cevherî: **ضَجِر**; o hâlde o **ضَجِرٌ**dür; ve (bir) adam **ضَجُور**dur; ve falan beni **أَضْجَرني**, o hâlde o **مُضْجِرٌ**dür; ve bir kavim **مَضاجِرُ** ve **مَضاجِيرُ**; Evs dedi:
تَناهَقُونَ إِذا احْضَرَّتْ نعالُكُمُ،
وفي الحَفِيظَةِ أَبْرامٌ مَضاجِيرُ

Ve deve **ضَجِرَ**: böğürmesi çoğaldı; Ahtal, Ka‘b b. Cu‘ayl’i hicvederek dedi:
فَإِنْ أَهْجُه يَضْجَرْ، كَمَا ضَجْرَ بازِلٌ
مِنَ الأُدْمِ دَبْرَتْ صَفْحَتاهُ وغارِبُه

Ve fiillerde **صَخِرَ** ve **دَبِرَت** hafifletilmiştir; isimlerde **فَخِذ** hafifletildiği gibi. Ve develerden **البَازِلُ**: azı dişi **يَبْزُل** olan, yani dokuzuncu yılda yarar; bazen sekizinci yılda da **يَزَل**. Ve **الأُدْم**: **آدَمَ**’ın çoğuludur; ve denilir: develerden **الأُدْمة** beyazlıktır. Ve **صَفْحتاه**: boynunun iki yanı. Ve **الغَارِب**: hörgüç ile boyun arasıdır; der ki: onu hicvedersem **يَضْجَر** ve ona, yaralı devenin eziyetten nasibi ne ise, eziyetten o erişir.

İbn Sîde: ve (bir) dişi deve **ضَجُور**: sağım sırasında böğürür. Ve meselde: **الضَّجُور** **العُلْبة**’yi sağar; yani kötü huyludan yumuşağı elde edebilirsin. Ebû Ubeyd dedi: cimride, cimriliğine rağmen ondan mal çıkarılır (hakkında) onların mesellerindendir: “**إِن الضَّجُور قد تحلب**” yani bu, her ne kadar menedici ise de, ondan şey şey elde edilir; nitekim **الناقة الضَّجُورَ**’dan sütünden elde edilebildiği gibi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض ج ر * * الضَّجَرُ * القلق من الغتم وبابه طرب فهو * ضَجِر * ورجل * ضَجُورٌ * و * أضْجَرهُ * فلان فهو * مُضْجَرٌ * وقوم * مَضْجَرٌ * وقوم * مَضَاجِيرُ * و * مَضَاجِرُ

##### Türkçe

* ض ج ر * * **الضَّجَرُ** * sıkıntıdan kaynaklanan huzursuzluk; kapısı **طرب**’dır; o hâlde o, **ضَجِر**’dir. Ve (bir) adam **ضَجُورٌ**’dur. Ve falan kimse onu **أضْجَرهُ**; o hâlde o, **مُضْجَرٌ**’dır. Ve (bir) kavim **مَضْجَرٌ**’dır. Ve (bir) kavim **مَضَاجِيرُ**’dur. Ve **مَضَاجِرُ**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

جر منه، وبه كفرح، يضجر ضجرا، وتضجر: تبرم وقلق من غم، فهو ضجر، ككتف، ومتضجر، وفيه ضجرة، بالضم. وقال أبو بكر: فلان ضجر، معناه ضيق النفس. من قول العرب: مكان ضجر، أي ضيق. وأجرته، فأنا مضجر، من قوم مضاجر، ومضاجير، قال أوس:
  تناهقون إذا اخضرت نعالكـم                      وفي الحفيظة أبرام مضاجير ضجر البعير: كثر زغاؤه، قال الأخطل يهجو كعب بن جعيل:
  فإن أهجه يضجر كما ضجر بازل                      من الأدم دبرت صفحتاه وغاربه وقد خفف ضجر ودبرت في الأفعال، كما يخفف فخذ في الأسماء. وقال ابن سيده: ناقة ضجور، كصبور: ترغو عند الحلب، وقد ضجرت، كفرح، ومنه المثل: وقد تحلب الضجور العلبة أي قد تصيب اللين من السيئ الخلق. وقال أبو عبيد: من أمثالهم في البخيل يستخرج منه المال على بخله إن الضجور قد تحلب، أي إن هذا ةإن كان منوعا فقد ينال منه الشيء بعد الشيء، كما أن الناقة الضجور قد ينال من لبنها. قال أبو عمرو: مكان ضجر وضجر كصخر، وكتف: ضييق، وقال دريد:
  متى ما أمس في جدث مقيما                      بمسهكة من الأرواح ضجر. أي ضيق. والضجرة، بالضم: طائر، نقله الصاغاني، وكأنه لقلقه لا يثبت في محل. ومما يستدرك عليه: رجل ضجرة، كهمزة: كثير الضجر، ويقال صجرة، بالضم، كمتضجر، قاله الزمخشري.

##### Türkçe

**ضجر**: Ondan **جر** (babı) ve onunla **كفرح** (vezninde): **يضجر** **ضجرا**; ve **تضجر**: bıkkınlık gösterdi ve bir gamdan dolayı kaygılandı; o hâlde o **ضجر**dır, **ككتف** (vezninde); ve **متضجر**; ve onda **ضجرة** vardır, zamme ile.

Ebû Bekir dedi: Falan **ضجر**dır; manası: nefsi dar (sıkıntılı)dır. Arapların sözü olan: **مكان ضجر**dan; yani dar. Ve onu **أجرته**; ben de **مضجر**im; **مضاجر** ve **مضاجير** kavminden. Evs dedi:

  Ayakkabılarınız yeşerdiği vakit anırışırsınız
                      Ve öfkede, bıkkın **مضاجير** vardır.

**ضجر البعير**: böğürmesi çoğaldı. Ahtal, Ka‘b b. Cu‘ayl’i hicvederek dedi:

  Eğer onu hicvedersem, **ضجر** ettiği gibi bıkkınlık gösterir; tıpkı **بازِل**in bıkkınlık göstermesi gibi,
                      Deriden; iki yanı ve hörgücü yara bağlamış (deve).

Ve fiillerde **ضجر** ve **دبرت** hafifletilmiştir; isimlerde **فخذ**in hafifletildiği gibi. İbn Sîde dedi: **ناقة ضجور**; **كصبور** (vezninde): sağım esnasında böğürür; ve **ضجرت**; **كفرح** (vezninde). Ondan mesel: “Ve **الضجور** **العلبة**yi sağar”; yani kötü huyludan yumuşaklık (da) isabet edebilir. Ebû Ubeyd dedi: Cimride, cimriliğine rağmen ondan mal çıkarılan kimse hakkında darbımesellerinden: “Şüphesiz **الضجور** sağılır”; yani bu, her ne kadar engelleyici ise de, ondan şey şey elde edilebilir; tıpkı **الناقة الضجور**un sütünden elde edilebildiği gibi. Ebû Amr dedi: **مكان ضجر** ve **ضجر**; **كصخر** ve **كتف** (vezninde): dar. Düreyd dedi:

  Ne vakit bir kabirde ikamet eden olarak akşamlayayım,
                      Ruhlardan daraltıcı bir şeyle, **ضجر**.

Yani: dar. Ve **الضجرة**, zamme ile: bir kuş; onu Sâgânî nakletti; sanki gevezeliğinden dolayı bir yerde sabit durmaz.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **رجل ضجرة**; **كهمزة** (vezninde): bıkkınlığı çok. Ve **صجرة** denir, zamme ile; **كمتضجر** (gibi); bunu Zemahşerî söyledi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

ضَجِرَ
1 ضَجِرَ ذ , aor. ضَجَرَ , (S, A, Mgh, Msb, K,) inf. n. ضَجَرٌ; (S, Mgh, Msb;) and ↓ تضجّر; (A, Mgh, Msb, K;) He was vexed, or disquieted by grief: (S:) or, followed by مِنْهُ, (A, Mgh, Msb, K,) and by بِهِ, (A, K,) he was vexed, or disquieted by grief, at it, or by reason of it, and by distress of mind, and complained: (Mgh:) or he was grieved at it, or by reason of it, (A, Msb,) and distressed in mind, (A,) or vexed, or disquieted, (Msb,) and complained: (A, Msb:) or he was disgusted (تَبَرَّمَ, A, K) at it, or by it, and was vexed, or disquieted, (K,) by grief. (TA.) ― -b2- And ضَجِرَ He (a camel) cried, or grumbled, much: (S:) and ضَجِرَتْ she (a camel) cried, or grumbled, (A, K,) much, (A,) on being milked, (A, K,) being distressed thereby. (A.) In a verse, (of El-Akhtal, TA,) ضَجِرَ is contracted into ضَجْرَ; like as فَخِذٌ, among nouns, is contracted [into فَخْذٌ]. (S, TA.)

اضجرهُ
4 اضجرهُ ذ He caused him to be vexed, or disquieted by grief (S, Mgh) and by distress of mind, and to complain: (Mgh:) or he caused him to grieve, (مِنْهُ at it, or by reason of it,) and to be vexed, or disquieted, and to complain: (Msb:) or he caused him to be disgusted, and vexed, or disquieted, (K,) by grief. (TA.)

5 تَضَجَّرَ see 1, first sentence.

ضَجْرٌ
ضَجْرٌ ذ : see the next paragraph.

ضَجِرٌ
ضَجِرٌ ذ A man vexed, or disquieted by grief: (S:) or grieved, (A, Msb,) and distressed in mind, (A,) or vexed, or disquieted, (Msb,) and complaining: (A, Msb:) or disgusted, (مُتَبَرِّمٌ, A, K,) and vexed, or disquieted, (K,) by grief: (TA:) and ↓ مُتَضَجِّرٌ signifies the same: (A:) and so, but in an intensive manner, ↓ ضُجَرَةٌ: (TA:) and ↓ ضَجُورٌ is also an epithet [in this last, intensive, sense,] applied to a man: (S, Msb:) accord. to Aboo-Bekr, ضَجِرٌ, signifying straitened, or distressed, in mind, is from the same word in the sense here next following. (TA.) ― -b2- A narrow place; (Aboo-Bekr, K;) as also ↓ ضَجْرٌ. (K.)

ضُجْرَةٌ
ضُجْرَةٌ ذ Grief, and distress of mind, with complaint: (A:) or disgust (تَبَرُّمٌ, A, K) and vexation, or disquietude, (K,) arising from grief. (TA.) [SM supposes Z to have said that it is syn. with مُتَضَجِّرٌ: but this is a mistake.] -A2- Also A certain small bird: (AHát, O, K: *) as though [so called because], by reason of its disquietude, not remaining in one place. (TA.)

ضُجَرَةٌ
ضُجَرَةٌ ذ : see ضَجِرٌ.

ضَجُورٌ
ضَجُورٌ ذ : see ضَجِرٌ. ― -b2- Also A she-camel that cries, or grumbles, (A, K,) much, (A,) on being milked, (A, K,) being distressed thereby. (A.) ― -b3- It is said in a prov., applied to a niggard from whom property is obtained by degrees, notwithstanding his nig- gardliness, اـِنَّ الضَّجُورَ قَدْ تُحْلَبُ [Verily the she-camel that grumbles (or that grumbles much) on being milked is sometimes milked]. (A'Obeyd.)

مُضْجِرٌ
مُضْجِرٌ ذ act. part. n. of 4: pl. مَضَاجِرُ and مَضَاجِيرُ. (S, K.)

مُتَضَجِّرٌ
مُتَضَجِّرٌ ذ : see ضَجِرٌ.

##### Türkçe

**ضَجِرَ**
1 **ضَجِرَ** ذ , muzâri‘ **ضَجَرَ** , (S, A, Mgh, Msb, K,) mastar ismi **ضَجَرٌ**; (S, Mgh, Msb;) ve ↓ **تضجّر**; (A, Mgh, Msb, K;) O, keder sebebiyle bıkkın oldu yahut huzursuz oldu: (S:) yahut, **مِنْهُ** ile geldiğinde, (A, Mgh, Msb, K,) ve **بِهِ** ile, (A, K,) ona karşı yahut onun yüzünden, keder sebebiyle bıkkın oldu yahut huzursuz oldu; ve zihnin sıkıntısı sebebiyle ve şikâyet etti: (Mgh:) yahut ona karşı yahut onun yüzünden kederlendi, (A, Msb,) ve zihnen sıkıntıya düştü, (A,) yahut bıkkın oldu yahut huzursuz oldu, (Msb,) ve şikâyet etti: (A, Msb:) yahut ondan tiksindi (**تَبَرَّمَ**, A, K) ve keder sebebiyle bıkkın oldu yahut huzursuz oldu. (TA.) ― -b2- Ve **ضَجِرَ** O (bir deve) çokça böğürdü yahut homurdandı: (S:) ve **ضَجِرَتْ** o (dişi deve) çokça böğürdü yahut homurdandı, (A, K,) çokça, (A,) sağılırken, (A, K,) bundan dolayı sıkıntıya düşmüş olarak. (A.) Bir beyitte, (El-Ahtal’ın, TA,) **ضَجِرَ** kısaltılarak **ضَجْرَ** yapılır; tıpkı isimler arasında **فَخِذٌ**’ün kısaltılıp [**فَخْذٌ**’e] yapılması gibi. (S, TA.)

**اضجرهُ**
4 **اضجرهُ** ذ Onu, keder sebebiyle (S, Mgh) ve zihnin sıkıntısı sebebiyle bıkkın etti yahut huzursuz etti ve şikâyet ettirdi: (Mgh:) yahut onu kederlendirdi, (**مِنْهُ** ona karşı yahut onun yüzünden,) ve bıkkın etti yahut huzursuz etti ve şikâyet ettirdi: (Msb:) yahut onu tiksindirdi ve keder sebebiyle bıkkın etti yahut huzursuz etti. (K,) (TA.)

5 **تَضَجَّرَ** bkz. 1, ilk cümle.

**ضَجْرٌ**
**ضَجْرٌ** ذ : bkz. sonraki paragraf.

**ضَجِرٌ**
**ضَجِرٌ** ذ Keder sebebiyle bıkkın olmuş yahut huzursuz olmuş bir adam: (S:) yahut kederlenmiş, (A, Msb,) ve zihnen sıkıntıya düşmüş, (A,) yahut bıkkın olmuş yahut huzursuz olmuş, (Msb,) ve şikâyet eden: (A, Msb:) yahut tiksinmiş, (**مُتَبَرِّمٌ**, A, K,) ve keder sebebiyle bıkkın olmuş yahut huzursuz olmuş: (TA:) ve ↓ **مُتَضَجِّرٌ** aynı mânaya gelir: (A:) ve yine, fakat şiddetli bir tarzda, ↓ **ضُجَرَةٌ**: (TA:) ve ↓ **ضَجُورٌ** da bir sıfat olup [bu son, şiddetli mânada] bir adama uygulanır: (S, Msb:) Ebû Bekr’e göre, zihnen daralmış yahut sıkıntıya düşmüş mânasına gelen **ضَجِرٌ**, burada hemen sonra gelen mânadaki aynı kelimeden türemiştir. (TA.) ― -b2- Dar bir yer; (Ebû Bekr, K;) ve ayrıca ↓ **ضَجْرٌ**. (K.)

**ضُجْرَةٌ**
**ضُجْرَةٌ** ذ Şikâyetle birlikte keder ve zihnin sıkıntısı: (A:) yahut tiksinme (**تَبَرُّمٌ**, A, K) ve kederden doğan bıkkınlık yahut huzursuzluk, (K,). (TA.) [SM, Z’nin bunun **مُتَضَجِّرٌ** ile eşanlamlı olduğunu söylediğini zanneder: fakat bu bir hatadır.] -A2- Ayrıca belli bir küçük kuş: (AHát, O, K: *) sanki [böyle adlandırılmıştır; çünkü] huzursuzluğu sebebiyle bir yerde kalmaz. (TA.)

**ضُجَرَةٌ**
**ضُجَرَةٌ** ذ : bkz. **ضَجِرٌ**.

**ضَجُورٌ**
**ضَجُورٌ** ذ : bkz. **ضَجِرٌ**. ― -b2- Ayrıca sağılırken, (A, K,) çokça böğüren yahut homurdanan, (A,) bundan dolayı sıkıntıya düşmüş olan bir dişi deve. (A.) ― -b3- Bir darbımeselde şöyle denir; malı, cimriliğine rağmen azar azar elde edilen cimri hakkında söylenir: اـِنَّ **الضَّجُورَ** قَدْ تُحْلَبُ [Şüphesiz sağılırken homurdanan (yahut çokça homurdanan) dişi deve bazen sağılır]. (A'Obeyd.)

**مُضْجِرٌ**
**مُضْجِرٌ** ذ 4’ün ism-i fâili: çoğulu **مَضَاجِرُ** ve **مَضَاجِيرُ**. (S, K.)

**مُتَضَجِّرٌ**
**مُتَضَجِّرٌ** ذ : bkz. **ضَجِرٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَجِرَ
ضَجِرَ A ( n. ac. ضَجَر 4 ),
a.  Was vexed, annoyed, worried; felt bored, put out; grumbled, complained.

أَضْجَرَ
أَضْجَرَ IV ,
a.  Vexed, annoyed.

تَضَجَّرَ
تَضَجَّرَ V ,
a.  see I .

ضَجْر
ضَجْر 1 ,
a.  Narrow.

ضُجْرَة
ضُجْرَة 3t ,  ضَجَر 4 ,
a.  Vexation, annoyance, worry; distress, trouble; ill-humour.

ضَجِر
ضَجِر 5 ,
a.  see 26 .

ضَجُوْر
ضَجُوْر 26 ,
a.  Vexed, annoyed; nastytempered, morose; irritable.

##### Türkçe

**ضَجِرَ**
**ضَجِرَ** A ( n. ac. **ضَجَر** 4 ),
a.  Canı sıkıldı, rahatsız oldu, endişelendi; bıkkınlık hissetti, canı sıkıldı; homurdandı, şikâyet etti.

**أَضْجَرَ**
**أَضْجَرَ** IV ,
a.  Rahatsız etti, canını sıktı.

**تَضَجَّرَ**
**تَضَجَّرَ** V ,
a.  I’e bak.

**ضَجْر**
**ضَجْر** 1 ,
a.  Dar.

**ضُجْرَة**
**ضُجْرَة** 3t ,  **ضَجَر** 4 ,
a.  Can sıkıntısı, rahatsızlık, endişe; sıkıntı, dert; kötü huy.

**ضَجِر**
**ضَجِر** 5 ,
a.  26’ya bak.

**ضَجُوْر**
**ضَجُوْر** 26 ,
a.  Canı sıkılmış, rahatsız; huysuz, somurtkan; çabuk sinirlenen.
