# ضجر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضجر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضجر

الضَّجَر: القلق من الغم، ضَجِرَ منه وبه ضَجَراً. وتَضَجَّر: تَبَرَّم؛ ورجل ضَجِرٌ وفيه ضُجْرَةٌ.
قال أَبو بكر: فلان ضَجِرٌ معناه ضيّق النفس، من قول العرب مكان ضَجِر أَي ضيّق؛ وقال دريد:
فإِمَّا تُمْسِ في جَدَثٍ مُقيماً
بِمَسْهَكَةٍ، من الأَرْواحِ، ضَجْر
(* قوله: «فاما تمس» كذا بالأَصل وفي شرح القاموس متى ما تمس). أَبو عمرو: مكان ضَجْر وضَجِر أَي ضيِّق، والضَّجْر الاسم والضِّجَر المصدر. الجوهري: ضَجِر، فهو ضَجِرٌ، ورجل ضَجُور، وأَضْجَرني فلان، فهو مُضْجِرٌ، وقوم مَضاجِرُ ومَضاجِيرُ؛ قال أَوس:
تَناهَقُونَ إِذا احْضَرَّتْ نعالُكُمُ،
وفي الحَفِيظَةِ أَبْرامٌ مَضاجِيرُ
وَضَجِرَ البعير: كثر رُغاؤه؛ قال الأَخطل يهجو كعب بن جُعَيْل: فَإِنْ أَهْجُه يَضْجَرْ، كَمَا ضَجْرَ بازِلٌ
مِنَ الأُدْمِ دَبْرَتْ صَفْحَتاهُ وغارِبُه
وقد خَفَّف صَخِرَ ودَبِرَت في الأَفعال؛ كما يخفف فَخِذ في الأَسماء. والبَازِلُ من الإِبل: الذي يَبْزُل نابُه أَي يَشُقّ في السنة التاسعة وربما يَزَل في الثامنة. والأُدْم: جمع آدَمَ، ويقال: الأُدْمة من الإِبل البياض. وصَفْحتاه: جانباً عُنُقه. والغَارِب: ما بين السنام والعنق؛ يقول: إِن أَهْجُه يَضْجَر ويلحقه من الأَذى ما يلحق البعير الدَّبِر من الأَذى. ابن سيده: وناقة ضَجُور تَرْغُو عند الحلْب. وفي المثل: قد تَحْلُب الضَّجُور العُلْبة أَي قد تصيب الليِّنَ من السيِّء الخُلُق. قال أَبو عبيد: من أَمثالهم في البخيل يستخرج منه المال على بخله: إِن الضَّجُور قد تحلب أَي إِن هذا وإِن كان مَنوعاً فقد يُنال منه الشيءُ بعد الشيء كما أَن الناقة الضَّجُورَ قد يُنال من لبنها.

### Türkçe

**الضَّجَر**: gamdan olan huzursuzluk; ondan ve onunla **ضَجِرَ**; **ضَجَراً**. Ve **تَضَجَّر**: bıkkınlık gösterdi; ve (bir) adam **ضَجِرٌ**dür ve onda **ضُجْرَةٌ** vardır.

Ebû Bekir dedi: falan **ضَجِرٌ**dür; onun manası nefsi dar olandır; Arapların “mekân **ضَجِر**” sözünden, yani dar; ve Düreyd dedi:
فإِمَّا تُمْسِ في جَدَثٍ مُقيماً
بِمَسْهَكَةٍ، من الأَرْواحِ، ضَجْر
(* Onun sözü: “فاما تمس” asılda böyle; ve Kâmûs’un şerhinde “متى ما تمس”).

Ebû Amr: mekân **ضَجْر** ve **ضَجِر** yani dar; ve **الضَّجْر** isimdir, **الضِّجَر** masdardır. Cevherî: **ضَجِر**; o hâlde o **ضَجِرٌ**dür; ve (bir) adam **ضَجُور**dur; ve falan beni **أَضْجَرني**, o hâlde o **مُضْجِرٌ**dür; ve bir kavim **مَضاجِرُ** ve **مَضاجِيرُ**; Evs dedi:
تَناهَقُونَ إِذا احْضَرَّتْ نعالُكُمُ،
وفي الحَفِيظَةِ أَبْرامٌ مَضاجِيرُ

Ve deve **ضَجِرَ**: böğürmesi çoğaldı; Ahtal, Ka‘b b. Cu‘ayl’i hicvederek dedi:
فَإِنْ أَهْجُه يَضْجَرْ، كَمَا ضَجْرَ بازِلٌ
مِنَ الأُدْمِ دَبْرَتْ صَفْحَتاهُ وغارِبُه

Ve fiillerde **صَخِرَ** ve **دَبِرَت** hafifletilmiştir; isimlerde **فَخِذ** hafifletildiği gibi. Ve develerden **البَازِلُ**: azı dişi **يَبْزُل** olan, yani dokuzuncu yılda yarar; bazen sekizinci yılda da **يَزَل**. Ve **الأُدْم**: **آدَمَ**’ın çoğuludur; ve denilir: develerden **الأُدْمة** beyazlıktır. Ve **صَفْحتاه**: boynunun iki yanı. Ve **الغَارِب**: hörgüç ile boyun arasıdır; der ki: onu hicvedersem **يَضْجَر** ve ona, yaralı devenin eziyetten nasibi ne ise, eziyetten o erişir.

İbn Sîde: ve (bir) dişi deve **ضَجُور**: sağım sırasında böğürür. Ve meselde: **الضَّجُور** **العُلْبة**’yi sağar; yani kötü huyludan yumuşağı elde edebilirsin. Ebû Ubeyd dedi: cimride, cimriliğine rağmen ondan mal çıkarılır (hakkında) onların mesellerindendir: “**إِن الضَّجُور قد تحلب**” yani bu, her ne kadar menedici ise de, ondan şey şey elde edilir; nitekim **الناقة الضَّجُورَ**’dan sütünden elde edilebildiği gibi.
