# ضجم — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D9%85/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D9%85/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضجم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D9%85.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضجم

الضَّجَمُ: العِوَجُ: الليث: الضَّجَم عِوَجٌ في الأَنف يَميل إلى أحد شِقَّيه. الجوهري: الضَّجَمُ أَن يميلَ الأَنفُ إلى أَحد جانبي الوجْه. والضَّجَمُ أَيضاً: اعْوِجاجُ أَحد المَنْكِبَين. والمُتَضاجِمُ: المعْوَجُّ الفم؛ وقال الأَخطل:
جزَى الله ُ عَنَّا الأَعْوَرَيْنِ مَلامةً،
وَفَرْوَة ثَفْرَ النَّوْرةِ المُتَضاجِمِ
وفَرْوةُ: اسمُ رجل. المحكم: الضَّجَمُ عِوَجٌ في خَطْم الظَّلِيم، وربما كان مع الأَنفِ أَيضاً في الفَمِ وفي العُنُق مَيَلٌ يُسمّى ضَجَماً، والنعتُ أَضْجَمُ وضَجماءُ. والضَّجَمُ: عِوجٌ
في الفمِ ومَيَلٌ في الشِّدْق، وقد يكون عِوَجاً في الشفةِ والذقَنِ والعُنُق إلى أَحد شِقَّيْه، ضَجِمَ ضَجَماً وهو أَضْجَم؛ وقد يكون الضَّجَمِ عِوَجاً في البئر والجراحة كقول العجاج:
عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ
يَصِف الجِراحات فشبَّهها في سَعتِها بالآبار المُعْوَجَّة الجِيلان؛ وقال القطامي يصف جراحة:
إذا الطَّبِيبُ بِمِحْرافَيْه عالَجَها،
زادَتْ على النَّفْرِ أَو تحْريكِه ضَجَما
النَّفْرُ: الوَرَم، وقيل: خروجُ الدم. وقَليبٌ أضْجَمُ إذا كان في جالِها عِوَجٌ.
وقالوا: الأَسماء تَضاجَمُ أي تختلفُ، وهو مما تقدّم. وتضاجَمَ الأَمرُ بينهم إذا اختلف.
ابن الأَعرابي: الضَّجِمُ والجُراضِمةُ من الرجال الكثيرُ الأَكلِ، وهو الجُرامِضةُ أَيضاً.
والضُّجْمةُ: دُوَيْبَّة مُنْتِنة الرائحة تَلْسَع.
وضُبَيْعةُ أَضْجَمَ: قبيلةٌ من العرب نُسِبَت إلى رجل منهم، وقيل: قبيلةٌ
في ربيعةَ معروفة. قال ابن الأعرابي: أَضْجَمُ هو ضُبَيْعة بن قيس بن ثعلبة، فجعل أَضجم هو ضُبَيْعة نفْسه، فعلى هذا لا تصح إضافة ضُبَيعة إليه لأَن الشيء لا يُضاف إلى نفْسه، قال: وعندي أَن اسمَه ضُبَيعة ولقبه أَضْجَم، وكلا الإِسمين مفرد، والمفرد إذا لُقِّبَ بالمفرد أُضيف إليه كقولك قَيْسُ قُفَّة ونحوه، فعلى هذا تصح الإضافة.

### Türkçe

**الضَّجَمُ**: eğrilik: el-Leys: **الضَّجَم** burunda bir eğriliktir; iki yanından birine meyleder. el-Cevherî: **الضَّجَمُ** burunun yüzün iki yanından birine meyletmesidir. Ve **الضَّجَمُ** ayrıca: iki omuzdan birinin eğriliğidir. Ve **المُتَضاجِمُ**: ağzı eğri olan; el-Ahtal dedi:
جزَى الله ُ عَنَّا الأَعْوَرَيْنِ مَلامةً،
وَفَرْوَة ثَفْرَ النَّوْرةِ المُتَضاجِمِ
Ve **فَرْوةُ**: bir adamın adıdır. el-Muḥkem: **الضَّجَمُ** devekuşunun gagasında bir eğriliktir; bazen burunla birlikte ağızda ve boyunda da **ضَجَماً** diye adlandırılan bir meyil olur; sıfatı **أَضْجَمُ** ve **ضَجماءُ**’dır. Ve **الضَّجَمُ**: ağızda bir eğrilik ve yanakta bir meyildir; ve dudakta, çenede ve boyunda iki yanından birine doğru bir eğrilik olabilir; **ضَجِمَ ضَجَماً** ve o **أَضْجَم**’dır; ve **الضَّجَمِ** kuyu ve yarada bir eğrilik olabilir; el-‘Accâc’ın sözü gibi:
عن قُلُبٍ ضُجْمٍ تُوَرِّي مَنْ سَبَرْ
Yaraları vasfeder; genişliklerinde onları eğri kuyulara benzetti; ve el-Kuṭâmî bir yarayı vasfederek dedi:
إذا الطَّبِيبُ بِمِحْرافَيْه عالَجَها،
زادَتْ على النَّفْرِ أَو تحْريكِه ضَجَما
**النَّفْرُ**: şişliktir; ve denildi: kanın çıkmasıdır. Ve **قَليبٌ أضْجَمُ**: onun **جالِها**’sında bir eğrilik olduğu zaman.

Ve dediler: **الأَسماء تَضاجَمُ** yani farklılaşır; ve bu, daha önce geçendir. Ve **تضاجَمَ الأَمرُ** aralarında, farklılaştığı zaman.

İbn el-A‘râbî: **الضَّجِمُ** ve **الجُراضِمةُ** erkeklerden çok yiyen kimsedir; ve o ayrıca **الجُرامِضةُ**’dır.

Ve **والضُّجْمةُ**: kokusu kötü, sokan küçük bir canlıdır.

Ve **وضُبَيْعةُ أَضْجَمَ**: Araplardan bir kabiledir; onlardan bir adama nisbet edilmiştir; ve denildi: Rebî‘a içinde bilinen bir kabiledir. İbn el-A‘râbî dedi: **أَضْجَمُ** o, **ضُبَيْعة** b. Ḳays b. Sa‘lebe’dir; böylece **أَضجم**’i bizzat **ضُبَيْعة** yaptı; şu halde **ضُبَيعة**’nin ona izâfesi sahih olmaz; çünkü şey kendi nefsine izâfe edilmez; dedi: ve benim yanımda onun adı **ضُبَيعة** ve lakabı **أَضْجَم**’dır; ve iki adın her biri müfreddir; müfred müfredle lakaplandığı zaman ona izâfe edilir; senin “**قَيْسُ قُفَّة**” ve benzeri demen gibi; şu halde izâfe sahih olur.
