# ضجن — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D9%86/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AC%D9%86/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضجن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AC%D9%86.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضجن

خ ض ن
نضج ، ضجن
استعمل منه : نضج ، ضجن .
ضجن : أما ضجن فلم أسمع فيه شيئاً مستعملاً غير جَبَل بناحِيةِ تِهَامَةَ ، يُقالُ له : ضَجْنَانُ .
ورُوِيَ في حديث عمرَ ، ولستُ أدْرِي مِمَّ أُخِذَ .
نضج : يقال : نَضِجَ العنبُ والثمرُ واللحمُ ، قديراً ، وشِوَاءً يَنْضَج نَضْجاً ونُضْجاً ، والنُّضْج : الاسمُ .
يقال : جَادَ نُضْجُ هذا اللّحم ، وقد أنْضَجه الطّاهي ، وهو نَضِيج مُنْضَجٌ .
ورَجُلٌ نَضِيجُ الرأيِ إذا كان مُحكَمَ الرأيِ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) قال : إذا حَمَلتِ الناقةُ فجَازَتِ السَّنةَ من يوم لَقِحَتْ قيل : أدْرَجَتْ ونضَّجَت ، وقد جَازت الحَقَّ ، وحَقُّها : الوقتُ الذي ضُرِبَتْ فيه ، ويقال لها مِدْرَاجٌ ، ومُنَضِّجٌ .
وأنشد المَبردُ للطِّرِمَّاح :
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ
قال : أَنضجَتْهُ عشرين يوماً إنما يريدُ بَعْدَ الحَول من يومِ حَمَلَتْ فلا يَخرج الولَدُ إلا مُحْكَماً ، كما قال الآخرُ وهو الحُطيئة :
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها
( قلتُ أنَا ) : أمَّا بيتُ الحُطيئةِ وما ذُكِرَ فيه منَ التَّنْضِيج فهو كما فسَّرَه المُبَرَّدُ .
وأما بيتُ الطِّرمَّاحِ فمعناه غيرُ ما ذهب
إليه ، لأنّ معناه في بيتِه صِفة النّاقة نفسِها بالقوّة ، لا قوَّةَ وَلدِها ، أراد أنّ الفحل ضَرَبَها يَعارَةً ، لأنَّها كَانَتْ نَجِيبة ، فضنَّ بها صاحبُها لنجابتها عن ضِرَاب الفحل إياها ، فعارضها فحلٌ فضرَبَها فأَرْتَجَتْ على مائه عشرين يوماً ثم ألقَتْ ذلك الماءَ ، قبلَ أنْ يُثقِلَها الحَمْلُ فتذهبَ مُنَّتُها .
ورَوَى الرواةُ البيتَ : أضمرتْهُ عِشرين يوماً لا أنضَجَتْهُ ، فإن رُوِي أنضجَتْهُ فمعناهُ أن ماء الفحْل نَضِج في رَحِمِها عشرِين يوماً ثم رمت به كما تَرْمِي بولدها التام الخَلْقِ ، وبقي لها مُنَّتُها ولها طِرْقها .

### Türkçe

خ ض ن
**نضج** ، **ضجن**
Ondan kullanılan: **نضج** ، **ضجن**.

**ضجن**: Ama **ضجن** hakkında, Tihâme tarafında bir dağdan başka kullanılmış bir şey işitmedim; ona: **ضَجْنَانُ** denilir.
Ömer’in hadîsinde rivayet edildi; ve ben, neden alındığını bilmiyorum.

**نضج**: Denilir: **نَضِجَ** üzüm, meyve ve et; tencerede pişmiş olarak ve kızartma olarak; **يَنْضَج** bir **نَضْجاً** ve **نُضْجاً** ile; ve **النُّضْج**: isimdir.
Denilir: Bu etin **نُضْجُ**u iyi oldu; ve onu aşçı **أنْضَجه**; ve o, **نَضِيج** **مُنْضَجٌ**dur.
Ve bir adam, görüşü sağlam olunca **نَضِيجُ الرأيِ**dir.

( Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den ) dedi: Dişi deve gebe kalınca, gebe kaldığı günden itibaren yılı geçerse, **أدْرَجَتْ** ve **نضَّجَت** denilir; ve **الحَقَّ**ı geçmiştir; ve onun **حَقُّها**sı: içine vurulduğu vakittir; ve ona **مِدْرَاجٌ** ve **مُنَضِّجٌ** denilir.

el-Mubarrad, et-Tırimmâh’a ait olarak inşâd etti:
سوفَ تُدْنِيكَ مِن لَمِيسَ سَبَنْدَا
ةٌ أَمَارَتْ بالبَوْلِ مَاءَ الكِرَاضِ
أَنضَجَتْهُ عِشرين يوماً وَنِيلَتْ
حِينَ نِيْلَتْ يَعَارَةً في عِرَاضِ

Dedi: “Onu yirmi gün **أَنضَجَتْ**” ile ancak, gebe kaldığı günden itibaren yıl dolduktan sonrayı kasteder; böylece yavru ancak sağlamlaştırılmış olarak çıkar; nitekim diğeri dedi, o da el-Hutay’e’dir:
لأدْمَاءَ منها كالسَّفِينةِ نَضَّجَتْ
به الحَوْلَ حتّى زادَ شَهْراً عَدِيدُها

( Ben dedim ): el-Hutay’e’nin beyti ve onda **التَّنْضِيج**den zikredilen şey, el-Mubarrad’ın onu açıkladığı gibidir.
Et-Tırimmâh’ın beytine gelince, onun mânası, ona gidilen şeyden başkadır; çünkü onun beytindeki mânası, dişi devenin bizzat kendisinin kuvvetçe vasfıdır, yavrusunun kuvveti değildir. Şunu kastetti: Erkek deve onu **يَعَارَةً** olarak vurdu; çünkü o **نَجِيبة** idi; böylece sahibi, onun **نجابتها**sı sebebiyle, erkek devenin onu vurmasından onu kıskandı; derken bir erkek deve ona rastladı da onu vurdu; sonra o, onun suyuna yirmi gün boyunca **أَرْتَجَتْ**; sonra o suyu attı; hamilelik onu ağırlaştırmadan önce; böylece onun **مُنَّتُها**sı gidip gitmesin diye.
Râvîler beyti şöyle rivayet etti: **أضمرتْهُ** yirmi gün; **لا أنضَجَتْهُ** değil. Eğer **أنضَجَتْهُ** rivayet edilirse, mânası: erkek devenin suyu onun rahminde yirmi gün **نَضِج** oldu, sonra onunla, tam yaratılışlı yavrusuyla attığı gibi attı; ve onun **مُنَّتُها**sı kaldı ve onun **طِرْقها**sı vardır.
