# ضحا — es-Sıhâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D8%A7/sozluk/sihah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AD%D8%A7/entries/sihah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضحا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D8%A7.md)
- es-Sıhâh: Cevherî · 10. yy

## Madde başı: ضحا

ضَحْوَةُ النهار بعد طلوع الشمس، ثم بعده الضُحا، وهي حين تشرق الشمس، مقصورة تؤنّث وتذكّر. والضَحاءُ أيضاً: الغَدَاء، وإنّما سمِّي بذلك لأنه يؤكل في الضَحاء. قال ذو الرمّة:
ترى الثَور يمشي ضاحِياً من ضَحائِهِ		بها مثل مَشْي الهِبْرِزِيِّ المُسَـرْوَلِ
تقول منه: هم يَتَضَحَّونَ: أي يتغدَّون. وليلةٌ ضَحْياءُ: مضيئةٌ لا غيمَ فيها. وكذلك ليلةٌ إضْحِيانَةٌ بالكسر. والأضحَى من الخيل: الأشهب، والأنثى: ضَحْياء. وضاحِيَةُ كلِّ شيء: ناحيتُه البارزة. ويقال: هم ينزلون الضَواحِيَ. ومكانٌ ضاحٍ، أي بارز. ويقال: فعل ذلك الأمر ضاحِيَةً، أي علانيةً. والضَواحي: السموات. وأمَّا قول جرير:
فما شجراتُ عِيصِكَ في قريشٍ		بَعشَّاتِ الفروعِ ولا ضَواحـي
فإنّما أراد أنّها ليست في نواحٍ. قال الأصمعي: ويستحبّ من الفرس أن يَضْحا عِجانُهُ، أي يظهر. أبو زيد: ضَحا الطريق يَضْحو ضَحْواً، إذا بدا لك وظهر. وضَحيتُ بالكسر ضحًى: عرقت. وضَحيتُ أيضاً للشمس ضَحاءً ممدودٌ، إذا برزْتَ لها. وضَحَيْتُ بالفتح مثله. والمستقبل أضْحى في اللغتين جميعاً. وتقول: أَضْحى فلانٌ يفعل كذا، كما تقول: ظلّ يفعل كذا. وضَحَّى فلانٌ غنمَه: أي رعاها بالضُحا. ويقال أيضاً: ضَحَّى بشاةٍ من الأُضْحِيَّةِ، وهي شاة تذبح يوم الأضحى. قال الأصمعي: وفيها أربع لغات إضْحِيَّةٌ وأُضْحِيَّةٌ والجمع أضاحِيُّ، وضَحِيَّةٌ والجمع ضحايا، وأَضْحاةٌ والجمع أضْحًى. وبها سمّي يوم الأضْحى. وضَحَّيْتُ عن الشيء: رفقت به. وضَحِّ رويداً، أي لا تعجَلْ.

### Türkçe

**ضَحْوَةُ النهار**: güneşin doğmasından sonra gündüzün (bir vakti); sonra ondan sonra **الضُحا** gelir; o, güneşin parladığı vakittir; kısaltılmıştır; müennes de yapılır, müzekker de yapılır. Ve **الضَحاءُ** da: **الغَدَاء** (kuşluk yemeği); ancak bu adla adlandırıldı; çünkü o, **الضَحاء** vaktinde yenir. ذو الرمّة dedi ki:
ترى الثَور يمشي ضاحِياً من ضَحائِهِ		بها مثل مَشْي الهِبْرِزِيِّ المُسَـرْوَلِ
Ondan şöyle dersin: **هم يَتَضَحَّونَ**: yani kuşluk yemeği yerler. Ve **ليلةٌ ضَحْياءُ**: bulutsuz, aydınlık. Aynı şekilde **ليلةٌ إضْحِيانَةٌ** (kesre ile). Ve atlardan **الأضحَى**: kırçıl (açık kül rengi); dişisi: **ضَحْياء**. Ve her şeyin **ضاحِيَةُ**’si: onun dışa çıkık yanı. Ve denilir: **هم ينزلون الضَواحِيَ**. Ve **مكانٌ ضاحٍ**: yani çıkıntılı, belirgin. Ve denilir: **فعل ذلك الأمر ضاحِيَةً**: yani alenen. Ve **الضَواحي**: göklerdir. أما جرير’in sözüne gelince:
فما شجراتُ عِيصِكَ في قريشٍ		بَعشَّاتِ الفروعِ ولا ضَواحـي
O, ancak şunu kastetti: onların **نواحٍ** (kenarlar, taraflar) içinde olmadığını. الأصمعي dedi ki: attan, **يَضْحا عِجانُهُ** (yani görünür olması) müstehap görülür. أبو زيد: **ضَحا الطريق يَضْحو ضَحْواً**: sana belirip göründüğü zaman. Ve **وضَحيتُ** (kesre ile) **ضحًى**: terledim. Ve **وضَحيتُ** da güneşe **ضَحاءً** (uzatılmıştır): ona çıktığın, ona karşı belirginleştiğin zaman. Ve **وضَحَيْتُ** (fetha ile) de onun gibidir. Ve gelecek zaman, iki lugatte de **أضْحى**’dır. Ve dersin: **أَضْحى فلانٌ يفعل كذا**; tıpkı “**ظلّ** şöyle yapar” dediğin gibi. Ve **وضَحَّى فلانٌ غنمَه**: yani onları **بالضُحا** vaktinde otlattı. Ve ayrıca denilir: **ضَحَّى بشاةٍ من الأُضْحِيَّةِ**; o, **يوم الأضحى** günü kesilen bir koyundur. الأصمعي dedi ki: onda dört lugat vardır: **إضْحِيَّةٌ** ve **أُضْحِيَّةٌ**, çoğulu **أضاحِيُّ**; ve **ضَحِيَّةٌ**, çoğulu **ضحايا**; ve **أَضْحاةٌ**, çoğulu **أضْحًى**. Ve onunla **يوم الأضْحى** adlandırıldı. Ve **وضَحَّيْتُ عن الشيء**: ona yumuşak davrandım. Ve **وضَحِّ رويداً**: yani acele etme.
