# ضحل — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%84/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AD%D9%84/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%84.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضحل

الضَّحْلُ: القريبُ القَعْر. والضَّحْل: الماءُ الرقيق على وجه الأَرض ليس له عَمْقٌ، وقيل: هو كالضَّحْضاح إِلاَّ أَن الضَّحْضاح أَعمُّ منه لأَنه فيما قَلَّ أَو كثُر، وقيل: الضَّحْل الماء القليل يكون في العين والبئر والجُمَّة ونحوها، وقيل: هو الماء القليل يكون في الغَدِير ونحوه؛ أَنشد ابن بري لابن مقبل:
وأَظْهَرَ، في غُلاَّنِ رَقْدٍ وسَيْلُه،
عَلاجِيمُ لا ضَحلٌ، ولا مُتَضَحْضِحُ
والعُلْجُوم هنا: الماء الكثير، والجمع أَضْحال وضُحُولٌ. الجوهري: الضَّحْلُ الماء القليل، ومنه أَتَانُ الضَّحْل لأَنه لا يَغْمُرها لقِلَّته؛ قال الأَزهري: أَتانُ الضَّحْل الصَّخْرةُ بعضها غَمَره الماءُ وبعضها ظاهر. قال شمر: وغَدِيرٌ ضاحِلٌ إِذا رَقَّ ماؤه فذهب. وفي الحديث في كتابه لأُكَيْدِرِ دومَةَ: ولنا الضّاحِيةُ من الضَّحْل؛ هو بالسكون القليل من الماء، وقيل: الماء القريب المكان، وبالتحريك مكان الضَّحْل، ويروى الضاحية من البَعْل. والمَضْحَلُ: مكانٌ يَقِلُّ فيه الماء من الضَّحْل، وبه يُشَبَه السَّراب. قال ابن سيده: المَضْحَلُ مكان الضَّحْل؛ قال العَجّاج:
حَسِبْتُ يوماً، غَيْر قَرٍّ، شامِلا
يَنْسُج غُدْراناً على مَضاحِلا
(* قوله «حسبت» هكذا في المحكم، وفي التكملة: كأن).
يصف السَّرابَ شبهه بالغُدُر. وضَحَلَتِ الغُدُرُ: قَلَّ ماؤها. ويقال: إِنَّ خَيْرَكَ لضَحْلٌ أَي قليل. وما أَضْحَل خَيرَكَ أَي ما أَقَلَّه. واضْمَحَلَّ السحابُ: تقَشَّعَ. واضْمَحَلَّ الشيءُ أَي ذهب، وفي لغة الكِلابيِّين امْضَحَلَّ، بتقديم الميم، حكاها أَبو زيد.

### Türkçe

**الضَّحْلُ**: dibi yakın olan. Ve **الضَّحْل**: yerin yüzü üzerinde ince su; onun derinliği yoktur. Ve denildi: o, **الضَّحْضاح** gibidir; ancak **الضَّحْضاح** ondan daha geneldir; çünkü o, az da olsa çok da olsa (olan) şeydedir. Ve denildi: **الضَّحْل** az sudur; pınarda, kuyuda, **الجُمَّة**’de ve benzerlerinde olur. Ve denildi: o, **الغَدِير**’de ve benzerinde olan az sudur. İbn Berrî, İbn Mukbil’den (şu beyti) inşad etti:

Ve gösterdi, **غُلاَّنِ** **رَقْدٍ**’da ve onun seli,
**عَلاجِيمُ**; ne **ضَحلٌ**, ne de **مُتَضَحْضِحُ**

Ve buradaki **العُلْجُوم**: çok sudur. Çoğulu **أَضْحال** ve **ضُحُولٌ**’dur. el-Cevherî: **الضَّحْلُ** az sudur; ondan (da) **أَتَانُ الضَّحْل** (vardır), çünkü azlığından dolayı onu kaplamaz. el-Ezherî dedi: **أَتانُ الضَّحْل** kayadır; onun bir kısmını su kaplamıştır, bir kısmı ise açıktır. Şemr dedi: Ve **غَدِيرٌ ضاحِلٌ**, suyu incelip gittiği zaman (denir). Ve hadiste, **أُكَيْدِرِ دومَةَ**’ye yazdığı kitabında: “Ve bizim için **الضّاحِيةُ** **من الضَّحْل** (vardır)”; o, sükûn ile, sudan az olandır. Ve denildi: mekânı yakın olan sudur. Ve hareke ile, **الضَّحْل**’ın yeridir. Ve “**الضاحية** **من البَعْل**” diye rivayet edilir. Ve **المَضْحَلُ**: **الضَّحْل**’dan, suyun az olduğu yerdir; onunla **السَّراب** benzetilir. İbn Sîde dedi: **المَضْحَلُ** **الضَّحْل**’ın yeridir. **العَجّاج** dedi:

Bir gün, soğuk olmayan, kuzeyli (rüzgârı),
**مَضاحِلا** üzerinde **غُدْراناً** dokur (gibi) sandım

(* “**حسبت**” sözü, **المحكم**’de böyledir; **التكملة**’de ise: **كأن**.)
**السَّراب**’ı vasfeder; onu **الغُدُر**’e benzetti. Ve **وضَحَلَتِ الغُدُرُ**: suyu azaldı. Ve denilir: “Şüphesiz senin hayrın **لضَحْلٌ**”, yani azdır. Ve “Senin hayrın ne kadar **أَضْحَل**”, yani onu ne kadar azalttı. Ve **واضْمَحَلَّ السحابُ**: dağıldı. Ve **واضْمَحَلَّ الشيءُ**: yani gitti. Ve **الكِلابيِّين** dilinde **امْضَحَلَّ**, mimin öne alınmasıyla; onu Ebû Zeyd nakletti.
