# ضحو — Kâmûsü'l-Muhît

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88/sozluk/kamus
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AD%D9%88/entries/kamus

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88.md)
- Kâmûsü'l-Muhît: Fîrûzâbâdî · 15. yy

## Madde başı: ضحو

* ض ح و * * ضَحْوةُ * النهار بعد طلوع الشمس ثم بعده * الضُّحا * وهي حين تُشْرق الشمس مقصورة تُؤنث وتُذكر فمن أنثَّ ذهب إلى أنها جمع * ضَحْوةٍ * ومن ذّكر ذهب إلى أنه اسم على فُعَل كصُرد ونُغر وهو ظرف غير متمكن مثل سحر تقول لقيته * ضُحَّا * إذا أردت به ضُحا يومك لم تُنوِّنه ثم بعده * الضَّحَاءُ * مفتوح ممدود مذكَّر وهو عند ارتفاع النهار الأعلى تقول منه أقام بالنهار حتى * أضْحَى * كما تقول من الصباح أصبح ومنه قول عمر رضي الله عنه يا عباد الله * أضْحُوا * بصلاة الضُّحا و * ضَاحِيةُ * كل شيء ناحيته البارزة يقال هم ينزلون * الضَّواحي * ومكان * ضاحٍ * أي بارز و * ضَحِيَ * للشمس بالكسر * ضَحَاءً * بالفتح والمد أي برز لها و * ضَحَى * يَضحى كسعى يسعى * ضَحَاء * أيضا بالفتح والمد مثله وفي الحديث ﴿أن بن عمر رضي الله عنه رأى رجلا مُحرما قد استظل فقال * أضْحِ * لمن أحرمت له﴾ كذا يرويه المُحدثون بفتح الهمزة وكسر الحاء من أضحى وقال الأصمعي إنما هو * اِضْحَ * بكسر الهمزة وفتح الحاء من * ضَحِيَ * لأنه إنما أمره بالبروز للشمس ومنه قوله تعالى ﴿وأنك لا تظمأُ فيها ولا تضحى﴾ و * أضْحَى * فلان يفعل كذا كما تقول ظلَّ يفعل كذا و * ضَحّى * بشاة من * الأُضْحِيِّةِ * وهي شاة تُذبح يوم * الأضْحَى * يقال * أُضْحِيَّةُ * بضم الهمزة وكسرها والجمع * أضَاحِيُّ * و * ضَحِيَّةٌ * على فعيلة والجمع * ضَحَايَا * و * أضْحَاةٌ * والجمع * أضْحًى * كأرطأة وأرطى وبها سُميَّ يوم * الأضْحَى * قال الفرّاءُ الأضحى يُذكر ويُؤنث فمن ذكّر ذهب إلى اليوم

### Türkçe

* ض ح و * * **ضَحْوةُ** * güneşin doğuşundan sonraki gündüz; sonra ondan sonra * **الضُّحا** *; ve o, güneşin parladığı vakittir; maksûr (sonu elif maksûreli), müennestir ve müzekker de olur. Kim müennese yaparsa, onun **ضَحْوةٍ**’nin cem‘i olduğu görüşüne gider; kim müzekker yaparsa, onun **فُعَل** vezni üzere bir isim olduğu görüşüne gider; **صُرد** ve **نُغر** gibi. Ve o, **سحر** gibi, temekkünlü olmayan bir zarftır. Dersin ki: Onu * **ضُحَّا** * vakti gördüm; eğer bununla kendi gününün kuşluk vaktini murat edersen onu tenvinlemezsin. Sonra ondan sonra * **الضَّحَاءُ** *; fethalı, memdûd, müzekkerdir; ve o, gündüzün yükselmesinin en üstünde (vaktinde)dir. Ondan dersin: Gündüzde kalıp ta ki * **أضْحَى** * oluncaya kadar; sabahdan “أصبح” dediğin gibi. Ve ondan, Ömer’in—Allah ondan razı olsun—sözü: Ey Allah’ın kulları, * **أضْحُوا** * kuşluk namazıyla. Ve * **ضَاحِيةُ** *: her şeyin onun belirgin (dışa çıkan) tarafı; denir ki: onlar * **الضَّواحي** *’ye inerler. Ve * **ضاحٍ** * bir yer: yani belirgin. Ve * **ضَحِيَ** * güneşe—kesre ile—* **ضَحَاءً** *—fetha ve med ile—yani ona karşı belirgin oldu. Ve * **ضَحَى** * “يَضحى” (سعى يسعى gibi) * **ضَحَاء** * da—fetha ve med ile—aynı şekilde. Ve hadiste: ﴿İbn Ömer—Allah ondan razı olsun—ihramlı bir adamı gölgelenmiş gördü de dedi ki: * **أضْحِ** * kendisi için ihrama girdiğin kimse için﴾; muhaddisler bunu, “أضحى”dan hemzenin fethası ve **الحاء**’ın kesri ile rivayet ederler. Asma‘î dedi ki: Ancak o, * **اِضْحَ** *’dır; hemzenin kesri ve **الحاء**’ın fethası ile, * **ضَحِيَ** *’dendir; çünkü ona ancak güneşe karşı belirgin olmayı emretmiştir. Ve ondan, Yüce Allah’ın sözü: ﴿Ve sen orada susamazsın ve **تضحى** etmezsin﴾ (yani güneşe maruz kalmazsın). Ve * **أضْحَى** * falan şöyle yapar; “ظلَّ şöyle yapar” dediğin gibi. Ve * **ضَحّى** * bir koyunla, * **الأُضْحِيِّةِ** *’den; ve o, * **الأضْحَى** * gününde boğazlanan bir koyundur. Denir: * **أُضْحِيَّةُ** *; hemzenin zammı ile ve kesri ile; cem‘i * **أضَاحِيُّ** *. Ve * **ضَحِيَّةٌ** * “فعيلة” üzere; cem‘i * **ضَحَايَا** *. Ve * **أضْحَاةٌ** *; cem‘i * **أضْحًى** *; “أرطأة” ve “أرطى” gibi. Ve onunla * **الأضْحَى** * günü isimlendirilmiştir. Ferrâ dedi ki: **الأضحى** müzekker de olur, müennes de; kim müzekker yaparsa, güne gider.
