# ضحو — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AD%D9%88/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضحو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AD%D9%88.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: ضحو

باب الحاء والضاد و وايء معهما
ح ض ء، ض ح و، و ض ح، ح و ض، ح ي ض، ض ي ح مستعملات
حضأ:
يقال: حَضَأْتُ النّارَ إذا سَخَيْتُ عنها لتلتهبَ. قال:
باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا
ضحو:
الضَّحْوُ: ارتفاعُ النّهار، والضُّحى: فويق ذلك، والضّحاء- ممدود- إذا امتدّ النّهار، وكَرَب أن ينتصف. وضَحِيَ الرّجلُ ضَحًى: أصابه حرُّ الشّمس. قال الله تعالى: "لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى"، أي: لا يؤذيك حرُّ الشّمس. وقد تُسَمَّى الشّمس: الضّحاء- ممدود-. وتقول: اضْحَ، أي: ابرُزْ للشمس. ضحا يضحو ضُحُوّا وضَحِيَ يَضْحَى ضَحًى وضُحِيّاً.
وضَحِّ الأُضْحِية، وأَضْحِ بصلاة الضُّحَى إضحاءً، أي: أخّرها إلى ارتفاع الضُّحَى.
وهَلُمَّ نتضحَى، أي: نتغدّى.
وتَضَحَّتِ الإبِلُ: أخذت في الرّعي من أوّل النّهار، وتعشّت: رَعَتْ باللّيل. يقال: ضَحْها وعَشِها.
والضّاحية من كلّ بلدةٍ: ناحيتها البارزة والجوّ باطنها، يقال: هؤلاء ينزلون الباطنة، وهؤلاء ينزلون الضّواحي.
والمضحاة: التي لا تكاد الشّمس تغيب عنها. ويقال: فعلتُ ذلك الأمرَ ضاحيةً، أي: ظاهراً بيّناً، قال:
لقد أتانا ورود النّار ضاحية		حقاً يقيناً ولمّا يأتنا الصَّدَر
وضواحي الحوض: نواحيه. قال:
بعشّات الفروع ولا ضواحي
أي: نواحي.
والضَّحيّة: الأُضْحية، والجميع: الضّحايا والأضاحي، وهي الشّاة يُضَحَّى بها يوم الأَضْحَى بمِنًى وغيره. والعرب تؤنّث الأضحى. وليلةُ إضْحيِانَةٌ ويومٌ إضحيانٌ مُضِيءٌ لا غيمَ فيه.
وضح:
الوَضَحُ: بياضُ الصُّبْحِ وبياضُ البَرَصِ، وبياضُ الغُرّة والتّحجيل في القوائم ونحوه. وإذا كان بياضٌ غالبٌ في ألوان الشاة وفشا في الصّدر والظّهر والوَجه يقال إنه توضيحٌ شديد، وقد توضّح.. وأوضَحْتُ الأمرَ فوَضَحَ، ووضّحتُه فتوضَّح.
والواضحةُ: الطّريقُ المسلوكُ. والواضحةُ الأسنان التي تبدو عندَ الضَّحِك.
وتقول: إستْوْضِحْ عن هذا الأمر، أي: ابحَثْ عنه. واستَوْضحتُ الشيء: وضعت يدي على عيني أنظر هل أراه.
ورجلٌ وضّاحٌ: أي: أبيض حسن الوجه بسّام.
والمُوضِحة: الشّجّةُ التي تَصِلُ إلى العظام.. وبه شجّات أَوْضَحَتْ عن العظام، أي: بدَتْ عنها. وإذا اجتمعت الكواكبُ الخُنَّس مع الكواكب المضيئة من كواكب المنازل سُمِيّتَ الوُضَّحَ.
والوَضَحُ: حلي من فضّة، وجمعُه أَوْضاح.
تُوضِح: موضع.
حوض:
الحَوْضُ معروف، والجميع: الحيِاضُ والأَحْواضُ. والفعل: التَّحْويض. واستَحْوَضَ الماء: أي: اتخّذ لنفسِه حَوْضاً، وحَوَّضْتُ حَوْضا، أي: اتَّخذْته.
حَوْضَى: مقصور: اسم موضع.
حيض:
الحَيْضُ معروفٌ، والمَرَّةُ الواحدةُ: الحَيْضَةُ، والاسم: الحيِضَةُ، وجمعها: الحيِضُ. والحيِضاتُ: جماعة، والفعل: حاضَتِ المرأة تَحِيضُ حَيْضاً ومَحْيضاً، فالمَحِيضُ يكونُ اسماً ومصدراً، والنّساء: حُيَّض. الواحدة: حائض، والمُسْتَحاضة: التّي غلب عليها الدم فلا يرقأ.
ضيح:
الضيَّاحُ: اللَّبَنُ الخاثِر يُصَبُّ فيه الماء، ثمّ يُجْدَحُ. يقال: ضَيَّحْتُهُ فَتَضَيَّح. ولا يُسَمَّى ضَياحاً إلاّ اللَّبَنُ. وتَضَيُّحُهُ: تَزَيُّده يقال: الرّيحُ والضيح والضِيّحُ: تَقويةٌ لِلَفظِ الرّيح، فإذا أُفْردَ فليس له مَعنى:

### Türkçe

**باب الحاء والضاد و وايء معهما**
**ح ض ء**، **ض ح و**، **و ض ح**، **ح و ض**، **ح ي ض**، **ض ي ح** kullanımdadırlar.

**حضأ**:
Denilir: **حَضَأْتُ النّارَ**; ateşi, ondan (biraz) uzaklaştırıp (böylece) alevlenmesi için, (ateşi) kızıştırdığım zaman. Dedi ki:
باتت همومي في الصّدر تَحْضَؤُها		طَمْحاتُ دهرٍ ما كنتُ أَدْرَؤُهـا

**ضحو**:
**الضَّحْوُ**: gündüzün yükselmesi; **والضُّحى**: bunun biraz üstü; **والضّحاء** -medli-: gündüz uzadığı ve (gündüzün) yarılanmasına yaklaş(tığ)ı zaman. Ve adam **ضَحِيَ** **ضَحًى**: güneşin sıcağı ona isabet etti. Allah Teâlâ dedi: “لا تَظْمأ فيها ولا تَضْحَى”, yani: güneşin sıcağı sana eziyet etmez. Ve güneşe ad verilir: **الضّحاء** -medli-. Ve dersin: **اضْحَ**; yani: güneşe çık, görün. **ضحا يضحو ضُحُوّا** ve **ضَحِيَ يَضْحَى ضَحًى وضُحِيّاً**.
Ve kurbanı: **وضَحِّ الأُضْحِية**; ve kuşluk namazını: **وأَضْحِ بصلاة الضُّحَى إضحاءً**; yani: onu **الضُّحَى**’nın yükselmesine kadar geciktirdi.
Ve: **وهَلُمَّ نتضحَى**; yani: öğle yemeği yeriz.
Ve develer: **وتَضَحَّتِ الإبِلُ**; günün başından otlamaya başladı; ve **تعشّت**: geceleyin otladı. Denilir: **ضَحْها وعَشِها**.
Ve her beldenin **الضّاحية**’si: onun dışa çıkık tarafı; **والجوّ**: onun iç kısmıdır. Denilir: bunlar iç kısımda konaklarlar, bunlar da dış taraflarda konaklarlar.
Ve **المضحاة**: güneşin ondan neredeyse hiç kaybolmadığı (yer). Ve denilir: o işi **ضاحيةً** yaptım; yani: açıkça, belirgin olarak. Dedi ki:
لقد أتانا ورود النّار ضاحية		حقاً يقيناً ولمّا يأتنا الصَّدَر
Ve **وضواحي الحوض**: onun tarafları. Dedi ki:
بعشّات الفروع ولا ضواحي
yani: taraflar.
Ve **والضَّحيّة**: **الأُضْحية**; çoğulu: **الضّحايا** ve **الأضاحي**; o, **الأَضْحَى** gününde **مِنًى**’da ve başka yerde kendisiyle kurban kesilen koyundur. Araplar **الأضحى**’yı müennes yaparlar. Ve bir gece: **إضْحيِانَةٌ**; ve bir gün: **إضحيانٌ**; bulutsuz, aydınlık.

**وضح**:
**الوَضَحُ**: sabahın beyazlığı ve alacanın beyazlığı; ve alın akının ve ayaklarda sekilerin beyazlığı ve benzeri. Ve eğer koyunun renklerinde baskın bir beyazlık olur da göğüste, sırtta ve yüzde yayılırsa, onun şiddetli bir **توضيحٌ** olduğu söylenir; ve (o) **توضّح** etti. Ve işi **أوضَحْتُ** da o **وَضَحَ** oldu; ve onu **وضّحتُ** da o **توضَّح** oldu.
Ve **والواضحةُ**: gidilen yol. Ve **الواضحةُ**: gülme sırasında görünen dişlerdir.
Ve dersin: **إستْوْضِحْ** bu iş hakkında; yani: onu araştır. Ve **استَوْضحتُ** şeyi: onu görür müyüm diye bakarak elimi gözümün üzerine koydum.
Ve **ورجلٌ وضّاحٌ**: yani: beyaz, yüzü güzel, güler yüzlü.
Ve **المُوضِحة**: kemiğe ulaşan yarma (baş yarası). Ve onda, kemikten açığa çıkaran yaralar vardır; yani: ondan (kemikten) göründü. Ve gizlenen yıldızlar, menzil yıldızlarının aydınlık yıldızlarıyla bir araya geldiğinde, onlara **الوُضَّحَ** adı verildi.
Ve **الوَضَحُ**: gümüşten bir süs; çoğulu: **أَوْضاح**.
**تُوضِح**: bir yer adı.

**حوض**:
**الحَوْضُ** bilinir; çoğulu: **الحيِاضُ** ve **الأَحْواضُ**. Fiil: **التَّحْويض**. Ve **استَحْوَضَ الماء**: yani: kendisi için bir **حَوْض** edindi. Ve **حَوَّضْتُ حَوْضا**: yani: onu edindim.
**حَوْضَى**: maksûr; bir yer adıdır.

**حيض**:
**الحَيْضُ** bilinir. Bir defası: **الحَيْضَةُ**; isim: **الحيِضَةُ**; çoğulu: **الحيِضُ**. Ve **الحيِضاتُ**: bir topluluk. Fiil: kadın **حاضَت**; **تَحِيضُ**; **حَيْضاً** ve **مَحْيضاً**. **فالمَحِيضُ** isim de olur, mastar da olur. Kadınlar: **حُيَّض**. Bir tanesi: **حائض**. Ve **المُسْتَحاضة**: kanın kendisine galip gelip de durmadığı (kadın).

**ضيح**:
**الضيَّاحُ**: pıhtılaşmış süttür; içine su dökülür, sonra çalkalanır. Denilir: onu **ضَيَّحْتُ** da o **فَتَضَيَّح** oldu. Ve **ضَياحاً** diye ancak süt adlandırılır. Ve onun **تَضَيُّحُهُ**: artmasıdır. Denilir: **الرّيحُ والضيح والضِيّحُ**: **الرّيح** lafzını kuvvetlendirmedir; tek başına kullanılırsa onun için bir anlam yoktur:
