# ضدد (ض-د-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Zıt

- Harfler: ض - د - د
- Kur'an'da: 1 geçiş · 1 ayet · 1 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (1)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [ضِدًّا](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/siga/%D8%B6%D9%90%D8%AF%D9%8B%D9%91%D8%A7.md) | فِعْلًا | Zıt | 1 | 1 | [19:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/ayet/19:82.md) |

## Mücavir kökler — 3 mücavir (5 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ana kapının önündeki bekçidir
2. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Hufre, çukur demektir
3. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kevn, tepe demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | ضدد |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Mükerrer |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md), [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md), [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) |
| Zıt Kök | [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Karşı karşıya gelip birbirini hükümsüz kılma ve yerinden söküp atma |
| Çekirdek Özet 2 | Güç ve koruma umulan sahte dayanakların hakikatte aleyhe dönüp hasım kesilmesi |
| Çekirdek Özet 3 | Bir arada bulunması mantıksal ve ontolojik olarak imkânsız olan karşıtlık |
| Kritik Hata Riski | Kökü pasif bir ayrışma sanıp arkasındaki aktif husumet ve çürütme iradesini gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| ضد | Karşı durma, baskılama, sınırda direnç gösterme ve doldurarak engelleme | د | Kökün katlanmasıyla karşıt güç, hasımlık ve birbirini yok etme yönündeki direnç sürekli ve pekişmiş bir eyleme dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ض | Olta, bitki; yakalama, peşine düşme, sıkıştırma (türetme imge) | Bir gücü kıskaca alma, sıkıştırarak baskı altına alma ve karşı tarafı hareketsiz bırakma yönündeki sert müdahaleyi ifade eder. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | Karşılaşılan sınır çizgisini, bir tarafın diğerine geçişini durduran eşiği ve varlık düzlemindeki engeli simgeler. |
| د | Kapı; giriş, geçiş, hareket, sınır | İkinci sınır unsuru olarak karşıdan gelen mukavemeti, kapanmayı ve geçişe izin vermeyen karşılıklı seddi pekiştirir. |
| ضدد | İki sınırın veya kapının birbirine çarparak kapanması gibi, iki varlığın birbirini içeri almayıp dışarıda bırakmak ve yok etmek üzere kenetlenerek direnç üretmesi hareketidir. |  |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir şeyin tam karşısına dikilip ona galebe çalmak suretiyle onu yerinden kovması; biri gelince diğerinin bütünüyle yok olması hali (gece ile gündüz veya ölüm ile yaşam arasındaki ilişki gibi). |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Veri bulunamadı |
| Erken Arapça kullanım | İki düşman tarafın bir kimseye karşı tek bir cephede birleşmesi durumunda القوم على ضد واحد ifadesiyle ortak husumet bağı olarak kullanılmıştır; ayrıca bir kabın tamamen doldurulması manasında الضَّدُّ: المَلْء kaydı mevcuttur. |

Kaynak: Kitābü’l-ʿAyn, Lisānü’l-ʿArab, es-Sıhâh.

### Sami etimolojik katman

Sami dilleri ailesinde ضدد kökü, özellikle Merkezi ve Güney Sami dillerinde karşıtlık, mukavemet, hasımlık ve birbirini hükümsüz kılan antitez bağlamında belirginleşen bir köktür. Kuzeybatı Sami dillerinde (İbranice ve Süryanice) doğrudan aynı fonetik dizilimle geniş bir kök ailesi oluşturmak yerine, karşıtlık ve düşmanlık anlamları çoğunlukla daralma, sıkıştırma ve düşmanlık bildiren köklerle karşılanmıştır. Klasik Arapçada ise kök, iki unsurun birbirini dışlaması, bir araya gelmelerinin mantıken ve fiilen imkânsız oluşu (münâfât) ve bir güç dengesinde birinin diğerini ezerek yok etmesi dinamiği üzerine odaklanmıştır. Bu bakımdan kök, salt bir zihinsel ayrım değil, varoluşsal bir çatışma ve iptal etme matrisine dayanır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Brown-Driver-Briggs, David Cohen.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | ضدد kökünden türeyen kelimeler | Birbirine zıt olma, hasım kesilme, galebe çalma ve bir şeyin aleyhine dönen güç anlamlarında yoğunlaşmıştır. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Güney ve Merkezi Sami karşıtlık formları | Baskılama, cephe alma ve birbirini dışlama semantik matrisinde ortak semantik izler taşır. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik karşıtlık çekirdekleri | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı |

Kaynak: Lisānü’l-ʿArab, Lane's Lexicon.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| ضدد | Anlamlı | Karşıtlık, husumet ve yok edici direnç | Birbirini dışlayan ve biri geldiğinde diğeri yok olan iki gücün karşılaşmasıdır. | Hedef köktür; Kur'an'da geçer. |
| دضد | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |
| ددض | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Veri bulunamadı | Kitābü'l-ʿAyn ve Tehzîb'de mühmel kabul edilmiştir; Kur'an'da geçmez. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| ضدد | Merkez | Karşıtlık ve husumet | Biri var olduğunda diğerini bütünüyle ortadan kaldıran ve uzlaşması imkânsız olan karşıt güçtür. | Karşı tarafı yok etme ve aleyhine dönme gayesi taşır. |
| [خلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%84%D9%81.md) | Komşu | Aykırılık ve muhalefet | Bir şeyin ardından gelme veya ters yönde hareket etme durumudur; doğrudan varlığı yok etmeyi gerektirmez. | İstikamet veya görüş ayrılığına odaklanır. |
| [ندد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%AF%D8%AF.md) | Komşu | Eşitlik iddialı karşıtlık | Bir güce denk olduğu iddia edilen, onun yerine konmaya çalışılan rakip ve emsaldir. | Birbirini dışlamaktan ziyade yerini alma ve ortaklık iddiası taşır. |
| [عدو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AF%D9%88.md) | Komşu | Haddi aşma ve düşmanlık | Sınırı çiğneyerek karşı tarafa zarar verme kastıyla yürütülen fiilî düşmanlıktır. | Saldırganlık ve sınır ihlali boyutu baskındır. |
| [وفق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D9%82.md) | Zıt | Uyuşma ve denk gelme | İki veya daha fazla unsurun çatışmadan, birbirini destekleyecek ve tamamlayacak şekilde örtüşmesidir. | Varlıkların birbiriyle uyum içinde bir arada bulunmasını ifade eder. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | ضدد | Karşıt, hasım, iptal eden | Birbirini hükümsüz kılan ve varlığı diğerinin yokluğunu gerektiren güçtür. | Kesin |
| Latince | contrarius, adversarius | Karşıt, hasım | contrarius mantıksal zıtlığı ve karşıt kutbu verirken, adversarius fiilî hasımlığı karşılar. | Güçlü |
| İngilizce | opposite, adversary, counter-agent | Zıt, hasım, karşıt güç | opposite mantıksal karşıtlığı; adversary ve counter-agent ise aleyhe dönüp çatışan gücü yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | Gegenteil, Widersacher | Karşıt, muhalif güç | Gegenteil soyut zıtlığı karşılarken, Widersacher arkadaki şahsi husumet ve direnci içerir. | Güçlü |
| Fransızca | contraire, adversaire | Karşıt, aleyhte duran hasım | contraire kavramsal zıtlığı, adversaire ise aktif düşmanlık ve aleyhte konumlanmayı belirtir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| ضِدًّا | Aleyhte hasım, karşıt şahit ve inkârcı unsur | İnsanın Allah'tan başka edindiği ilahların ve dayanakların, kıyamet gününde umulanın tam tersine dönerek ona düşman ve aleyhinde şahit kesilmesi bağlamıdır (Meryem [19:82](https://lisan.digital/tr/ayet/19:82.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıfatlar ve tevhid teorisi | İki zıddın aynı anda ve aynı mahalde bir arada bulunmasının imkânsızlığı (ictimâu'z-zıddeyn) ve Allah'ın zatında hiçbir zıddın (şerik veya muhalif denk) bulunamayacağı ilkesi. | Mantıksal ve ontolojik imkânsızlık olarak birbirini nakzeden zıtlık. |
| Fıkıh | Hüküm teorisi ve lafız yorumu | Bir şeyin emredilmesinin, onun zıddını nehyetmeyi kapsayıp kapsamadığı (el-emru bi'ş-şey' nehyun an zıddihî) tartışması. | Bir hükmün varlığının, karşıt hükmü hükümsüz kılması. |
| Tefsir | Tevhid ve şefaat eleştirisi | Müşriklerin güç, izzet ve şefaat umarak edindikleri sahte tanrıların kıyamette onlara destek olmak yerine bizzat aleyhlerine hasım kesilip ibadetlerini inkâr etmesi. | Güvencenin aleyhte azaba ve hasımlığa dönüşmesi. |
| Hadis | Birlik ve fırkalaşma bağlamı | Müminlerin tefrikaya düşüp birbirine karşı hasım cepheler kurmaması, hakka karşı zıtlaşma ve inatlaşmadan sakınılması. | Ortak zemini parçalayan karşılıklı düşmanlık ve inat. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Tevhid ve şirk analizi | Sahte sığınakların iflası | Yanılsamayı çürütme | Allah'tan başka sığınılan otoritelerin, sahibine izzet değil mutlak zillet ve husumet üretmesi. | Kesin |
| İlmi | Mantık ve epistemoloji | Antitez ve çelişmezlik | Yanlışı ayıklama | İki zıt önermenin aynı anda doğru olamayacağı gerçeğiyle hakikatin zıddını tasfiye etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Meşruiyet ve güç dengesi | Karşıt cephe ve hasımlık | İktidarı sınırlama | Haksız güç devşirmek üzere kurulan gayrimeşru ittifakların zamanla bizzat kurucusunu tasfiye eden bir karşı güce dönüşmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Değer ve piyasa dengesi | Değeri sıfırlayan karşıt risk | Aldanmayı engelleme | Güvence sanılarak yapılan spekülatif yatırımların kriz anında bizzat yatırımcının aleyhine borç ve batık üretmesi. | Muhtemel |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Zıt yönlü vektörler ve nötrleme ($A + (-A) = 0$) | Aynı büyüklükte fakat zıt yönde etkiyen iki kuvvetin birbirini sıfırlaması veya pozitif ve negatif değerlerin birbirini hükümsüz kılması gibi, iki zıt unsurun birleştiğinde birbirini iptal etmesidir. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Diyalektik antitez ve geri tepme etkisi (backfire effect) | Bir sistemin kendi bekasını korumak için ürettiği sahte savunma mekanizmalarının, sistemin çözülüşünü hızlandıran bir karşıt güce ve tehdide dönüşmesi dinamiğidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kavramı yalnızca sözlüklerdeki siyah-beyaz gibi soyut bir karşıtlık veya zararsız bir fikir ayrılığı derecesine indirgemek. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Bir şeyin sadece karşıtı olmakla kalmayıp, umulan faydanın bütünüyle tersine dönerek kişiye hasım, düşman ve yıkım vesilesi haline gelmesi. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Meryem [19:82](https://lisan.digital/tr/ayet/19:82.md) ayetindeki derin hicvi ve ontolojik kırılmayı göremeyip, putların yalnızca pasif bir şekilde inkâr edeceğini sanmak; sahte güven kaynaklarının bizzat felaketin kaynağına dönüşeceği gerçeğini ıskalamak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın sahte ilahlık, şefaat ve güç iddialarını nasıl çökerttiğini gösterir; insanın Allah dışında güç umduğu her nesnenin en kritik anda sahibinin aleyhine bir hasma dönüşeceğini tek bir kelimeyle açıklar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Şirk, sahte sığınaklar, kıyametteki yüzleşmeler, şefaat iddialarının boşa çıkışı ve inkârcıların dayanaklarının iflasını anlatan ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Şirkin sadece soyut bir inanç hatası olduğu zannını yıkar; insanın yanlış yere bağladığı sadakatin bizzat kendi aleyhine işleyen bir tuzağa ve düşmana dönüşeceğini gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir şeyin karşısına dikilip onu bastıran, yerinden eden ve onun varlığıyla asla bağdaşmayan karşıt direnç gücü.
- Soyut anlam: Bir varlığın veya iddianın hakikat düzleminde kendi antiteziyle karşılaşarak hükümsüz kalması ve sığınılan dayanağın hasım kesilmesi.
- Sistematik karşılık: İnsanın gayrimeşru güç arayışıyla inşa ettiği sahte sığınakların diyalektik bir tersine dönüşle bizzat sahibini yıkan bir karşı güce evrilmesi.
- LaTeX modeli: $$S(A) \xrightarrow{\quad} -A \implies A + (-A) = \emptyset$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $A$ simgesi insanın güç, izzet veya koruma umarak inşa ettiği dayanağı temsil eder. $S$ işlevi bu sahte dayanağın hakikat anındaki dönüşüm sürecini gösterir. Sürecin sonunda ortaya çıkan $-A$ unsuru, başlangıçtaki beklentinin tam karşıtı olan hasmı simgeler. İki unsurun bir araya gelmesi ($A + (-A)$), karşılıklı iptal ve hükümsüzlük sonucunu ($\emptyset$) doğurur; bu da umulan izzetin mutlak zillete ve aleyhte şahitliğe dönüşmesini modeller.

## Geçtiği ayetler (1 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/occurrences?meal=IK

### [Meryem 19:82](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/ayet/19:82.md) — ضِدًّا

كَلَّا سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا

Meal (IK): Hayır, onlar kendilerinin ibadetlerini inkar edecekler ve aleyhlerine döneceklerdir.

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الضاد مع الدال
ض د يستعمل فقط
ضد:
الضِّدُّ كلّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبَه، والسَّواد ضدُّ البياض والموتُ ضِدُّ الحياة، تقول: هذا ضِدُّه وضَديدُه، والليّل ضِمدُّ النهار، اذا جاءَ هذا ذَهَبَ ذاكَ، ويجمع على الأضداد. قال اللهُ عَزّ وجلَّ: "ويكونون عليهم ضِدّا.

##### Türkçe

باب **الضاد** مع **الدال**
**ض د** yalnızca kullanılır
**ضد**:
**الضِّدُّ**: Herhangi bir şeyi yenmek için bir şeye karşıt olan her şey; **السَّواد** **البياض**’ın karşıtıdır ve **الموتُ** **الحياة**’ın karşıtıdır. Şöyle dersin: “Bu onun **ضِدُّه**’udur ve **ضَديدُه**’udur.” Ve **الليّل** **ضِمدُّ النهار**’dır; bu geldiğinde şu gider. Ve **الأضداد** üzerine çoğul yapılır. Allah عزّ وجلّ dedi: “Ve onlar üzerine **ضِدّا** olurlar.”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الضِدُّ: واحد الأضْدادِ، والضَديدُ مثله. وقد يكون الضِدُّ جماعةً. قال تعالى: "ويَكونونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا" وقد ضادَّه القوم، وهما مُتَضادَّانِ. ويقال: لا ضِدَّ له ولا ضَديدَ له، أي لا نظير له ولا كُفءَ له. والضَدُّ بالفتح: المَلْءُ. يقال: ضَدَّ القِربةَ يَضُدُّها، أي ملأها. وأضدَّ الرجلُ: غَضِبَ.

##### Türkçe

**الضِدُّ**: **الأضْدادِ**’dan biridir; **الضَديدُ** de onun gibidir. **الضِدُّ** bazen bir topluluk da olabilir. Yüce Allah dedi ki: "ويَكونونَ عَلَيْهِمْ **ضِدًّا**" ve kavim ona karşıt oldu; ikisi **مُتَضادَّانِ**’dır. Ve denilir: “Onun **ضِدّ**’i yoktur ve onun **ضَديد**’i yoktur”; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

**الضَدُّ** (fetha ile): dolumdur. Denilir: **ضَدَّ** tulumu, **يَضُدُّها**; yani onu doldurdu. Ve adam **أضدَّ**: öfkelendi.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الليث: الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه، والسّوادُ ضِدّ البياض، والموتُ ضِدُّ الحياة، والليل ضِدُّ النهار إِذا جاء هذا ذهب ذلك. ابن سيده: ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ وضِدُّه أَيضاً مِثْلُه؛ عنه وحْدَه، والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا عليه في الخصومة. وفي التنزيل: ويكونون عليهم ضدّاً؛ قال الفراء: يكونون عليهم عَوْناً؛ قال أَبو منصور: يعني الأَنامَ التي عَبَدَها الكُفَّار تكون أَعْواناً على عابِديها يوم القيامة. وروي عن عِكْرمة: يكونون عليهم أَعداء، وقال الأَخفش في قوله، عز وجل: ويكون عليهم ضدّاً؛ قال: الضِّدّ يكون واحداً وجماعة مثل الرَّصَدِ والأَرْصاد، والرَّصَدُ يكون للجماعة؛ وقال الفراء: معناه في التفسير ويكونون عليهم عَوْناً فلذلك وَحَّدَ. قال ابن السكيت: حكى لنا أَبو عمرو الضد مِثْلُ الشيءِ، والضّدُّ خلافه. والضَّدُّ المملوءُ، قال الجوهري: الضَّدُّ، بالفتح، المَلْء؛ عن أَبي عمرو. يقال: ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها أَي مَلأَها. وأَضَدَّ الرجلُ: غَضِبَ. أَبو زيد: ضَدَدْتُ فلاناً ضَدّاً أَي غَلَبْتُه وخَصَمْتُه. ويقال: لَقِيَ القومُ أَضْدادَهُم وأَنْدادَهُم أَي أَقْرانَهُم. أَبو الهيثم: يقال ضادَّني فلان إِذا خالفك، فأَرَدْتَ طولاً وأَراد قِصَراً، وأَردْتَ ظُلْمة وأَراد نوراً، فهو ضِدُّك وضَديدُك، وقد يقال إِذا خالفك فأَردت وجهاً تذهب فيه ونازعك في ضده. وفلان نِدِّي ونَديدي: للذي يريد خلافَ الوجْه الذي تُريده، وهو مُسْتَقِلٌّ من ذلك بمثل ما تَسْتَقِلُّ به. الأَخفش: النِّدُّ الضد والشِّبْهُ؛ ويجعلون له أَنْداداً أَي أَضداداً وأَشْباهاً. ابن الأَعرابي: نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له. قال أَبو تراب: سمعت زائدة يقول: صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق. أَبو عمرو: الضُّدَدُ الذين يَمْلؤُون للناس الآنِيةَ إِذا طَلَبُوا الماء، واحِدُهم ضادٌّ؛ ويقال: ضادِدٌ وضَدَد. وبنو ضِدٍّ: بطن؛ قال ابن دريد: هم قبيلة من عاد؛ وأَنشد:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
يعني سيفاً.

##### Türkçe

الليث: **الضِّدُّ** her şeydir ki bir şeye onu yenmek için karşı koymuştur; ve siyahlık beyazlığın zıddıdır, ölüm hayatın zıddıdır, ve gece gündüzün zıddıdır; şu geldiğinde o gider.

ابن سيده: Bir şeyin **ضدُّ**’u, **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u onun hilâfıdır; sonuncusu ثعلب’den (naklen); ve onun **ضِدُّ**’u ayrıca onun misli (benzeri)dir; ondan yalnızca (naklen); çoğulu **أَضداد**’dır. Ve gerçekten o ona karşı koydu; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** bir cemaat de olabilir; kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında tek bir **ضِدٍّ** üzeredir. Ve tenzilde: **ويكونون عليهم ضدّاً**; الفراء dedi: onların üzerinde bir yardım olacaklar; أَبو منصور dedi: yani kâfirlerin ibadet ettikleri canlılar, kıyamet günü ibadet edenlerinin üzerine yardımcılar olacak. Ve عِكْرمة’den rivayet olundu: onların üzerinde düşmanlar olacaklar. Ve الأَخفش, O’nun (Azze ve Celle) sözü hakkında: **ويكون عليهم ضدّاً**; dedi: **الضِّدّ** bir ve cemaat olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصاد** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. Ve الفراء dedi: tefsirdeki manası “onların üzerinde bir yardım olacaklar”dır; bu sebeple tekil yaptı. ابن السكيت dedi: أَبو عمرو bize nakletti: **الضد** şeyin mislidir; ve **الضّدُّ** onun hilâfıdır.

Ve **الضَّدُّ** dolu olandır. الجوهري dedi: **الضَّدُّ**, فتح ile, dolumdur; أَبي عمرو’dan (naklen). Denir: **ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها** yani onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. أَبو زيد: **ضَدَدْتُ** falancayı **ضَدّاً** yani onu yendim ve onunla çekiştim. Ve denir: kavim **أَضْدادَهُم** ve **أَنْدادَهُم** ile karşılaştı; yani akranlarıyla.

أَبو الهيثم: denir: falan bana **ضادَّني**; sana muhalefet ettiğinde; sen uzunluk istedin, o kısalık istedi; ve sen karanlık istedin, o nur istedi; o senin **ضِدُّك**’undur ve **ضَديدُك**’undur. Ve denir: sana muhalefet ettiğinde; sen gideceğin bir yön istedin ve o onun zıddında seninle çekişti. Ve falan benim **نِدِّي**’m ve **نَديدي**’mdir: senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin onunla müstakil olduğun şeyin misliyle **مُسْتَقِلٌّ**dür. الأَخفش: **النِّدُّ** zıddır ve benzerliktir; ve ona **أَنْداداً** yaparlar; yani zıtlar ve benzerler. ابن الأَعرابي: bir şeyin **نِدُّ**’ü onun mislidir; ve onun **ضِدُّه**’u onun hilâfıdır. Ve denir: onun **ضدّ**’u yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur; yani onun naziri yoktur ve onun dengi yoktur. أَبو تراب dedi: زائدة’nin şöyle dediğini işittim: onu işten **صَدَّه** ve onu **ضَدَّه**; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.

أَبو عمرو: **الضُّدَدُ** şimdi insanlar su istediklerinde onlar için kapları dolduranlardır; onların teki **ضادٌّ**dur; ve denir: **ضادِدٌ** ve **ضَدَد**. Ve **بنو ضِدٍّ**: bir batındır; ابن دريد dedi: onlar عاد’dan bir kabiledir; ve inşad etti:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
yani bir kılıç.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ض د د * * الضِّدُّ * و * الضَّدِيدُ * واحد * الأضْدادِ * وقد يكون * الضِّدُّ * جماعة قال الله تعالى ﴿ويكونون عليهم ضداً﴾ وقد * ضَادَّهُ مُضَادَّةً * وهما * مُتَضَادَّانِ * ويقال لا * ضِدَّ * له ولا * ضَدِيدَ * له أي لا نظير له ولا كفء له

##### Türkçe

* ض د د * * **الضِّدُّ** * ve * **الضَّدِيدُ** * **الأضْدادِ**’ın biridir; ve **الضِّدُّ** cemaat (topluluk) olabilir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿ويكونون عليهم ضداً﴾. Ve muhakkak ki “**ضَادَّهُ مُضَادَّةً**” (ona zıtlık etti) denir; ve onlar ikisi **مُتَضَادَّانِ**’dır (birbirine zıt olan iki şeydir). Ve “onun **ضِدَّ**’i yoktur ve onun **ضَدِيدَ**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الضد، بالكسر: كل شيء ضاد شيئا ليغلبه. والسواد ضد البياض، والموت ضد الحياة، قاله الليث. والضد، عن ثعلب وحده، والضديد: المثل وجمعه: أضداد. ويقال: لا ضد له ولا ضديد له، أي لا نظير له ولا كفء له. ويقال: لقي القوم أضدادهم وأندادهم، أي أقرانهم. وقال الاخفش: الند: الضد والشبه  وتجعلون له أندادا  أي أضدادا وأشباها. والضد والضديد والضديدة، الأخيرة عن ثعلب: المخالف، ضد قال ابن السكيت: حكاه لنا أبو عمرو: الضد: مثل الشيء، والضد: خلافه. ومثله في المحكم، والمصباح. وقد يكون الضد جمعا وفي بعض النسخ: ويكون للجمع جمعا. وعبارة اللسان: وقد يكون جماعة، والقوم على ضد واحد، إذا اجتمعوا عليه في الخصومة، ومنه قوله تعالى  ويكونون عليهم ضدا  قال الفراء: يكونون عليهم عونا، قال أبو منصور: يعني الأصنام التي عبدها الكفار، تكون أعوانا على عابديها يوم القيامة. وروي عن عكرمة: يكونون عليهم أعداء. وقال الأخفش: الضد يكون واحدا وجماعة، مثل الرصد، والأرصاد، والرصد يكون للجماعة. وعن أبي زيد: ضده في الخصومة ضدا: غلبه وخصمه. وقال أبو تراب: سمعت زائدة يقولك صده عن الأمر، وضده عنه: صرفه، ومنعه برفق. وفي الصحاح: الضد، بالفتح: الملء، ضد القربة يضدها ضدا: ملأها. وأضد الرجل: غضب وليس هذا من باب كبه فأكب، كما زعمه بعض المحشين، لاختلاف معناهما. وبنو ضد، بالكسر: قبيلة من قوم عاد، قاله ابن دريد، وأنشد:
  وذو النونين من عهد ابن ضد                      تخيره الفتى من قوم عـاد يعني سيفا، كذا في المحكم. وضاده: خالفه، فأراد أحدهما طولا، والثاني قصرا، فهو ضده وضديده، وهما متضادان، وقد يقال إذا خالفه فأراد وجها يذهب فيه، ونازعه في ضده: هو مضاده، وضديده، ونده ونديده، للذي يريد خلاف الوجه الذي تريده، وهو مستقل من ذلك بمثل ما تستقل به.
 ومما يستدرك عليه: عن أبي عمرو: الضدد: الذين يملؤون للناس الآنية، إذا طلبوا الماء، واحدهم: ضاد، ويقال ضادد وضدد.

##### Türkçe

**الضد**, kesre ile: her şey ki bir şeye **ضاد** olur, onu yenmek için. Ve siyahlık beyazlığın **ضد**’üdür; ölüm hayatın **ضد**’üdür; bunu Leys söyledi. Ve **الضد**, yalnızca Sa‘leb’den (naklen); ve **الضديد**: benzer; çoğulu: **أضداد**. Ve denilir: onun **ضد**’ü yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur. Ve denilir: kavim kendi **أضداد**’ları ve kendi **أنداد**’ları ile karşılaştı; yani kendi akranlarıyla. Ahfeş dedi: **الند**: **الضد** ve benzer. “Ve O’na **أندادا** kılıyorsunuz”; yani **أضدادا** ve benzerler. Ve **الضد** ve **الضديد** ve **الضديدة**, sonuncusu Sa‘leb’den (naklen): muhalif; **ضد**. İbnü’s-Sikkît dedi: Ebû ‘Amr bize bunu rivayet etti: **الضد**: şeyin benzeri; ve **الضد**: onun zıddı. Bunun benzeri **المحكم**’de ve **المصباح**’dadır. Ve **الضد** bir çoğul olabilir; bazı nüshalarda: ve çoğul için bir çoğul olur. **اللسان**’ın ibaresi: ve bir cemaat olabilir; ve kavim tek bir **ضد** üzeredir, eğer husumette onun üzerinde birleşirlerse; bundan da Yüce Allah’ın sözü: “Ve onların üzerine **ضدا** olurlar.” Ferrâ dedi: onların üzerine yardımcı olurlar. Ebû Mansûr dedi: yani kâfirlerin taptığı putlar; kıyamet günü kendi tapıcıları üzerine yardımcılar olurlar. ‘İkrime’den rivayet edildi: onların üzerine düşmanlar olurlar. Ahfeş dedi: **الضد** bir tek ve bir cemaat olur; **الرصد** gibi ve **الأرصاد**; ve **الرصد** cemaat için olur. Ebû Zeyd’den (naklen): husumette onun **ضده**’si, **ضدا** (olmak): onu yendi ve onunla çekişti. Ebû Turâb dedi: Zâide’yi şöyle derken işittim: onu işten **صده**; ve ondan ona **ضده**: onu çevirdi ve onu yumuşaklıkla men etti. **الصحاح**’ta: **الضد**, fetha ile: doluluk; kırbayı **يضدها ضدا**: onu doldurdu. Ve adam **أضد** etti: öfkelendi; bu, bazı haşiyecilerin zannettiği gibi **كبه فأكب** babından değildir; ikisinin manalarının farklı oluşundan dolayı. Ve **بنو ضد**, kesre ile: ‘Âd kavminden bir kabile; bunu İbn Düreyd söyledi; ve şu beyti okudu:

وذو النونين من عهد ابن ضد                      تخيره الفتى من قوم عـاد

yani bir kılıç; **المحكم**’de böyle. Ve ona **ضاده**: ona muhalefet etti; böylece ikisinden biri uzunluk istedi, ikincisi kısalık; o, onun **ضده**’si ve onun **ضديده**’sidir; ve ikisi **متضادان**’dır. Ve denilebilir: ona muhalefet ettiğinde, gidip içinde bulunacağı bir yön istedi; ve onu kendi **ضده**’sinde çekiştirdi: o, onun **مضاده**’sidir ve onun **ضديده**’sidir ve onun **نده**’sidir ve onun **نديده**’sidir; senin istediğin yönün zıddını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin onunla müstakil olduğun şeyin benzeriyle müstakildir.

Ve ona istidrâk edilenlerdendir: Ebû ‘Amr’dan (naklen): **الضدد**: insanlar su istediklerinde, onlar için kapları dolduran kimselerdir; onların teki: **ضاد**; ve **ضادد** ve **ضدد** denilir.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

ضَدَّ
ضَدَّ U ( n. ac. ضَدّ 1 ),
a.  Overcame, got the better of, vanquished.

b.  [ acc. &  'An ], Turned, dissuaded from.

ضَاْدَدَ
ضَاْدَدَ III ,
a.  Opposed; contradicted.

b.  Was the contrary, opposite of, formed a contrast with.

تَضَاْدَدَ
تَضَاْدَدَ VI ,
a.  Were opposed, contrary.

ضِدّ
ضِدّ 2 ,
a.  Contrary, opposite.

b.  The like, counterpart, fellow, equal of.

c.  ( pl. أَضْدَاْد 38 ), Opponent, adversary, antagonist.

d.  Word having two contradictory meanings.

ضَدِيْد
ضَدِيْد 25 ,
a.  Contrary, opposite; contradictory.

b.  Similar, like.

مُضَادَّة
مُضَادَّة ,  تَضَادّ
a.  Opposition.

b.  Contradiction.

c.  Contrast.

ضِدّ
ضِدّ ,  بالضِدّ
a.  Against; contrary to.

b.  On the contrary.

##### Türkçe

**ضَدَّ**
**ضَدَّ** U ( mastar-isim: **ضَدّ** 1 ),
a. Üstün geldi, galip geldi, yendi.

b. [ mef‘ûl ile ve **'An** ], çevirdi, (bir şeyden) vazgeçirdi.

**ضَاْدَدَ**
**ضَاْدَدَ** III ,
a. Karşı çıktı; çelişti.

b. Zıddı, karşıtı oldu; ile tezat oluşturdu.

**تَضَاْدَدَ**
**تَضَاْدَدَ** VI ,
a. Karşıt, zıt oldular.

**ضِدّ**
**ضِدّ** 2 ,
a. Zıt, karşıt.

b. Benzeri, muadili, dengi.

c. ( çoğulu **أَضْدَاْد** 38 ), rakip, hasım, karşıt, antagonist.

d. İki çelişik anlamı bulunan kelime.

**ضَدِيْد**
**ضَدِيْد** 25 ,
a. Zıt, karşıt; çelişik.

b. Benzer, gibi.

**مُضَادَّة**
**مُضَادَّة** , **تَضَادّ**
a. Karşı koyma.

b. Çelişme.

c. Tezat.

**ضِدّ**
**ضِدّ** , **بالضِدّ**
a. Aleyhine; -e aykırı olarak.

b. Aksine.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

ضدد
ضَدَّ - يَضُدُّ - ضِدّ
ضَدَّ - يَضُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يعكسه: يصده ويصرفه ويحوله عنه باتجاه مخالف ومعاكس للاتجاه الذي كان يتقدم وفقه
ضِدّ: على وزن " فَعِلٌ ": اسم فعل بمعنى مفعول من " ضَدَّ - يَضُدُّ ": الكائن الآخر الذي يقف في وجه حركة متحرك ليمنعه من التقدم: الذي يقوم بفعل " يضادد " به فعل كائن آخر ليمنعه ويبطله من اتمامه
﴿ويكونون عليهم ضدا﴾: سينقلبون عليهم ويكونون ذا قول وفعل يعاكس ويخالف رأيهم
ضادَّ - يضاددُ : يبادل آخر فعل " ضَدَّ - يَضُدُّ ": يفعل فعلاً مقابلاً ومضاداً ومعاكساً لفعل كائن آخر، ليبطل أو يوقف به فعله وحركته
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر"، وهي:
صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي)
ضد
 	﴿كلا سيكفرون بعبادتهم ويكونون عليهم ضدا(82)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [ضدد] ض د د: الضِّدُّ و الضَّدِيدُ واحد الأضْدادِ وقد يكون الضِّدُّ جماعة قال الله تعالى ﴿ويكونون عليهم ضداً﴾ وقد ضَادَّهُ مُضَادَّةً وهما مُتَضَادَّانِ ويقال لا ضِدَّ له ولا ضَدِيدَ له أي لا نظير له ولا كفء له
معجم الفرائد القرآنية:
ض د د
"ضِدّاً" في قوله تعالى :" كَلاّ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً " (82) مريم .
الضِّدُّ: المخالف، والمعنى أن هذه الآلهة بدل أن تكون عوناً للكافرين يوم القيامة تصبح عوناً عليهم .
الراغب
ضد
- قال قوم: الضدان الشيئان اللذان تحت جنس واحد (انظر: التعريفات، ص 37)، وينافي كل واحد منهما الآخر في أوصافه الخاصة، وبينهما أبعد البعد كالسواد والبياض، والشر والخير، وما لم يكونا تحت جنس واحد لا يقال لهما ضدان، كالحلاوة والحركة. قالوا: والضد هو أحد المتقابلات، فإن المتقابلين هما الشيئان المختلفان، اللذان كل واحد قبالة الآخر، ولا يجتمعان في شيء واحد في وقت واحد، وذلك أربعة أشياء: الضدان كالبياض والسواد، والمتناقضان: كالضعف والنصف، والوجود والعدم، كالبصر والعمى، والموجبة والسالبة في الأخبار، نحوك كل إنسان ههنا، وليس كل إنسان ههنا (قال الأخضري في السلم:
تناقض خلف القضيتين في * كيف، وصدق واحد أمر قفي
ثم قال:
فإن تكن موجبة كلية * نقيضها سالبة جزئية
والتناقض: ثبوت الشيء وسلبه، ففي الكلية: كل إنسان حيوان، بعض الإنسان ليس بحيوان. انظر: إيضاح المبهم من معاني السلم ص 11). وكثير من المتكلمين وأهل اللغة يجعلون كل ذلك من المتضادات، ويقولون: ما لا يصح اجتماعهما في محل واحد. وقيل: الله تعالى لا ند له ولا ضد؛ لأن الند هو الاشتراك في الجوهر؛ والضد هو أن يعتقب الشيئان المتنافيان على جنس واحد، والله تعالى منزه عن أن يكون جوهرا، فإذا لا ضد له ولا ند، وقوله: }ويكونون عليهم ضدا{ [مريم/82]، أي: منافين لهم.
ملخص اللسان
1.     صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق
2.     الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه،
3.     ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه
4.     والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما  متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا  عليه في الخصومة.
5.     نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه  خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له
لسان العرب
● - ضدد: الليث: الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه، والسّوادُ ضِدّ  البياض، والموتُ ضِدُّ الحياة، والليل ضِدُّ النهار إِذا جاء هذا ذهب ذلك.  ابن سيده: ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه؛ الأَخيرة عن ثعلب؛  وضِدُّه أَيضاً مِثْلُه؛ عنه وحْدَه، والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما  متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا  عليه في الخصومة. وفي التنزيل: ويكونون عليهم ضدّاً؛ قال الفراء: يكونون  عليهم عَوْناً؛ قال أَبو منصور: يعني الأَنامَ التي عَبَدَها الكُفَّار  تكون أَعْواناً على عابِديها يوم القيامة. وروي عن عِكْرمة: يكونون عليهم  أَعداء، وقال الأَخفش في قوله، عز وجل: ويكون عليهم ضدّاً؛ قال: الضِّدّ  يكون واحداً وجماعة مثل الرَّصَدِ والأَرْصاد، والرَّصَدُ يكون للجماعة؛  وقال الفراء: معناه في التفسير ويكونون عليهم عَوْناً فلذلك وَحَّدَ. قال  ابن السكيت: حكى لنا أَبو عمرو الضد مِثْلُ الشيءِ، والضّدُّ خلافه.  والضَّدُّ المملوءُ، قال الجوهري: الضَّدُّ، بالفتح، المَلْء؛ عن أَبي  عمرو. يقال: ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها أَي مَلأَها. وأَضَدَّ الرجلُ:  غَضِبَ. أَبو زيد: ضَدَدْتُ فلاناً ضَدّاً أَي غَلَبْتُه وخَصَمْتُه.  ويقال: لَقِيَ القومُ أَضْدادَهُم وأَنْدادَهُم أَي أَقْرانَهُم.  أَبو الهيثم: يقال ضادَّني فلان إِذا خالفك، فأَرَدْتَ طولاً وأَراد  قِصَراً، وأَردْتَ ظُلْمة وأَراد نوراً، فهو ضِدُّك وضَديدُك، وقد يقال إِذا  خالفك فأَردت وجهاً تذهب فيه ونازعك في ضده. وفلان نِدِّي ونَديدي: للذي  يريد خلافَ الوجْه الذي تُريده، وهو مُسْتَقِلٌّ من ذلك بمثل ما  تَسْتَقِلُّ به. الأَخفش: النِّدُّ الضد والشِّبْهُ؛ ويجعلون له أَنْداداً أَي  أَضداداً وأَشْباهاً. ابن الأَعرابي: نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه  خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له. قال أَبو  تراب: سمعت زائدة يقول: صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق.  أَبو عمرو: الضُّدَدُ الذين يَمْلؤُون للناس الآنِيةَ إِذا طَلَبُوا  الماء، واحِدُهم ضادٌّ؛ ويقال: ضادِدٌ وضَدَد. وبنو ضِدٍّ: بطن؛ قال ابن  دريد: هم قبيلة من عاد؛ وأَنشد:  وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،  تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ  يعني سيفاً.
مقاييس اللغة:
(ضد) الضاد والدال كلمتان متباينتان في القياس.
فالأولى: الضِّدّ ضِدّ الشيء. والمتضادّان: الشَّيئان لا يجوز اجتماعهما في وقتٍ واحد، كالليل والنَّهار.
والكلمةُ الأخرى الضَّدُّ،  وهو المَلْء، بفتح الضاد، يقال ضَدَّ القِربَة: ملأها، ضَدّاً.
القاموس المحيط:
الضِّدُّ، بالكسر، والضَّديدُ المِثْلُ، والمُخالِفُ، ضِدٌّ، ويكونُ جَمْعاً، منه " ويكونونَ عليهم ضِدًّا " . وضَدَّه في الخُصومَةِ غَلَبَه، وعنه صَرَفَه، ومَنَعَه بِرِفْقٍ، والقِرْبَةَ مَلأَها. وأضَدَّ غَضِبَ. وبنو ضِدٍّ، بالكسر قبيلةٌ من عادٍ. وضادَّه خالَفَه. وهما مُتضادَّانِ.
تاج العروس:
ض - د - د
الضِّدُّ بالكسر : كلُّ شيءٍ ضَّادّ شيئاً لِيَغْلِبَه . والسَّوادُ ضِدُّ البَياضِ والمَوْتُ ضِدُّ الحَيَاةِ قاله الليث . والضِّدُّ عن ثَعْلَبٍ وَحْدَه والضَّدِيدُ : المِثْلُ وجَمْعُه : أَضْدادٌ . ويقال : لا ضِدَّ لهُ ولا ضَدِيدَ له أَي لا نَظير له ولا كُفْءَ له . ويقال : لَقِيَ القومُ أَضدادَهم وأَنْدَادَهُم أَي أَقْرَانَهُم . وقال الاخفشُ : النِّدُ : الضِّدُّ والشِّبْهُ " وتَجْعَلُونَ لَهً أَنْدَاداً " أَي أَضداداً وأَشْبَاهاً . والضِّدُّ والضَّدِيدُ والضَّدِيدةُ الأخيرةُ عن ثعلبٍ : المُخَالِفُ ضِدٌّ قال ابن السِّكِّيت : حَكَاه لنا أَبو عَمْرو : الضِّدُّ : مِثلُ الشيء والضِّدُّ : خِلافه . ومِثْلُه في المحكم والمصباح . وقد يكونُ الضِّدُّ جَمْعاً وفي بعض النسخ : ويكونُ للجَمْعِ جَمْعاً . وعبارة اللسان : وقد يكونُ جماعةً والقومُ على ضِدٍّ واحدٍ إذا اجْتَمَعُوا عليه في الخُصُومَةِ ومنه قوله تعالى " ويَكُونونَ عَلَيْهِم ضِدّاً " قال الفراءُ : يكونون عليهم عَوْناً قال أبو منصور : يعني الأصنامَ التي عَبَدَها الكُفَّارُ تكون أَعواناً على عابِدِيها يومَ القِيامَة . ورُوِيَ عن عِكْرِمَةَ : يكونون عليهم أَعداءً . وقال الأخفش : الضِّدُّ يكون واحداً وجماعَةً مثل الرَّصَدِ والأَرْصادِ والرَّصَدُ يكون للجماعَةِ . وعن أبي زيد : ضَدَّهُ في الخُصُومَةِ ضَدَّاً : غَلَبَهُ وخَصَمَه . وقال أَبو تُراب : سَمِعْتُ زائدَة يقولك صَدَّه عن الأَمر وضدَّه عنه : صَرَفَهُ ومَنَعَهُ بِرِفْقٍ . وفي الصحاح : الضَّدُّ بالفتح : المَلءُ ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّهَا ضَدّاً : مَلأَهَا . وأَضَدَّ الرجُلُ : غَضبَ وليس هذا من باب كَبَّهُ فأَكَبَّ كما زَعمَه بعض المُحَشِّينَ لاختلاف معناهما . وبَنُو ضِدٍّ بالكسر : قبيلةٌ من قَوْمِ عادٍ قاله ابن دُرَيْدٍ وأَنشد :
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابنِ ضِدٍّ ... تَخَيَّرَه الفَتَى من قَومِ عادِ يعني سَيْفاً كذا في المحكم . وضادَّه : خالَفَهُ فأَراد أَحدُهما طُولاً والثاني قِصَراً فهو ضِدُّهُ وضَدِيدُه وهُمَا مُتَضادَّان وقد يقال إذا خالفَه فأَراد وَجْهَاً يَذْهَب فيه ونازَعَه في ضدِّه : هو مُضادُّه وضَدِيدُه ونِدُّه ونَدِيدُه للذي يُرِيدُ خِلاَفَ الوَجْهِ الذي تُرِيدُه وهو مُستَقِلٌّ من ذلك بمثل ما تَسْتَقِلُّ به
ومما يستدرك عليه : عن أبي عمرو : الضُّدَدُ : الذين يَمْلَؤُون للناس الآنِيَةَ إذا طَلَبُوا الماءَ واحِدُهم : ضَادٌّ ويقال ضادِدٌ وضَدَدٌ

##### Türkçe

**ضدد**
**ضَدَّ - يَضُدُّ - ضِدّ**
**ضَدَّ - يَضُدُّ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu yansıtır: onu engeller, geri çevirir ve ondan çevirip başka yöne döndürür; ilerlemekte olduğu yöne aykırı ve zıt bir istikamete (çevirir).
**ضِدّ**: “فَعِلٌ” vezninde: **ضَدَّ - يَضُدُّ**’dan, mef‘ûl mânasında ism-i fiil: hareket edenin hareketinin karşısında duran, onun ilerlemesini engellemek için (bulunan) öteki varlık: bir varlığın fiilini, onun engellenmesi ve tamamlanmasının iptal edilmesi için, başka bir varlığın fiiliyle **يضادد** fiilini yapan (şey).
﴿**ويكونون عليهم ضدا**﴾: onlara karşı dönecekler ve onların görüşüne aykırı ve muhalif söz ve fiil sahibi olacaklardır.
**ضادَّ - يضاددُ**: **ضَدَّ - يَضُدُّ** fiilini başka birine karşılıklı olarak yapar: başka bir varlığın fiiline karşılık, zıt ve aykırı bir fiil yapar; onunla, onun fiilini ve hareketini iptal etmek veya durdurmak için.
Ve lafız, “bir varlığın veya saldıranın ilerleyişini engelleme ve durdurma, onu geri çevirme ve onu geri çekilmeye veya başka bir yöne dönmeye zorlama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَدَّ - يَصُدُّ**، **صَدَع َ- يَصْدَعُ**، **ضَدَّ - يَضُدُّ**، **دَرَأَ - يَدْرَأُ**، **رَدَّ - يَرُدُّ**، **رَجَعَ - يَرْجِعُ** (müteaddî)

ضد
﴿**كلا سيكفرون بعبادتهم ويكونون عليهم ضدا(82)**﴾ Meryem

مختار الصحاح
● [**ضدد**] ض د د: **الضِّدُّ** ve **الضَّدِيدُ** (bir) **الأضْداد**’dan biridir; ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ويكونون عليهم ضداً**﴾. Ve onu **مُضَادَّةً** ile **ضَادَّهُ**; ve ikisi **مُتَضَادَّانِ**’dır. Ve “onun **ضِدَّ**’i yoktur ve onun **ضَدِيدَ**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

معجم الفرائد القرآنية:
ض د د
“**ضِدّاً**”, Allah Teâlâ’nın şu sözü içinde: “ **كلاّ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً** ” (82) Meryem.
**الضِّدُّ**: muhalif (olan). Mânâ: bu ilâhlar, kıyamet gününde kâfirlere yardımcı olmak yerine, onların aleyhine yardımcı hâline gelir.

الراغب
ضد
- Bir kavim dedi ki: iki **الضدان** (zıt), tek bir cins altında bulunan iki şeydir (bkz.: التعريفات, s. 37); her biri, kendine mahsus vasıflarında ötekini nefyeder; aralarındaki uzaklık en uzak (şekilde)dir; siyahlık ve beyazlık, şer ve hayır gibi. Tek bir cins altında olmayan iki şeye **ضدان** denmez; tatlılık ve hareket gibi. Dediler ki: **الضد** karşıtların bir türüdür; çünkü iki **المتقابلين** (karşı karşıya olan), birbirinden farklı iki şeydir; her biri ötekinin karşısındadır; tek bir şeyde tek bir vakitte birleşmezler. Bu dört şeydir: iki **الضدان**; beyazlık ve siyahlık gibi. Ve iki **المتناقضان**: zayıflık ve yarım gibi; ve varlık ve yokluk; görme ve körlük gibi; ve haberlerde olumlu ve olumsuz; senin “her insan buradadır” demen gibi; ve “her insan burada değildir” (الأخضري السلم’de dedi ki:
تناقض خلف القضيتين في * كيف، وصدق واحد أمر قفي
Sonra dedi ki:
فإن تكن موجبة كلية * نقيضها سالبة جزئية
Ve **التناقض**: bir şeyin sabit kılınması ve onun nefyedilmesidir. Küllîde: “her insan hayvandır”; “bazı insan hayvan değildir”. Bkz.: إيضاح المبهم من معاني السلم s. 11). Kelâmcıların ve dil ehlinin çoğu, bunların hepsini **المتضادات**’tan sayar ve “tek bir mahalde birleşmeleri sahih olmayan (şeyler)” derler. Ve denildi ki: Allah Teâlâ’nın ne **ند**’i vardır ne **ضد**’ü; çünkü **الند** cevherde ortaklıktır; **الضد** ise, tek bir cins üzerinde birbirine aykırı iki şeyin art arda gelmesidir. Allah Teâlâ cevher olmaktan münezzehtir; öyleyse onun ne **ضد**’ü vardır ne **ند**’i. Ve onun sözü: }**ويكونون عليهم ضدا**{ [Meryem/82], yani: onlara aykırı olanlar.

ملخص اللسان
1. **صَدَّه** onu işten çevirdi ve **ضَدَّه**: yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.
2. **الضِّدُّ**: bir şeyi yenmek için bir şeye **ضادَّ** olan her şey.
3. Bir şeyin **ضدُّ**’ü ve **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u: onun hilâfıdır.
4. Cem‘i: **أَضداد**. Ve onu **ضادَّه**; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir.
5. Bir şeyin **نِدُّ**’i onun mislidir; ve **ضِدُّ**’ü onun hilâfıdır. Ve “onun **ضدّ**’ü yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

لسان العرب
● - **ضدد**: el-Leys: **الضِّدُّ** bir şeyi yenmek için bir şeye **ضادَّ** olan her şeydir; siyahlık, beyazlığın **ضِدّ**’idir; ölüm, hayatın **ضِدُّ**’üdür; gece, gündüzün **ضِدّ**’idir; bu geldiğinde o gider. İbn Sîde: bir şeyin **ضدُّ**’ü ve **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u onun hilâfıdır; sonuncusu Sa‘leb’den. Ve onun **ضِدُّ**’ü ayrıca onun mislidir; yalnız ondan. Cem‘i: **أَضداد**. Ve onu **ضادَّه**; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir. Tenzîlde: **ويكونون عليهم ضدّاً**; el-Ferrâ dedi ki: onlara yardımcı olacaklardır. Ebû Mansûr dedi ki: yani kâfirlerin taptığı putlar, kıyamet günü, onlara tapanların aleyhine yardımcılar olacaktır. İkrime’den rivayet edildi: onlara düşmanlar olacaklardır. Ve el-Ahfeş, Aziz ve Celîl olanın sözü hakkında: **ويكون عليهم ضدّاً** dedi ki: **الضِّدّ** bir (tek) de olur, cemaat de olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصاد** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. El-Ferrâ dedi ki: tefsirdeki mânâsı “onlara yardımcı olacaklardır”dır; bu yüzden tekil getirdi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Amr bize, **الضد**’ün şeyin misli olduğunu; ve **الضّدُّ**’ün onun hilâfı olduğunu nakletti. Ve **الضَّدُّ** dolu olandır. el-Cevherî dedi ki: **الضَّدُّ**, fetha ile, doluluk (**المَلْء**)tur; Ebû Amr’dan. “**ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها**” denir; yani onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. Ebû Zeyd: “falancayı **ضَدَدْتُ** **ضَدّاً**” yani onu yendim ve onunla çekiştim. Ve “kavim, **أَضْدادَهُم** ve **أَنْدادَهُم** ile karşılaştı” denir; yani akranlarıyla. Ebû’l-Heysem: “falanca bana **ضادَّني**” denir; sana muhalefet ettiğinde; sen uzunluk istedin, o kısalık istedi; sen karanlık istedin, o nur istedi; o senin **ضِدُّ**’ündür ve senin **ضَديدُك**’undur. Ve, sana muhalefet ettiğinde; sen gideceğin bir yön istedin de o seni onun **ضدِّ**’ünde çekiştirdiğinde de denir. Ve “falanca benim **نِدِّي**’m ve **نَديدي**’mdir”: senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin (kendini) bağımsız kıldığın şeyin misliyle bağımsızdır. el-Ahfeş: **النِّدُّ** **الضد** ve **الشِّبْهُ**’dür; ve ona **أَنْداداً** kılarlar; yani **أَضداداً** ve **أَشْباهاً**. İbnü’l-A‘râbî: bir şeyin **نِدُّ**’i onun mislidir; ve **ضِدُّه** onun hilâfıdır. Ve “onun **ضدّ**’ü yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur. Ebû Turâb dedi ki: Zâide’nin şöyle dediğini işittim: “onu işten **صَدَّه** ve onu **ضَدَّه**”; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi. Ebû Amr: **الضُّدَدُ**, insanlar su istediklerinde onlara kapları dolduranlardır; onların teki **ضادٌّ**dur; ve **ضادِدٌ** ve **ضَدَد** denir. Ve **بنو ضِدٍّ**: bir batın (koldur). İbn Düreyd dedi ki: onlar Âd’dan bir kabiledir. Ve şu beyti okudu:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
yani bir kılıç.

مقاييس اللغة:
(**ضد**) **الضاد** ve **الدال** kıyasta birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi: **الضِّدّ** bir şeyin **ضِدّ**’idir. Ve **المتضادّان**: iki şeydir; bir vakitte birleşmeleri câiz olmaz; gece ve gündüz gibi.
Öteki kelime **الضَّدُّ**’dür; o da doluluktur (**المَلْء**); **الضاد**’ın fethasıyla. “**ضَدَّ القِربَة**” denir: onu doldurdu; **ضَدّاً**.

القاموس المحيط:
**الضِّدُّ**, kesre ile, ve **الضَّديدُ**: misildir; ve muhalif (olandır); **ضِدٌّ**; ve cem‘ olur; ondan: “ **ويكونونَ عليهم ضِدًّا** ”. Ve husumette onu **ضَدَّه**: onu yendi; ve ondan çevirdi; ve onu yumuşaklıkla engelledi. Ve kırbayı doldurdu. Ve **أضَدَّ**: öfkelendi. Ve **بنو ضِدٍّ**, kesre ile, Âd’dan bir kabiledir. Ve onu **ضادَّه**: ona muhalefet etti. Ve ikisi **مُتضادَّانِ**’dır.

تاج العروس:
ض - د - د
**الضِّدُّ**, kesre ile: bir şeyi yenmek için bir şeye **ضَّادّ** olan her şey. Siyahlık, beyazlığın **ضِدُّ**’üdür; ölüm, hayatın **ضِدُّ**’üdür; el-Leys söyledi. Ve **الضِّدُّ**, Sa‘leb’den yalnızca (böyle rivayet edilmiştir). Ve **الضَّدِيدُ**: misildir; cem‘i: **أَضْدادٌ**. Ve “onun **ضِدَّ**’i yoktur ve onun **ضَدِيدَ**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur. Ve “kavim, **أَضدادَهم** ve **أَنْدَادَهُم** ile karşılaştı” denir; yani akranlarıyla. Ve el-Ahfeş dedi ki: **النِّدُ**: **الضِّدُّ** ve **الشِّبْهُ**’dür; “ **وتَجْعَلُونَ لَهً أَنْدَاداً** ” yani **أَضداداً** ve **أَشْبَاهاً**. Ve **الضِّدُّ** ve **الضَّدِيدُ** ve **الضَّدِيدةُ**; sonuncusu Sa‘leb’den: muhalif (olan); **ضِدٌّ**. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Amr bize hikâye etti: **الضِّدُّ**: şeyin misli; ve **الضِّدُّ**: onun hilâfı. Ve bunun misli, **المحكم** ve **المصباح**’tadır. Ve **الضِّدُّ** cem‘ de olabilir; bazı nüshalarda: cem‘ için de olur. Ve **اللسان**’ın ibaresi: “ve cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir.” Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “ **ويَكُونونَ عَلَيْهِم ضِدّاً** ”. el-Ferrâ dedi ki: onlara yardımcı olacaklardır. Ebû Mansûr dedi ki: yani kâfirlerin taptığı putlar, kıyamet günü, onlara tapanların aleyhine yardımcılar olacaktır. İkrime’den rivayet edildi: onlara düşmanlar olacaklardır. Ve el-Ahfeş dedi ki: **الضِّدُّ** bir (tek) de olur, cemaat de olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصادِ** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. Ebû Zeyd’den: husumette onu **ضَدَّهُ** **ضَدَّاً**: onu yendi ve onunla çekişti. Ebû Turâb dedi ki: Zâide’nin şöyle dediğini işittim: “onu işten **صَدَّه** ve ondan **ضدَّه**”: onu çevirdi ve onu yumuşaklıkla engelledi. Ve **الصحاح**’ta: **الضَّدُّ**, fetha ile: doluluk (**المَلء**)tur. “**ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّهَا ضَدّاً**”: onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. Bu, bazı haşiyecilerin zannettiği gibi **كَبَّهُ فأَكَبَّ** بابından değildir; mânâlarının farklılığından dolayı. Ve **بَنُو ضِدٍّ**, kesre ile: Âd kavminden bir kabiledir; İbn Düreyd söyledi. Ve şu beyti okudu:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابنِ ضِدٍّ ... تَخَيَّرَه الفَتَى من قَومِ عادِ
yani bir kılıç; **المحكم**’de böyle. Ve onu **ضادَّه**: ona muhalefet etti; ikisinden biri uzunluk istedi, ikincisi kısalık; o, onun **ضِدُّهُ**’dur ve onun **ضَدِيدُه**’udur; ve ikisi **مُتَضادَّان**’dır. Ve, ona muhalefet ettiğinde; o, gideceği bir yön istedi de onu onun **ضدِّه**’ünde çekiştirdiğinde: o, onun **مُضادُّه**’udur ve onun **ضَدِيدُه**’udur ve onun **نِدُّه**’udur ve onun **نَدِيدُه**’udur; senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin (kendini) bağımsız kıldığın şeyin misliyle bağımsızdır.
Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerden: Ebû Amr’dan: **الضُّدَدُ**: insanlar su istediklerinde onlara kapları dolduranlardır; onların teki: **ضَادٌّ**; ve **ضادِدٌ** ve **ضَدَدٌ** denir.
