# ضدد — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: ضدد

ضدد
ضَدَّ - يَضُدُّ - ضِدّ
ضَدَّ - يَضُدُّ + كائن + كائناً أو شيئاً: يعكسه: يصده ويصرفه ويحوله عنه باتجاه مخالف ومعاكس للاتجاه الذي كان يتقدم وفقه
ضِدّ: على وزن " فَعِلٌ ": اسم فعل بمعنى مفعول من " ضَدَّ - يَضُدُّ ": الكائن الآخر الذي يقف في وجه حركة متحرك ليمنعه من التقدم: الذي يقوم بفعل " يضادد " به فعل كائن آخر ليمنعه ويبطله من اتمامه
﴿ويكونون عليهم ضدا﴾: سينقلبون عليهم ويكونون ذا قول وفعل يعاكس ويخالف رأيهم
ضادَّ - يضاددُ : يبادل آخر فعل " ضَدَّ - يَضُدُّ ": يفعل فعلاً مقابلاً ومضاداً ومعاكساً لفعل كائن آخر، ليبطل أو يوقف به فعله وحركته
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " صد وإيقاف تقدم كائن أو مهاجم ورده وإجباره على التراجع أو التحول إلى اتجاه آخر"، وهي:
صَدَّ - يَصُدُّ، صَدَع َ- يَصْدَعُ، ضَدَّ - يَضُدُّ، دَرَأَ - يَدْرَأُ، رَدَّ - يَرُدُّ، رَجَعَ - يَرْجِعُ (المتعدي)
ضد
 	﴿كلا سيكفرون بعبادتهم ويكونون عليهم ضدا(82)﴾ مريم
مختار الصحاح
● [ضدد] ض د د: الضِّدُّ و الضَّدِيدُ واحد الأضْدادِ وقد يكون الضِّدُّ جماعة قال الله تعالى ﴿ويكونون عليهم ضداً﴾ وقد ضَادَّهُ مُضَادَّةً وهما مُتَضَادَّانِ ويقال لا ضِدَّ له ولا ضَدِيدَ له أي لا نظير له ولا كفء له
معجم الفرائد القرآنية:
ض د د
"ضِدّاً" في قوله تعالى :" كَلاّ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً " (82) مريم .
الضِّدُّ: المخالف، والمعنى أن هذه الآلهة بدل أن تكون عوناً للكافرين يوم القيامة تصبح عوناً عليهم .
الراغب
ضد
- قال قوم: الضدان الشيئان اللذان تحت جنس واحد (انظر: التعريفات، ص 37)، وينافي كل واحد منهما الآخر في أوصافه الخاصة، وبينهما أبعد البعد كالسواد والبياض، والشر والخير، وما لم يكونا تحت جنس واحد لا يقال لهما ضدان، كالحلاوة والحركة. قالوا: والضد هو أحد المتقابلات، فإن المتقابلين هما الشيئان المختلفان، اللذان كل واحد قبالة الآخر، ولا يجتمعان في شيء واحد في وقت واحد، وذلك أربعة أشياء: الضدان كالبياض والسواد، والمتناقضان: كالضعف والنصف، والوجود والعدم، كالبصر والعمى، والموجبة والسالبة في الأخبار، نحوك كل إنسان ههنا، وليس كل إنسان ههنا (قال الأخضري في السلم:
تناقض خلف القضيتين في * كيف، وصدق واحد أمر قفي
ثم قال:
فإن تكن موجبة كلية * نقيضها سالبة جزئية
والتناقض: ثبوت الشيء وسلبه، ففي الكلية: كل إنسان حيوان، بعض الإنسان ليس بحيوان. انظر: إيضاح المبهم من معاني السلم ص 11). وكثير من المتكلمين وأهل اللغة يجعلون كل ذلك من المتضادات، ويقولون: ما لا يصح اجتماعهما في محل واحد. وقيل: الله تعالى لا ند له ولا ضد؛ لأن الند هو الاشتراك في الجوهر؛ والضد هو أن يعتقب الشيئان المتنافيان على جنس واحد، والله تعالى منزه عن أن يكون جوهرا، فإذا لا ضد له ولا ند، وقوله: }ويكونون عليهم ضدا{ [مريم/82]، أي: منافين لهم.
ملخص اللسان
1.     صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق
2.     الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه،
3.     ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه
4.     والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما  متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا  عليه في الخصومة.
5.     نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه  خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له
لسان العرب
● - ضدد: الليث: الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه، والسّوادُ ضِدّ  البياض، والموتُ ضِدُّ الحياة، والليل ضِدُّ النهار إِذا جاء هذا ذهب ذلك.  ابن سيده: ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه؛ الأَخيرة عن ثعلب؛  وضِدُّه أَيضاً مِثْلُه؛ عنه وحْدَه، والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما  متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا  عليه في الخصومة. وفي التنزيل: ويكونون عليهم ضدّاً؛ قال الفراء: يكونون  عليهم عَوْناً؛ قال أَبو منصور: يعني الأَنامَ التي عَبَدَها الكُفَّار  تكون أَعْواناً على عابِديها يوم القيامة. وروي عن عِكْرمة: يكونون عليهم  أَعداء، وقال الأَخفش في قوله، عز وجل: ويكون عليهم ضدّاً؛ قال: الضِّدّ  يكون واحداً وجماعة مثل الرَّصَدِ والأَرْصاد، والرَّصَدُ يكون للجماعة؛  وقال الفراء: معناه في التفسير ويكونون عليهم عَوْناً فلذلك وَحَّدَ. قال  ابن السكيت: حكى لنا أَبو عمرو الضد مِثْلُ الشيءِ، والضّدُّ خلافه.  والضَّدُّ المملوءُ، قال الجوهري: الضَّدُّ، بالفتح، المَلْء؛ عن أَبي  عمرو. يقال: ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها أَي مَلأَها. وأَضَدَّ الرجلُ:  غَضِبَ. أَبو زيد: ضَدَدْتُ فلاناً ضَدّاً أَي غَلَبْتُه وخَصَمْتُه.  ويقال: لَقِيَ القومُ أَضْدادَهُم وأَنْدادَهُم أَي أَقْرانَهُم.  أَبو الهيثم: يقال ضادَّني فلان إِذا خالفك، فأَرَدْتَ طولاً وأَراد  قِصَراً، وأَردْتَ ظُلْمة وأَراد نوراً، فهو ضِدُّك وضَديدُك، وقد يقال إِذا  خالفك فأَردت وجهاً تذهب فيه ونازعك في ضده. وفلان نِدِّي ونَديدي: للذي  يريد خلافَ الوجْه الذي تُريده، وهو مُسْتَقِلٌّ من ذلك بمثل ما  تَسْتَقِلُّ به. الأَخفش: النِّدُّ الضد والشِّبْهُ؛ ويجعلون له أَنْداداً أَي  أَضداداً وأَشْباهاً. ابن الأَعرابي: نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه  خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له. قال أَبو  تراب: سمعت زائدة يقول: صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق.  أَبو عمرو: الضُّدَدُ الذين يَمْلؤُون للناس الآنِيةَ إِذا طَلَبُوا  الماء، واحِدُهم ضادٌّ؛ ويقال: ضادِدٌ وضَدَد. وبنو ضِدٍّ: بطن؛ قال ابن  دريد: هم قبيلة من عاد؛ وأَنشد:  وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،  تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ  يعني سيفاً.
مقاييس اللغة:
(ضد) الضاد والدال كلمتان متباينتان في القياس.
فالأولى: الضِّدّ ضِدّ الشيء. والمتضادّان: الشَّيئان لا يجوز اجتماعهما في وقتٍ واحد، كالليل والنَّهار.
والكلمةُ الأخرى الضَّدُّ،  وهو المَلْء، بفتح الضاد، يقال ضَدَّ القِربَة: ملأها، ضَدّاً.
القاموس المحيط:
الضِّدُّ، بالكسر، والضَّديدُ المِثْلُ، والمُخالِفُ، ضِدٌّ، ويكونُ جَمْعاً، منه " ويكونونَ عليهم ضِدًّا " . وضَدَّه في الخُصومَةِ غَلَبَه، وعنه صَرَفَه، ومَنَعَه بِرِفْقٍ، والقِرْبَةَ مَلأَها. وأضَدَّ غَضِبَ. وبنو ضِدٍّ، بالكسر قبيلةٌ من عادٍ. وضادَّه خالَفَه. وهما مُتضادَّانِ.
تاج العروس:
ض - د - د
الضِّدُّ بالكسر : كلُّ شيءٍ ضَّادّ شيئاً لِيَغْلِبَه . والسَّوادُ ضِدُّ البَياضِ والمَوْتُ ضِدُّ الحَيَاةِ قاله الليث . والضِّدُّ عن ثَعْلَبٍ وَحْدَه والضَّدِيدُ : المِثْلُ وجَمْعُه : أَضْدادٌ . ويقال : لا ضِدَّ لهُ ولا ضَدِيدَ له أَي لا نَظير له ولا كُفْءَ له . ويقال : لَقِيَ القومُ أَضدادَهم وأَنْدَادَهُم أَي أَقْرَانَهُم . وقال الاخفشُ : النِّدُ : الضِّدُّ والشِّبْهُ " وتَجْعَلُونَ لَهً أَنْدَاداً " أَي أَضداداً وأَشْبَاهاً . والضِّدُّ والضَّدِيدُ والضَّدِيدةُ الأخيرةُ عن ثعلبٍ : المُخَالِفُ ضِدٌّ قال ابن السِّكِّيت : حَكَاه لنا أَبو عَمْرو : الضِّدُّ : مِثلُ الشيء والضِّدُّ : خِلافه . ومِثْلُه في المحكم والمصباح . وقد يكونُ الضِّدُّ جَمْعاً وفي بعض النسخ : ويكونُ للجَمْعِ جَمْعاً . وعبارة اللسان : وقد يكونُ جماعةً والقومُ على ضِدٍّ واحدٍ إذا اجْتَمَعُوا عليه في الخُصُومَةِ ومنه قوله تعالى " ويَكُونونَ عَلَيْهِم ضِدّاً " قال الفراءُ : يكونون عليهم عَوْناً قال أبو منصور : يعني الأصنامَ التي عَبَدَها الكُفَّارُ تكون أَعواناً على عابِدِيها يومَ القِيامَة . ورُوِيَ عن عِكْرِمَةَ : يكونون عليهم أَعداءً . وقال الأخفش : الضِّدُّ يكون واحداً وجماعَةً مثل الرَّصَدِ والأَرْصادِ والرَّصَدُ يكون للجماعَةِ . وعن أبي زيد : ضَدَّهُ في الخُصُومَةِ ضَدَّاً : غَلَبَهُ وخَصَمَه . وقال أَبو تُراب : سَمِعْتُ زائدَة يقولك صَدَّه عن الأَمر وضدَّه عنه : صَرَفَهُ ومَنَعَهُ بِرِفْقٍ . وفي الصحاح : الضَّدُّ بالفتح : المَلءُ ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّهَا ضَدّاً : مَلأَهَا . وأَضَدَّ الرجُلُ : غَضبَ وليس هذا من باب كَبَّهُ فأَكَبَّ كما زَعمَه بعض المُحَشِّينَ لاختلاف معناهما . وبَنُو ضِدٍّ بالكسر : قبيلةٌ من قَوْمِ عادٍ قاله ابن دُرَيْدٍ وأَنشد :
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابنِ ضِدٍّ ... تَخَيَّرَه الفَتَى من قَومِ عادِ يعني سَيْفاً كذا في المحكم . وضادَّه : خالَفَهُ فأَراد أَحدُهما طُولاً والثاني قِصَراً فهو ضِدُّهُ وضَدِيدُه وهُمَا مُتَضادَّان وقد يقال إذا خالفَه فأَراد وَجْهَاً يَذْهَب فيه ونازَعَه في ضدِّه : هو مُضادُّه وضَدِيدُه ونِدُّه ونَدِيدُه للذي يُرِيدُ خِلاَفَ الوَجْهِ الذي تُرِيدُه وهو مُستَقِلٌّ من ذلك بمثل ما تَسْتَقِلُّ به
ومما يستدرك عليه : عن أبي عمرو : الضُّدَدُ : الذين يَمْلَؤُون للناس الآنِيَةَ إذا طَلَبُوا الماءَ واحِدُهم : ضَادٌّ ويقال ضادِدٌ وضَدَدٌ

### Türkçe

**ضدد**
**ضَدَّ - يَضُدُّ - ضِدّ**
**ضَدَّ - يَضُدُّ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi: onu yansıtır: onu engeller, geri çevirir ve ondan çevirip başka yöne döndürür; ilerlemekte olduğu yöne aykırı ve zıt bir istikamete (çevirir).
**ضِدّ**: “فَعِلٌ” vezninde: **ضَدَّ - يَضُدُّ**’dan, mef‘ûl mânasında ism-i fiil: hareket edenin hareketinin karşısında duran, onun ilerlemesini engellemek için (bulunan) öteki varlık: bir varlığın fiilini, onun engellenmesi ve tamamlanmasının iptal edilmesi için, başka bir varlığın fiiliyle **يضادد** fiilini yapan (şey).
﴿**ويكونون عليهم ضدا**﴾: onlara karşı dönecekler ve onların görüşüne aykırı ve muhalif söz ve fiil sahibi olacaklardır.
**ضادَّ - يضاددُ**: **ضَدَّ - يَضُدُّ** fiilini başka birine karşılıklı olarak yapar: başka bir varlığın fiiline karşılık, zıt ve aykırı bir fiil yapar; onunla, onun fiilini ve hareketini iptal etmek veya durdurmak için.
Ve lafız, “bir varlığın veya saldıranın ilerleyişini engelleme ve durdurma, onu geri çevirme ve onu geri çekilmeye veya başka bir yöne dönmeye zorlama” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**صَدَّ - يَصُدُّ**، **صَدَع َ- يَصْدَعُ**، **ضَدَّ - يَضُدُّ**، **دَرَأَ - يَدْرَأُ**، **رَدَّ - يَرُدُّ**، **رَجَعَ - يَرْجِعُ** (müteaddî)

ضد
﴿**كلا سيكفرون بعبادتهم ويكونون عليهم ضدا(82)**﴾ Meryem

مختار الصحاح
● [**ضدد**] ض د د: **الضِّدُّ** ve **الضَّدِيدُ** (bir) **الأضْداد**’dan biridir; ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir. Allah Teâlâ dedi ki: ﴿**ويكونون عليهم ضداً**﴾. Ve onu **مُضَادَّةً** ile **ضَادَّهُ**; ve ikisi **مُتَضَادَّانِ**’dır. Ve “onun **ضِدَّ**’i yoktur ve onun **ضَدِيدَ**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

معجم الفرائد القرآنية:
ض د د
“**ضِدّاً**”, Allah Teâlâ’nın şu sözü içinde: “ **كلاّ سَيَكْفُرُونَ بِعِبَادَتِهِمْ وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً** ” (82) Meryem.
**الضِّدُّ**: muhalif (olan). Mânâ: bu ilâhlar, kıyamet gününde kâfirlere yardımcı olmak yerine, onların aleyhine yardımcı hâline gelir.

الراغب
ضد
- Bir kavim dedi ki: iki **الضدان** (zıt), tek bir cins altında bulunan iki şeydir (bkz.: التعريفات, s. 37); her biri, kendine mahsus vasıflarında ötekini nefyeder; aralarındaki uzaklık en uzak (şekilde)dir; siyahlık ve beyazlık, şer ve hayır gibi. Tek bir cins altında olmayan iki şeye **ضدان** denmez; tatlılık ve hareket gibi. Dediler ki: **الضد** karşıtların bir türüdür; çünkü iki **المتقابلين** (karşı karşıya olan), birbirinden farklı iki şeydir; her biri ötekinin karşısındadır; tek bir şeyde tek bir vakitte birleşmezler. Bu dört şeydir: iki **الضدان**; beyazlık ve siyahlık gibi. Ve iki **المتناقضان**: zayıflık ve yarım gibi; ve varlık ve yokluk; görme ve körlük gibi; ve haberlerde olumlu ve olumsuz; senin “her insan buradadır” demen gibi; ve “her insan burada değildir” (الأخضري السلم’de dedi ki:
تناقض خلف القضيتين في * كيف، وصدق واحد أمر قفي
Sonra dedi ki:
فإن تكن موجبة كلية * نقيضها سالبة جزئية
Ve **التناقض**: bir şeyin sabit kılınması ve onun nefyedilmesidir. Küllîde: “her insan hayvandır”; “bazı insan hayvan değildir”. Bkz.: إيضاح المبهم من معاني السلم s. 11). Kelâmcıların ve dil ehlinin çoğu, bunların hepsini **المتضادات**’tan sayar ve “tek bir mahalde birleşmeleri sahih olmayan (şeyler)” derler. Ve denildi ki: Allah Teâlâ’nın ne **ند**’i vardır ne **ضد**’ü; çünkü **الند** cevherde ortaklıktır; **الضد** ise, tek bir cins üzerinde birbirine aykırı iki şeyin art arda gelmesidir. Allah Teâlâ cevher olmaktan münezzehtir; öyleyse onun ne **ضد**’ü vardır ne **ند**’i. Ve onun sözü: }**ويكونون عليهم ضدا**{ [Meryem/82], yani: onlara aykırı olanlar.

ملخص اللسان
1. **صَدَّه** onu işten çevirdi ve **ضَدَّه**: yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.
2. **الضِّدُّ**: bir şeyi yenmek için bir şeye **ضادَّ** olan her şey.
3. Bir şeyin **ضدُّ**’ü ve **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u: onun hilâfıdır.
4. Cem‘i: **أَضداد**. Ve onu **ضادَّه**; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir.
5. Bir şeyin **نِدُّ**’i onun mislidir; ve **ضِدُّ**’ü onun hilâfıdır. Ve “onun **ضدّ**’ü yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur.

لسان العرب
● - **ضدد**: el-Leys: **الضِّدُّ** bir şeyi yenmek için bir şeye **ضادَّ** olan her şeydir; siyahlık, beyazlığın **ضِدّ**’idir; ölüm, hayatın **ضِدُّ**’üdür; gece, gündüzün **ضِدّ**’idir; bu geldiğinde o gider. İbn Sîde: bir şeyin **ضدُّ**’ü ve **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u onun hilâfıdır; sonuncusu Sa‘leb’den. Ve onun **ضِدُّ**’ü ayrıca onun mislidir; yalnız ondan. Cem‘i: **أَضداد**. Ve onu **ضادَّه**; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir. Tenzîlde: **ويكونون عليهم ضدّاً**; el-Ferrâ dedi ki: onlara yardımcı olacaklardır. Ebû Mansûr dedi ki: yani kâfirlerin taptığı putlar, kıyamet günü, onlara tapanların aleyhine yardımcılar olacaktır. İkrime’den rivayet edildi: onlara düşmanlar olacaklardır. Ve el-Ahfeş, Aziz ve Celîl olanın sözü hakkında: **ويكون عليهم ضدّاً** dedi ki: **الضِّدّ** bir (tek) de olur, cemaat de olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصاد** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. El-Ferrâ dedi ki: tefsirdeki mânâsı “onlara yardımcı olacaklardır”dır; bu yüzden tekil getirdi. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Amr bize, **الضد**’ün şeyin misli olduğunu; ve **الضّدُّ**’ün onun hilâfı olduğunu nakletti. Ve **الضَّدُّ** dolu olandır. el-Cevherî dedi ki: **الضَّدُّ**, fetha ile, doluluk (**المَلْء**)tur; Ebû Amr’dan. “**ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها**” denir; yani onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. Ebû Zeyd: “falancayı **ضَدَدْتُ** **ضَدّاً**” yani onu yendim ve onunla çekiştim. Ve “kavim, **أَضْدادَهُم** ve **أَنْدادَهُم** ile karşılaştı” denir; yani akranlarıyla. Ebû’l-Heysem: “falanca bana **ضادَّني**” denir; sana muhalefet ettiğinde; sen uzunluk istedin, o kısalık istedi; sen karanlık istedin, o nur istedi; o senin **ضِدُّ**’ündür ve senin **ضَديدُك**’undur. Ve, sana muhalefet ettiğinde; sen gideceğin bir yön istedin de o seni onun **ضدِّ**’ünde çekiştirdiğinde de denir. Ve “falanca benim **نِدِّي**’m ve **نَديدي**’mdir”: senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin (kendini) bağımsız kıldığın şeyin misliyle bağımsızdır. el-Ahfeş: **النِّدُّ** **الضد** ve **الشِّبْهُ**’dür; ve ona **أَنْداداً** kılarlar; yani **أَضداداً** ve **أَشْباهاً**. İbnü’l-A‘râbî: bir şeyin **نِدُّ**’i onun mislidir; ve **ضِدُّه** onun hilâfıdır. Ve “onun **ضدّ**’ü yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur. Ebû Turâb dedi ki: Zâide’nin şöyle dediğini işittim: “onu işten **صَدَّه** ve onu **ضَدَّه**”; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi. Ebû Amr: **الضُّدَدُ**, insanlar su istediklerinde onlara kapları dolduranlardır; onların teki **ضادٌّ**dur; ve **ضادِدٌ** ve **ضَدَد** denir. Ve **بنو ضِدٍّ**: bir batın (koldur). İbn Düreyd dedi ki: onlar Âd’dan bir kabiledir. Ve şu beyti okudu:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
yani bir kılıç.

مقاييس اللغة:
(**ضد**) **الضاد** ve **الدال** kıyasta birbirinden ayrı iki kelimedir.
Birincisi: **الضِّدّ** bir şeyin **ضِدّ**’idir. Ve **المتضادّان**: iki şeydir; bir vakitte birleşmeleri câiz olmaz; gece ve gündüz gibi.
Öteki kelime **الضَّدُّ**’dür; o da doluluktur (**المَلْء**); **الضاد**’ın fethasıyla. “**ضَدَّ القِربَة**” denir: onu doldurdu; **ضَدّاً**.

القاموس المحيط:
**الضِّدُّ**, kesre ile, ve **الضَّديدُ**: misildir; ve muhalif (olandır); **ضِدٌّ**; ve cem‘ olur; ondan: “ **ويكونونَ عليهم ضِدًّا** ”. Ve husumette onu **ضَدَّه**: onu yendi; ve ondan çevirdi; ve onu yumuşaklıkla engelledi. Ve kırbayı doldurdu. Ve **أضَدَّ**: öfkelendi. Ve **بنو ضِدٍّ**, kesre ile, Âd’dan bir kabiledir. Ve onu **ضادَّه**: ona muhalefet etti. Ve ikisi **مُتضادَّانِ**’dır.

تاج العروس:
ض - د - د
**الضِّدُّ**, kesre ile: bir şeyi yenmek için bir şeye **ضَّادّ** olan her şey. Siyahlık, beyazlığın **ضِدُّ**’üdür; ölüm, hayatın **ضِدُّ**’üdür; el-Leys söyledi. Ve **الضِّدُّ**, Sa‘leb’den yalnızca (böyle rivayet edilmiştir). Ve **الضَّدِيدُ**: misildir; cem‘i: **أَضْدادٌ**. Ve “onun **ضِدَّ**’i yoktur ve onun **ضَدِيدَ**’i yoktur” denir; yani onun benzeri yoktur ve onun dengi yoktur. Ve “kavim, **أَضدادَهم** ve **أَنْدَادَهُم** ile karşılaştı” denir; yani akranlarıyla. Ve el-Ahfeş dedi ki: **النِّدُ**: **الضِّدُّ** ve **الشِّبْهُ**’dür; “ **وتَجْعَلُونَ لَهً أَنْدَاداً** ” yani **أَضداداً** ve **أَشْبَاهاً**. Ve **الضِّدُّ** ve **الضَّدِيدُ** ve **الضَّدِيدةُ**; sonuncusu Sa‘leb’den: muhalif (olan); **ضِدٌّ**. İbnü’s-Sikkît dedi ki: Ebû Amr bize hikâye etti: **الضِّدُّ**: şeyin misli; ve **الضِّدُّ**: onun hilâfı. Ve bunun misli, **المحكم** ve **المصباح**’tadır. Ve **الضِّدُّ** cem‘ de olabilir; bazı nüshalarda: cem‘ için de olur. Ve **اللسان**’ın ibaresi: “ve cemaat de olabilir; ve kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında, tek bir **ضِدٍّ** üzeredir.” Ve ondan Allah Teâlâ’nın sözü: “ **ويَكُونونَ عَلَيْهِم ضِدّاً** ”. el-Ferrâ dedi ki: onlara yardımcı olacaklardır. Ebû Mansûr dedi ki: yani kâfirlerin taptığı putlar, kıyamet günü, onlara tapanların aleyhine yardımcılar olacaktır. İkrime’den rivayet edildi: onlara düşmanlar olacaklardır. Ve el-Ahfeş dedi ki: **الضِّدُّ** bir (tek) de olur, cemaat de olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصادِ** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. Ebû Zeyd’den: husumette onu **ضَدَّهُ** **ضَدَّاً**: onu yendi ve onunla çekişti. Ebû Turâb dedi ki: Zâide’nin şöyle dediğini işittim: “onu işten **صَدَّه** ve ondan **ضدَّه**”: onu çevirdi ve onu yumuşaklıkla engelledi. Ve **الصحاح**’ta: **الضَّدُّ**, fetha ile: doluluk (**المَلء**)tur. “**ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّهَا ضَدّاً**”: onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. Bu, bazı haşiyecilerin zannettiği gibi **كَبَّهُ فأَكَبَّ** بابından değildir; mânâlarının farklılığından dolayı. Ve **بَنُو ضِدٍّ**, kesre ile: Âd kavminden bir kabiledir; İbn Düreyd söyledi. Ve şu beyti okudu:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابنِ ضِدٍّ ... تَخَيَّرَه الفَتَى من قَومِ عادِ
yani bir kılıç; **المحكم**’de böyle. Ve onu **ضادَّه**: ona muhalefet etti; ikisinden biri uzunluk istedi, ikincisi kısalık; o, onun **ضِدُّهُ**’dur ve onun **ضَدِيدُه**’udur; ve ikisi **مُتَضادَّان**’dır. Ve, ona muhalefet ettiğinde; o, gideceği bir yön istedi de onu onun **ضدِّه**’ünde çekiştirdiğinde: o, onun **مُضادُّه**’udur ve onun **ضَدِيدُه**’udur ve onun **نِدُّه**’udur ve onun **نَدِيدُه**’udur; senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin (kendini) bağımsız kıldığın şeyin misliyle bağımsızdır.
Ve kendisine ek olarak istidrâk edilenlerden: Ebû Amr’dan: **الضُّدَدُ**: insanlar su istediklerinde onlara kapları dolduranlardır; onların teki: **ضَادٌّ**; ve **ضادِدٌ** ve **ضَدَدٌ** denir.
