# ضدد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: ضدد

الليث: الضِّدُّ كُلُّ شيءٍ ضادَّ شيئاً ليغلبه، والسّوادُ ضِدّ البياض، والموتُ ضِدُّ الحياة، والليل ضِدُّ النهار إِذا جاء هذا ذهب ذلك. ابن سيده: ضدُّ الشيءِ وضدَيدُه وضَديدَتُه خلافُه؛ الأَخيرة عن ثعلب؛ وضِدُّه أَيضاً مِثْلُه؛ عنه وحْدَه، والجمع أَضداد. ولقد ضادَّه وهما متضادّانِ، وقد يكون الضِّدُّ جماعةً، والقوم على ضِدٍّ واحِدٍ إِذا اجتمعوا عليه في الخصومة. وفي التنزيل: ويكونون عليهم ضدّاً؛ قال الفراء: يكونون عليهم عَوْناً؛ قال أَبو منصور: يعني الأَنامَ التي عَبَدَها الكُفَّار تكون أَعْواناً على عابِديها يوم القيامة. وروي عن عِكْرمة: يكونون عليهم أَعداء، وقال الأَخفش في قوله، عز وجل: ويكون عليهم ضدّاً؛ قال: الضِّدّ يكون واحداً وجماعة مثل الرَّصَدِ والأَرْصاد، والرَّصَدُ يكون للجماعة؛ وقال الفراء: معناه في التفسير ويكونون عليهم عَوْناً فلذلك وَحَّدَ. قال ابن السكيت: حكى لنا أَبو عمرو الضد مِثْلُ الشيءِ، والضّدُّ خلافه. والضَّدُّ المملوءُ، قال الجوهري: الضَّدُّ، بالفتح، المَلْء؛ عن أَبي عمرو. يقال: ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها أَي مَلأَها. وأَضَدَّ الرجلُ: غَضِبَ. أَبو زيد: ضَدَدْتُ فلاناً ضَدّاً أَي غَلَبْتُه وخَصَمْتُه. ويقال: لَقِيَ القومُ أَضْدادَهُم وأَنْدادَهُم أَي أَقْرانَهُم. أَبو الهيثم: يقال ضادَّني فلان إِذا خالفك، فأَرَدْتَ طولاً وأَراد قِصَراً، وأَردْتَ ظُلْمة وأَراد نوراً، فهو ضِدُّك وضَديدُك، وقد يقال إِذا خالفك فأَردت وجهاً تذهب فيه ونازعك في ضده. وفلان نِدِّي ونَديدي: للذي يريد خلافَ الوجْه الذي تُريده، وهو مُسْتَقِلٌّ من ذلك بمثل ما تَسْتَقِلُّ به. الأَخفش: النِّدُّ الضد والشِّبْهُ؛ ويجعلون له أَنْداداً أَي أَضداداً وأَشْباهاً. ابن الأَعرابي: نِدُّ الشيء مِثْلُه وضِدُّه خِلافُه. ويقال: لا ضدّ له ولا ضديد له أَي لا نظير له ولا كُفْءَ له. قال أَبو تراب: سمعت زائدة يقول: صَدَّه عن الأَمْر وضَدَّه أَي صَرَفَه عنه برفق. أَبو عمرو: الضُّدَدُ الذين يَمْلؤُون للناس الآنِيةَ إِذا طَلَبُوا الماء، واحِدُهم ضادٌّ؛ ويقال: ضادِدٌ وضَدَد. وبنو ضِدٍّ: بطن؛ قال ابن دريد: هم قبيلة من عاد؛ وأَنشد:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
يعني سيفاً.

### Türkçe

الليث: **الضِّدُّ** her şeydir ki bir şeye onu yenmek için karşı koymuştur; ve siyahlık beyazlığın zıddıdır, ölüm hayatın zıddıdır, ve gece gündüzün zıddıdır; şu geldiğinde o gider.

ابن سيده: Bir şeyin **ضدُّ**’u, **ضدَيدُه**’u ve **ضَديدَتُه**’u onun hilâfıdır; sonuncusu ثعلب’den (naklen); ve onun **ضِدُّ**’u ayrıca onun misli (benzeri)dir; ondan yalnızca (naklen); çoğulu **أَضداد**’dır. Ve gerçekten o ona karşı koydu; ve ikisi **متضادّانِ**’dır. Ve **الضِّدُّ** bir cemaat de olabilir; kavim, husumette onun üzerinde toplandıklarında tek bir **ضِدٍّ** üzeredir. Ve tenzilde: **ويكونون عليهم ضدّاً**; الفراء dedi: onların üzerinde bir yardım olacaklar; أَبو منصور dedi: yani kâfirlerin ibadet ettikleri canlılar, kıyamet günü ibadet edenlerinin üzerine yardımcılar olacak. Ve عِكْرمة’den rivayet olundu: onların üzerinde düşmanlar olacaklar. Ve الأَخفش, O’nun (Azze ve Celle) sözü hakkında: **ويكون عليهم ضدّاً**; dedi: **الضِّدّ** bir ve cemaat olur; **الرَّصَدِ** ve **الأَرْصاد** gibi; ve **الرَّصَدُ** cemaat için olur. Ve الفراء dedi: tefsirdeki manası “onların üzerinde bir yardım olacaklar”dır; bu sebeple tekil yaptı. ابن السكيت dedi: أَبو عمرو bize nakletti: **الضد** şeyin mislidir; ve **الضّدُّ** onun hilâfıdır.

Ve **الضَّدُّ** dolu olandır. الجوهري dedi: **الضَّدُّ**, فتح ile, dolumdur; أَبي عمرو’dan (naklen). Denir: **ضَدَّ القِرْبَةَ يَضُدُّها** yani onu doldurdu. Ve **أَضَدَّ** adam: öfkelendi. أَبو زيد: **ضَدَدْتُ** falancayı **ضَدّاً** yani onu yendim ve onunla çekiştim. Ve denir: kavim **أَضْدادَهُم** ve **أَنْدادَهُم** ile karşılaştı; yani akranlarıyla.

أَبو الهيثم: denir: falan bana **ضادَّني**; sana muhalefet ettiğinde; sen uzunluk istedin, o kısalık istedi; ve sen karanlık istedin, o nur istedi; o senin **ضِدُّك**’undur ve **ضَديدُك**’undur. Ve denir: sana muhalefet ettiğinde; sen gideceğin bir yön istedin ve o onun zıddında seninle çekişti. Ve falan benim **نِدِّي**’m ve **نَديدي**’mdir: senin istediğin yönün hilâfını isteyen kimse için; ve o, bundan, senin onunla müstakil olduğun şeyin misliyle **مُسْتَقِلٌّ**dür. الأَخفش: **النِّدُّ** zıddır ve benzerliktir; ve ona **أَنْداداً** yaparlar; yani zıtlar ve benzerler. ابن الأَعرابي: bir şeyin **نِدُّ**’ü onun mislidir; ve onun **ضِدُّه**’u onun hilâfıdır. Ve denir: onun **ضدّ**’u yoktur ve onun **ضديد**’i yoktur; yani onun naziri yoktur ve onun dengi yoktur. أَبو تراب dedi: زائدة’nin şöyle dediğini işittim: onu işten **صَدَّه** ve onu **ضَدَّه**; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.

أَبو عمرو: **الضُّدَدُ** şimdi insanlar su istediklerinde onlar için kapları dolduranlardır; onların teki **ضادٌّ**dur; ve denir: **ضادِدٌ** ve **ضَدَد**. Ve **بنو ضِدٍّ**: bir batındır; ابن دريد dedi: onlar عاد’dan bir kabiledir; ve inşad etti:
وذُو النُّونَيْنِ من عَهْدِ ابْنِ ضِدٍّ،
تَخَيَّرَه الفَتى مِنْ قَوْمِ عادِ
yani bir kılıç.
