# ضد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ضد

ضَدَّهُ
1 ضَدَّهُ ذ , (AZ, K,) first pers. ضَدَدْتُهُ, [aor. ضَدُ٣َ ,] inf. n. ضَدٌّ, He overcame him: (AZ, L:) and also, (AZ, L,) or ضَدَّهُ فِى الخُصُومَةِ, (K,) He overcame him in litigation, altercation, or contention. (AZ, L, K.) ― -b2- And ضَدَّهُ عَنْهُ He averted him; turned him, or sent him, away, or back; or caused him to return, or go back, or revert; from it: (L, K:) i. e., a thing, or an affair: (L:) and prevented, or hindered, him from doing it; (K;) by gentle means: (L, K:) as also صَدَّهُ: heard by Aboo-Turáb from Záïdeh. (L.) -A2- ضَدَّ القِرْبَةِ, (S, K,) aor. ضَدُ٣َ , (S,) inf. n. ضَدٌّ, (AA, S,) He filled the water-skin. (S, K.)

ضادّهُ
3 ضادّهُ ذ , (inf. n. مُضَادَّةٌ, Msb,) He, or it, was, or became, contrary, opposed, or repugnant, to him, or it; (AHeyth, S, * L, K;) said with respect to two men when one desires what is long, and the other, what is short; or one, darkness, and the other, light; or one, to pursue one course, and the other, to pursue another: (AHeyth, L:) or he, or it, was, or became, separated from him, or it, by contrariety, opposition, or repugnance: (Msb:) [or, accord. to the explanation of مُتَضَادَّانِ in the Msb, it was, or became inconsistent with it.]

اضدّ
4 اضدّ ذ He (a man, S) was, or became, angry. (S, K.) It is not, as some assert it to be, a quasi-pass. [of ضَدَّهُ], like as أَكَبَّ is of كَبَّهُ. (TA.)

6 تَضَاْدَ٣َ [تضادّا They two were, or became, contrary, opposed, or repugnant, each to the other: or, accord. to the explanation of مُتَضَادَّانِ in the Msb, they two were, or became, inconsistent, each with the other.]

ضِدٌّ
ضِدٌّ ذ (S, L, Msb, K) and ↓ ضَدِيدٌ (S, L, K) and ↓ ضَدِيدَةٌ (Th, M) The contrary, or opposite, (AA, IAar, S, * M, Msb, K,) of a thing: (AA, Msb:) or ضِدُّ شَىْءٍ signifies that which is repugnant to a thing, so that it would overcome it; as black is to white, and death to life: (Lth, L:) [or, accord. to the explanation of مُتَضَادَّانِ in the Msb, that which is inconsistent with a thing:] pl. of the first أَضَدَادٌ. (S, Msb, &c.) One says also, هُوَ ضِدُّكَ and ↓ ضَدِيدُكَ He is contrary, or opposed, or repugnant, to thee; as when thou desirest what is long, and he, what is short; or thou, darkness, and he, light; or thou, to pursue one course, and he, to pursue another. (AHeyth, L.) And ضِدٌّ is sometimes a pl., (K,) or sometimes denotes a collective body; (Akh, S, L;) as in the phrase يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا, (S, L, K,) in the Kur [xix. 85], (S, L,) meaning They shall be adversaries, or enemies, to them: ('Ikrimeh, Jel:) or helpers against them. (Fr, Jel.) One says also, القَوْمُ عَلَىَّ ضِدٌّ وَاحِدٌ, meaning The people are assembled together against me in contention, or altercation, with me. (L.) ― -b2- ضِدٌّ in lexicology signifies A kind of مُشْتَرَك [or homonym]; being a word that has two contrary meanings; as جَوْنٌ, which means both “ black ” and “ white; ” and جَلَلٌ, which means both “ great ” and “ small ” pl. as above. (Mz, 26th نوع.) [ضِدٌّ is itself a word of this kind, as is shown by what here follows.] ― -b3- Also, (AA, Th, S, L, Msb, K,) and ↓ ضَدِيدٌ, (S, L, K,) The like, or equal, (AA, Th, S, L, Msb, K,) of a thing. (AA, Msb.) Thus they have two contrary meanings. (K.) One says, لَا ضِدَّ لَهُ and لَهُ ↓ لَا ضَدِيدَ There is no like, or equal, to him, or it. (S, L.) And لَقِىَ القَوْمُ أَضْدَادَهُمْ The people, or party, found, or met, their equals, or fellows. (L.)

ضَدَدٌ
ضَدَدٌ ذ : see ضَادٌّ.

ضَدِيدٌ
ضَدِيدٌ ذ : see ضَدٌّ, in four places.

ضَدِيدَةٌ
ضَدِيدَةٌ ذ : see ضِدٌّ, first sentence.

ضَادٌّ
ضَادٌّ ذ , or ↓ ضَادِدٌ and ↓ ضَدَدٌ One who fills vessels for people when they seek, or demand, water: pl. ضُدَدٌ, [which is anomalous,] on the authority of AA. (L.)

ضَادِدٌ
ضَادِدٌ ذ : see what next precedes.

هُمَا مُتَضَادَّانِ
هُمَا مُتَضَادَّانِ ذ They two are contrary, opposed, or repugnant, each to the other: (S, * L, K:) or they two are inconsistent; or such as cannot be, or exist, together; as night and day. (Msb.)

### Türkçe

**ضَدَّهُ**
1 **ضَدَّهُ** ذ , (AZ, K,) birinci şahıs **ضَدَدْتُهُ**, [muzâri‘ **ضَدُ٣َ** ,] mastar ismi **ضَدٌّ**, Ona galip geldi: (AZ, L:) ve ayrıca, (AZ, L,) yahut **ضَدَّهُ فِى الخُصُومَةِ**, (K,) davada, münakaşada veya çekişmede ona galip geldi. (AZ, L, K.) ― -b2- Ve **ضَدَّهُ عَنْهُ** Onu ondan uzaklaştırdı; onu uzaklaştırdı, yahut geri çevirdi, yahut geri gönderdi; yahut onun dönmesini, yahut geri gitmesini, yahut geri dönmesini sağladı; ondan: (L, K:) yani, bir şeyden, yahut bir işten: (L:) ve onu onu yapmaktan men etti, yahut engelledi; (K;) yumuşak yollarla: (L, K:) **صَدَّهُ** da böyledir: Zâ’ideh’den Ebû-Turâb tarafından işitilmiştir. (L.) -A2- **ضَدَّ القِرْبَةِ**, (S, K,) muzâri‘ **ضَدُ٣َ** , (S,) mastar ismi **ضَدٌّ**, (AA, S,) su tulumunu doldurdu. (S, K.)

**ضادّهُ**
3 **ضادّهُ** ذ , (mastar ismi **مُضَادَّةٌ**, Msb,) O, yahut o (şey), ona, yahut ona (şeye) aykırı, karşıt veya zıt oldu, yahut oldu: (AHeyth, S, * L, K;) iki adam hakkında, birinin uzun olanı istediği, ötekinin kısa olanı; yahut birinin karanlığı, ötekinin ışığı; yahut birinin bir yolu takip etmeyi, ötekinin başka bir yolu takip etmeyi istediği zaman söylenir: (AHeyth, L:) yahut o, yahut o (şey), aykırılık, karşıtlık veya zıtlık sebebiyle ondan, yahut ondan (şeyden) ayrılmış oldu, yahut ayrıldı: (Msb:) [yahut, Msb’deki **مُتَضَادَّانِ**’ın açıklamasına göre, onunla tutarsız oldu, yahut tutarsızlaştı.]

**اضدّ**
4 **اضدّ** ذ O (bir adam, S) öfkelendi, yahut öfkeli oldu. (S, K.) Bazılarının onu iddia ettiği gibi, **ضَدَّهُ**’nun bir şibh-meçhûlü değildir; tıpkı **أَكَبَّ**’in **كَبَّهُ**’dan olması gibi. (TA.)

6 **تَضَاْدَ٣َ** [**تضادّا** İkisi birbirine karşıt, zıt veya aykırı oldu, yahut oldu: yahut, Msb’deki **مُتَضَادَّانِ**’ın açıklamasına göre, ikisi birbirine karşı tutarsız oldu, yahut tutarsızlaştı.]

**ضِدٌّ**
**ضِدٌّ** ذ (S, L, Msb, K) ve ↓ **ضَدِيدٌ** (S, L, K) ve ↓ **ضَدِيدَةٌ** (Th, M) Bir şeyin karşıtı, yahut zıddı: (AA, IAar, S, * M, Msb, K,) (AA, Msb:) yahut **ضِدُّ شَىْءٍ** bir şeye zıt olanı ifade eder; öyle ki onu yener; siyahın beyaza, ölümün hayata olması gibi: (Lth, L:) [yahut, Msb’deki **مُتَضَادَّانِ**’ın açıklamasına göre, bir şeyle tutarsız olan:] birincinin çoğulu **أَضَدَادٌ**. (S, Msb, &c.) Şöyle de denir: **هُوَ ضِدُّكَ** ve ↓ **ضَدِيدُكَ** O, sana karşıt, yahut muhalif, yahut zıttır; senin uzun olanı istemen ve onun kısa olanı istemesi; yahut senin karanlığı, onun ışığı; yahut senin bir yolu takip etmeyi, onun başka bir yolu takip etmeyi istemesi gibi. (AHeyth, L.) Ve **ضِدٌّ** bazen bir çoğuldur, (K,) yahut bazen bir topluluğu ifade eder; (Akh, S, L;) **يَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدًّا**, (S, L, K,) Kur’ân’da [xix. 85], (S, L,) ifadesinde olduğu gibi; mânâsı: Onlara düşmanlar, yahut hasımlar olacaklardır: ('Ikrimeh, Jel:) yahut onlara karşı yardımcılar. (Fr, Jel.) Şöyle de denir: **القَوْمُ عَلَىَّ ضِدٌّ وَاحِدٌ**, mânâsı: Halk, benimle çekişmede yahut münakaşada bana karşı bir araya toplanmıştır. (L.) ― -b2- **ضِدٌّ** lugat ilminde, bir çeşit **مُشْتَرَك** [yahut müşterek lafız]; iki zıt mânâsı olan bir kelime olmak üzere; **جَوْنٌ** gibi; hem “siyah” hem “beyaz” mânâsına gelir; ve **جَلَلٌ** gibi; hem “büyük” hem “küçük” mânâsına gelir; çoğulu yukarıdaki gibidir. (Mz, 26. نوع.) [**ضِدٌّ** de bizzat bu türden bir kelimedir; burada ardından gelen şeyin gösterdiği üzere.] ― -b3- Ayrıca, (AA, Th, S, L, Msb, K,) ve ↓ **ضَدِيدٌ**, (S, L, K,) Bir şeyin benzeri, yahut dengi, (AA, Th, S, L, Msb, K,) (AA, Msb.) Böylece onların iki zıt mânâsı vardır. (K.) Şöyle denir: **لَا ضِدَّ لَهُ** ve **لَهُ ↓ لَا ضَدِيدَ** Ona, yahut ona (şeye), benzer, yahut denk yoktur. (S, L.) Ve **لَقِىَ القَوْمُ أَضْدَادَهُمْ** Halk, yahut topluluk, kendi denklerini, yahut yoldaşlarını buldu, yahut onlarla karşılaştı. (L.)

**ضَدَدٌ**
**ضَدَدٌ** ذ : **ضَادٌّ**’a bak.

**ضَدِيدٌ**
**ضَدِيدٌ** ذ : dört yerde **ضَدٌّ**’a bak.

**ضَدِيدَةٌ**
**ضَدِيدَةٌ** ذ : ilk cümlede **ضِدٌّ**’a bak.

**ضَادٌّ**
**ضَادٌّ** ذ , yahut ↓ **ضَادِدٌ** ve ↓ **ضَدَدٌ** İnsanlar su istediklerinde, yahut talep ettiklerinde, onlar için kapları dolduran kimse: çoğulu **ضُدَدٌ**, [ki bu şâzdır,] AA’nın rivayetine göre. (L.)

**ضَادِدٌ**
**ضَادِدٌ** ذ : bir önce gelene bak.

**هُمَا مُتَضَادَّانِ**
**هُمَا مُتَضَادَّانِ** ذ İkisi birbirine karşıt, muhalif veya zıttır: (S, * L, K:) yahut ikisi tutarsızdır; yahut birlikte olamayan, yahut birlikte var olamayan şeylerdir; gece ve gündüz gibi. (Msb.)
