# ضد — Tehzîbu'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF/sozluk/tehzib
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%AF/entries/tehzib

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%AF.md)
- Tehzîbu'l-Luğa: Ezherî · 10. yy

## Madde başı: ضد

باب الضاد والدال
ضد
ضد : قال الليث : الضِّدُّ : كل شيء ضَادَّ شيئاً ليغْلِبَه ، والسَّوادُ ضدُّ البياض ، والموتُ ضدُّ الحياة ، تقول : هذا ضِدّه وضَدِيده ، والليلُ ضدُّ النهار ، إذا جاء هذا ذهب ذاك ، ويُجمع على الأضْداد .
قال الله عزَّ وجلَّ : ( وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً ) ( مريم : 82 ) ، قال الفراء : أي يكونون عليهم عَوْناً .
قلت : يعني الأصْنام التي عَبدها الكفار ، تكونُ أعواناً على عابديها يومَ القيامة .
ورُوِي عن عِكْرَمَة أنه قال في قوله : ( وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً ) ( مريم : 82 ) قال : أعداء . وقال أبو إسحاق : أي يكونون عليهم .
وأخْبرني المنذريّ ، عن ثعلب ، أنه قال : قال الأخفش في قوله : ( وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً ( ، لأن الضِّدَّ يكونُ واحداً وجماعةً ، مثل الرَّصَد والأرْصاد ، قال : والرّصد يكون للجماعة .
وقال أبو العباس : قال الفراء : معناه في التفسير : ويكونون عليهم عَوْناً ، فلذلك وُحِّد .
الحرانيّ عن ابن السكيت ، قال : حكى لنا أبو عمرو : والضِّدُّ مثل الشيْءِ ، والضِّدّ خلافُه .
قال : والضَّدّ : الملء يا هذا .
وقال أَبو زيد : ضَدَدْتُ فلاناً ضَدّاً ، أي غَلَبْته وخَصَمْته ، ويقال : لَقِيَ القومُ أضدادهم وأَنْدَادَهم وأَيْدادهم ، أي أقرانهم .
وأخبرني المنذريّ عن أبي الهيثم : يقال : ضادَّني فلان إذا خالفك ، فأردتَ طولاً وأراد قِصَراً ، وأردت ظُلْمة وأرادَ نُوراً ، فهو ضِدُّكَ وضَدِيدُك وقد يقال : إذا خالفك تذهبُ فأردتَ وجهاً فيه ، ونازعَك في ضِدِّه .
وفلان نِدِّي ونَدِيدي ، للذي يريد خلاف الوجه الذي تريده ، وهو مستقلّ من ذلك بمثل ما تستقلّ به .
شمِر عن الأخفش : النِّدُّ : الضِّدُّ ، والشِّبه ، ) يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ ) ( فصلت : 9 ) ، أي أضداداً ، أي أشباهاً .
وقال أبو تراب : سمعت زائدة يقول :
صَدَّه عن الأمر وضَدَّه ، أي صرفه عنه بِرِفْق .
عمرو عن أبيه ، قال الضُّدُدُ : الذين يملئون للناس الآنية إذا طلبوا ، الماء واحدهم ضَادّ ، فيقال : ضَادَد وضَدَد .

### Türkçe

باب **الضاد** و**الدال**
**ضد**
**ضد**: Leys dedi: **الضِّدُّ**: bir şeyi yenmek için bir şeye karşı duran her şeydir; **السَّوادُ** **البياض**’ın **ضدّ**’ıdır, **الموتُ** **الحياة**’ın **ضدّ**’ıdır; dersin ki: bu onun **ضِدّه**’i ve **ضَدِيده**’idir; **الليلُ** **النهار**’ın **ضدّ**’ıdır; bu geldiğinde şu gider; ve **الأضْداد** üzerine cem‘ olunur.
Allah عزَّ وجلَّ dedi: ( **وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً** ) ( Meryem: 82 ); Ferrâ dedi: yani onlar üzerine **عَوْناً** olurlar.
Dedim: yani kâfirlerin taptığı **الأصْنام**; kıyamet günü, kendilerine tapanlar üzerine yardımcılar olur.
Ve İkrime’den rivayet olundu ki, şu sözü hakkında: ( **وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً** ) ( Meryem: 82 ) dedi: **أعداء**. Ebû İshâk dedi: yani onlar üzerine olurlar.
Münzirî bana haber verdi, Sa‘leb’den, onun dediğini: Ahfeş, şu sözü hakkında dedi: ( **وَيَكُونُونَ عَلَيْهِمْ ضِدّاً** (, çünkü **الضِّدَّ** bir ve cemaat olur; **الرَّصَد** ve **الأرْصاد** gibi; dedi: ve **الرّصد** cemaat için olur.
Ebû’l-Abbâs dedi: Ferrâ dedi: tefsirdeki manası: ve onlar üzerine **عَوْناً** olurlar; bu yüzden tekil kılındı.
Harrânî, İbnü’s-Sikkît’ten: dedi: Ebû Amr bize nakletti: ve **الضِّدُّ** şeyin misli gibidir; ve **الضِّدّ** onun zıddıdır.
Dedi: ve **الضَّدّ**: doluluk, ey bu.
Ebû Zeyd dedi: **ضَدَدْتُ** falancayı **ضَدّاً**; yani onu yendim ve onunla çekiştim; ve denir: kavim **أضدادهم**’leri ve **أَنْدَادَهم**’leri ve **أَيْدادهم**’leri ile karşılaştı; yani onların akranları.
Münzirî bana haber verdi, Ebû’l-Heysem’den: denir: falanca bana **ضادَّني**; sana muhalefet ettiğinde; sen uzunluk istedin, o kısalık istedi; sen karanlık istedin, o nur istedi; o senin **ضِدُّكَ**’ın ve **ضَدِيدُك**’undur; ve denebilir: sana muhalefet ettiğinde, sen gidersin; sen onda bir yön istedin; ve onun **ضِدِّه**’inde seninle çekişti.
Ve falanca benim **نِدِّي**’m ve **نَدِيدي**’mdir; senin istediğin yönün tersini isteyen kimse için; ve o, bundan, senin bağımsız olduğun gibi bir benzerle bağımsızdır.
Şemmir, Ahfeş’ten: **النِّدُّ**: **الضِّدُّ** ve benzerliktir; ( **يَوْمَيْنِ وَتَجْعَلُونَ لَهُ** ) ( Fussilet: 9 ); yani **أضداداً**; yani **أشباهاً**.
Ebû Turâb dedi: Zâide’nin şöyle dediğini işittim:
**صَدَّه** onu işten ve **ضَدَّه**; yani onu ondan yumuşaklıkla çevirdi.
Amr, babasından: dedi: **الضُّدُدُ**: insanlar istediklerinde onlara kapları dolduran kimselerdir; su; onların birinin adı **ضَادّ**’dır; böylece **ضَادَد** ve **ضَدَد** denir.
