# ضرب — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B1%D8%A8/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضرب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%A8.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: ضرب

ض ر ب
ضربه بالسيف وغيره وضاربه وتضاربوا واضطربوا وضربوا أعناقهم وأمر بتضريب الرقاب‏.‏
وسيوف مفلولة المضارب جمع‏:‏ مضرب ومضربة‏.‏
ورجل مضرب وضراب‏.‏
وضروب‏.‏
واضطرب الولد في البطن‏.‏
واضطربت الأمواج‏.‏
ورجل ضرب‏:‏ خفيف اللحم غير جسيم‏.‏
وأنه الراح بالضرب وهو العسل الغليظ‏:‏ واستضرب العسل‏:‏ غلظ‏.‏
وسقاه ضريب الشول وهو ما حلب بعضه على بعض من عدة لقاح‏.‏
قال ابن أحمر‏:‏ وما كنت أدري أن تكون منيتي ضريب جلاد الشول خمطاً وصافياً سقي شربة فيها حسكة فأخذت كبده‏.‏
والناس ضروب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ضرب على يده إذا أفسد عليه أمراً أخذ فيه‏.‏
وضرب القاضي على يده‏:‏ حجره‏.‏
وضرب الدهر بهم ضرباناً وضرب الدهر من ضربانه أن كان كذا‏.‏
وتقول‏:‏ لحا الله تعالى زماناً ضرب ضربانه حتى سلط علينا ظربانه‏.‏
وضرب في الأرض وفي سبيل الله‏.‏
وبيننا مضرب بعيد‏:‏ مسافة‏.‏
وضربت له الأرض كلها فلم أجده‏.‏
ومنه‏:‏ المضاربة يقال‏:‏ ضاربته بالمال وفي المال وضارب فلان لفلان في ماله‏:‏ تجر له فيه‏.‏
وضرب على المكتوب‏.‏
وضرب الجرح والضرس‏:‏ اشتد وجعه‏.‏
وضرب العرق ضرباناً‏:‏ نبض‏.‏
وضرب الشيء بالشيء‏:‏ خلطه‏.‏
وضرب المضرب والمضارب‏:‏ ‏"‏ وضربت عليهم الذلة ‏"‏ وضرب الله على آذانهم‏.‏
وطير ضوارب‏:‏ طوالب للرزق‏.‏
وضرب الفحل الشول ضراباً وأضربتها الفحل‏.‏
وضربت المخاض وهي ضوارب إذا شالت بأذنابها ثم ضربت بها فروجها‏.‏
وضرب الأرض إذا أبدى‏.‏
وذهب فلان ليضرب الغائط‏.‏
وضربت عليهم ضريبة وضرائب من الجزية وغيرها‏.‏
وضرب خاتماً واضطربه لنفسه‏.‏
وضرب اللبن‏.‏
وضرب مثلاً‏.‏
وضرب القداح وهو ضريبي‏:‏ لمن يضربها معك وهم ضربائي ومنه‏.‏
قولهم‏:‏ هو ضربه وضريبه أي مثله‏.‏
وضرب بذقنه خوفاً أو حياءً أو نكداً‏.‏
قال الراعي‏:‏ ضوارب بالأذقان من ذي شكيمة إذا ما هوى كالنيزك المتوقد يريد الغربان‏.‏
وذو الشكيمة‏:‏ الصقر‏.‏
وقال‏:‏ ضروباً بلحييه على عظم زوره إذا الناس هشوا للفعال تقنعاً ومنه‏:‏ رأيته مضرباً‏:‏ مطرقاً‏.‏
وحية مضربة ومضرب كقولهم‏:‏ أفعوان مطرق‏.‏
وأضرب فلان في بيته ومازال مضربا فيه إذا لم يبرح‏.‏
وأضرب عن الأمر‏:‏ عزف عنه‏.‏
‏"‏ وضرب في جهازه ‏"‏ إذا نفر‏.‏
وضرب فلان على الكرم ومنه‏:‏ الضريبة والضرائبك الطبائع‏.‏
وطريق مكة ما ضربها العام قطرة ومنه‏:‏ ضربت الأرض‏:‏ وقع فيها الضريب وهي مضروبة‏.‏
ومطر ضرب‏:‏ خفيف‏.‏
وضربت في فلانة بعرق ذي أشب‏.‏
وما لفلان مضرب عسلة وما أعرف لفلان مضرب عسلة ولا منبض عسلة‏.‏
وتقول‏:‏ إنه كلريم المضرب شريف المنصب‏.‏
وأضرب جأشاً لأمر كذا إذا وطن عليه نفسه‏.‏
قال‏:‏ أضربن جأشاً للنجاء الصادق وضربت عنه جأشاً‏.‏
وضربت عنه جروتي إذا عزفت عنه‏.‏
وجاء فلان يضرب بشر‏:‏ يسرع به‏.‏
قال‏:‏ فإن الذي كنتم تحذرون أتتنا عيون به تضرب أي تسرع به‏.‏
وقال طفيل‏:‏ ولكن يجاب المستغيث وخيلهم عليها كماة بالمنية تضرب وهذه شاة ما يرم منها مضرب إذا كسر عظم من عظامها لم يصب فيه مخ‏.‏
وضرب الصبي ليسمن إذا نشأ يسمن‏.‏
وضرب الوتد في مكان كذا‏:‏ أقام فيه‏.‏
وضرب الدهر بيننا‏:‏ فرقنا‏.‏
قال ذو الرمة‏:‏ فإن تصرب الأيام يا ميّ بيننا فلا ناشر سراً ولا متغير وضرب اللبن في السقاء‏:‏ حقنه‏.‏
وصربته العقرب‏:‏ لدغته‏.‏
وضرب الفخ على الطائر وهو الضاروب‏.‏
وفلان يضرب المجد‏:‏ يجمعه‏.‏
وقد ضرب مناقب جمة واضطربها‏:‏ حازها‏.‏
قال الكميت‏:‏ رحب الفناء اضطراب المجد رغبته والمجد أنفع مضروب لمضطرب والبرد يضرب النبات إضراباً وقد ضرب ضرباً إذا فسد ونبات ضرب‏.‏
ورجل مضطرب الخلق‏:‏ متفاوته‏.‏
وفي رأيه اضطراب‏.‏
واضطرب من كذا‏:‏ ضجر منه‏.‏
وفلان قد ارتفع شأنه واضطرب ذكره‏.‏

### Türkçe

ض ر ب
Onu kılıçla ve başkasıyla vurdu; ve onunla vuruştu; ve karşılıklı vuruştular; ve çalkalandılar; ve boyunlarını vurdular; ve boyunların vurulmasını emretti.

Ağızları kırık kılıçlar; **المضارب** çoğuldur: **مضرب** ve **مضربة**.

Ve **مضرب** ve **ضراب** (olan) bir adam.

Ve **ضروب**.

Ve çocuk karında çalkalandı.

Ve dalgalar çalkalandı.

Ve **ضرب** (olan) bir adam: eti hafif, iri cüsseli olmayan.

Ve o, **الضرب** ile (olan) rahatlıktır; o da koyu baldır; ve **استضرب العسل**: koyulaştı.

Ve ona **ضريب الشول** içirdi; o, birkaç sağmal deveden bir kısmının bir kısmı üzerine sağılmış olan şeydir.

İbn Ahmer dedi:
“Ve ben, ölümümün benden olacağını bilmiyordum; **ضريب** (olarak) sert **جلاد الشول** (olacağını); **خمطاً** ve duru; bir içiş içirildi, içinde **حسكة** vardı; derken ciğerini aldı.”

Ve insanlar **ضروب**dur.

Ve mecazdandır: **ضرب على يده**; bir işte ona fesat çıkardığında, giriştiği şeyi ondan aldı.

Ve kadı **ضرب على يده**: onu men etti.

Ve zaman onlara **ضرباناً** vurdu; ve zamanın **ضربانه**sinden (biri) şudur: şöyle şöyle olması.

Ve dersin: Allah Teâlâ, **ضرب ضربانه** (olan) bir zamana lânet etsin; nihayet bize **ظربانه**sini musallat etti.

Ve yerde ve Allah yolunda yürüdü.

Ve aramızda uzak bir **مضرب** vardır: mesafe.

Ve onun için bütün yeri dolaştım da onu bulamadım.

Ve ondandır: **المضاربة**; denir ki: **ضاربته بالمال** ve **في المال**; ve falan, falan için malında **ضارب** oldu: onun için onda ticaret yaptı.

Ve yazılı olanın üzerine çizgi çekti.

Ve yara ve azı dişi **ضرب**: ağrısı şiddetlendi.

Ve damar **ضرباناً** vurdu: nabız attı.

Ve bir şeyi bir şeyle **ضرب** etti: onu karıştırdı.

Ve **المضرب** ve **المضارب**ı vurdu: “Ve onların üzerine zilleti vurduk” ve Allah onların kulakları üzerine vurdu.

Ve **ضوارب** kuş: rızık için arayıcılar.

Ve aygır, **الشول**u **ضراباً** vurdu; ve aygır onu **أضربتها**.

Ve doğum sancısı çeken develer, kuyruklarını kaldırıp sonra onunla ferçlerini vurduklarında, onlar **ضوارب**dır; ve **المخاض**u vurdu.

Ve yeri **ضرب** etti; ortaya çıktığında.

Ve falan, dışkılamak için gitti.

Ve onların üzerine cizyeden ve başkasından **ضريبة** ve **ضرائب** koydum.

Ve bir yüzük bastı ve onu kendisi için **اضطربه** etti.

Ve sütü çalkaladı.

Ve bir misal vurdu.

Ve okları vurdu; o **ضريبي**dir: onu seninle birlikte vuran kimse içindir; ve onlar benim **ضربائي**mdir; ve ondandır.

Onların sözü: O, onun **ضربه**si ve **ضريبه**sidir; yani onun benzeridir.

Ve korkudan yahut hayadan yahut kederden çenesiyle vurdu.

Er-Râî dedi:
“**ضوارب** (olarak) çenelerle, azimli olandan; o, düştüğünde, alevli meteor gibi; kargaları kastediyor.”

Ve **ذو الشكيمة**: doğandır.

Ve dedi:
“İnsanlar, fiiller için sevinçle başlarını örttüklerinde, onun **زوره** kemiği üzerine iki çenesiyle **ضروباً** (olarak).”
Ve ondandır: Onu **مضرباً** gördüm: başını eğmiş.

Ve **مضربة** ve **مضرب** (olan) bir yılan; onların sözü gibi: **أفعوان مطرق**.

Ve falan evinde **أضرب** etti; ve ayrılmadığı zaman onda hâlâ **مضربا**dır.

Ve işten **أضرب عن** etti: ondan yüz çevirdi.

“Ve eşyasında **ضرب** etti” (denir): ürküp kaçtığında.

Ve falan cömertliğe **ضرب** etti; ve ondandır: **الضريبة** ve **الضرائب**: tabiatlar.

Ve Mekke yolu, bu yıl onu bir damla bile **ضرب** etmedi; ve ondandır: **ضربت الأرض**: içine **الضريب** düştü; ve o **مضروبة**dır.

Ve **ضرب** yağmur: hafif.

Ve falanca kadında **عرق ذي أشب** ile vurdum.

Ve falanın bir **مضرب عسلة**si yoktur; ve falanın bir **مضرب عسلة**sini de bir **منبض عسلة**sini de bilmem.

Ve dersin: O, **كلريم المضرب**dır; **شريف المنصب**.

Ve falan iş için **أضرب جأشاً** etti: nefsini onun üzerine alıştırdı.

Dedi:
“**أضربن جأشاً** doğru kurtuluş için.”
Ve ondan **ضربت عنه جأشاً**.

Ve ondan **ضربت عنه جروتي**: ondan yüz çevirdiğimde.

Ve falan, **بشر** vurarak geldi: onu hızlandırır.

Dedi:
“Şüphesiz sizin sakındığınız şey bize geldi; onunla gözler **تضرب**; yani onu hızlandırır.”

Tufeyl dedi:
“Fakat imdat isteyenin imdadına koşulur; ve onların atları üzerinde yiğitler vardır; ölümle **تضرب**.”
Ve bu, bir koyundur; ondan hiçbir **مضرب** atılmaz: kemiklerinden bir kemik kırıldığında, onda ilik isabet etmez.

Ve çocuğu şişmanlasın diye dövdü: büyüdüğünde şişmanlar.

Ve kazığı falan yerde **ضرب** etti: orada ikamet etti.

Ve zaman aramızda **ضرب** etti: bizi ayırdı.

Zü’r-Rumme dedi:
“Eğer günler, ey Meyy, aramızda **تصرب** ederse; ne bir sır yayan vardır ne de değişen.”

Ve sütü tulumda **ضرب** etti: onu içine bastı.

Ve akrep onu **صربته** etti: onu soktu.

Ve kuş üzerine tuzağı **ضرب** etti; o da **الضاروب**dur.

Ve falan, şerefi **يضرب** eder: onu toplar.

Ve pek çok menkıbeler **ضرب** etti ve onları **اضطربها** etti: onları elde etti.

El-Kumeyt dedi:
“Geniş avlu; şerefin **اضطراب**ı, onun rağbetidir; ve şeref, **مضروب** (olan) daha faydalıdır, **لمضطرب** için.”

Ve dolu, bitkiyi **إضراباً** vurur; ve bozulduğunda **ضرب ضرباً** vurmuştur; ve **ضرب** bitki.

Ve **مضطرب الخلق** (olan) bir adam: huyları farklı farklı olan.

Ve görüşünde **اضطراب** vardır.

Ve şundan **اضطرب** etti: ondan usandı.

Ve falanın şanı yükseldi ve zikri **اضطرب** etti.
