# ضرس — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B3/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D8%B6%D8%B1%D8%B3/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [ضرس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D8%B1%D8%B3.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: ضرس

ضَرَسَهُ
1 ضَرَسَهُ ذ , (A, TA,) aor. ضَرِسَ , (TA,) inf. n. ضَرْسٌ, (S, A, K,) He bit it: (TA:) or he bit it vehemently with the أَضْرَاس [pl. of ضِرْسٌ, q. v.]; (S, A, K;) as also ↓ ضرّسهُ: (A:) or with the ضَرْس. (T, TA.) ― -b2- He (a beast of prey) chewed his flesh, (i. e., the flesh of his prey,) without swallowing it; (A;) as also ↓ ضرّسهُ. (A, TA.) ― -b3- He bit it (namely an arrow) to try it; to know if it were hard or weak: (S:) he marked it (namely an arrow) by biting it with his أَضْرَاس, (M, A,) or with his teeth. (Az, TA.) ― -b4- (assumed tropical:) He tried him with respect to his claims to knowledge or courage. (IAar.) ― -b5- ضَرَسَتْهُ الخُطُوبُ, inf. n. ضَرْسٌ, (tropical:) Things or affairs, or calamities, tried, or tested, him; as also ↓ ضرّستهُ. (TA.) ― -b6- ضَرَسَتْهُ الحُرُوبُ, inf. n. ضَرْسٌ, (tropical:) Wars tried, or proved, him, and rendered him expert, or strong; (TA;) as also ↓ ضرّستهُ, (S, A, K,) inf. n. تَضْرِيسٌ. (S, K.) ― -b7- ضَرَسَهُمُ الزَّمَانُ, (S, A, K,) inf. n. ضَرْسٌ, (K,) (tropical:) Fortune became severe, rigorous, afflictive, or adverse, to them; (S, A, K; *) as also ↓ ضرّسهم. (A, TA.) ― -b8- ضَرَسَ نَابُهَا (tropical:) She was evil in disposition: (TA:) and ضَرْسٌ [alone] the being evil in disposition. (IAar.) ― -b9- ضَرْسٌ also signifies (assumed tropical:) The biting of blame, or reprehension. (IAar.) ― -b10- And (tropical:) The keeping silence during a day, until the night: (O, K, TA:) as though biting one's tongue. (TA.) ― -b11- And ضَرَسَ البِئْرَ, aor. ضَرِسَ (O, K, TA) and ضَرُسَ , (TA,) inf. n. ضَرْسٌ, (O, TA,) (assumed tropical:) He cased the well with stones: (O, K, TA:) or, as some say, he closed up the interstices of its casing with stones: and in like manner one says of any building. (TA.) -A2- ضَرِسَتْ أَسْنَانُهُ, (S, K,) aor. ضَرَسَ , (K,) inf. n. ضَرَسٌ, (S,) His teeth were set on edge (كَلَّتْ) by eating or drinking what was acid, or sour. (S, A, * K.) And ضَرِسَ الرَّجُلُ The man's teeth were set on edge. (TA.) It is said in a trad. of Wahb Ibn-Munebbih, that a certain bastard, of the Children of Israel, offered an offering, and it was rejected; whereupon he said, يَا رَبِّ يَأْكُلُ أَبَوَاىَ الحَمْضَ وَأَضْرَسُ أَنَا أَنْتَ أَكْرَمُ مِنْ ذٰلِكَ [O my Lord, my two parents eat sour herbage, and are my teeth set on edge? Thou art more gracious than to suffer that]: and his offering was accepted. (O in art. حمض.) [See Jer., xxxi. 29; and Ezek., xviii. 2.] ― -b2- Also ضَرِسَ, inf. n. ضَرَسٌ, (tropical:) He was angry by reason of hunger: because hunger sharpens the أَضْرَاس. (TA.) ― -b3- And ضَرِسُوا بِالحَرْبِ (assumed tropical:) They persisted in war until they fought one another. (T, O, TA.)

ضرّسهُ
2 ضرّسهُ ذ inf. n. تَضْرِيسٌ: see ضَرَسَهُ, in five places. ― -b2- تَضْرِيسٌ also signifies (tropical:) An indentation, or serration, (Az, TA,) like أَضْرَاس, (TA,) in a sapphire (يَاقُوتَة) and a pearl, or in wood. (Az, TA.)

ضَارَسْتُ الأُمُورَ
3 ضَارَسْتُ الأُمُورَ ذ (tropical:) I became experienced in affairs, and knew them. (T, TS.) -A2- ضارسوا, (K,) inf. n. مُضَارَسَةٌ and ضِرَاسٌ; so in the Tekmileh; but in the M, ↓ تضارسوا; (TA;) (tropical:) They warred, or fought, one against another, and treated one another with enmity, or hostility: (K, TA:) from ضَرَسٌ, [inf. n. of ضَرِسَ,] signifying the “ being angry by reason of hunger. ” (TA.)

اضرسهُ
4 اضرسهُ ذ It (acid, or sour, food, or drink,) set his teeth on edge; (Ibn-'Abbلd, K; *) syn. أَكَلَّ أَسْنَانَهُ. (Ibn-'Abbلd.) [And so, app., اضرس أَسْنَانَهُ.] ― -b2- Also (tropical:) He, or it, (an affair, or event, S,) disquieted him. (Ibn-'Abbلd, S, O, K, TA.) ― -b3- And اضرسهُ بِالكَلَامِ (assumed tropical:) He silenced him by speech. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

5 تَضَرَّسَ see what next follows.

تضارس
6 تضارس ذ , (S, A, K,) in the M ↓ تضرّس, (TA,) (tropical:) It (a building) was, or became, uneven, (S, M, A, K,) and irregular, (A,) having in it what resembled أَضْرَاس. (M.) -A2- تضارسوا: see 3.

ضَرْسٌ
ضَرْسٌ ذ (assumed tropical:) Land of which the herbage is here and there (IAar, T, O, K, TA) and on which rain has fallen here and there: (IAar, T, TA:) and a portion of land upon which rain has fallen a day or part of a day. (TA.) ― -b2- See also ضِرْسٌ.

ضِرْسٌ
ضِرْسٌ ذ A tooth: (S, K:) pl. أَضْرَاسٌ, and (sometimes, S, Msb) ضُرُوسٌ (S, Msb, K) and أَضْرُسٌ [which is a pl. of pauc., as is also, properly, the first of the pls. here mentioned]; and quasi-pl. n. ضرس [written in the TA without any syll. signs, so that it may be ضَرْسٌ, or ضِرْسٌ (like the sing.), or ضَرَسٌ]; so in the M [of which I am unable to consult the portion containing this art.]: (TA:) or [a lateral tooth; for] the اضراس are the teeth, except the central incisors: (Mgh:) or [this explanation, which I find only in the Mgh, is incomplete, and the word sometimes means the teeth absolutely, but properly] the molar teeth, or grinders, which are twenty in number, [including the bicuspids,] next behind the canine teeth: (Zj, in his “ Khalk el-Insلn: ”) or i. q. أَرْحَآءٌ: (S and Msb and K, art. رحى: [see سِنٌّ: and see also رَبَاعِيَةٌ:] ضِرْسٌ is masc.; (Mgh, K;) and sometimes fem.: (Mgh:) or what is thus called is masc. when thus called; (S, Msb;) but if called سِنٌّ, it is fem.: (Msb:) or it is properly masc.; and if found in poetry made fem., سِنٌّ is meant thereby: (Zj, Msb:) but As denies its being made fem.; (Msb, TA;) and as to the saying ascribed to Dukeyn,
فَفُقِئَتْ عَيْنٌ وَطَنَّتْ ضِرْسُ
[And an eye was put out, and a tooth, or grinder, sounded], he says that the right reading is وَطَنَّ الضِّرْسُ [and the tooth, or grinder, sounded], and that he who heard these words understood them not. (TA.) What are called أَضْرَاسُ العَقْلِ and أَضْرَاسُ الحُلُم [The wisdom-teeth, and the teeth of puberty] are four: they come forth after the [other] teeth have become strong. (TA. [See نَاجِذٌ.]) ― -b2- [Hence,] sing. of ضُرُوسٌ (K) which signifies (assumed tropical:) The stones with which a well is cased. (S, O, K.) ― -b3- And (assumed tropical:) A فِنْد [app. as meaning a peak, or the like,] in a mountain. (TA.) ― -b4- And (assumed tropical:) A rough [hill, or eminence, or elevated place, such as is termed] أَكَمَة (T, O, K, TA) and [such as is termed] أَخْشَب: (T, TA:) or rough ground; written by Sgh ↓ ضَرْسٌ: (IAar, TA:) or a portion of a [tract such as is termed] قُفّ, somewhat elevated, very rugged, rough to the tread, consisting of a single piece of stone [or rock], unmixed with clay, or soil, and not giving growth to anything: pl. ضُرُوسٌ. (TA.) ― -b5- Also (tropical:) Light rain: (IAar, TA:) or a rain little in quantity: (S, O:) or a light rain: pl. ضُرُوسٌ: (K:) or ضُرُوسٌ مِنْ مَطَرٍ means scattered rains: (As, TA:) or scattered showers of rain: (S, O:) and some say, i. q. جُدُر [app. a mistranscription, probably for خَدَرٌ, which signifies rain; or clouds, or mist, and rain]: and [it is. said that] ضِرْسٌ signifies also a raining cloud that has not [much] width. (TA.) -A2- See also مُضَرَّسٌ, last sentence.

ضَرِسٌ
ضَرِسٌ ذ A man having his teeth set on edge. (TA.) ― -b2- And (tropical:) A man angry by reason of hunger; (AZ, K, TA;) because hunger sharpens the أَضْرَاس: (TA:) and ↓ ضَرِيسٌ signifies (assumed tropical:) very hungry; (K, TA;) so that there is nothing that comes to him but he eats it, by reason of hunger: (TA:) pl. of the latter ضَرَاسَى, like as حَزَانَى is a pl. of حَزِينٌ. (K.) ― -b3- And (tropical:) A man (S, A, O) refractory, untractable, perverse, stubborn, or obstinate, in disposition: (Yz, S, A, O, K:) evil in disposition, or illnatured, and very perverse or cross or repugnant and averse; syn. شَرِسٌ. (K.) You say رَجُلٌ ضَرِسٌ شَرِسٌ. (Yz, S, A, O.) [See ضَرُوسٌ.] ― -b4- See also مُضَرَّسٌ, last sentence.

ضِرْسَةٌ
ضِرْسَةٌ ذ Ruggedness, and roughness. (TA.)

ضُرَاسٌ
ضُرَاسٌ ذ Toothache. (MA.)

ضِرَاسٌ
ضِرَاسٌ ذ [seems to signify, properly, A disposition to bite]. ― -b2- [Hence,] النَّاقَةُ بِجِنِّ ضِرَاسِهَا means (assumed tropical:) The she-camel is in the case of the recentness of her bringing forth, when she defends her young one; from the epithet ضَرُوسٌ; (S, Meyd, O; but in the S and O, هِىَ, referring to the she-camel, is put in the place of الناقة;) and is a prov., applied to the man whose nature is evil on the occasion of his defending. (Meyd.) And one says, اِتَّقِ النَّاقَةَ بِجِنِّ ضِرَاسِهَا, meaning (tropical:) Beware thou of the she-camel in the case of the recentness of her bringing forth, and of her evil disposition towards him who approaches her, by reason of her attachment to her young one. (A, TA.) [In the TA, in art. جن, this saying is mentioned with ضِرَامِهَا in the place of ضِرَاسِهَا: the former may perhaps be another reading; but I rather think that it is a mistranscription for the latter. And in the present art. in the TA, it is added that Sgh has mentioned (app. in the TS, for he has not done so in the O,) El-Bلhilee's having explained الضِّرَاسُ as meaning سِيْمٌ لهم; and that it is likewise explained in the T as meaning سِيْمٌ: but I know no such word as سِيْمٌ; nor do I know any word of which it is likely to be a mistranscription, though I have diligently searched for such. This word سِيْمٌ has been altered by the copyist in each instance in the TA; so that it seems to have been indistinctly written by the author.] ― -b3- [Hence also] ضِرَاسُ الحَرْبِ (assumed tropical:) The biting of war. (Ham p. 532.)

ضَرُوسٌ
ضَرُوسٌ ذ A she-camel of evil disposition, (S, K,) that bites her milker: (S, A, K:) or that has a habit of biting to defend her young one. (TA.) ― -b2- [Hence,] حَرْبٌ ضَرُوسٌ (tropical:) Devouring, biting, war: (TA:) or vehement war. (Ham p. 87.) -A2- And A she-camel whose flow, or stream, of milk does not make any sound to be heard. (TA.)

ضَرِيسٌ
ضَرِيسٌ ذ (assumed tropical:) Stones resembling أَضْرَاس [i. e. teeth or lateral teeth or molar teeth]: with such, a well is cased. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) The vertebrو of the back. (O, K.) -A2- Also, and ↓ مَضْرُوسَةٌ, (assumed tropical:) A well (بِئْرٌ) cased with stones. (S, K.) ― -b2- See also ضَرِسٌ.

أَضْرَسُ
أَضْرَسُ ذ an imitative sequent to أَخْرَسُ as an epithet applied to a man. (S, K.)

مُضَرَّسٌ
مُضَرَّسٌ ذ (assumed tropical:) A sort of figured cloth or garment, (S, O, K,) having upon it forms resembling أَضْرَاس [i. e. teeth or lateral teeth or molar teeth], (K,) or thought by IF to be thus called because having upon it such forms: (O:) or, applied as an epithet to [the kind of garments called] رَيْط, as meaning figured with the marks of folding: or meaning folded in a square form: or, as some say, مُضَرَّسَةٌ signifies a sort of cloths, or garments, upon which are lines and ornamental borders. (TA.) ― -b2- And (assumed tropical:) An arrow that is not smooth, or even; because it has in it what resemble أَضْرَاس. (TA.) ― -b3- And حرَّةٌ مُضَرَّسَةٌ and ↓ مَضْرُوسَةٌ (assumed tropical:) [A stony tract] in which are stones like the أَضْرَاس of dogs. (A'Obeyd, S, K.) -A2- Also (tropical:) A man who has been tried, or proved, or tried and strengthened, by experience; (A, TA;) whom trials have befallen, as though he had been bitten thereby: (TA:) who has been tried, or proved, and rendered expert, or strong, by wars, (S, A,) and by affairs, or calamities: (A:) like مُنَجَّذٌ from نَاجِذٌ: (A, TA:) or who has become experienced in affairs: (AA, S:) one who has travelled, and become experienced in affairs, and fought; as also ↓ ضِرْسٌ and ↓ ضَرِسٌ. (TA.)

المُضَرِّسُ
المُضَرِّسُ ذ The lion, that chews the flesh of his prey without swallowing it: (O, K:) or the lion; so called because he does thus. (TA.)

مَضْرُوسَةٌ
مَضْرُوسَةٌ ذ : see ضَرِيسٌ: and also مُضَرَّسٌ.

### Türkçe

**ضَرَسَهُ**
1 **ضَرَسَهُ** ذ , (A, TA,) muzârîsi **ضَرِسَ** , (TA,) mastarı **ضَرْسٌ**, (S, A, K,) O onu ısırdı: (TA:) yahut onu **أَضْرَاس** ile (bk. **ضِرْسٌ**’ün çoğulu) şiddetle ısırdı; (S, A, K;) bunun gibi ↓ **ضرّسهُ**: (A:) yahut **ضَرْس** ile. (T, TA.) ― -b2- O (yırtıcı bir hayvan) onun etini (yani avının etini) yutmaksızın çiğnedi; (A;) bunun gibi ↓ **ضرّسهُ**. (A, TA.) ― -b3- O onu (yani bir oku) denemek için ısırdı; sert mi zayıf mı olduğunu bilmek için: (S:) o (yani bir oku) **أَضْرَاس** ile (M, A,) yahut dişleriyle ısırarak işaretledi. (Az, TA.) ― -b4- (varsayılan mecaz:) O, ilim yahut cesaret iddiaları bakımından onu denedi. (IAar.) ― -b5- **ضَرَسَتْهُ الخُطُوبُ**, mastarı **ضَرْسٌ**, (mecaz:) işler yahut hâller, yahut musibetler, onu denedi yahut sınadı; bunun gibi ↓ **ضرّستهُ**. (TA.) ― -b6- **ضَرَسَتْهُ الحُرُوبُ**, mastarı **ضَرْسٌ**, (mecaz:) savaşlar onu denedi yahut tecrübe etti ve onu ehil yahut güçlü kıldı; (TA;) bunun gibi ↓ **ضرّستهُ**, (S, A, K,) mastarı **تَضْرِيسٌ**. (S, K.) ― -b7- **ضَرَسَهُمُ الزَّمَانُ**, (S, A, K,) mastarı **ضَرْسٌ**, (K,) (mecaz:) talih onlara karşı şiddetli, katı, eziyet verici yahut ters oldu; (S, A, K; *) bunun gibi ↓ **ضرّسهم**. (A, TA.) ― -b8- **ضَرَسَ نَابُهَا** (mecaz:) o (dişi) huysuz idi: (TA:) ve **ضَرْسٌ** [tek başına] huysuz olma(dır). (IAar.) ― -b9- **ضَرْسٌ** ayrıca (varsayılan mecaz:) kınamanın yahut azarlamanın ısırması anlamına gelir. (IAar.) ― -b10- Ve (mecaz:) bir gün boyunca geceye kadar susmayı sürdürmek: (O, K, TA:) sanki dilini ısırır gibi. (TA.) ― -b11- Ve **ضَرَسَ البِئْرَ**, muzârîsi **ضَرِسَ** (O, K, TA) ve **ضَرُسَ** , (TA,) mastarı **ضَرْسٌ**, (O, TA,) (varsayılan mecaz:) o, kuyuyu taşlarla kapladı: (O, K, TA:) yahut bazılarına göre, onun kaplamasının aralıklarını taşlarla tıkadı: ve aynı şekilde her bina hakkında da söylenir. (TA.)

-A2- **ضَرِسَتْ أَسْنَانُهُ**, (S, K,) muzârîsi **ضَرَسَ** , (K,) mastarı **ضَرَسٌ**, (S,) onun dişleri, ekşi yahut mayhoş olanı yiyip içmekten dolayı kamaştı (كَلَّتْ). (S, A, * K.) Ve **ضَرِسَ الرَّجُلُ** Adamın dişleri kamaştı. (TA.) Vehb İbn-Münebbih’in bir rivayetinde şöyle denmiştir: İsrailoğullarından bir piç, bir kurban sundu da reddedildi; bunun üzerine dedi ki: **يَا رَبِّ يَأْكُلُ أَبَوَاىَ الحَمْضَ وَأَضْرَسُ أَنَا أَنْتَ أَكْرَمُ مِنْ ذٰلِكَ** [Ey Rabbim, iki ebeveynim ekşi ot yer de benim dişlerim mi kamaşır? Sen bundan daha kerîmsin]; ve onun kurbanı kabul edildi. (O, **حمض** maddesinde.) [Bk. Jer., xxxi. 29; ve Ezek., xviii. 2.] ― -b2- Ayrıca **ضَرِسَ**, mastarı **ضَرَسٌ**, (mecaz:) açlıktan dolayı öfkelendi: çünkü açlık **أَضْرَاس**’ı keskinleştirir. (TA.) ― -b3- Ve **ضَرِسُوا بِالحَرْبِ** (varsayılan mecaz:) savaşta ısrar ettiler; nihayet birbirleriyle çarpıştılar. (T, O, TA.)

**ضرّسهُ**
2 **ضرّسهُ** ذ mastarı **تَضْرِيسٌ**: **ضَرَسَهُ**’a, beş yerde, bak. ― -b2- **تَضْرِيسٌ** ayrıca (mecaz:) bir girinti yahut tırtıklanma, (Az, TA,) **أَضْرَاس** gibi, (TA,) bir yakutta (**يَاقُوتَة**) ve bir incide, yahut ağaçta. (Az, TA.)

**ضَارَسْتُ الأُمُورَ**
3 **ضَارَسْتُ الأُمُورَ** ذ (mecaz:) işlerde tecrübeli oldum ve onları bildim. (T, TS.)

-A2- **ضارسوا**, (K,) mastarı **مُضَارَسَةٌ** ve **ضِرَاسٌ**; Tekmileh’de böyledir; fakat M’de ↓ **تضارسوا**; (TA;) (mecaz:) birbirleriyle savaştılar yahut dövüştüler ve birbirlerine düşmanlık yahut husumetle muamele ettiler: (K, TA:) **ضَرَسٌ**’tan; [**ضَرِسَ**’ın mastarı,] “açlıktan dolayı öfkeli olma” anlamındadır. (TA.)

**اضرسهُ**
4 **اضرسهُ** ذ O (ekşi yahut mayhoş yiyecek yahut içecek) onun dişlerini kamaştırdı; (Ibn-'Abbلd, K; *) eş anlamlısı **أَكَلَّ أَسْنَانَهُ**. (Ibn-'Abbلd.) [Ve böylece, görünüşe göre, **اضرس أَسْنَانَهُ**.] ― -b2- Ayrıca (mecaz:) o, yahut o (bir iş yahut olay, S,) onu huzursuz etti. (Ibn-'Abbلd, S, O, K, TA.) ― -b3- Ve **اضرسهُ بِالكَلَامِ** (varsayılan mecaz:) onu sözle susturdu. (Ibn-'Abbلd, O, K.)

5 **تَضَرَّسَ**: hemen sonra gelen şeye bak.

**تضارس**
6 **تضارس** ذ , (S, A, K,) M’de ↓ **تضرّس**, (TA,) (mecaz:) o (bir bina) engebeli oldu yahut engebeli hâle geldi, (S, M, A, K,) ve düzensiz, (A,) içinde **أَضْرَاس**’a benzeyen şeyler bulunarak. (M.)

-A2- **تضارسوا**: 3’e bak.

**ضَرْسٌ**
**ضَرْسٌ** ذ (varsayılan mecaz:) otu yer yer olan (IAar, T, O, K, TA) ve üzerine yağmur yer yer düşmüş olan arazi: (IAar, T, TA:) ve üzerine bir gün yahut günün bir kısmı yağmur düşmüş bir arazi parçası. (TA.) ― -b2- **ضِرْسٌ**’a da bak.

**ضِرْسٌ**
**ضِرْسٌ** ذ Bir diş: (S, K:) çoğulu **أَضْرَاسٌ**, ve (bazen, S, Msb) **ضُرُوسٌ** (S, Msb, K) ve **أَضْرُسٌ** [ki bu, azlık çoğuludur; burada zikredilen çoğulların ilki de aslında böyledir]; ve yarı-çoğul isim **ضرس** [TA’da harekesiz yazılmıştır; böylece **ضَرْسٌ** da olabilir, yahut **ضِرْسٌ** (tekil gibi), yahut **ضَرَسٌ**]; M’de böyledir [bu maddeyi içeren kısmına bakamamaktayım]: (TA:) yahut [yan diş; zira] **اضراس** orta kesici dişler hariç dişlerdir: (Mgh:) yahut [Mgh’de bulduğum bu açıklama eksiktir; kelime bazen mutlak olarak dişler anlamına gelir; fakat doğru olarak] azı dişleri yahut öğütücülerdir; sayıları yirmidir, [küçük azılar dâhil,] köpek dişlerinin hemen arkasındadır: (Zj, “Khalk el-Insلn”ında:) yahut **أَرْحَآءٌ** ile aynı anlamdadır: (S ve Msb ve K, **رحى** maddesi: [bk. **سِنٌّ**: ve ayrıca **رَبَاعِيَةٌ**’ye de bak:] **ضِرْسٌ** müzekkerdir; (Mgh, K;) ve bazen müennes: (Mgh:) yahut böyle adlandırıldığında müzekkerdir; (S, Msb;) fakat **سِنٌّ** diye adlandırılırsa müennestir: (Msb:) yahut aslında müzekkerdir; şiirde müennes yapılmış bulunursa bununla **سِنٌّ** kastedilmiştir: (Zj, Msb:) fakat As onun müennes yapılmasını reddeder; (Msb, TA;) ve Dukeyn’e nispet edilen şu söz hakkında:
**فَفُقِئَتْ عَيْنٌ وَطَنَّتْ ضِرْسُ**
[Bir göz çıkarıldı ve bir diş yahut azı ses çıkardı], o der ki doğru okunuş **وَطَنَّ الضِّرْسُ**’tur [ve diş yahut azı ses çıkardı]; ve bu sözleri işiten kimse onları anlamamıştır. (TA.) **أَضْرَاسُ العَقْلِ** ve **أَضْرَاسُ الحُلُم** denilenler [akıl dişleri ve bulûğ dişleri] dörttür: [diğer] dişler güçlendikten sonra çıkarlar. (TA. [Bk. **نَاجِذٌ**.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] **ضُرُوسٌ**’un tekilidir (K); bu da (varsayılan mecaz:) bir kuyunun taşla kaplandığı taşlar anlamına gelir. (S, O, K.) ― -b3- Ve (varsayılan mecaz:) bir dağda bir **فِنْد** [görünüşe göre bir zirve yahut benzeri anlamında]. (TA.) ― -b4- Ve (varsayılan mecaz:) pürüzlü bir [tepe yahut tümsek yahut yüksek yer; **أَكَمَة** denilen türden] (T, O, K, TA) ve [**أَخْشَب** denilen türden]: (T, TA:) yahut pürüzlü yer; Sgh tarafından ↓ **ضَرْسٌ** diye yazılmıştır: (IAar, TA:) yahut [**قُفّ** denilen türden] bir yerin, biraz yükselmiş, çok sarp, basmaya kaba, tek parça taştan [yahut kayadan] oluşan, kile yahut toprağa karışmamış ve hiçbir şey bitirmeyen bir parçası: çoğulu **ضُرُوسٌ**. (TA.) ― -b5- Ayrıca (mecaz:) hafif yağmur: (IAar, TA:) yahut miktarı az bir yağmur: (S, O:) yahut hafif bir yağmur: çoğulu **ضُرُوسٌ**: (K:) yahut **ضُرُوسٌ مِنْ مَطَرٍ** dağınık yağmurlar demektir: (As, TA:) yahut dağınık sağanaklar: (S, O:) ve bazıları bunun **جُدُر** ile aynı olduğunu söyler [görünüşe göre yanlış yazım; muhtemelen yağmur; yahut bulutlar yahut sis ve yağmur anlamına gelen **خَدَرٌ** için]: ve [denilmiştir ki] **ضِرْسٌ** ayrıca genişliği [çok] olmayan yağmur bulutu anlamına gelir. (TA.)

-A2- **مُضَرَّسٌ**’a da, son cümleye, bak.

**ضَرِسٌ**
**ضَرِسٌ** ذ Dişleri kamaşmış bir adam. (TA.) ― -b2- Ve (mecaz:) açlıktan dolayı öfkeli bir adam; (AZ, K, TA;) çünkü açlık **أَضْرَاس**’ı keskinleştirir: (TA:) ve ↓ **ضَرِيسٌ** (varsayılan mecaz:) çok aç anlamına gelir; (K, TA;) öyle ki açlıktan ona gelen hiçbir şey yoktur ki onu yemesin: (TA:) bunun çoğulu **ضَرَاسَى**’dır; tıpkı **حَزَانَى**’nın **حَزِينٌ**’in çoğulu olması gibi. (K.) ― -b3- Ve (mecaz:) tabiatça inatçı, yola gelmez, ters, dikbaşlı yahut inat eden bir adam: (Yz, S, A, O, K:) huysuz yahut kötü huylu ve çok ters yahut aksi yahut itici ve kaçınan; eş anlamlısı **شَرِسٌ**. (K.) **رَجُلٌ ضَرِسٌ شَرِسٌ** dersin. (Yz, S, A, O.) [Bk. **ضَرُوسٌ**.] ― -b4- **مُضَرَّسٌ**’a da, son cümleye, bak.

**ضِرْسَةٌ**
**ضِرْسَةٌ** ذ Sarp oluş ve pürüzlülük. (TA.)

**ضُرَاسٌ**
**ضُرَاسٌ** ذ Diş ağrısı. (MA.)

**ضِرَاسٌ**
**ضِرَاسٌ** ذ [görünüşe göre aslında “ısırmaya meyil” anlamına gelir]. ― -b2- [Bundan dolayı,] **النَّاقَةُ بِجِنِّ ضِرَاسِهَا** (varsayılan mecaz:) dişi deve, yeni doğurmuş olma hâlindedir; bu sırada yavrusunu savunur; **ضَرُوسٌ** sıfatından: (S, Meyd, O; fakat S ve O’da, dişi deveye dönen **هِىَ**, **الناقة**’nın yerine konmuştur;) ve bu, savunma sırasında tabiatı kötü olan adama uygulanan bir darbımeseldir. (Meyd.) Ve **اِتَّقِ النَّاقَةَ بِجِنِّ ضِرَاسِهَا** denir; anlamı (mecaz:) yeni doğurmuş olma hâlindeki dişi deveden sakın; ve yavrusuna bağlılığından dolayı ona yaklaşana karşı kötü huylu oluşundan sakın. (A, TA.) [TA’da, **جن** maddesinde, bu söz **ضِرَامِهَا** ile, **ضِرَاسِهَا** yerine, zikredilmiştir: birincisi belki başka bir kıraat olabilir; fakat ben bunun ikincisi için bir yanlış yazım olduğunu daha çok sanıyorum. Ve TA’da bu maddede, Sgh’nin (görünüşe göre TS’de; zira O’da yapmamıştır) El-Bلhilee’nin **الضِّرَاسُ**’ı **سِيْمٌ لهم** anlamında açıkladığını zikrettiği; ve bunun T’de de **سِيْمٌ** anlamında açıklandığı eklenmiştir: fakat ben **سِيْمٌ** diye bir kelime bilmiyorum; ne de bunun muhtemel bir yanlış yazımı olabileceği bir kelime biliyorum; her ne kadar böyle bir şeyi gayretle aramış olsam da. Bu **سِيْمٌ** kelimesi, TA’da her iki yerde de müstensih tarafından değiştirilmiştir; böylece müellif tarafından belirsiz yazılmış gibi görünmektedir.] ― -b3- [Bundan dolayı ayrıca] **ضِرَاسُ الحَرْبِ** (varsayılan mecaz:) savaşın ısırması. (Ham p. 532.)

**ضَرُوسٌ**
**ضَرُوسٌ** ذ Kötü huylu bir dişi deve, (S, K,) sağanı ısıran: (S, A, K:) yahut yavrusunu savunmak için ısırma alışkanlığı olan. (TA.) ― -b2- [Bundan dolayı,] **حَرْبٌ ضَرُوسٌ** (mecaz:) yiyip bitiren, ısıran savaş: (TA:) yahut şiddetli savaş. (Ham p. 87.)

-A2- Ve süt akışının yahut süt sağımının işitilecek bir ses çıkarmadığı bir dişi deve. (TA.)

**ضَرِيسٌ**
**ضَرِيسٌ** ذ (varsayılan mecaz:) **أَضْرَاس**’a benzeyen taşlar [yani dişlere yahut yan dişlere yahut azı dişlerine]: bir kuyu bunlarla kaplanır. (TA.) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) sırtın omurları. (O, K.)

-A2- Ayrıca, ve ↓ **مَضْرُوسَةٌ**, (varsayılan mecaz:) taşlarla kaplanmış bir kuyu (**بِئْرٌ**). (S, K.) ― -b2- **ضَرِسٌ**’e de bak.

**أَضْرَسُ**
**أَضْرَسُ** ذ bir adam için sıfat olarak **أَخْرَسُ**’a taklitî bir ardıl. (S, K.)

**مُضَرَّسٌ**
**مُضَرَّسٌ** ذ (varsayılan mecaz:) üzerinde **أَضْرَاس**’a benzeyen şekiller bulunan, (K,) yahut IF’ye göre üzerinde böyle şekiller bulunduğu için böyle adlandırıldığı düşünülen, (O:) nakışlı bir kumaş yahut elbise türü, (S, O, K,): yahut [**رَيْط** denilen] elbiselere sıfat olarak, kat izleriyle nakışlı demek: yahut kare biçimde katlanmış demek: yahut bazılarına göre **مُضَرَّسَةٌ**, üzerinde çizgiler ve süslü kenarlıklar bulunan bir tür kumaşlar yahut elbiseler demektir. (TA.) ― -b2- Ve (varsayılan mecaz:) düzgün yahut pürüzsüz olmayan bir ok; çünkü onda **أَضْرَاس**’a benzeyen şeyler vardır. (TA.) ― -b3- Ve **حرَّةٌ مُضَرَّسَةٌ** ve ↓ **مَضْرُوسَةٌ** (varsayılan mecaz:) içinde köpeklerin **أَضْرَاس**’ı gibi taşlar bulunan [taşlık bir saha]. (A'Obeyd, S, K.)

-A2- Ayrıca (mecaz:) tecrübe ile denenmiş yahut sınanmış, yahut denenip güçlendirilmiş bir adam; (A, TA;) başına belalar gelmiş; sanki bunlarla ısırılmış gibi: (TA:) savaşlarla, (S, A,) ve işler yahut musibetlerle, (A:) denenmiş yahut sınanmış ve ehil yahut güçlü kılınmış: (A:) **نَاجِذٌ**’den **مُنَجَّذٌ** gibi: (A, TA:) yahut işlerde tecrübeli olmuş: (AA, S:) yolculuk etmiş, işlerde tecrübeli olmuş ve savaşmış kimse; bunun gibi ↓ **ضِرْسٌ** ve ↓ **ضَرِسٌ**. (TA.)

**المُضَرِّسُ**
**المُضَرِّسُ** ذ Avının etini yutmaksızın çiğneyen aslan: (O, K:) yahut aslan; bunu yaptığı için böyle adlandırılmıştır. (TA.)

**مَضْرُوسَةٌ**
**مَضْرُوسَةٌ** ذ : **ضَرِيسٌ**’e bak: ve ayrıca **مُضَرَّسٌ**.
